martine prenen
BE..TIME
BBB-vriendelijk
W
1
2W
BBB-vriendelijk
martine prenen
Blij, bewust en budgetvriendelijk leven.
.. BE TIME
voorwoord Tijdens mijn lezingen en workshops van de afgelopen
Maar er is natuurlijk meer, want door de bomen het
jaren ontmoette ik veel interessante en boeiende
ecobos vinden is niet simpel. Ik heb er verschrikkelijk veel
mensen die me soms een stukje van hun verhaal ver-
in lopen (ver)dwalen, om er uiteindelijk – met de hulp van
telden. Over hun blijdschap, hun strijd, hun zoektocht
mijn gewéldige eindredactrice, vormgeefster, fotografe
en nog zoveel meer.
en het Lannoo-team – iets moois van te maken.
Omdat ik boeken schrijf en daaruit voortvloeiend ook
Be-time is een eerste stap, een boek waarmee je geld
lezingen geef over een gezonde levensstijl, gaan die
kunt uitsparen, gezond kunt leven, met veel plezier voor
getuigenissen soms heel diep. De veerkracht van een
jezelf (Me-time, remember) en de jouwen. En ecologisch,
mens is maar een van die talenten waar ik elke keer
want da’s écht een moeilijke: moet eco ook sexy zijn?
weer van versteld sta. Hoe mensen zichzelf weer he-
Ja dus, want velen onder ons gruuuwen van het woord
lemaal kunnen opbouwen en uit een diep dal kruipen,
‘ECO’.
is ongelooflijk. Want of het nu ziekte, emotionele
Ik ging dus vol overtuiging bij Lannoo vertellen dat ik een
pijn of financiële problemen zijn, de mens zoekt en
boek over budgetvriendelijk en ecologisch leven wilde
vindt vaak.
schrijven en kreeg er spontaan een paniekaanval van.
Of ‘every downside has an upside’.
Omdat ze bij Lannoo absoluut in me geloven, maar me
De miserie leert je soms je verborgen krachten weer
ook vertelden dat dat een ‘hele moeilijke‘ ging zijn.
terugvinden. En toch, simpel is het niet. Want hoe
Nu ben ik dus van ‘moeilijk kan ook’, maar toch: slechts
moet je in hemelsnaam rondkomen van een minibud-
3 % van de volwassenen durft z’n gedrag te veranderen,
get, hoe zorg je er als alleenstaande ouder voor dat
maaaaarrrrr 50 % van de kinderen is beïnvloedbaar, dus
je kids gezond eten, blij naar school gaan en hoe kun
zou ik dan niet beter een kinderboek schrijven?
je dat doen met respect voor je eigen gezondheid en
Of nee, een boek dat leesbaar is voor en door iedereen,
die van onze planeet?
een met veel tekeningen en eenvoudige tips & tricks dus.
Toen ik me in dit onderwerp ging vastbijten, viel het
Om al die info in eenvoudige en positieve woorden door
me pas op hoeveel geweldige initiatieven en projec-
te geven aan jullie allemaal, mijn lezers, diegenen die
ten er al bestaan. Projecten waarin mensen elkaar
wel al bezig zijn met een verschil te maken.
helpen om op een ecologische manier goed voor elkaar en zichzelf te zorgen, voor weinig geld! Rest
En al bereiken we samen met dit boek maar een stukje,
mij alleen nog om dat allemaal in dit handige boek te
een topje van de smeltende ji sberg, een druppel op de
gieten, toch?
steeds heter wordende plaat… bij deze doe ik het toch:
Don't worry 4W
Voorwoord
happy
een boek schrijven over ecologischer én budgetvrien-
en gezonder te worden, zodat er meer de winter
delijker leven.
overleven. Kijk zeker eens op pagina 36 hoe je een
Oké, here we go!
bijenhotel kunt maken.
It is ‘BE–time’, of zeg maar ‘BEE-time’. Want die bijtjes
En … hoe zit het verder met onze ecologische
(bees) hebben ‘t ontzettend moeilijk om te overle-
voetafdruk?
ven.
