BOE DAPEST
De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres: trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt e-mail: trotter@lannoo.be
Uitgeverij Terra Lannoo Papiermolen 14-24 NL - 3994 DK Houten
vertaling Doreen Espeel, Imago Mediabuilders ontwerp Studio Lannoo opmaak Imago Mediabuilders, Amersfoort omslagfoto Thinkstock / Getty Images oorspronkelijke titel Le Routard – Budapest-Hongrie oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval hoofdredacteur Pierre Josse adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, AnneCaroline Dumas, Carole Bordes, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Gavin’s Clemente-Ruïz, Alain Pallier en Fiona Debrabander © Cartografie Hachette Tourisme © Hachette (alle rechten voor vertaling, reproductie en bewerking gereserveerd voor alle landen), Nederlandse tekst Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2015 www.lannoo.com D/2015/45/94 – ISBN 978 94 014 2318 2 – NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
De markthal Vรกsรกrcsarnok heeft een dak van gelakte pannen.
Inhoud Veelgestelde vragen 8 Wat je zeker niet mag missen 10 Geschiedenis 13 De parel aan de Donau 15 Een beetje geschiedenis 15 Het ‘Parijs van het Oosten’ 17 Praktische info 19 Aankomst en vertrek 19 Feesten en festivals 21 Formaliteiten 23 Geldzaken 24 Internetadressen 25 Markten 25 Noodgevallen 26 Nuttige adressen 27 Post 28 Risico’s en ergernissen 29 Telefoneren 29 Toeristische informatie 30 Vervoer 31 Slapen 39 Eten 53 Iets drinken, uitgaan 71 De baden 85
De belangrijkste bezienswaardigheden 92 Pest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros 93 Pest II: Terézváros 107 Pest III: Erzsébetváros, de Joodse wijk 115 Pest IV: Városliget, het stadspark en omgeving 123 Pest V: Ferencváros en Józsefváros, de zuidelijke wijken 139 Pest VI: het noorden van Lipótváros, Újlipótváros, Margaretha-eiland en rondom het Nyugati Pályaudvar (Weststation) 147 Boeda I: Várhegy, de Burchtheuvel en omgeving 151 Boeda II: de Gellértberg en omgeving 165 Boeda III: verder in de heuvels 169 Oboeda 173 Register 179
Wat je zeker niet mag missen -- Zwem in hartje winter in het buitenzwembad van Széchenyi, met stomend water van 38 °C, terwijl de sneeuwvlokken op je hoofd vallen. Hemels! Blz. 87
-- Wandel in de Joodse wijk van Boedapest en ontdek achter de koetspoorten grote binnenplaatsen die zijn omgeven door opmerkelijke barokke gevels. Blz. 115 -- Zwerf van ruin pub naar ruin pub. Deze alternatieve cafés in Boedapest zijn aan de buitenkant vaak niet duidelijk aangegeven; ze floreren in leegstaande gebouwen en op binnenplaatsen (kert). Blz. 71 -- Verken de grote Kerepesibegraafplaats in Boedapest, met haar verborgen hoekjes en pompeuze mausolea. Blz. 146 -- Kijk met open mond naar de talrijke Italiaanse en Vlaamse meesterwerken van de schilderkunst in het Museum voor Schone Kunsten. Blz. 124
10
