VEERMAN
De vertaler is alle dank verschuldigd aan schutsengel Odette Roseleth en aan dr. Rik Hemmerijckx, conservator van het Verhaerenmuseum in Sint-Amands (www.emileverhaeren.be). We danken ook em. prof. dr. Vic Nachtergaele en Patrick Lateur voor hun welwillende medewerking. Om in alle rust en stilte aan deze vertalingen te kunnen werken, heb ik me de laatste jaren meermaals teruggetrokken in het wonderlijke Borgo Gallinaio in Monteriggioni, tussen Siena en Firenze. Ik dank Allesandro en Carla voor hun grote steun. We danken alle musea en rechthebbenden om de rechten op het fotografische materiaal welwillend ter beschikking te stellen voor deze uitgave.
De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL).
EMILE VERHAEREN
VEERMAN Bloemlezing en vertaling door Koen Stassijns
INHOUD
LES FLAMANDES (1883)
38 40
La Vachère Art flamand I. LES MOINES (1886)
44 48
Moine épique Moine sauvage LES SOIRS (1888)
52 54 56 58
Insatiablement Londres Le Moulin L’Idole LES DÉBÂCLES (1888)
60 62 64
Si Morne Mes Doigts La Couronne AU BORD DE LA ROUTE (1890)
66 68
Le polder Un soir FLAMBEAUX NOIRS (1891)
72 74 78 82
La Révolte Les Villes Les Nombres La Morte LES APPARUS DANS MES CHEMINS (1891)
86 92
Celui du Rien Celle du Jardin
4
DE VLAAMSE VROUWEN (1883)
39 De koeherderin 41 Vlaamse kunst 1. DE MONNIKEN (1886)
45 Epische monnik 49 Wilde monnik DE AVONDEN (1888)
53 55 57 59
Onverzadigbaar Londen De molen Het afgodsbeeld DE DEBAC LES (1888)
61 Zo triest 63 Mijn vingers 65 De kroon AAN DE RAND VAN DE WEG (1890)
67 De polder 69 Een avond ZWARTE FAKKELS (1891)
73 75 79 83
De revolte De steden De getallen De dode ZIJ DIE VERSCHENEN OP MIJN WEG (1891)
87 Diegene van het niets 93 Zij, in de tuin
5
LES CAMPAGNES HALLUCINÉES (1893)
96 100 102 104 112
les Plaines chanson de Fou chanson de Fou le Péché le Départ LES VILLES TENTAC ULAIRES (1895)
122 128 136
Les Cathédrales La Bourse Les Idées ALMANAC H (1895)
144
Février (Les Errants) LES VILLAGES ILLUSOIRES (1895)
6 146 150 156 160
Le Passeur d’Eau (zie in het Voorwoord) Le Sonneur Le Silence Le Vent Les Meules qui brûlent LES HEURES CLAIRES (1896)
164 166 168 170
O la splendeur de notre joie Le ciel en nuit s’est déplié Au temps où longuement j’avais souffert Pour que rien de nous deux n’échappe à notre étreinte LES VISAGES DE LA VIE (1899)
172 178
La Foule Vers la mer PETITES LÉGENDES (1900)
186
Les Petits Vieux
6
HET GEHALLUCINEERD PLATTELAND (1893)
97 101 103 105 113
Het laagland Liedje van een gek Liedje van een gek De zonde Het vertrek DE TENTAC ULAIRE STEDEN (1895)
123 De kathedralen 129 De Beurs 137 De ideeën ALMANAK (1895)
145 Februari (De dolenden) DE DENKBEELDIGE DORPEN (1895)
7 147 151 157 161
De veerman (zie in het Voorwoord) De klokkenluider De stilte De wind De hooimijten die branden DE HELDERE UREN (1896)
165 167 169 171
O, van onze vreugde de diepe glans De hemel heeft zich ontvouwd in de nacht De tijd waarin ik zolang pijn geleden had Opdat niets van ons onze omhelzing zou ontgaan DE AANGEZICHTEN VAN HET LEVEN (1899)
173 De menigte 179 Naar zee KLEINE LEGENDEN (1900)
187 De oudjes
7
LES FORCES TUMULTUEUSES (1902)
196 202 208 214 218 220
L’Utopie La Folie L’Europe Ma race Un Matin Sur les Grèves LES TENDRESSES PREMIÈRES (1904)
224 228
Mon Village L’Envolée LES HEURES D’APRÈS-MIDI (1905)
232 234 236
L’âge est venu, pas à pas, jour à jour Je t’apporte, ce soir, comme offrande, ma joie « Heures du matin clair », « Heures d’après-midi » LA MULTIPLE SPLENDEUR (1906)
238 240
Plus loin que les gares, le soir La Ferveur LA GUIRLANDE DES DUNES (1907)
244 248
Un Saule Les Plages LES HÉROS (1908)
252
L’Escaut LES VILLES À PIGNONS (1910)
264 268 270
L’Ancienne Gloire Jours d’Été La Gare LES RYTHMES SOUVERAINS (1910)
274
Le Navire
8
DE TUMULTUEUZE KRAC HTEN (1902)