Dat is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte er nodig is om
Hoezo?
jouw consumptieniveau te kunnen handhaven, en om
De bijen (en de hommels) komen tegenwoordig
de afvalproductie daarvan te kunnen verwerken.
steeds vaker in het nieuws: het gaat al een hele tijd
Bij mij was dat, toen ik met dit boek begon, zo’n 3,8 ha.
slecht met ze en wij kunnen daar wat aan doen.
Veel te veel als je weet dat een gemiddelde aardebe-
Want ze zzzoemen niet alleen schattig en maken
woner recht heeft op zo’n 2,1 ha.
hele lekkere en voedzame honing (maar… we kunnen
Dat ‘recht’ staat voor: alle bruikbare ruimte op aarde,
eigenlijk ook wel zonder honing). Nee, we hebben
verdeeld over alle mensen die erop leven + genoeg
ze écht nodig voor het bestuiven van zo’n 75 % van
ruimte voor de natuur om zichzelf te herstellen =
onze land- en tuinbouwgewassen. Anders: géén
eerlijk aarde-aandeel.
vruchten en géén voortplanting van de gewassen.
In het Noorden hebben we trouwens niet alleen een
Géén bijen meer = ineenstorting van
‘zware voet’, we hebben helaas ook een ‘vervuilende
onze voedselvoorziening.
voet’. De gemiddelde Belg heeft een voetafdruk van
Bijen sterven massaal door allerlei dingen, gaande
zo’n 5,1 hectare, alstublieft!!!
van mijten en parasieten die de bijen verzwakken, tot
Bereken je algemene voetafdruk1. Die duidt aan
bacteriële infecties die, als ze toeslaan, een volle-
welke impact jouw levensstijl heeft op het milieu. Je
dig bijenvolk om zeep kunnen helpen. Maar ook de
voedselvoetafdruk2 vertelt wat de impact is van je
bestrijdingsmiddelen veroorzaken grote schade. Er is
voedingspatroon. Meer informatie over de ecologische
dus werk aan de winkel!
voetafdruk vind je op de sites van WWF3 en Ecolife4.
HELP BIJ met Be-time = kiezen voor eigen kweek of
Zoals gezegd: er is dus werk aan de winkel. En dat mag
biologisch.
plezant zijn, want ‘elk nadeel heb z’n voordeel’, toch?
Ook het feit dat er steeds minder velden zijn met
Vandaar dat we met dit boek stap voor (groene) stap
veel verschillende soorten bloemen, kost bijenlevens.
eens gaan kijken hoe dat een haalbare en vooral een
Die variatie aan bloemen vond je vroeger letterlijk
betaalbare kaart kan zijn. Natuurlijk kun je meteen
op elk braakliggend terrein en elke akker. Ze zorgden
kiezen voor groene energie met behulp van zon, water
voor diverse voedingsstoffen en voor sterkere bijen.
of wind. Maar er is meer en we kunnen allemaal klein
HELP BIJ met Be-time = wildebloemenzaad zaaien
beginnen.
op elk stukje dat je kunt bezaaien, in je tuin, in de
Wedden dat je tegen het einde van dit boek al een
straat, in bakken, aan akkerranden...
groener ‘voetje’ hebt?
HELP BIJ met Be-time = hen helpen om weer sterker
1 http://calculators.ecolife.be/nl/calculator/bereken-je-ecologische-voetafdruk 2 http://voedselvoetafdruk.be/ 3 http://www.wwf.be/NL/wat-doet-wwf/impact-verminderen/577 4 http://www.ecolife.be
Voorwoord
W
5
inhoud Voorwoord
4
Natriumbicarbonaat
75
Inhoud
6
Plantaardige zeep
78
Refuse - reduce - reuse
8
Witte azijn
80
Citroensap 81
Hoofdstuk 1:
Nog een paar handige doe-het-zelftips
83
Ik en mijn gezin 15
Schoonmaakbommm
86
Inleiding
17
De natuur in!
