Ch. Boisvieux/hemis.fr
BeÎle-Ile, de omgeving van Port-Andro
Bretagne Zuid
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Rennes en de marken van Bretagne ∑ Morbihan ± Zuid-Finistère ∏ Nantes en omgeving
blz. 105 blz. 145 blz. 275 blz. 397
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
DE REIS VOORBEREIDEN
BRETAGNE ONDER DE LOEP ZUID-BRETAGNE
Met de auto............................................ 14 Met de trein............................................ 14 Met het vliegtuig.................................. 15
Rennes en omgeving: vol geschiedenis en legenden..........40 Het erfgoed van de Morbihan........40 De Golf van Morbihan........................40 De Zuid-Finistère of het Pays de Cornouaille........................................ 41 Nantes, tussen Loire en Atlantische Oceaan.................. 41
VOOR HET VERTREK
BRETAGNE VANDAAG
Klimaat..................................................... 16 Nuttige adressen.................................. 16 Overnachten.......................................... 17 Uit eten.................................................... 19
Maatschappij.........................................42 Economie................................................44
Reistips..................................................... 12 NAAR BRETAGNE
BRETAGNE VAN A TOT Z
Erfgoed....................................................20 Gastronomie.......................................... 21 Tabel eilandhoppen..........................22 Natuur......................................................22 Tabel watersport................................24 Ter aanvulling........................................28 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten voor het gezin.......... 31 MEMO
Evenementen........................................33 Leestips....................................................36
TRADITIES EN LEVENSKUNST
Tradities en folklore.............................50 Taal en muziek.......................................53 Gastronomie..........................................55 Watersport..............................................57 KUNST EN CULTUUR
Architectuur........................................... 61 Religieuze kunst en enclos paroissiaux............................63 Schilderkunst en kunstnijverheid...67 Legenden en literatuur......................70 ABC van de architectuur.................... 74 De megalieten van Bretagne..........80 GESCHIEDENIS
Van de prehistorie tot nu..................82 Kaapvaart en koopvaardij ................85 NATUUR EN LANDSCHAP
Een van de oudste Europese massieven..........................................88 Geologie en landschap......................89 Armor en de eilanden .......................90 Zeefauna ................................................92 Een zee vol leven.................................94 Argoat ......................................................97 Milieu .......................................................98
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n RENNES EN DE MARKEN VAN BRETAGNE
Rennes....................................................108 Van Condate tot Rennes................. 111 Vitré.........................................................125 Redon.....................................................133 Forêt de Paimpont.............................138 ∑ MORBIHAN
Vannes....................................................148 Golf van Morbihan.............................158 Auray.......................................................174 Het epos van Du Guesclin..............178 Locmariaquer......................................182 La Trinité-sur-Mer...............................184 Carnac....................................................187 Presqu’île de Quiberon....................193 Sardines uit Bretagne......................197 Belle-Île..................................................202 Al dan niet vrijwillig te gast.......... 206 Ria d’Étel................................................216 Port-Louis............................................. 220 Lorient....................................................224 Lorient, een onverbiddelijk lot......229 Île de Groix............................................237 La Roche-Bernard..............................242 Rochefort-en-Terre............................247 La Gacilly...............................................251 Josselin.................................................. 254 De krijgsadel van Josselin..............256 Pontivy...................................................263 Kernascléden.......................................269 Kapellen van Le Faouët...................271
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
± ZUID-FINISTÈRE
Quimper................................................278 Grote namen uit Quimper..............283 Ménez-Hom........................................ 294 Presqu’île de Crozon.........................297 Landévennec...................................... 306 Cornouaille.......................................... 309 De kap van het Pays Bigouden.....316 Locronan...............................................323 Douarnenez.........................................327 Pointe du Raz...................................... 334 Île de Sein..............................................337 Pont-l’Abbé...........................................339 Bénodet.................................................342 Fouesnant-les-Glénan..................... 346 Concarneau..........................................353 Pont-Aven............................................ 360 Quimperlé............................................ 366 Montagnes Noires en Canal Nantes-Brest.................374 Carhaix-Plouguer.............................. 380 Huelgoat............................................... 384 Monts d’Arrée..................................... 388 ∏ NANTES EN OMGEVING
