9789401413947 by Uitgeverij Lannoo

GENIETEN AAN HET WATER IN VLAANDEREN

Genieten aan het water in Vlaanderen

TOERISTISCHE GIDS VOOR KUST, HAVENS EN WATERLOPEN

MARCEL SCHOETERS

TEKSTEN – Marcel Schoeters FOTOGRAFIE – Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust, Koen De Langhe, Johan De Meester, Tim Heirman, Daniël Leroy, Toerisme Vlaanderen, e.a. OMSLAGFOTO’S – voor: Blankenberge, de pier © Philip Lange/Shutterstock.com achter (van boven naar onder, van links naar rechts): Leuven, Vaartkom © Visitflanders - Gent, Graslei © Dmitry Rukhlenko/Shutterstock.com Kanaal Bocholt-Herentals © Sari Van den Bossche - Antwerpen, MAS © Visit Antwerp – Grimbergen, Liermolen © Museum Oude Technieken OMSLAG – Peer de Maeyer ONTWERP – Peer de Maeyer CARTOGRAFIE – Peter De Bock, Tatjana Matysik e.a. MET DANK AAN – Toerisme Vlaanderen, Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust, Havenbedrijf Antwerpen www.lannoo.com Registreer je op onze website en we sturen je regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2017 D/2017/45/460 - ISBN 978-94-014-1394-7 - NUR 521, 511 (501 en 502) Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/op openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, digitale reproductie of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud 7 9

Watererfgoed heeft de wind in de zeilen Vlaamse watererfgoed ontdekken en beleven

12 16 45 52 60 66

WEST-VLAANDEREN De kust De IJzer De verdwenen havens van de Zwinstreek De Leie De Schelde

70 74 88 100 104 108 114

OOST-VLAANDEREN De Leie De Schelde Het Meetjesland De Durme De Zwalm De Dender

120 124 160 162 168 170 181 190 193 194 194 195

ANTWERPEN De Schelde De Schijn De Rupel Het Zeekanaal Brussel-Schelde De Nete en de Aa De Dijle De Kempense kanalen

275

• • • •

Het Kanaal Bocholt-Herentals Het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten Het Kanaal Dessel-Kwaadmechelen Het Albertkanaal

196 200 205 221 226 232 233 233 233

VLAAMS-BRABANT EN BRUSSEL De Zenne De Dijle Het Kanaal van Leuven naar de Dijle De Demer De bijrivieren van de Demer

236 240 241 241 245 248 248 249 254 255 256 256 258 266 267 268 271

LIMBURG De Kempense kanalen

• De Winge • De Velpe • De Gete

• • • • •

Het Kanaal Bocholt-Herentals Het Albertkanaal De Zuid-Willemsvaart Het Kanaal naar Beverlo Het Kanaal Briegden-Neerharen

De Demer De bijrivieren van de Demer • • • •

De Gete De Velpe De Herk De Maas

De bijrivieren van de Maas • De Dommel • De Jeker • De Voer

WEST-VLAANDEREN

Watererfgoed heeft de wind in de zeilen Deze gids is voor jou gerealiseerd door de vereniging Watererfgoed Vlaanderen, de spreekbuis van iedereen die in de weer is met het Vlaamse scheepvaart,- haven- en andere watererfgoed. Vlaanderen is al eeuwen een waterland; het is letterlijk uit het water opgerezen. Vrijwel al onze steden hebben hun ontstaan en groei te danken aan waterverkeer. Langs en op zee, rivieren en kanalen hebben de Vlamingen een boeiende geschiedenis geschreven. Die is zichtbaar in een onuitputtelijke rijkdom aan tradities, kunst, cultuur, verhalen, landschappen en monumenten. Deze originele reisgids ontsluit een selectie van ons waterpatrimonium voor een snel groeiend publiek van watererfgoedliefhebbers. Auteur Marcel Schoeters, maritiem journalist en bestuurder van Watererfgoed Vlaanderen, neemt je mee op een verrassende en verkwikkende reis door ‘nat’ Vlaanderen. We hopen dat je met volle teugen van de historische ontdekkingstocht geniet. Maar bedenk tussendoor ook even dat Vlaanderens welvaart nog steeds van het water afhangt. De Vlaamse havens behoren tot de grootste van Europa. Antwerpen is de tweede haven van het continent. In de grootste Vlaamse havens alleen – Antwerpen, Zeebrugge, Gent, Oostende en Brussel – vinden 250.000 mensen een job. De Belgische koopvaardij zit bij de 30 grootste ter wereld en onze binnenvaartvloot is de derde van West-Europa. Daar-