18
Kids & butterflies
21
Hoofdstuk 3:
Bewust naar de supermarkt
22
Je hoeft niet altijd te geloven wat je denkt
90
Voeding die magisch groeit
23
1. Leer omdenken
90
Een georganiseerde koelkast
24
2. Verander negatief denken in postief denken 92
Nog enkele slimme budgettips
25
3. Verander je eetwijze
93
Gun je kids een huis- en/of een tuindier
26
4. Leer ‘nee’ te zeggen
93
Heerlijke recepten voor een appel en een ei
30
5. Zorg voor duidelijke deadlines
94
Bewust spelen is leuk spelen!
34
6. Luister naar muziek
95
7 leuke dingen om de biodiversiteit
36
7. Count your blessings
96
8. Mediteer, ja ook jij!
95
EHBO voor gezinnen met kids
39
9. Doe een powernap
100
Natuurlijke hulp bij...
40
10. Schrijf
101
Water besparen
42
11. Trek de natuur in
104
12 Eet je stress weg
109
13. Bevrijd jezelf van stresshoofdpijn
110 112
samen te koesteren
Hoofdstuk 2:
6W
Ik en mijn hoofd 89
Ik en mijn huis
49
14. Maak je hoofd blij
Een warm huis is een lief huis
50
Isolatie
51
Eco verwarmen
52
Geur is de sfeerbepaler in je huis
53
De vervoersdriehoek
116
Etherische olie
54
Kleur je werkplek groen
118
Geurkaarsen
60
Aan de slag in je kantoor
120
6 aromatische blends for DIY
63
Gezonde,snelle en lekkere werklunches
126
Niet te veel, maar net genoeg
65
Llllllekkere lunchideetjes
130
Schoon en groen
70
Berelekker beleg
133
Handige hulpjes in huis
72
Smakelijke salades
134
Inhoud
Hoofdstuk 4:
ik en mijn werk 115
Hoofdstuk 5:
Ik en mijn lijf 139 Zeg niet ‘oei’ maar ‘oooh’
141
1ste wonder voor je lijf: kokosvet
144
21 redenen om kokosvet te gebruiken
145
Gevarendriehoek
146
Zelf aan de slag met kokosvet
147
2de wonder voor je lijf: honing
162
9 redenen waarom honing
163
(rauw en onverhit) ultragezond is Zelf aan de slag met honing
164
Maak van je badkamer een kuuroord
158
Maak zelf de beste,
159
niet-beschadigende haarlak ever! Laat de natuur je haar een handje helpen
161
Mmmmmassage!
162
Doe de detox!
165
10 stappen om langer jong te blijven
167
Plastiek minderen
170
Bronnenlijst en aan te raden boeken
172
Dankwoord
173
Colofon
176
We never know the worth of water till the well is dry. BBB-vriendelijk
W
7
REFUSE - REDUCE - REUSE - ROT = ENGELS EN STAAT VOOR: vermijd - verminder - hergebruik - composteer, maar dat klinkt niet, dus daarom gebruik ik zo vaak Engelse termen :)
Vermijd (refuse) Plastic = zakjes, flesjes, bakjes, verpakkingen… - plastic zit tjokvol toxische en chemische bestanddelen; - het komt vaak op straat terecht, de natuur ligt er vol mee; - uiteindelijk komt het in de waterwegen en het baant zich een weg naar de oceanen; - het is de grootste vervuiler van de oceanen; - de vissen eten het op > vogels en/of mensen krijgen het zo ook binnen.
Gratis spulletjes = monstertjes, gratis proevertjes, toiletspulletjes uit hotels, pennen, folders… - vaak zijn die van plastic of een andere niet bioafbreekbare grondstof gemaakt; het is wel goedkoop, maar niet goed voor het milieu.
Junkmail - die zet vaak alleen maar aan om nog meer te kopen, te printen, te consumeren.
Niet-ecologische verpakkingen = apart verpakte koekjes, snoepjes, drankjes… en extreem verpakte en bedrukte producten…
less = the new more *Met dank aan Bea Johnson. Ze is een inspiratie voor velen en ‘krak’ in zero waste lifestyle.
8W
Refuse - reduce - reuse
Wij, de consumenten dus, hebben een gigamacht over dat wat de producenten maken en op de markt brengeN. Door radicaal te kiezen voor verantwoorde spullen kunnen we ook de ‘markt’ veranderen.