Nantes................................................... 400 De rijke historie van Nantes.......... 405 Clisson en de Vignoble Nantais....426 Pornic......................................................433 Saint-Nazaire...................................... 442 Van het Second Empire tot nu...... 445 Presqu’île de Guérande...................450 Een vruchtbaar gemaakte baai....453 La Baule.................................................459 Le Croisic.............................................. 468 La Grande Brière.................................471 Een uniek natuurgebied.................473 Blain en Canal Nantes-Brest...........478 Châteaubriant.................................... 481 Woordenlijst..................................... 484 Register............................................... 496 Kaarten en plattegronden......... 505
6
Niet te missen
De Golf van Morbihanaaa: een van de mooiste baaien ter wereld, met tientallen eilanden, zoals het Île aux Moines (blz. 158) Ménez-Homaaa, een van de hoogste plekken van Bretagne (blz. 294)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
Presqu’île de Crozonaaa met zijn ruige kustlandschap (blz. 297)
Carnac: de lange rijen megalieten van Kermarioaa (blz. 188)
De Pointe du Razaaa, het uiterste puntje van Bretagne, beschermd als ‘Grand Site de France’ (blz. 334)
8
Rennesaa: het Palais du Parlement de Bretagne, de parel van de Bretonse hoofdstad (blz. 113) Belle-Îleaaa: de kleuren van het haventje van Sauzon (blz. 205)
9
Nantesaaa, de vroegere hoofd plaats van het hertogdom, met een oud centrum (blz. 400)
Josselinaa met zijn kasteel aan de oever van de Oust (blz. 254)
Quimperaa, de historische hoofdstad van Cornouaille (blz. 278)
Fotografie: Blz. 6: AGE /Photononstop (boven); E. Berthier/hemis.fr (onder) Blz. 7: Mauritius/Photononstop (linksboven); B. Rieger/hemis.fr (rechtsboven); N. Thibaut/Photononstop (onder) Blz. 8: L. Maisant/hemis.fr (boven); F. Guiziou/hemis.fr (onder) Blz. 9: J. Loic/Photononstop (linksboven); R. Mattes/mauritius images /age fotostock (rechtsboven); Ph. Turpin/Photononstop (onder)
30
DE REIS VOORBEREIDEN
Met het gezin De Bretonse infrastructuur wordt steeds kindvriendelijker. Overal langs de kust liggen stranden met zeilclubs en activiteiten voor kinderen vanaf drie jaar (zie hiernaast ‘Stations Kid’). In het binnenland wordt de nadruk meer gelegd op activiteiten in de buitenlucht, zoals tochten met een gids om planten en dieren te leren herkennen. De Pass Sensation werd speciaal bedacht voor gezinnen. Het bonnenboekje (niet op naam) geeft kortingen op tal van plaatsen in Bretagne – t 02 98 02 83 42 www.tourismebretagne.com en www.pointplage.fr. Het departement Loire-Atlantique organiseerde de campagne Oh La L.A. Quelle Aventure ! Daarbij zijn 20 toeristische plaatsen betrokken die zich speciaal richten op kinderen van 6 tot 12 jaar, bijvoorbeeld door het uitdelen van spelletjesboeken en het uitzetten van speurtochten. T www.ohlaloireatlantique.com. Deze gids bevat ook een selectie van bezienswaardigheden die kinderen vast zullen boeien (zie de tabel hiernaast). Bij de beschrijving van steden en bezienswaardigheden zijn ze te herkennen aan het pictogram /. LABELS
Villes et Pays d’Art et d’Histoire Het netwerk ‘Villes et Pays d’Art et d’Histoire’ (zie ‘Stadswandelingen’, blz. 20) organiseert speciaal op kinderen afgestemde ontdekkingstochten en workshops rond het thema erfgoed, zowel op woensdag als op zaterdag en tijdens schoolvakanties.
w Goed om te weten – Onder het motto ‘Zomer voor 6- tot 12-jarigen’ worden deze activiteiten ook aangeboden in juli en augustus tijdens rondleidingen voor de ouders.
Stations Kid
Het label ‘Kid’ geeft aan dat een vakantieoord kindvriendelijk is en aan bepaalde eisen voldoet (qua accommodatie, infrastructuur, voorzieningen en specifieke activiteiten voor verschillende leeftijden). Kinderen zijn er dan ook de koning te rijk! Aan zee moeten de stranden voorzien zijn van speelplaatsen, clubs of avontuurlijke parcoursen, en worden voorstellingen en sportcursussen georganiseerd. Het label werd toegekend aan één badplaats in deze gids: Pornichet. Association Nationale des Stations Kid – BP 139 - 59027 Lille Cedex - t 03 20 14 97 87.
Stations Vertes
De Fédération des Stations Vertes de Vacances (blz. 18) reikt jaarlijks een prijs uit aan het meest kindvriendelijke vakantieoord.
Famille Plus
Gemeenten met dit label verplichten zich alles in het werk te stellen om gezinnen met kinderen goed te onthalen en hun een geslaagde vakantie te bezorgen: persoonlijke ontvangst, activiteiten voor alle leeftijden, winkels en dienstverlenende instanties binnen handbereik. In Zuid-Bretagne zijn dat Quiberon, Fouesnant-les-Glénan en Névez.
31
MET HET GEZIN
/ Bezienswaardigheden en activiteiten voor het gezin Plaats
Natuur
Bénodet
Musea
Blain en het kanaal NantesBrest