197 203 209 215 219 221
De utopie De waanzin Europa Mijn ras Een morgen Op de zandige oevers DE EERSTE TEDERHEDEN (1904)
225 Mijn dorp 229 De vervoering DE NAMIDDAGUREN (1905)
233 De leeftijd kwam, stap voor stap, en legde op een keer 235 Vanavond breng ik jou mijn vreugde als offerande 237 ‘Heldere morgenuren’, ‘Middaguren’ DE VEELVOUDIGE PRACHT (1906)
239 Verder dan de stations, ’s avonds 241 De vurigheid DE GUIRLANDE VAN DE DUINEN (1907)
245 Een wilg 249 De stranden DE HELDEN (1908)
253 De Schelde DE STEDEN MET DE PUNTGEVELS (1910)
265 De oude glorie 269 Zomerse dagen 271 Het station DE SOEVEREINE RITMES (1910)
275 Het schip
9
LES HEURES DU SOIR (1911)
276 276 278 280
X. XV. XXI. XXVI. LES PLAINES (1911)
282 284 286 288 292 296 298
Liminaire Le Jour des Rois Les Avares Le Temps Les Aoûterons L’Usine La Mort du Fermier LES BLÉS MOUVANTS (1912)
304
La Danse des Vieux et des Vieilles LES AILES ROUGES DE LA GUERRE (1916)
312 318 320
Les Exodes Soldats morts à la guerre Un lambeau de patrie LES FLAMMES HAUTES (1917)
326 330 334
L’Ancienne Foi L’Avenir Promenades
10
DE AVONDUREN (1911)
277 277 279 281
10. 15. 21. 26. DE VLAKTES (1911)
283 285 287 289 293 297 299
Inleidend Driekoningen De vrekken Het weer De seizoenarbeiders De fabriek De dood van de boer HET WIEGEND KOREN (1912)
305 De dans van de oudjes DE RODE VLEUGELS VAN DE OORLOG (1916)
313 De uittochten 319 Soldaat, gevallen aan het front 321 Een flard vaderland DE HOGE VLAMMEN (1917)
327 Het vervlogen geloof 331 De toekomst 335 Wandelingen
11
LES FLAMANDES 18 8 3
La Vachère Le mouchoir sur la nuque & la jupe lâchée, Dès l’aube, elle est venue au pacage, de loin; Mais sommeillante encore, elle s’est recouchée, Là, sous les arbres, dans un coin. Aussitôt elle dort, bouche ouverte & ronflante; Le gazon monte autour du front & des pieds nus; Les bras sont repliés de façon nonchalante, Et les mouches rôdent dessus. Les insectes de l’herbe, amis de chaleur douce Et de sol attiédi, s’en viennent, à vol lent, Se blottir, par essaims, sous la couche de mousse, Qu’elle réchauffe en s’étalant. Quelquefois, elle fait un geste gauche, à vide, Effarouche autour d’elle un murmure ameuté D’abeilles; mais bientôt, de somme encore avide, Se tourne de l’autre côté. Le pacage où pousse en tas la floraison belle, Encadre la dormeuse à souhait : comme en lui, La pesante lenteur des bœufs s’incarne en elle Et leur paix lourde en son œil luit. La force, bossuant de nœuds le tronc des chênes, Avec le sang éclate en son corps tout entier; Ses cheveux sont plus blonds que l’orge dans les plaines Et les sables dans le sentier.
14
DE VLAAMSE VROUWEN 1883
De koeherderin Een zakdoek om de nek, haar rokje los & wijd, Is zij van ver, in de vroegte, naar de wei gekomen; Maar nog slaapdronken heeft ze zich weer neergevleid, Daar, in een hoek, onder de bomen. Ze dommelt in terstond, snurkt met halfopen mond; Het gras reikt tot haar blote voeten & haar haar; Haar armen liggen haast onachtzaam op de grond, En vliegen cirkelen boven haar. De grasinsecten die de vriend zijn van de gloed En van bekoelde grond, vliegen langzaam op haar aan En gaan dan schuilen onder het mos dat zij voortaan Daar languit met haar warmte voedt. Soms slaat ze, in het wilde weg, plots met haar hand En schrikt daarbij de opgehitste razernij Van bijen af. Maar gauw, door slaap nog overmand, Draait zij zich op haar andere zij. Het welig weiland heeft de slaapster zonneklaar Naar wens omgeven: zoals in hem nu incarneert De zware traagheid van de koeien zich in haar Terwijl hun logge vrede in haar reflecteert. De kracht waarmee een eik in knoesten wordt gedwongen, Is met het bloed in heel haar lichaam uitgespat; Haar haar is blonder dan de gerst die wordt gewonnen In het dal, blonder dan een zandig pad.