BBB-vriendelijk
W
9
Verminder (reduce) Bekijk de spulletjes die je in huis hebt en begin systematisch alles te sorteren op: -Heb ik het nog nodig? -Kan ik er iets anders van maken? -Kan ik het weggeven? -Kan ik het verkopen? Laat dingen los, ook die dingen waarvan je dacht dat je ze écht nodig had, maar die uiteindelijk achterin je kast liggen te verkommeren. Spreek met jezelf af dat als je wat nieuws in huis haalt, er ook iets ouds uit het huis weg mag/moet. Leer jezelf deze nieuwe gewoonte aan en je kijkt vanzelf kritischer als je nog eens gaat shoppen. Probeer bewuster te shoppen: maak een boodschappenlijstje en ga niet nodeloos door winkels struinen als je toch niks écht nodig hebt = meer qualitytime!
Bekijk of: -je iets in bulk kunt kopen = minder of geen verpakking; -je iets wel écht nodig hebt = minder kosten; -je iets wel écht moet printen = minder papier- en inktverbruik; -je er niet minder van kunt kopen = minder afval. Zet spullen die je niet meer gebruikt, gewoon te koop op een van de tweedehands verkoopsites zoals eBay, Kapaza of 2dehands.
10 W
Refuse - reduce - reuse
recycling turns things into other things. Which is like *magic*.
Hergebruik (reuse)
krijgen is een goed idee. Leen dit boek uit (helpt
Opnieuw gebruiken, recycleren of upcyclen is de mo-
gebruikt (of schrijf het ergens op) zodat je weet wat
tor van bewust leven. Recycling kent vast iedereen,
er bij wie zit.
ook). Neem wel een foto van degene die je spullen
maar ken jij ook upcycling en downcycling? Koop spullen die je lang kunt gebruiken, ga dus voor Upcycling is het hergebruiken van afval waarbij een
duurzaam. Dat kost inderdaad vaak wat meer, maar
product ontstaat met een gelijke of hogere zuiver-
gaat ook langer mee of is achteraf nog voor een
heid dan het oorspronkelijke. “Dit is het tegenover-
goeie prijs te verkopen.
gestelde”
van downcycling, waarbij het
product kwaliteit inlevert na een recycleerronde.
Verleng het leven van je spullen door er respectvol
Het voordeel is eerst en vooral natuurlijk dat je je
en zorgzaam mee om te gaan.
afvalzak aanzienlijk doet verkleinen. De lege Brita-filters kun je bijvoorbeeld bij BioPlanet weer inleveren
Geef je spullen een nieuwe functie = budgetvrien-
en via een circuit bij Brita worden deze dan herge-
delijk:
bruikt. En (echte) kurken van wijnflessen lever je in bij
- oude sokken = schoenpoetsdoeken;
een inzamelpunt van Le Petit Liège. Zelfs Nespresso
- oud T-shirt = schoonmaakdoek;
neemt z’n verpakkingen terug om er nieuwe appara-
- afgedankte overgordijnen = sterke stof voor een
ten van te maken. Sommige supermarkten verkopen
poef of speelkussens;
ook al huismerken met volledig biologisch afbreekba-
- nog mooie kleding, maar too much = basis voor een
re koffiecups.
schoudertas of sierkussen; - gekrompen trui = ideaal voor babymutsje of
Vervang dat wat niet herbruikbaar is door herbruik-
theemuts;
baar, dus verban alle plastic tasjes of tassen (waar je
- oud servies = vaasje, pennenhouder, onderbord voor
voor moet betalen bij de kassa) en vervang ze door
planten etc.;
een of meerdere mooie & degelijke boodschappen-
- oude keukenhanddoek = handige lunchhouder (zie
tassen. Bij het doorzoeken van oude kasten kom je
tekening);
zeker zo een paar tassen tegen: leg er eentje in je
- pallets = bank of plantenhouder;
auto, in je fietstas en bij je leeggoed zodat je nooit
- glazen potten met deksel = voorraadpotten (i.p.v.
zonder tas onderweg bent.
plastic).