Sentier du Moine Guenael (Forêt du Gâvre), Ferme de l’Orme
Carnac Clisson Concarneau
Boot- of fietstocht in het Marais de Goulaine Op zee varen met een vissersboot, visafslag
Menhirs en Musée de Préhistoire Parc de la GarenneLemot
Maison du Vent, Haliotika, Maison de l’Amiral in Penhors Grand Blockhaus en Musée des Marais Salants in Batz-sur-Mer
Cornouaille Le Croisic Presqu’île de Crozon
Recreatie
Musée du Bord de Mer
Vlindertuin van het Château de Goulaine
Aquashow Océarium
Grotten van Morgat
Douarnenez
Musée à Flot
Le Faouët Fouesnant-lesGlénan
Capitaine Nemo
La Baule
Fietstocht, strand
Miniatuurboten van Treiz-Port-Rhû Parc Aquanature du Stérou Les Balneides
La Gacilly
Ferme du Monde
Grande Brière
Chaumière des Marionnettes, boottocht met een aak
Vogelreservaat, dolmen van Kerbourg
Île de Groix
Écomusée de l’Île de Groix
Presqu’île de Guérande
Musée de la Poupée
Josselin
Musée de la Poupée et du Jouet
Musée de l’Ancienne Abbaye, Maison des Landévennec Vieux Métiers Vivants in Argol Cité de la Voile ÉricTabarly, onderzeeër Lorient Tocht met een zeilboot Flore, duikbootbasis van Keroman Megalieten van Dolmens, menhir en Locmariaquer Table des Marchands École Rurale de Ménez-Hom Educatieve wandelroute Bretagne
Ludieke rondleiding door het Château de Careil Insectarium en Univers du Poète Ferrailleur in Lizio Parc de Jeux Bretons
Zoo de Pont-Scorff, Centre de Kerguélen
32
DE REIS VOORBEREIDEN
Plaats
Natuur
Golf van Morbihan
Observatoire Aquatique de Châteaulin, natuurreservaat van Le Venec, educatieve wandelroute van Le Ménez-Meur Wandeling in een van de natuurreservaten
Nantes
Jardin des Hespérides
Monts d’Arrée
Musea
Pornic
Fietstocht over de Vélodyssée
Cairn de Gavrinis, Château de Suscinio Muséum d’Histoire Naturelle, Musée JulesVerne, Musée d’Histoire de Nantes Arthurlegenden in het Château de Comper, Pierres Droites (megalieten) in Monteneuf Semafoor op de Pointe Saint-Gildas
Port-Louis
Planktonobservatorium
De musea in de citadel
Forêt de Paimpont
Quimper Quimperlé Pontivy Pointe du Raz Redon
Rennes
La Roche-Bernard Rochefort-enTerre
Recreatie
Planetarium, Machines de l’Île, volière in Goulaine Domaine de Trémelin Planète Sauvage, Grand Parc des Légendes Bonobo Parc, Aquarive
Vleermuizenobservatorium, wandeling op de oevers van de Ellé Fietstocht op de oevers van de Blavet
Manoir de Kernault Village de Poul-Fetan
Sentier des Lutins Maison Nature en megalieten (Saint-Just) Champs Libres, workshops voor kinderen Parc Ornithologique de georganiseerd door Bretagne het toeristenbureau, Écomusée du Pays de Rennes, Espace Ferrié
Jardins de Brocéliande, Parc des Gayeulles
Parc de Branféré
Maison de l’Abeille
Fietstocht over de Voie Verte (Questembert)
Parc de Préhistoire de Bretagne
Saint-Nazaire
Strand
Vannes
Réserve Naturelle de Séné
Escal’Atlantic
Onderzeeër Espadon Vlindertuin, aquarium
33
MEMO
Memo Evenementen Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste festivals, naast een lijst van de traditionele pardons. T Zie voor meer informatie de rubriek ‘Evenementen’ in de ‘Adresboekjes’ aan het eind van de beschrijvingen van de belangrijkste steden en bezienswaardigheden.
FESTIVALS JANUARI-FEBRUARI
Nantes en Saint-Nazaire – La Folle Journée: klassieke muziek (eind jan.-begin febr.) - t 0 892 705 205 (€ 0,34/min.) - www.follejournee.fr. APRIL
Golf van Morbihan – La Mer se cultive (activiteiten aan de kust aprilsept.) - www.morbihan.com/la-merse-cultive-la-mer-nous-cultive. Concarneau – Festival Livre et Mer, boekenbeurs rond het thema ‘zee’ (3de week) - t 02 98 97 52 72 www.livremer.jimdo.com. MEI-JUNI
Nantes – Printemps des Arts: klassieke (barok)muziek (2de helft juni) - t 02 40 20 69 70 - www. printempsdesarts.fr. JUNI-SEPTEMBER
Quimper – Les Jeudis de l’Évêché (do 21 u) - t 02 98 53 04 05. Nantes – Le Voyage à Nantes (half juni-eind sept.) - t 0892 464 044 www.levoyageanantes.fr. JULI
Baden – Passeurs d’Histoires (3de week) - t 06 76 43 47 06 http://contesbaden.eklablog.com.
Carhaix-Plouguer – Festival des Vieilles Charrues (3de week) t 0 820 890 066 - www.vieillescharrues.asso.fr. Concarneau – Festival des Vieilles Coques (rond de 10de) - t 02 98 97 35 84 – Festival Le Chien Jaune (3de week) - www.lechienjaune.fr. Quimper – Festival de Cornouaille (eind juli) - t 02 98 55 53 53 - www. festival-cornouaille.com. La Baule – Écrivains en Bord de Mer (4 dagen, half juli) - www. ecrivainsenborddemer.fr. Rennes – Tombées de la Nuit (1ste week) - t 02 99 32 56 56 - www. lestombeesdelanuit.com. Redon – Les Musicales de Redon http://musicalesderedon.fr of informeer bij het toeristenbureau. Vannes – Jazzfestival (eind juli) t 02 97 01 62 44 - www.jazza vannes.fr. Châteauneuf – Jazzfestival (eind juli) - www.fest-jazz.com. Clisson – Les Italiennes de Clisson (4 dagen begin juli, even jaren) t 06 74 61 95 97 - www.italiennes. org. JULI-AUGUSTUS
Baule – Jazzfestival (half juli-half aug.) - www.labaule.fr. Belle-Île – Festival Lyrique-en-Mer t 02 97 31 59 59 - www.Belle-Île.org. Douarnenez – Temps Fête (2de helft juli, even jaren) - www. tempsfete-dz.com. Vier dagen feest rond oude zeilboten. Fouesnant-les-Glénan – Festival Place aux Mômes - inlichtingen bij het toeristenbureau. Rennes – Transat en Ville - inlichtingen bij het toeristenbureau; verzamelen op de place du Parlement (half juli-eind aug. om 22.30 u) – http://rendez-vous-parlement.com.
