Des jouets qui font …
pouet ! Speelgoed om in te knijpen
piep!
I S ABELL E LECO M TE
Ce livre fut réalisé dans le cadre de l’exposition “Des jouets qui font … POUET !”. Musée de la Porte de Hal, Bruxelles, du 13 décembre 2013 au 15 juin 2014. Huis van Alijn, Gand, du 6 décembre 2014 au 22 février 2015. Dit boek werd uitgegeven naar aanleiding van de tentoonstelling ‘PIEP! Speelgoed om in te knijpen’. Museum Hallepoort, Brussel, van 13 december 2013 tot 15 juni 2014. Huis van Alijn, Gent, van 6 december 2014 tot 22 februari 2015.
« Les plastiques peuvent représenter le matériau idéal pour les jouets pour bébés et jeunes enfants, mais les grandes possibilités de ces matériaux seront perdues si le marché est inondé de jouets en plastique mal conçus et incapables de résister aux exigences de la pouponnière. » Hilary F. Page (créateur de Kiddicraft), 1946.
‘Plastic kan de ideale grondstof zijn voor het speelgoed van baby’s en kleine kinderen, maar de geweldige mogelijkheden van dit materiaal gaan verloren als de markt wordt overspoeld door slecht ontworpen speelgoed dat niet voldoet aan de noden van het kind.’ Hilary F. Page (oprichtster van Kiddicraft), 1946.
Un jouet pour bébé
7-43
Disney d’abord : de Mickey à Hercule Les contes d’autrefois Des poupées à part
77-95
97-137
Des animaux dans le berceau Des figurines de collection Un problème d’identité Les fabricants belges Bibliographie
4 – TABLE DES MATIÈRES
219-221
139-169
171-201
203-207
209-217
45-75
Babyspeelgoed
7-43
Disney boven alles: van Mickey Mouse tot Hercules Sprookjes van weleer Allemaal poppen Troeteldieren
77-95
97-137
139-169
Verzamelfiguren
171-201
Een imagoprobleem
203-207
De Belgische fabrikanten Bibliografie
45-75
209-217
219-221
INHOUDSTAFEL – 5
pouet ! piep!
Un jouet pour bébé Babyspeelgoed
« Pouet ! », un jouet sonore « Pouet ! », « pop ! », « boum ! », autant d’onomatopées qui désignent dorénavant des objets du XXe siècle. L’onomatopée pouet imite le son aigu que l’on entend au passage de l’air expulsé à travers un sifflet quand on presse un jouet d’enfant (ou un klaxon). Certains fabricants ont bien essayé de trouver des synonymes plus poétiques ou plus commerciaux. On a ainsi pu lire sur leurs étiquettes « poupée à voix », « poupée à cri », « poupée à musique intérieure », « jouet sifflant » ou « jouet musical » et même « Pioupiou ». Les historiens du jouet essaient, quant à eux, d’imposer le « jouet couineur », dérivé de l’onomatopée « coin coin » censée évoquer le cri du canard. Lorsque apparaissent les premiers jouets en caoutchouc munis d’un sifflet, en 1880, on ne parlait pas encore de « pouet » mais de poupée agrémentée d’un « oui-oui ». Le « oui-oui » désignait la petite garniture métallique qui servait de cadre à l’orifice ménagé pour le passage de l’air 1.
P. du Maroussem, La question ouvrière, p. 161.
1
Oui-Oui, Combex, Grande-Bretagne, 1960, 24 cm. D’après Noddy d’Enid Blyton. Noddy, Combex, Groot-Brittannië, 1960, 24 cm. Naar Noddy van Enid Blyton.
8 – UN JOUET POUR BÉBÉ
1.
2. 1 Carte postale, vers 1965. L’enfant joue avec un canard, le célèbre « Mr. Squawker » de Rempel (USA), que Delacoste reprend à son catalogue sous le nom de Gudule. 2 Famille de canards, K, URSS, vers 1960, de 8 à 12 cm, caoutchouc. 1 Ansichtkaart, ca. 1965. Een kind dat een eend vasthoudt, de beroemde Mr. Squawker van Rempel (USA), die Delacoste opneemt in zijn catalogus onder de naam Gudule. 2 Eendenfamilie, K, USSR, ca. 1960, tussen 8 en 12 cm, rubber.
‘Piep!’ Speelgoed dat geluid maakt ‘Piep!’, ‘plop!’, ‘boem!’ zijn enkele van de onomatopeeën die inmiddels verwijzen naar voorwerpen uit de 20ste eeuw. De onomatopee ‘piep!’ bootst de scherpe klank na die te horen is wanneer lucht door het fluitje van een kinderspeeltje (of claxon) wordt geblazen als men erin knijpt. Sommige fabrikanten hebben geprobeerd om een meer poëtisch of commercieel synoniem te bedenken. Zo stond er op hun verpakking te lezen: ‘sprekende pop’, ‘huilende pop’, ‘pop die muziek maakt’, ‘speelgoed dat fluit’, ‘muzikaal speelgoed’ of zelfs ‘Pioupiou’. Historici die zich toeleggen op de geschiedenis van het speelgoed, hebben het dan weer over ‘kwaakspeelgoed’. Deze term is afgeleid van de onomatopee ‘kwak kwak’ die het gesnater van een eend imiteert. Toen in 1880 de eerste rubberen speeltjes met een fluitje verschenen, sprak men nog niet van ‘piepers’ maar van poppen met een ‘oui-oui’. ‘Oui-oui’ verwees naar het kleine metalen garnituurtje dat diende als omranding van het gaatje waardoor de lucht blies 1.
P. du Maroussem, La question ouvrière, p. 161.
1
BABYSPEELGOED – 9
1.
Rédaction des textes – Redactie teksten
Isabelle Lecomte Traduction néerlandaise – Vertaling naar het Nederlands
Linda Wullus Nele Strobbe Graphisme – Vormgeving
Leen Depooter – quod. voor de vorm. Composition – Zetwerk
Jacques, www.jacquesbooks.be Photographie – Fotografie
Marc-Henri Williot Parmentier (Sauf mention dans le texte – Indien niet anders vermeld in de tekst)
© Uitgeverij Lannoo, Tielt, 2013 © Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis / Hallepoort, Brussel, 2013 ISBN 9789401414562 – D/2013/45/504 – NUR 694
Tous droits réservés. Aucune partie de ce document ne peut être reproduite, stockée dans un système d’archivage ni transmise sous quelque forme que ce soit, électronique ou mécanique, en ce compris la photocopie, l’enregistrement soit par un système d’archivage et de récupération d’information déjà connu soit à inventer, sans accord écrit préalable de l’éditeur. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.
www.lannoo.be www.kmkg-mrah.be