Samen gebruiken (sharing) wordt weer helemaal hip,
Repareer je kapotte spullen zelf, of ga eens langs bij
of het nu om de auto, de grasmachine, een ladder of
een repaircafé in je buurt (www.repaircafe.be).
andere spullen gaat. Je sociale kring hiervoor warm
Refuse - reduce - reuse
W
11
Gebruik eenzijdig bedrukt papier als boodschappen-
Composteer (rot)
lijstjes, als kladpapier of om persoonlijke dingen af te
Als je een tuin hebt, zijn kippen of een composthoop
printen. Dat scheelt je een hoop papier!
ideaal om je gft nuttig te hergebruiken. Een compostbak kun je zelf ineentimmeren van scharrelhout of
Kijk bij de aanschaf van een product in hoeverre het
pallets.
kan worden gerecycleerd. Soms hangt het zelfs af
Heb je een kleinere tuin (< 250 m2) of terras, dan kan
van de plek waar je woont, of je iets kunt (laten)
een kant-en-klare compostbak of een compostvat
recycleren. Check het eens grondig, en weet dat
uitkomst bieden. Vaak kun je die (bijna) gratis bij het
sommige gemeenten daar al goed mee bezig zijn.
gemeentehuis afhalen.
In Vlaanderen kunnen we ons afval in de meeste
Compostbakken of -vaten zien er meestal niet zo
gemeenten gescheiden aanbieden voor recyclage:
geweldig mooi uit, vandaar dat het aan te raden is
plastic, metaal & drankkartons (pmd), glas, papier &
om ze op een wat discretere plek te plaatsen of te
karton en groente-, fruit- & tuinafval (gft). Was lege
camoufleren.
glazen flessen en potten goed af voor je ze naar de glasbak brengt en doe de metalen doppen en deksels
Wat kan er allemaal in: tuinafval, groente- en fruit-
bij het pmd.
resten, theezakjes, eieren en hun karton, papieren
Dat recycleren kan van alles betekenen: van petfles-
servetjes, koffiedik… Wissel het best je tuin- en
sen fleecetruien maken, van papier brandstof, van
keukenafval af met droog en groen materiaal en
keukenafval goeie mest, van glas gerecycleerd glas…
eventueel afval van kippen, konijnen en/of cavia’s. Na enkele dagen warmt de compost op, soms tot
Maak het sorteren voor jezelf gemakkelijk met
70 °C, en daarna schommelt de temperatuur tussen
handige bakken die je op goed bereikbare plekken zet,
de 30 en 50 °C. Meng je compost regelmatig zodat
zoals onder je keukenaanrecht.
wat onder lag naar boven komt. Hoe meer lucht erbij kan en hoe evenwichtiger de mix is, hoe sneller de
Op het internet kun je info vinden over waar je
compost rijp is. Na 6 à 8 maanden heb je gebruiks-
(behalve bij het containerpark) in de buurt kurken,
klare compost: donkere, kruimelige, lekker ruikende
stoppen, gebroken servies, batterijen en vuile olie
humus of potgrond.
kunt afgeven zodat er iets nuttigs mee wordt gedaan. Je tuin zal sowieso ecologischer én vruchtbaarder worden als je regelmatig compost gebruikt. Dat zorgt namelijk voor een rijker bodemleven in je tuin of balkonbakken. Zo wordt de grond luchtiger, krijgen wortels meer groeikans en is er minder kans op ziekten. Voedingsstoffen blijven langer in de bodem en de zuurtegraad verbetert.