104
DÉCOUVRIR LA BRETAGNE
105
meer adressen
Rennes en de marken van Bretagne n Michelinkaart 309 – Ille-et-Vilaine (35)
Ñ RENNESaa EN RONDRIT
108
40 km ten oosten van Rennes:
Ñ VITRÉaa EN RONDRIT
125
65 km ten zuidwesten van Rennes:
Ñ REDON EN RONDRIT 133 40 km ten westen van Rennes:
Ñ FORÊT DE PAIMPONTa EN RONDRIT
Château de Vitré en de rue d’En-Bas F. Guiziou / hemis.fr
138
106
RENNES EN DE MARKEN VAN BRETAGNE
ATTENTION GV BRETAGNE NORD ET SUD ATTENTION VERSION ANGLA GV_BRETAGNE_FRA30003FRA01-02_RENNES E DINARD
ST-MALO
ST-BRIEUC
Cobac Parc et Aqua’Fun Park D
N 176
73
D 2
N
3
Combourg
C al
37
Ille
Hac
D ’AR M O R
lle
D1
CÔTES -
d ’I
12
Tinténiac 0
D2
Bécherel 0 D 22
Hédé
Caradeuc
Médréac
Rance
Écluses
Les Iffs
et
Montmuran
D 72 D
LOUDÉAC
2
D8
Bruz
Les-Forgesde-Paimpont
31
37
77
N 24
Le Boël
Beignon École de St-Cyr-Coëtquidan D1
77
N 24 N 166
LORIENT
Rennes
Jardins de Brocéliande D1
Étang du Pas-du-Houx Paimpont
D
66 D7
37
2
Forêt de Paimpont
Tréhorenteuc Val sans Retour Trécesson
Fontaine de Jouvence
D6
Fontaine de Barenton
1
D3
2
Comper
2
D1
D 16
6
N1
D7
Montfortsur-Meu Tombeau de Merlin
St-Léry
Site Mégalithique de Monteneuf 6
Oust
MORB IHAN
Vilaine
D7
73
N 137
D 77
VANNES
Ranc
27
N 164
RENNES EN DE MARKEN VAN BRETAGNE 0
10 km
RIEUX, ST-GILDAS-DES-BOIS, NANTES
P
107
T SUD SUR CE FICHIER (CALQUES) NGLAISE EXISTANTE NES ET LES MARCHES BRETONNES_102+102x172 LE MONT ST-MICHEL
98
Antrain 96
D 155
D
Bonnefontaine
Bazougesla-Pérouse
Parc Botanique de Haute-Bretagne
1 02
La Ballue
D7
Mellé
D7
2
t k
Le RocherPortail
D 90
Forêt de Fougères
Ille
Fougères
D
79
4
on
esn
4
A8
u Co
N 12
17
8
IL L E- E T-V I L A I NE A
D
84 D
4
Vitré
Vilaine N 157
Bois-Orcan
Les RochersSévigné
A 81
3
D 92
D 16
D 178
Châteaugiron
D D4
1
46
3
La Rocheaux-Fées
Retiers
D 94
LO IRE - ATL ANTIQUE
La Guerchede-Bretagne
78
Lac des Mottes
D 47 D1
D
94
Étang de Marcillé
Rennes
Een omweg waard
Combourg
Interessant
Paimpont
Andere plaats Plaats van vertrek Dal van de Vilaine Land van de legenden Kastelen en legenden
LAVAL
Écomusée du Pays de Rennes
MAYE N N E
79
Champeaux
Musée des TransmissionsEspace Ferrié
ALENÇON
D
175
Rance
7
AVRANCHES
108
RENNES EN DE MARKEN VAN BRETAGNE
Rennes aa 208.033 inwoners (agglomeratie: 313.480 inwoners) – Ille-et-Vilaine (35) Zo’n 60.000 studenten zorgen voor veel dynamiek in deze hoofdplaats van de regio Bretagne, die vooral op cultureel gebied bruist van het leven. Dat is met name te zien op de twee majestueuze pleinen, die de stijlvolle plechtstatigheid van de 18de eeuw uitstralen. Niet alleen de smalle middeleeuwse straatjes en klassieke gevels zijn aantrekkelijk, ook de winkels, de talloze cafés en de schitterende Marché des Lices.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 119 i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 11 r. Saint-Yves - 35064 Rennes - t 02 99 67 11 11 - www. tourisme-rennes.com - juli-aug.: 9.00-19.00 u, zo, feestdagen 11.00-13.00 u, 14.00-18.00 u; sept.-juni: 10.00-18.00 u, ma 13.00-18.00 u, zo, feestdagen 11.0013.00 u, 14.00-18.00 u - gesl. 1 jan., 1 mei. Ñ LIGGING Regiokaart BC2 (blz. 106-107) – Michelinkaart 309 L6. Rennes is een van de belangrijkste kruispunten van wegen in Bretagne. De N137 verbindt de stad met Nantes (113 km zuidwaarts) en Saint-Malo (74 km noordwaarts). Vanaf de ringweg, in spitsuren vaak door files geteisterd, voert de N157 oostwaarts via Vitré naar Laval (75 km) en de N24 zuidwestwaarts naar Vannes (115 km) en Lorient (153 km). De N12 loopt door heel NoordBretagne naar Brest (242 km). Het centrum van Rennes heeft zich rond de Vilaine ontwikkeld. Het historische hart met de kathedraal, het parlement, het stadhuis en de vakwerkhuizen strekt zicht ten noorden van de rivier uit; de markthallen, het station en Les Champs Libres liggen ten zuiden van de Vilaine. õ PARKEREN Er zijn tal van parkeerplaatsen in de buurt van het centrum, onder meer bij de place des Lices en de Champs Libres. w AANRADERS Het parlementsgebouw en de collecties van het Musée des Beaux-Arts en het Musée de Bretagne; een picknick in het Parc du Thabor. > PLANNING Reserveer op tijd voor een bezoek aan het Parlement van Bretagne. / MET KINDEREN Experimenteer erop los in de Espace des Sciences van Les Champs Libres, maak kennis met de wereld van de informatietechnologie in de Espace Ferrié, bezoek het Écomusée du Pays de Rennes, aai de boerderijdieren in de Jardins de Brocéliande, observeer vogels in het Parc Ornithologique de Bretagne. Bekijk de stad ook eens op speelse wijze en doe mee aan een van de leuke workshops die door het toeristenbureau worden georganiseerd.