-- Verwonder je over de 1001 details van de art-nouveau-architectuur in de stad. Blz. 135 -- Aanschouw bij het vallen van de avond vanaf de Kettingbrug het Romeinse Boeda en het barbaarse Pest, die in de weerkaatsing van de Donau verbroederen. Blz. 151 -- Deel mee in de feestvreugde op 20 augustus in Boedapest, de nationale feestdag van Sint-Stefanus, en geniet van het prachtige vuurwerk. Blz. 22 -- Drink een kop koffie onder een kristallen luchter in een van de nostalgische cafés in Pest, waar nog de geur van de belle époque hangt. Blz. 67 -- Geniet samen met 400.000 fans van het Festival van Sziget, het grootste openlucht muziek- en theaterevenement in Centraal-Europa. Blz. 22
11
‘Als mij gevraagd wordt wat er zo bijzonder is aan Hongarije, dan antwoord ik: Boedapest. Het is een intelligente stad.’ Györgï Konrad
Geschiedenis Boedapest, een Europese dame van formaat, met een schitterende en tegelijkertijd pijnlijke geschiedenis van meer dan duizend jaar oud. Hoeveel indringers hebben op hun tocht naar Wenen deze Donaustad niet geambieerd en vervolgens bezet, als een scheidingslijn tussen het Westen en het Oosten? Toen in de 19de eeuw aan de Hongaren gevraagd werd of het Oosten in Boedapest begon, klonk hun antwoord bits: in Boedapest begint het Oosten niet, hier eindigt het Westen! Boedapest ligt in feite het hart van Centraal-Europa. Dat zie je bij de eerste oogopslag, dat voel je, dat ruik je. Ooit was Boedapest heel rijk, mooi, kosmopolitisch en welvarend, tot plots het tij keerde en het lot terreur zaaide. De stad werd gewond door oorlogen, getekend door het nazisme, verarmd door het communisme, dat hardnekkig probeerde haar ziel te doden. De ‘grote dame’ heeft echter haar glans teruggevonden na de toetreding tot de Europese Unie. Vandaag is Boedapest een bruisende, jonge hoofdstad vol leven. Vooral sinds het uiteenvallen van het Oostblok heeft Boedapest een andere gedaante aangenomen. Door de massale emigratie in de beginjaren verloor de stad 200.000 inwoners. Het herstel ging langzaam, maar dankzij buitenlandse investeringen zijn de gebouwen in art-nouveaustijl uit het begin van de 20ste eeuw weer in ere hersteld. Tegelijk rezen ook nieuwe, hypermoderne constructies uit de grond en de infrastructuur werd gemoderniseerd. Het meest recente voorbeeld hiervan is de ingebruikname van lijn 4 van de metro in april 2014, een project dat voor 90% werd gefinancierd door de Europese Unie.
Geschiedenis 13
Füge utca 5-7, 1022 Boedapest, T (0036) 1 336 63 00 Fax (0036) 1 326 59 78 W bdp@minbuza.nl o hongarije.nlambassade. org POST
-- B Hoofdpostkantoor (detailkaart, D5): Petöfi Sándor utca 13. Geopend ma.-vr. 8.00-20.00 u, za. 8.0014.00 u. Een mooi voorbeeld van de triomfantelijke 19de-eeuwse architectuur, toen de overheid heel wat paleizen liet bouwen. Er zijn
nog talrijke andere kantoren in de wijken, die staan aange geven op onze plattegronden. -- B Postkantoor (detailkaart, D4): Bajcsy Zsilinsky út 16. Geopend ma.-vr. 8.0020.00 u. -- B De postkantoren van het Nyugati Pályaudvar (Weststation, plattegrond, D3, Teréz Krt 51, na de McDonalds) en Keleti Pályaudvar (Ooststation, plattegrond, F4, Baross tér 11C) blijven langer geopend. Postkantoor van Nyugati: geopend ma.-vr.
De stadsplattegrond wijst je de weg naar je bestemming.