naast zijn nog 80 vissersschepen actief. En laat ons vooral de economische betekenis van watersport niet onderschatten, noch van het passagiersvervoer, de toeristische rondvaarten en de herontwikkeling van oude haven- en kanaalwijken en watermonumenten. Kortom, watererfgoed bepaalt de geschiedenis, het heden en de toekomst van Vlaanderen. We danken van harte de organisaties die dit boek mogelijk hebben gemaakt: in de eerste plaats Toerisme Vlaanderen, maar ook het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust van de Vlaamse Overheid en het Havenbedrijf Antwerpen. Ten slotte hopen we dat je de vele enthousiaste verenigingen en ondernemers die we in deze gids aan je voorstellen, een hart onder de riem wilt steken door hen met een bezoek of andere steunbetuiging te plezieren. Zij zullen je belangstelling ongelooflijk waarderen. Goede vaart en geniet ervan! Eric Van Hooydonk Eddy Stuer, Watererfgoed Vlaanderen

WEST-VLAANDEREN

Vlaams watererfgoed ontdekken en beleven Historisch erfgoed kan verschillende vormen aannemen. Kathedralen, kastelen, belforten, kerken, stadhuizen en stadspaleizen springen het meest in het oog. Er is in Vlaanderen echter ook nog heel wat erfgoed te vinden langs oude sluizen, dokken en kanalen. Wie zich daar begeeft, komt geregeld oog in oog te staan met historische vaartuigen of hun replica’s, onderhouden of gebouwd door gepassioneerde vrijwilligers. Om zich te beschermen tegen de werking van de zee of om de economische functie van de Vlaamse rivieren beter te benutten hebben vroegere generaties geprobeerd om het water te bedwingen en te beheersen. Waar nodig hebben ze de zee ingedijkt en de rivieren rechtgetrokken of in nieuwe beddingen gedwongen. Vaak dienden de dijken die het achterliggende land tegen overstromingen beschermden, ook als een laatste bolwerk tegen een oprukkende vijand. Andere kunstwerken uit het Vlaamse watererfgoed waren bedoeld als verbindingen die de natuur over het hoofd had gezien. Ze braken een besloten wereld open en brachten economische groei en welstand.

Langs de kust en de bekende rivieren en kanalen wacht nog heel wat ‘nat’ en ‘droog’ watererfgoed om ontdekt te worden. Op plaatsen tot diep in het binnenland, waar je het niet zou verwachten, vind je nog sporen van verzande en historische havens. Wandel, fiets of rijd dus eens mee over jaagpaden, vergeten zeedijken en oevers. Breng een bezoek aan oude dokken, sluizen, kanalen en watermolens. Vaar eens mee met authentieke of nauwkeurig nagebouwde historische schepen. Pik een feestje mee in een vissershaven of een sluizencomplex. Of geniet van een drankje, een diner of een overnachting in een oude watermolen of een authentiek schipperscafé.

Een groot deel van dat erfgoed speelt vandaag geen enkele rol van betekenis meer. Misschien heeft het Marcel Schoeters, auteur daarom aan aandacht ingeboet. Maar gelukkig keert Bestuurder Watererfgoed Vlaanderen het tij. Dankzij het toerisme krijgen heel wat watergebonden monumenten en locaties een tweede leven. Bovendien wordt de verlaten haveninfrastructuur in vele steden als stadswijk opgewaardeerd.

Wegwijs in deze gids OOST-VLAANDEREN

OOST-VLAANDEREN

Oost-Vlaanderen TOERISME OOST-VLAANDEREN Woodrow Wilsonplein 2 | 9000 Gent 09 267 70 70 | toerisme@oost-vlaanderen.be | www.tov.be

Het Meetjesland > 100

De Zwalm > 108

De Durme > 104

De Dender > 114

A12

VLAAMS-BRABANT & BRUSSEL

Antwerpen Oost-Vlaanderen

Limburg

7 Sint-Gertrudis-

Pede 10

I -B

CH B RUS

M AR

Kampenhout

25 26

Werchter DEM E R 59

Sint-JorisWinge 62

LEUVEN

65 E40

Drieslinter

Vissenaken

Neerijse

37 67

Pajottenland

De Leide

201

Museum van het Belgisch Trekpaard

Halle Vollezele

Gemelingen- of Driscartmolen

202

Heetvelde- of Munckmolen

202

Prins (standbeeld)