109
Luieren in ligstoelen op de place de la Mairie voor de Opéra E. Berthier / hemis.fr
Wandelen Plattegrond (blz. 112) aa HET OUDE RENNES AB1
Ñ Wandeling van ongeveer 1.30 uur. Volg de route van de plattegrond op blz. 112, maar neem gerust ook een kijkje in de straatjes die hierna worden vermeld onder het kopje ‘Oude huizen’. De naam Rennes komt van Redones, een Gallische stam die de streek in de 2de eeuw v.C. bewoonde. De resten van de middeleeuwse stadsmuur bevatten nog sporen van Gallo-Romeinse verdedigingsmuren. Hoewel de stad dus kan bogen op een lange geschiedenis, wordt met het oude Rennes in de eerste plaats het stadsdeel ten noorden van de Vilaine bedoeld, dat bij de grote brand van 1720 gespaard bleef. Deze wijk telt nog vele 15de- en 16de-eeuwse huizen met erkers op de verdieping, patriciërshuizen met gebeeldhouwde gevels en onregelmatig geplaveide straatjes.
Basilique Saint-Sauveur A1 Het interieur van deze basiliek uit de 17de en 18de eeuw bezit een fraai baldakijn van verguld hout en een 17de-eeuwse orgelkast. Bij binnenkomst rechts bevindt zich een kapel die is gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van de Wonderen, die Rennes redde toen de stad in 1357 door de Engelsen werd belegerd. Talloze ex voto’s. Oude huizen A1
In de rue Saint-Sauveur op nr. 6 staat een kanunnikenhuis uit de 16de eeuw. Op nr. 3 in de rue Saint-Guillaume is het Maison Ti-Koz te zien, het mooiste middeleeuwse huis, waarin nu de trendy nachtclub El Teatro is gehuisvest. Ook de oude huizen in de rue de la Psalette zijn bewaard gebleven. Neem ook een kijkje in de rue du Chapitre, waar op nr. 22 een huis in renaissancestijl is te bewonderen, op nr. 8 het Hôtel de Brie (17de eeuw.) en op nr. 6 het
1
110
RENNES EN DE MARKEN VAN BRETAGNE
WEETJES OVER VAKWERKHUIZEN De uitgestrekte bossen in de buurt werkten de ontwikkeling van een bouwkundige traditie in de hand, die zich tot in de 19de eeuw zou voortzetten. In Rennes zijn nog 280 vakwerkhuizen. De oudste, met een geprononceerde uitbouw, dateren uit de 15de eeuw. De 16de-eeuwse huizen zijn te herkennen aan de meer uitgelijnde gevels met renaissancemotieven, zoals rankversieringen, ovalen en putti. De gevels van de 17de-eeuwse vakwerkhuizen zijn geheel vlak en symmetrisch en hebben verticale raamopeningen, in tegenstelling tot oudere huizen die horizontale openingen hebben. In de 18de eeuw ten slotte verdwijnt het vakwerk geleidelijk achter een pleisterlaag. De stad is gestart met een grootschalig renovatieproject om deze vaak erg vervallen huizen in het hele historische centrum te behouden. Hôtel de Blossac (18de eeuw) met een prachtige monumentale granieten trap versierd met marmer en een smeedijzeren leuning. De nrs. 6 en 8 in de rue Saint-Yves zijn 16de-eeuws. In de Chapelle SaintYves op nr. 11 (15de eeuw) – naast het toeristenbureau – is een expositie te zien over de geschiedenis en het erfgoed van de stad. In de rue des Dames op nr. 10 verdient het Hôtel Freslon de La Freslonnière speciale aandacht.
Cathédrale Saint-Pierre A1 De kathedraal werd in 1844 voltooid na een bouwtijd van 57 jaar. Het vorige bouwwerk was in 1762 ingestort, behalve de twee klassieke torens aan weerszijden van de gevel. Bekijk in het interieura het prachtige retabelaa met verguld houtsnijwerk (in de kapel voor het rechtertransept). Dit Vlaamse meesterwerk uit de 16de eeuw behoort qua grootte en uitvoering tot de belangrijkste in zijn soort. Afgebeeld zijn taferelen uit het leven van Maria. Portes Mordelaises A1 Deze poort, een overblijfsel van de 15de-eeuwse stadsmuur, was vroeger de hoofdingang van de stad. Hier kwamen de hertogen van Bretagne de stad binnen voor hun kroning in de kathedraal. In 1598 kreeg Hendrik IV er de sleutels van de stad van verguld zilver aangeboden. Daarop sprak hij de gevleugelde woorden: ‘Deze sleutels zijn prachtig, maar nog liever heb ik de sleutels tot de harten van de mensen.’ In juli 1997 werd een reconstructie gemaakt van de ophaalbrug met die van het Château de Montmuran als model.
Place des Lices A1 Op dit plein werden steekspelen en toernooien gehouden. Nu is het een populaire bestemming voor de jeugd voor een avondje uit. Het 17de-eeuwse Hôtel de Molant op nr. 34 heeft een mansardedak; binnen is een prachtige eikenhouten trap in een trappenhuis waarvan het plafond is versierd met een hemel en lambriseerwerk in trompe-l’oeil. Op het plein staan twee hallen, die in de 19de eeuw werden gebouwd door Martenot. Op zaterdagochtend wordt hier de beroemde Marché des Lices gehouden, een van de grootste markten van Frankrijk. Rue Saint-Michel A1 Deze straat met oude vakwerkhuizen (zie kadertekst hierboven) was vroeger een buitenwijk van Rennes. Uit deze periode zijn diverse herbergen en eethuisjes bewaard gebleven.
111
Van Condate tot Rennes VAN HERTOGDOM TOT PROVINCIE
Oorsprong van de stad Condate, de vroegere hoofdplaats van de Redones, een Gallische stam, is ontstaan bij de samenvloeiing van de Ille en de Vilaine. De plaats werd in 57 v.C. door de Romeinen veroverd en kreeg in de 3de eeuw een brede ringmuur, die tot de 15de eeuw de stadsgrenzen zou markeren.