28 Praktische info
7.00-20.00 u, za. 8.00-18.00 u; van Keleti (ingang via de buitenzijde, ter hoogte van spoor 1-6) geopend ma.-vr. 7.00-21.00 u, za. 8.00-14.00 u. RISICO’S EN ERGERNISSEN
-- Advies: let op met alcohol achter het stuur! In Hongarije geldt een zero-tolerance beleid. Er zijn ’s avonds zeer geregeld controles in de buurt van feesten, en de politie is niet erg vriendelijk. Naast een (zware) boete kan je auto in beslag worden genomen, en dan beginnen de problemen pas echt. Neem dus liever een taxi of de benenwagen als je een avondje uit gaat. -- Waarschuwing: ook al ben je oud en wijs genoeg om te weten wat je doet, vertrouw niet te snel de lieve meisjes die je op straat (met name in Váci utca) kunnen aanklampen en voorstellen ergens iets te gaan drinken. Voor je het weet, eindig je in een dure champagnetent. En wee degene die weigert te betalen … Achter de frêle straat-
madeliefjes gaan stoere bonken schuil, die je met plezier en vooral veel vastberadenheid zullen vergezellen naar de dichtstbijzijnde pinautomaat om daar een flink bedrag te pinnen, terwijl je vriend wordt vastgehouden in de bar. In principe hebben de ambassades een lijst liggen van adressen waar je beter niet naar binnen gaat, maar met wat gezond verstand kom je ook al heel ver: bezoek alleen bars waar de prijzen staan aangegeven, en verlies nooit je glas uit het oog: een slaapmiddeltje zit er zo in … TELEFONEREN
-- Vanuit België/Nederland naar Hongarije: 00 + 36 + net- en abonneenummer. -- Vanuit Hongarije naar België: 00 + 32 + net- en abonnee nummer. -- Vanuit Hongarije naar Nederland: 00 + 31 + net- en abonneenummer. -- Opgepast: de 0 van het netnummer vervalt als je vanuit het buitenland belt. Praktische info 29
Aankomst in Hotel Palazzo Zichy.
Slapen Meestal vind je in Boedapest gemakkelijk een kamer, behalve in augustus tijdens het Sziget Fesztivál en de Grand Prix Formule 1 (als ook de prijzen vleugels krijgen), en tijdens de eindejaarsfeesten. Gezien de koersschommelingen van de forint staan de tarieven van de hotels vaak in euro’s aangegeven. Onthoud dat de prijzen met ongeveer 20% stijgen tijdens de zomer en nog meer in augustus, in de periode van het Sziget Festival en rond het feest van 20 augustus.
Pest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros (centrale historische wijk) H GERLÓCZY ROOMS DELUX (detailkaart, D5, 53) Gerlóczy utca 1 T 501 40 00, o gerloczy.hu Tweepersoonskamers € 80-95, ontbijt inbegrepen (+ € 15 voor een kamer met balkon). Wifi. We raden je dit adresje al lange tijd aan voor een romantisch diner op het grote terras, maar tegenwoordig kun je er ook overnachten. De vijftien kamers zijn prettig ouderwets ingericht, in art-nouveaustijl,
met parket, vintage behang en, in sommige badkamers, een bad op pootjes en met koperen kranen. Wie een krap budget heeft, kan een van de ‘attik’ kamers op de bovenste verdieping vragen, die zijn wat kleiner. Hoffelijke ontvangst.
H HOTEL CENTRAL BASILICA (detailkaart, D4, 52) Hercegprímás utca 8 T 328 50 10 o hotelcentral-basilica.hu e Deák Ferenc tér (M2-3) of Bajcsy-Zsilinszky út (M1). Tweepersoonskamers € 65-140, afhankelijk van het comfort en de periode, ontbijt Slapen 39
De belangrijkste bezienswaardigheden
Pest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros (Deák tér, Vigadó tér, Sint-Stefanusbasiliek (Szent István Bazilika), Szabadság tér, parlementsgebouw, Váci utca, Egyetem tér; plattegrond en detailkaart, B-C2-3-4) Belvarós is het hart van Pest, ingeklemd tussen de oever van de Donau, Deák Ferenc tér (knooppunt van de metrolijnen) en Kálvin tér, twee esplanades waar vroeger de stadsmuren liepen (nu vervangen door de ringwegen). Bij de rivier ligt Vigadó tér, een promenadeplein dat ook het vertrekpunt is voor de boottochten. Van noord naar zuid loopt de Váci utca, de toeristische en commerciële ruggengraat van de wijk: het middelste deel is voetgangersgebied. Deze weg leidt van het prettige Vörösmarty tér tot bij de Szabadságbrug. Meer naar het noorden heeft Lipótváros (Leopoldstad) zich in het begin van de 19de eeuw buiten de muren ontwikkeld. Toen Hongarije zijn onafhankelijkheid uitriep, werden hier de belangrijkste staatsmonumenten opgetrokken, te beginnen met het emblematische parlementsgebouw. Een rustige wijk met weinig winkels, die goed wordt bewaakt omdat zich op de Szabadság tér de ambassade van de Verenigde Staten bevindt. Hier zijn talrijke banken en hoofdkantoren van grote bedrijven gevestigd. Belváros betekent ‘binnenstad’. Met deze term wordt de oude, middeleeuwse stad bedoeld waaruit Pest is ontstaan. De verstePest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros 93
delijking aan het einde van de 19de eeuw heeft bijna alles verslonden. Niettemin ligt hier nog altijd het hart van Pest.