203

Klapscheutmolen

203

Molen van Opalfene

203

Watermolen van S.-G.-Pede Sint-Gertrudis-Pede

202

203 10 Schilderijen Bruegel 203 11

Galmaarden

Hoegaarden

Huldenberg

Landen

11 E411

Brussel

214 35 Sluistoren

207 19 Hanzehuis en In de Drij Visschen

Brussel

216 36 Molenhof

207 20 Stuk Zennearm

Brussel

216 37 De Doode Bemde

207 21 Vaartkapoen

Brussel

207 22 Budabrug

Neder-over-Heembeek

Lennik

210 23 Rivertours

Brussel

Ternat Sint-Gertrudis-Pede Alsemberg

208 24 Kon. Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis Brussel 209 25 Nekkergatmolen

Ukkel

209 26 Crokaert-of Nieuwenbouwmolen 210 27 Lindekemalemolen

Ukkel

Sint-Lambrechts-Woluwe

210 28 Kanaalpark

Vilvoorde

Weerde Huldenberg Neerijse

228 52 Grote Watermolen 229 54 Abdijmolen

217 38 Vismarkt

Leuven

229 55 Molen te Leefdaele

217 39 Dijleterrassen

Leuven

230 56 ’s Hertogenmolens

Leuven

231 57 Molen van Schoonhoven

Leuven

231 58 Stedelijk Museum Aarschot

219 42 Café Entrepot

Leuven

222 43 Koninklijk Marine Kadettenkorps 222 44 Oude Hansbrug

Wijgmaal Keerbergen

223 45 Café Maritime

Tildonk

Grimbergen

224 46 Sluis en haventje

Grimbergen

224 47 Molen van Servaes

Grimbergen

224 48 Molen van Doren

Grimbergen

227 49 Ezeldijkmolen

Diest

235 66 Rufferdinge watermolen

Grimbergen

227 50 Historische bedding Demer

Diest

235 67 Molen van Hoksem

206 16 Koninklijke Vlaamse Schouwburg

Brussel

213 33 Oyenbrugmolen 214 34 Watermolen ‘van Rubens’

Elewijt

228 51 Het Witpeerd

Kampenhout Boortmeerbeek Rotselaar

Scherpenheuvel-Zichem

Werchter Wezemaal Bunsbeek (Glabbeek)

233 62 Gempemolen

211 31 Liermolen

Brussel

Rillaar

Aarschot

231 59 Demermonding 233 61 Rotelmolen

211 30 ’s Gravenmolen

Brussel

204 15 Oude haven

Testelt Aarschot Aarschot t

233 60 Uythemmolen

211 29 Museum voor Oudere Technieken

Brussel

204 14 Riolenmuseum

WAAR?

Scherpenheuvel-Zichem

229 53 Museum Huize Ernest Claes Scherpenheuvel-Zichem

219 40 Molen van het Zwartzustersklooster 219 41 Janseniustoren

10 km

WAAR? BLZ. NR. WAT?

213 32 Tommenmolenn

Brussel

204 13 La Grande Écluse

Brussel l

BLZ. NR. WAT?

206 18 Het Zeepaard

204 12 Overwelfde Zenne (Paul Delvauxstraat)

198

WAAR?

Tollembeek Wambeek

Papiermolen van Herisem

Zoutleeuw

Tienen

Alsemberg

WAAR? BLZ. NR. WAT?

201

Glabbeek 61

E429

BLZ. NR. WAT?

201

ScherpenheuvelZichem

Vlaams-Brabant

38 40

Woluwe

Brussel

58 55 57 Rillaar

Diest

E314

43 Wijgmaal

Tildonk 39

27 24 12 Sint-Lambrechts-

Rotselaar

Wambeek

20 23 17 16

AA L

LE RO I

Halle

Tollembeek

SE L-

3 Vollezele

CHAR

KANAA L LEEUV EN DIJL

BRUSSEL

Ukkel

RUS S

Lennik

53 52 51

29 22

Neder-overHeembeek

Ternat 8

35 34

Elewijt Vilvoorde

31 32

Aarschot

Grimbergen

E40

Galmaarden

BoortmeerDIJLE beek 44 47

Weerde

Vlaams-Brabant

Brussel

Testelt

Keerbergen

E19

ZEN

West-Vlaanderen

206 17 Pakhuis

De coördinaten van de provinciale toeristische dienst. Hier kun je altijd terecht voor meer informatie.