Aansluiting bij Frankrijk (1532) Bij het overlijden van Frans II (1435-1488), hertog van Bretagne, was zijn erfgename Anna van Bretagne pas twaalf jaar. Zij trouwde al snel met de toekomstige keizer Maximiliaan van Oostenrijk en het kerkelijk huwelijk werd in 1490 bij volmacht voltrokken. Maar ook koning Karel VIII, door een schijnhuwelijk verbonden met Margaretha van Oostenrijk, een dochter van Maximiliaan, dong naar de hand van de hertogin. Toen hij werd afgewezen, ging hij in 1491 over tot belegering van Rennes. Onder druk van de hongerende bevolking stemde Anna uiteindelijk in, waarna de verloving in Rennes werd gevierd en de bruiloft op 6 december 1491 op het koninklijk kasteel van Langeais in het Loiredal. Door dit huwelijk werd Bretagne voor het eerst met Frankrijk verbonden, maar de definitieve aansluiting zou pas onder Frans I in 1532 worden bekrachtigd.
Opkomst van een provinciehoofdstad In 1562 werd de stad, ideaal gelegen op het kruispunt van land- en waterwegen, gekozen tot zetel van het Parlement van Bretagne en daarmee tot provinciehoofdstad. In de 17de eeuw werd de positie van Rennes in het koninkrijk bevestigd door de bouw van kloosters, openbare gebouwen en herenhuizen. RAMP EN OPLEVING
De grote brand van 1720 In de 18de eeuw zag de stad er nog middeleeuws uit met smalle straatjes en huizen van leem en hout. Op 23 december 1720 stak een dronken timmerman een stapel houtkrullen in brand, waarna het vuur zich razendsnel verspreidde en 900 vakwerkhuizen in vlammen opgingen. De stad werd herbouwd naar een ontwerp van de architect van de koning, Jacques Gabriel (1667-1742), en kreeg mooie, rechte straten met granieten huizen in strakke lijnen. Om sneller huisvesting voor de bevolking te regelen werden de nieuwe panden ingedeeld in appartementen, die apart werden verkocht.
Een nieuw aanzien tekent zich af De herinrichting van de stad ging door in de 19de eeuw met de kanalisering van de Vilaine, de bouw van het station (1857), de aanleg van woonwijken en de trambaan in 1897 (nu verdwenen). In 1899 was heel Frankrijk in de greep van het tweede proces tegen kapitein Alfred Dreyfus dat in Rennes plaatsvond.
Universiteitsstad Halverwege de 20ste eeuw bevestigt Rennes zijn rol als universiteitsstad. De bevolkingsgroei hoort tot de hoogste van Frankrijk dankzij de vestiging van grote industrieën, zoals de fabrieken van Citroën. Ook komt er een belangrijk technologie- en onderzoekscentrum met bijna 3500 onderzoekers in de elektronica, telecommunicatie en bio-industrie.
216
MORBIHAN
Ria d’Étel a Morbihan (56) Het heldere water van de ria is rijk aan vis en schelpdieren. In vogelvlucht is het overstroomde rivierdal van de Étel slechts een vijftiental kilometer lang, maar de grillig verlopende oevers beslaan zeker een afstand van honderd kilometer! Er zijn veel inhammen en eilandjes met talloze kapellen en fonteinen. Het is leuk om een rondrit te maken langs het doolhof van weggetjes die u van schiereiland naar schiereiland leiden, en op de eilandjes zelf.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 219 i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 1 pl. des Thoniers - 56140 Étel - t 02 97 55 23 80 - www. etel-tourisme.com - juli-aug.: 9.30-18.30 u, zo 10.00-13.00 u, 14.00-18.00 u; april-juni en sept.: dag. behalve ma en wo 9.30-12.00 u, 14.00-17.30 u; okt.maart: dag. behalve zo en ma 9.30-12.00 u, 14.00-17.30 u - gesl. 1 jan., 11 nov. Ñ LIGGING Regiokaart AB 2-3 (blz. 146-147) – Michelinkaart 308 K/L 8/9. De rivier doorsnijdt de bijna kaarsrechte kust tussen het Presqu’île de Quiberon en Lorient. Vanuit Nostang (in de buurt van de snelweg N165) loopt de D158 op een afstand langs de rechteroever; vanaf de D16 buigen talloze weggetjes af naar de dorpen op de linkeroever. De D781, de weg van Carnac naar Lorient, kruist de rivier vlak voor de monding, ter hoogte van Kergo. w AANRADERS De pittoreske vissershuisjes in de haven van Saint-Cado en de romaanse portalen van de kerk van Merlevenez. > PLANNING Het is in principe mogelijk om in een paar uur helemaal rond het estuarium van de Étel te rijden, maar het landschap is zo boeiend dat die tijd in de praktijk nauwelijks volstaat!
Wandelen Étel A3 Vlak voor de monding van de Étel in de Atlantische Oceaan ligt de beruchte zandbank (kader blz. hiernaast) die bij slecht weer een spectaculaire aanblik biedt. Het is hier verboden te zwemmen en schepen moeten behoedzaam laveren. Uitzicht op het Île de Groix, Belle-Île en het Presqu’île de Quiberon. Op de linkeroever ligt het vissershaventje Étel, de thuishaven voor een kleine trawlervloot en van een tiental tonijnvissersschepen die vanaf hier naar de wateren rond de Azoren uitvaren. w Van juni tot september vaart de Treh Simon op en neer tussen de haven van Étel en die van Le Magouër aan de overkant van het water. Dag. 9.00-13.00 u, 15.00-19.00 u - € 1,40, € 2,60 heen en terug.