Langs de Donau XX DONAUPROMENADE (detailkaart, C4-5) In deze straat vind je veel cafés waar in de jaren 1920 jazz werd gespeeld. Het voetgangersgedeelte begint ter hoogte van Március 15 tér, bij de Erzsébetbrug (detailkaart, C5), tegenover de enorme Belvárosi plébánia templom (parochiekerk van de oude stad; alleen geopend tijdens diensten). Ondanks de schitterende barokstijl (18de eeuw), heeft ze een mooi gotisch koor met een geschilderd gewelf. Tijdens de Turkse bezetting deed de kerk zelfs dienst als moskee! Er net naast ligt het Sándor Petöfi tér, met het beeld van de lievelingsdichter van de Hongaren. Hij was een literair genie, die de opstand tegen de Habsburgers leidde en opstond tegen de censuur. Het is dan ook niet verrassend dat alle grote manifestaties van de laatste jaren aan de voet van dit standbeeld begonnen! Op het plein staat ook een mooie Griekse kerk (18de eeuw) in rococo- en barokstijl (geopend wo. 14.00-17.00 u, vr. 13.00-17.00 u, za. 15.00-20.00 u, zo.12.00-17.00 u). Iets verder naar het noorden ligt een ander plein, het Vigadó tér (detailkaart, C5). Het ligt aan de voet van een neoromantisch paleis, een betoverende concertzaal waar grote namen als Liszt, Brahms, Debussy en Bartók nog opgetreden hebben. Vanaf hier vertrekken ook de boottochten over de Donau. Tijdens de zomeravonden vinden hier soms milonga’s (bals met Argentijnse tangomuziek) plaats. Je komt uiteindelijk op het Roosevelt tér (detailkaart, C4), tegenover de Széchenyi Lánchíd (Kettingbrug). Het plein wordt gedomineerd door het monumentale Greshampaleis, een art-nouveaugebouw dat in 1904 werd gefinancierd door een 94 Pest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros
Concertzaal aan het Vigadó tér.
Engelse verzekeringsmaatschappij. Tegenwoordig is het een hotel (Four Seasons). Ga gerust eens binnen kijken. Zowat overal zijn kleine, decoratieve hartjes te zien, zoals bij de nummers van de verdiepingen boven de liften (het hart en de pauw waren de symbolen van de art nouveau in Hongarije). Ten noorden van het plein ligt de Wetenschappelijke Academie, die in 1825 werd opgetrokken dankzij graaf Széchenyi. Die deed hiervoor een jaar lang afstand van zijn pacht.
XX Na 5 min lopen over de kade in de richting van het parlementsgebouw kom je bij het monument Schoenen langs de Donaukade, dat hier in 2006 werd neergezet. Het kunstwerk herdenkt de Joden die hier in de winter van 1944-1945 werden gefusilleerd door de nazigezinde Pijlkruisers. De slachtoffers moesten eerst hun schoenen uittrekken en werden dan doodgePest I: Belváros en het zuiden van Lipótváros 95
Schaatsen in het stadspark.