15
Ses mains sont de rougeur crue & rèche; la sève, Qui roule à flots de feu dans ses membres hâlés, Bat sa gorge, la gonfle, et, lente, la soulève Comme les vents lèvent les blés. Midi d’un baiser d’or la surprend sous les saules, Et toujours le sommeil s’alourdit sur ses yeux, Tandis que des rameaux flottent sur ses épaules Et se mêlent à ses cheveux.
Art flamand I Art flamand, tu les connus, toi, Et tu les aimas bien, les gouges Au torse épais, aux tétons rouges; Tes plus fiers chefs-d’œuvre en font foi. Que tu peignes reines, déesses, Ou nymphes émergeant des flots Par troupes, en roses îlots, Ou sirènes enchanteresses, Ou femelles aux contours pleins, Symbolisant les saisons belles, Grand art des maîtres, ce sont elles. Ce sont les gouges que tu peins. Et pour les créer grasses, nues, Toutes charnelles, ton pinceau Faisait rougoyer sous leur peau, Un feu de couleurs inconnues.
16
Haar handen zijn verruwd & raspig rood; de kracht Die in haar zongebruinde ledematen laait, Klopt in haar keel, zwelt in haar aan, en tilt haar zacht Zoals de wind het graan verwaait. Plots wordt ze met een gouden middagzoen verrast Onder de wilgen; maar slaap maakt weer haar ogen zwaar Terwijl de twijgen op haar schouders zich alvast Deinend vermengen met haar haar.
Vlaamse kunst 1. Vlaamse kunst, jij kende er wat van En hield van die meiden, rond en fors, Met rode borsten, forse tors; Je fierste werk getuigt daarvan. Penseel je een vorstin of een godin, Of nimfen die uit een golf ontbranden En op rozige oases stranden, Of sirenes vol betovering, Of vrouwtjes met mollige contouren, Symbool voor mooie jaargetijden, Meesterlijke kunst zijn zij, die meiden, Rond en fors, geschilderd met bravoure. En om ze aan te dikken, naakt en roze, Liet je penseel, zo sensueel en puur, Onder hun huid een rodig vuur Van ongekende kleuren blozen.
17
Elles flamboyaient de tons clairs, Leurs yeux s’allumaient aux étoiles, Et leurs poitrines sur tes toiles, Formaient de gros bouquets de chairs. Les Sylvains rôdaient autour d’elles, Ils se roulaient, suant d’amour, Dans les broussailles d’alentour, Et les fourrés pleins de bruits d’ailes, Ils amusaient par leur laideur, Leurs yeux, points ignés, trouant l’ombre, Illuminaient dans un coin sombre Leurs sourires, gras d’impudeur. Ces chiens en rut cherchaient des lices; Elles, du moins pour le moment, Se défendaient frileusement, En resserrant un peu les cuisses. Et telles, plus folles encor, Arrondissant leurs hanches nues, Et leurs belles croupes charnues, Où cascadaient leurs cheveux d’or, Les invitaient aux assauts rudes, Les excitaient à tout oser, Bien que pour le premier baiser Ces gouges-là fissent les prudes.
18
Ze vonkten in een tintenfeest, Hun ogen vlamden aan de hoeken Van een ster, hun borsten op je doeken Vormden ruikers, dik en gevleesd. Bosgeesten speelden kat en muis Met hen en rolden zich obsceen In liefdeszweet, en om hen heen In het struikhout, vol van vleugelruis, Stond plots hun vuige blik vol pret. Vurige punten schamperden als schichten Door hun schaduw, en in hun glimlach lichtte De schaamteloosheid op, vuns en vet. Die loopse honden zochten naar de teven; Zij daarentegen lieten zich niet grijpen Door hun billen ietwat dicht te knijpen En te beven, al was dat maar voor even. En velen, nog gekker en dociel, Hebben hun naakte heupen toen gerond Net als hun mooie, vlezige kont Waarop hun haar als een cascade viel, En spoorden hen aan tot een ruwe klus, Hitsten hen op om alles in te wijden, Al bleken toen die ronde, forse meiden Erg preuts voor de allereerste kus.
19
WWW.LANNOO.COM
Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen.
Vertaling Koen Stassijns
Vertaling ‘De Veerman’ Patrick Lateur
Omslagontwerp, lay-out & zetwerk Leen Depooter – quod. voor de vorm.
Beelden © Rudi Bogaerts
cover, titelblz. en blz. 25: Killarney Revisited, 2010 blz. 36-37: Black Cave Tunnel Revisited, 2010 blz. 340-341: Cromwell’s Bridge Revisited, 2010 Omslagbeeld Emile Verhaeren door G. Kefer, Provinciaal Museum Emile Verhaeren, Sint-Amands © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 D/2016/45/186 – ISBN 978 94 014 2478 3 – NUR 309
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
20