217
RIA D’ÉTEL
EEN FATALE ZANDBANK De naam Étel verwijst naar het in onbruik geraakte begrip ételle. Daarmee werd vroeger een golf aangeduid die in het zog van een vloed- of getijgolf op het strand rolde. De gevreesde Barre d’Étel is een zandbank van drijfzand, die zowel door de Atlantische golven als door de stromingen van de Étel wordt bewerkt. Doordat de zandbank steeds van vorm verandert is het een voortdurende bedreiging voor schepen, die de smalle riviermond willen opvaren. Zelfs bij kalm weer blijft de doorvaart gevaarlijk. In het verleden heeft de zandbank ook de nodige slachtoffers gemaakt. In 1958 probeerde Alain Bombard er een nieuw reddingsvlot uit te testen. Maar de proef mislukte jammerlijk en negen redders verloren het leven. Musée des Thoniers – t 02 97 55 26 67 - www.museedesthoniers.fr - j - juliaug.: 10.30-12.30 u, 14.30-18.30 u, za, zo en feestdagen 14.30-18.30 u; april-juni: za-zo 14.00-18.00 u; sept.-maart: vraag inl. - gesl. 1 mei - € 5 (tot 12 jaar € 3,50). In deze 450 m2 grote ruimte wordt met behulp van modellen, diorama’s, video’s en oude zeemansverhalen een beeld geschetst van de geschiedenis van de ria en de tonijnhaven. Er worden ook tijdelijke tentoonstellingen georganiseerd, zoals een zeer succesvolle grote expositie over zeemanskerststallen, die hier is georganiseerd in het kader van een landelijke wedstrijd rond het thema van de geboorte van Christus aan zee. w Ten oosten van Étel, richting Erdeven, ligt een duinenrij met diverse mooie stranden die zich over een afstand van 8 km langs de kust uitstrekken: Kerhillio, een familiestrand met mooi, fijn zand, Kérouriec, een keienstrand waar je prima kan voetvissen, en Kerminihy dat gedeeltelijk een nudistenstrand is.
Rondrit Regiokaart (blz. 146-147) RONDRIT LANGS DE RIA A3 B2-3
Ñ Rondrit van 90 km – Ongeveer een dag. Rijd vanuit Étel via de D16 naar Belz en neem dan de D9 naar links.
Zuidoever A3 B2-3
Saint-Cadoa – De brug was vroeger een aanmeerpunt voor sardineschepen. Vanaf de dam is het eilandje Nichtarguer goed te zien; het is herkenbaar aan het eenzame huisje van een oesterkweker. De vissershuisjes bieden een schilderachtige aanblik. Volgens de overlevering was het piepkleine eilandje de inzet van intensieve onderhandelingen tussen de duivel en de H. Cado, die een verbinding wilde hebben met het vasteland. Voor de aanleg van de weg moest de monnik aan de duivel beloven om hem de ziel te schenken van de eerste voorbijganger. De monnik hield woord, maar hij zorgde er wel voor dat de eerste passant een kat was. De H. Cado was de zoon van een prins uit Wales die tussen de 5de en de 7de eeuw in Bretagne aan wal stapte. Van het door de heilige gestichte klooster bleef alleen de Chapelle Saint-Cado bewaard. Deze kapel met rondbogen zonder versiering, eenvoudige kapitelen en schaarse vensters is een zeldzaam voorbeeld van romaanse bouwkunst in Morbihan. Doven kwamen er genezing vragen aan de H. Cado, wiens stenen bed en oorkussen nog zijn te zien. Onder de kapel bevindt zich een grote fontein gewijd aan de heilige. Deze is bij eb bereikbaar via twee trappen. Prachtig uitzicht op de ria en de eilanden.
2
218
MORBIHAN
Vlak bij de kapel staat een kruisbeeld dat hier in 1832 is geplaatst. Rijd verder over de D16. Belz – Een paar kilometer ten noorden van dit plaatsje ligt de Pointe du Perche, vanwaar de hele ria uitstekend te zien is. De oriëntatietafel is een handig hulpmiddel om de verschillende eilandjes te herkennen. Locoal-Mendon – De ongerepte oevers zijn heel geschikt om vogels (eenden, reigers, aalscholvers enzovoort) te observeren. Rijd naar het dorp La Forest aan het einde van het schiereiland Locoal. z Sentier de Cadoudal – Tijdens de Franse Revolutie was de naaste omgeving van de ria een brandhaard van de opstand van de Chouans; van de priesters die de eed op de grondwet weigerden af te leggen, hielden velen zich hier schuil. Vanuit La Forest loopt er een bewegwijzerd wandelpad door het bos. Een leuke wandeling van ongeveer 1,5 uur. Rijd terug naar Locoal-Mendon en sla links af naar de Pointe de L’Istrec. Pointe du Verdon – Net zoals op de andere landtongen in de buurt worden ook hier oesters gekweekt. In het Marais du Plec, een stuk moeras ter hoogte van de Pointe de l’Istrec, staat de ‘Quenouille de Brigitte’. Op deze ronde granieten zuil van meer dan 3 m hoog staat nog een ander zuiltje in de vorm van een in de steen uitgehouwen Christusbeeld. Ga na het oversteken van de kleine landtong rechtsaf naar een ophoging: deze biedt een fraai overzicht van de oesterkwekerijen. Bij eb is het mogelijk helemaal om de landtong heen te lopen. Rijd naar de noordoever via Langonbrac’h en Nostang. Volg de D33 naar Mer levenez.