Pest IV: Városliget, het stadspark en omgeving (plattegrond, E-F3) Ver weg van de drukte van het stadscentrum ligt het groene hart van Boedapest, het stadspark. Deze haven van rust is omgeven door talrijke, prestigieuze musea. We raden je aan om via de lange en mooie Andrássyboulevard hierheen te komen, te voet of met de fiets. Tijdens de zomer kun je hier dagelijks een kleine rommelmarkt bezoeken (achter het luchtvaartmuseum), maar de absolute topper is de schaatsbaan die circa honderd dagen per jaar geopend is (half november-eind febr.). Dit was de allereerste artificiële schaatsbaan van Europa. Ze dateert van 1926. Daarvoor schaatsten de inwoners van Boedapest op het bevroren meer. Een andere leuke plek om te ontspannen zijn de Széchenyibaden. ’s Zomers worden die omgevormd tot discotheek … Schaatsen als in een schilderij van Bruegel
A
VÁROSLIGETI MÜJÉGPÁLYA & TÓPART
(schaatsbaan; plattegrond, E3, 42) Olof Palme Sétány 5 T 363 26 73 o mujegpalya.hu e Széchenyi fürdö. Ingang naast het Paleis voor Schone Kunsten (Mücsarnok). Half nov.-eind febr. dag. geopend 9.00-13.00 u, 17.00-21.00 u (check de website). Tarief: Ft 2000 op weekdagen, Ft 2500 tijdens het weekend (van vr. 17.00 u tot zo. 21.00 u); kor-
Pest IV: Városliget, het stadspark en omgeving 123
tingen mogelijk. Gratis voor kinderen tot 6 jaar en de volwassene die hen vergezelt; 10% korting met de Budapest Card; verhuur van schaatsen Ft 700 per uur, Ft 2200 voor 4 uur; waarborg van Ft 10.000 per paar. Nog een mythische plek in Boedapest. ‘s Zomers vaar je rondjes op het meer met houten bootjes, maar zodra het vriest haast iedereen zich naar de schaatsbaan. Deze immense schaatsbaan in de openlucht is ongeveer honderd dagen per jaar geopend; het was de allereerste in Europa. Je kunt er hockey spelen, schaatsen of dansen op muziek (‘s avonds). Eetgelegenheid ter plaatse.
XXX
HÖSÖK TERE
(Heldenplein; plattegrond, E3)
e Hösök tere. Een majestueus plein in de vorm van een halve cirkel, waar een groot monument werd opgericht bij de duizendste verjaardag van de verovering van Hongarije door de Magyaren (1896). Op de 36 m hoge zuil staat de aartsengel Gabriël met gespreide vleugels, met de kroon van Hongarije in zijn hand. Aan zijn voeten zie je prins Árpád en de zogeheten veroveraars, de leiders van de zeven stammen, die er met hun vikingkoppen behoorlijk indrukwekkend uitzien. Op de zuilen achteraan staan alle belangrijke personen uit de Hongaarse geschiedenis, te beginnen met Sint-Stefanus. Op dit plein vond op 16 juni 1989 een van de meest ontroerende ceremoniën uit de geschiedenis van het land plaats: de begrafenisplechtigheid voor Imre Nagy en zijn kompanen, die na 1956 werden geëxecuteerd. Aan het plein liggen twee kunstmusea, en niet van de minste.
XXX
SZÉPMÜVÉSZETI MÚZEUM
(Museum voor Schone Kunsten; plattegrond, E3) Dózsa György út 41, Hösök tere, links op het Heldenplein T 469 71 00 o szepmuveszeti.hu. 124 Pest IV: Városliget, het stadspark en omgeving
Hösök tere, een van de belangrijkste pleinen in Boedapest.
Geopend di.-zo. 10.00-17.30 u, de kassa sluit 1 u vroeger; tijdelijke tentoonstellingen 10.00-17.50 u. Toegangsprijs Ft 1800; gratis met de Budapest Card en de 3de zo. van de maand voor jongeren tot 26 jaar uit landen van de EU. Eveneens gratis voor kinderen tot 6 jaar en 70-plussers. Meertalige audiogids: Ft 500. Gratis app voor smartphones. Café op de kelderverdieping. Een groot Europees museum met een prachtige classicistische gevel, als van een Griekse tempel. De collectie is heel rijk, maar omvat geen moderne kunst en weinig Hongaarse kunstenaars: die vind je in andere musea. Begane grond -- Zalen van de oudheid: we beginnen met enkele Cycladische beeldjes en Kretenzische stukken. Dan volgt een omvangrijke collectie Attisch aardewerk. Voor je naar boven gaat, bezoek je Pest IV: Városliget, het stadspark en omgeving 125