Op de overzichtskaart ontdek je niet alleen alle belangrijke stromen, rivieren en kanalen, je krijgt ook een overzicht van al het bezienswaardige watererfgoed in de provincie. Elke point of interest wordt aan de hand van een volgnummer op de kaart gesitueerd.

De Schelde > 88

De Leie > 74

KAN

Welke waterwegen ‘tekenen’ de provincie? En waar worden de verschillende regio’s beschreven?

234 63 Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sterre 234 64 Geensmolen 235 65 Molen van Dalem

Sint-Joris-Winge Zoutleeuw Drieslinter Vissenaken (Tienen) Landen Hoegaarden

199

Elke gemeente die op het vlak van watererfgoed iets interessants te bieden heeft passeert de revue.

Welke regio komt aan bod?

De coördinaten van de gemeentelijke toeristische dienst. Voor wie nog meer informatie wil.

WEST-VLAANDEREN

De Kust

Knokke-Heist Toerisme Knokke-Heist | Zeedijk-Knokke 660 8300 Knokke-Heist | 050 63 03 80 toerisme@knokke-heist.be | www.myknokkeheist.be

Bekijk de Vlaamse kust eens vanuit een ander oogpunt. De zee is van oudsher een belangrijke leverancier van voeding. Ze blijft echter ook proberen om land in te pikken. Ze verandert voortdurend. Daarnaast vormt de waterplas een belangrijke verdedigingslinie en een cruciale toegangspoort voor de economie en het welzijn van ons land. Zo weet ze mensen nog altijd te inspireren. En dat over een afstand van 67 km.

ZWIN Graaf Léon Lippensdreef 8 | 8300 Knokke-Heist | 050 60 70 86 info@zwin.be | www.zwin.be

Het Zwin is het laatste restje van de Sincfal, een stelsel van geulen dat in het begin van de jaartelling de zee een heel eind tot in het binnenland bracht. Steden als Brugge, Damme en Sluis dankten er een korte bloeiperiode aan. Je loopt er door een slikken- en schorrengebied, waar land en zee elkaar raken. Slikken krijgen twee keer per dag zeewater over zich heen, terwijl de hoger gelegen schorren alleen overstromen bij springtij. Ondertussen vraag je je af of er in deze van zout doordrongen omgeving iets kan gedijen. Toch zie je in augustus volop de lamsoor in bloei staan. Het is deze plant die de vlakte zo mooi paars kleurt. Op het zande-

rige gedeelte van de schor floreert dan weer de obione. Hoger, waar de schor overgaat in de echte duinen, vind je zeeaster, Engels gras en melkkruid. Ook een wandeling langs de dijk loont de moeite, op een 4 m breed pad. Vier uitkijkpunten vormen de ideale locatie om vogels te spotten. Broedvogels vinden in het reservaat beschutting, rust en voedsel. Trekvogels die de kustlijn volgen op weg naar warmere oorden, houden er graag even halt om kracht op te doen voor de verdere reis. Een van de vaste gasten is de ooievaar, maar je spot er ook andere soorten zoals de bergeend, de tureluur, de scholekster, de wulp, de kluut en de lepelaar. Een andere bekende bewoner van het Zwin is de zilverreiger. Niet zonder reden is het motto van het bezoekerscentrum: ‘Het Zwin, internationale luchthaven voor vogels’. Dankzij dit kijkcentrum kun je onder alle weersomstandigheden een blik werpen op het getij, de vogels en de planten. Nog leuker is het natuurlijk om een gids te volgen die het reservaat kent zoals zijn of haar broekzak, eventueel via een ‘blotevoetenpad’. De hond mag niet mee.

ANTWERPEN

Sint-Amands

WIST JE DAT ?

DICHTGEVLOCHTEN DIJKEN De wilgen die opschoten uit de natte ondergrond van Klein-Brabant brachten de ambachtslieden het Zwin kunop je het vanafidee vier om uitkijkplatforms de typische fauna en flora bewonderen. uit de streek beginIn19de eeuw de kwijnende vlasindustrie in te ruilen voor het mandenvlechten. Tijdens de overstromingen van 1953 werden de mandenmakers ingezet om de tientallen bressen die in de dijken waren geslagen, dicht te vlechten. Zandzakjes dichtten dan dit vlechtwerk af.