Noordoever A2-3 B2
Merleveneza – De kerka van dit dorpje, een van de weinige romaanse kerken in Bretagne, heeft nog de oorspronkelijke portalen met gegroefde en getande archivolten, gelijkzijdige booggewelven in het schip, met figuren versierde kapitelen en een koepel op trompen boven de kruising. Tijdens de bombardementen in 1944 raakte de kerk zwaar beschadigd, maar nadien is hij volledig gerestaureerd. De glas-in-loodramen van Grüber verbeelden het leven van Maria. Neem de C11 naar Sainte-Hélène. Sainte-Hélène – Dit dorp heeft een fontein waar de vissers uit Étel traditioneel op bedevaart naartoe gingen voordat ze op tonijnvangst vertrokken. Ze gooiden broodkruim in het water en als dit kwam bovendrijven, was dat een teken van een behouden vaart. Pointe de Mané Hellec – Sla bij een transformatorhuisje links af een verharde weg in. Mooi uitzicht op Saint-Cado en zijn kerkje, Pont-Lorois, de Ria d’Étel en het bos van Locoal-Mendon. Presqu’île de Nestadio – In dit dorp zijn nog een aantal 16de-eeuwse huizen bewaard gebleven. Op de punt van het schiereiland prijkt de piepkleine Chapelle Saint-Guillaume (7,5 m bij 3,7 m). Rijd terug naar Étel via de D9 die over de ria heen gaat. Pont-Lorois – Deze fraaie, korte brug (237 m), die voor het laatste in 1958 is gerestaureerd, biedt een mooi overzicht van het estuarium, dat zich aan de ene kant verbreedt tot een weidse baai en aan de andere kant versmalt tot een grillige, bochtige zee-engte.
219
RIA D’ÉTEL
y RIA D’ÉTEL: ADRESBOEKJE OVERNACHTEN GOEDKOOP
La Petite Presqu’île – 16 r. du Coedo - 56650 Locoal-Mendon t 02 97 81 20 98 - www.la-petitepresquile.com - j - 6 kamers en 3 gîtes - € 58/66 -: € 6. Leuk, bioklimatologisch huis met uitzicht op de ongerepte oevers van de ria. De (twee- en vierpersoons) slaapkamers liggen op het zuiden en kijken uit op de tuin. WAT MEER LUXE
Hôtel Le Trianon – 14 r. du Gén.Leclerc - 56410 Étel - t 02 97 55 32 41 - www.letrianon56.com - gesl. jan., rest. gesl. zo-avond en ma-middag (buiten seiz.) - õ - 19 kamers € 58/120 -: € 10/12. Dit hotel bij de vissershaven heeft knusse kamers, maar die in de bijbehorende villa verdienen de voorkeur. Er is een prettige zitkamer met open haard, een terras en een tuin met zitgelegenheid. In de rustieke eetzaal worden traditionele gerechten geserveerd. UIT ETEN GOEDKOOP
Ché Luz – 1 cours des Quais 56410 Étel - t 02 97 56 75 78 dag. in het hoogseizoen - € 10/15. Gezellige oesterbar, waar u met uitzicht op de Barre d’Étel kunt genieten van lokale producten. Achterin is nog een brocantewinkeltje met leuke vintagespullen. Le Bistrot à Thons – 6 ruelle des Quais - t 02 97 55 32 50 - gesl. zo en ma beh. de dag voor feestd. € 10/17. Hier krijgen de gasten de keuze uit een tiental verschillende gerechten met (witte) tonijn, variërend van gegratineerde tonijn met appels (uit Normandië) of met roquefort tot tonijn met bananen (uit Argentinië) of de vermaarde
tonijn ‘Rossini’. Probeer als nagerecht de far frit (met een vleugje calvados), een lokale specialiteit. DOORSNEEPRIJZEN
Le Goût du large – 29 r. de la Libération - 56410 Étel - t 02 97 55 53 68 - www.restaurant-le-goutdu-large.com - gesl. half nov.-half dec. en di en wo buiten het seizoen menu € 12 (lunch op werkd.)/15/25. Traditionele keuken die laveert tussen zee en land (makreel gemarineerd met frambozen, lamsbiefstuk, Bretonse far met gezouten karamelsaus). Eenvoudige maar smakelijke gerechten en een attente bediening. Er is ook een serre aan de binnenplaats, maar daar kan het ’s zomers heel warm worden. SPORT EN ONTSPANNING
z Wandelingen – Vanuit PontLorois kunnen allerlei wandelingen langs de oevers van de ria worden gemaakt (gedetailleerde wandelkaart te koop bij het toeristenbureau van Étel, € 6). Varen op de ria - Navix – www. navix.fr. Boottochten van circa 1.30 uur vanuit Étel, ’s zomers 4 afvaarten per dag (€ 18,50/ kind € 10,80, tot 4 jaar € 5,50). Au Bord de la Terre – ZI du Bisconte - 56680 Plouhinec t 02 97 85 76 49 of 06 63 07 61 96 - www.auborddelaterre.com. Tochten met een zodiac op de Ria d’Étel (€ 20). Les Vélos de la Ria – 19 r. des Sports - 56550 Belz - t 02 97 55 56 89 of 06 09 73 91 51 - http:// lesvelosdelaria.monsite-orange.fr. Verhuur van gewone fietsen, tandems, mountainbikes, kinderfietsen en aanhangfietsen.
2
Vertaling Michèle Schedler, Eef Gratama, Renneke Hellemans, Willemien Werkman Eindredactie Karin Evers Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Shutterstock/Elena Elisseeva Oorspronkelijke titel Bretagne Sud Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Eindredactie Catherine Guégan, Hélène Bouchoucha Redactie Magali Triano, Pierre Plantier, Hervé Kerros, Justine Guilbaud, Philippe Pataud-Célérier, Nicolas Peyroles, Aymar de la Bretesche, Véronique Moulin, Philippe Orain, Béatrice Brillion, Aulde Moreau, Thierry Théault, Marylène Duteil, Thérèse de Chérisey Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Stéphane Anton, Michèle Cana, Denis Rasse Met dank aan Comité Départemental du Tourisme van Ille-etVilaine, Morbihan en Finistère ; Maria Gaspar, Mathieu Simonin © Michelin, 2016 © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2016 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internet adressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2016/45/311 - NUR 512 ISBN 978 94 014 2195 9 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.