12 W
Refuse - reduce - reuse
Als je compostbak je meer geeft dan je nodig hebt voor je tuin, kun je je compost vaak via de gemeente of het containerpark ‘doneren’. Blaadjes en takjes zijn in de herfst en winter perfecte schuilplaatsen voor solitaire bijen, hommels en andere insecten en kleine diertjes. Laat dus zo veel mogelijk tuinafval liggen (bv. onder de struiken). Vogels kunnen er ook naar een smakelijk hapje komen zoeken. Grotere hopen met takken e.d. bieden dan weer een veilig onderkomen voor padden, egels… tijdens hun winterslaap. Voeder je tuinbezoekers (als het te koud is om eten te vinden) met gezonde restjes (= oude muesli, zaden, pitten en ongebrande, ongezouten noten). Zorg ervoor dat alles schimmelvrij is en overgiet het desnoods met wat notenolie. Je kunt ook oud brood, gekookte rijst, fruitresten en restjes vlees geven. Let op: boter, spek en gekruide of gezouten etenswaren zijn uit den boze! Dierlijk afval (uitwerpselen) moet je in een speciale container (of bij het restafval) doen, strooi dit dan ook nooit uit over je moestuin. Je kunt het ook zo doen: neem een metalen emmer > zaag de bodem eruit en boor verschillende grote gaten aan de zijkant > begraaf hem grotendeels in de grond, ergens in de zon, ver van je huis, fruit– en moestuin > zet er een deksel op. De uitwerpselen die je hierin doet, zullen na een tijd wegrotten en die kun je dan bedekken met zand (nadat je de emmer hebt verwijderd) of gebruiken als meststof voor je sierplanten (niet voor de moestuin!).
Refuse - reduce - reuse
W
13
14 W
BBB-vriendelijk
hoofdstuk
ik en mijn gezin BBB-vriendelijk
W
15
t to be n a w u o ‘ If y , omething s t a d goo to do it y r t n the ay’ every d
16 W I k & m i j n g ezi n
things you can’t buy
Enjoy the little things in life... for one day you’ll look back and realize they were the big things. Ik & mijn gezin
W
17
Het is belangrijk om onze kinderen bewust te maken van de natuur, van de dingen die ze hebben, waarvan ze kunnen dromen of waarvoor kunnen sparen. Hen leren om zorg te dragen voor de natuur én voor zichzelf is gemakkelijk gezegd, én gedaan. Kinderen leven in eerste instantie naar jouw voorbeeld. Als je je daarvan bewust bent, ben je al halfweg. Bewust leven is een mosterdzaadje dat je bij hen plant.
De natuur in! Samen de natuur in, bewegen, wandelen, fietsen, hut-
We kunnen onze kinderen echt van heel jong al leren
ten bouwen, picknicken, sporen zoeken, door het huis
om zo weinig mogelijk weg te gooien, vers en gezond
dansen, elkaar masseren (handen, voeten, ruggetjes),
te eten, samen in de tuin te werken, op te ruimen
samen koken, insectenhotels maken…
etc. Die jonge hoofdjes staan écht open voor al onze informatie, laat het dus gezonde en positieve informatie zijn. Vul hen met warme, positieve en bewuste boodschappen. Leer hen hoe ze de natuur kunnen helpen én ondersteunen, vertel erover, ga samen op onderzoek uit.
18 W I k & m i j n g ezi n
BBB-vriendelijk
W
19
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen.
Tekst: Martine Prenen Eindredactie: Famke Robberechts Fotografie: Stefanie Faveere - www.shutterstock.com - p. 44 en 91: Giusi Sciaratta - p. 113: Tjorven Boucher Foodstyling: Ann De Koker Vormgeving: Katrien Van De Steene, Whitespray Illustraties: Tinne Cornelissen, p. 23 en 24: Katrien Van De Steene Styling: Katrien Van De Steene, Whitespray Visagie en styling: Giusi Sciaratta Met dank aan Dille & Kamille voor het uitlenen van stylingmateriaal. http://www.dille-kamille.be Als u opmerkingen of vragen heeft, dan kunt u contact nemen met onze redactie: redactielifestyle@lannoo.com Ga naar www.mar-10.com of www.martineprenen.be voor meer informatie over Martine en volg haar upsides (en omgedraaide downsides) via haar kersverse blog. Volg Martine ook op Twitter (@martineprenen), Facebook of Instagram (martine_prenen). Š Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2015 D/2015/45/25 – NUR 450 ISBN: 978 94 014 2300 7 Het papier in dit product komt uit verantwoord beheerde bossen, onafhankelijk gecertificeerd volgens de regels van de Forest Stewardship Council.
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.