16 De speelboot Victorine is bij de kinderen een begrip in Blankenberge.

PROVINCIAAL MUSEUM EMILE VERHAEREN Emile Verhaerenstraat 71 | 2890 Sint-Amands | 052 33 08 05 verhaerenmuseum@skynet.be | www.emileverhaeren.be

Leuke weetjes, opmerkelijke anekdotes… je leest ze in de rode kaderteksten.

Klein-Brabant is de streek op de rechteroever van de Schelde die tot de provincie Antwerpen behoort. SintAmands is dan de eerste Antwerpse gemeente aan de Verhaeren schreef graag over de Schelde. Het beeld De Schelde. Je merkt meteen dat het dorp zich van zijn Veerman dat je ziet nabij het veer, is geïnspireerd op beste zijde laat zien aan zijn fraaie kaai, het praalgraf zijn gedicht Le Passeur d’Eau (De Veerman). De plek van van de internationaal geroemde dichter Emile Verhae- zijn praalgraf in een bocht aan de Schelde is volgens ren en de openbare aanlegsteigers. Verhaeren is in de overlevering ingegeven door zijn vriend Henry van de Velde. De bijzetting van de dichter, in 1916 in Rouen Sint-Amands geboren en je kunt er een museum be-LIMBURG zoeken dat aan hem is gewijd. De collectie, die aanvan- overleden ten gevolge van een treinongeval, vond kelijk in het veerhuis was ondergebracht, verhuisde in plaats in 1927. Zijn echtgenote volgde hem pas in 1955. 1997 naar het Dorpshuis De Leeuw, dat destijds deel uitmaakte van Verhaerens geboortehuis. FIETSROUTE VANUIT NEERPELT

Ontdek de regio van het Kanaal Bocholt-Herentals NEDERLAND

225 226 227

RENT ALS

221

220 241

Van Mariekerke vaart een pontje voor fietsers en voetgangers naar Moerzeke (Kastel).

222

OLT -HE

N74

LOMMEL

START

NEERPELT

229 253 265

OVERPELT

125

254 255

Zin om het watererfgoed vanaf het water te ontdekken? In de groene kaders vind je tips en alle praktische informatie om te varen, te kajakken, je te laten overzetten met een veerpont enz.

KNOOPPUNTEN START – 241 – 241 – 220 – 221 – 222 – 225 – 226 – 227 – 228 – 229 – 265 – 255 – 254 – 253 – richting 241 – EINDE KORTE ROUTE START – richting 241 – 220 – 221 – 222 – 225 – 226 – 227 – 228 – 229 – 253 – 241 – EINDE

244

Aantrekkelijke kleurenfoto’s doen je meteen zin krijgen om eropuit te trekken.

Grote Heide

Heuvelse Heide

KANA AL BO CH

De bezienswaardigheden worden overzichtelijk opgelijst en voorzien van praktische gegevens om vlot een bezoek te plannen.

Ontdek het Vlaamse waterpatrimonium op een actieve manier. Deze gids stelt 18 fietsroutes langs water voor en 8 waterrijke wandelingen.

> VAREN Van Sint-Amands naar Moerzeke (Kastel) pendelt een motorpontje voor fietsers en voetgangers over de Schelde.

Focus op het Vlaamse watererfgoed: in woord en beeld.

PRAKTISCHE INFO Afstand 43,2 km (lange route) / 31,9 km (korte route) Aanbevolen startplaats Rij links richting fietsknooppunt 241 Aard van de weg Overal verhard en goed berijdbaar Moeilijkheidsgraad 1 (2) - vlak Aanvullende kaarten Fietsnetwerk Limburg

ETEN EN DRINKEN • De Meerpaal Boskantstraat 60, Lommel www.lommelsejachthaven.be 011 40 36 57 • Den Brugwachter Luikersteenweg 283, Lommel www.denbrugwachter.be

Meer fietsroutes op www.knooppunter.com

De fietsroutes zijn steevast uitgezet op een van de Vlaamse knooppuntennetwerken en zijn vlot te fietsen voor het hele gezin. Ook de wandelingen zijn voor iedereen haalbaar. Bij iedere route hoort een uitgebreide blok praktische informatie: startplaats, afstand, moeilijkheidsgraad, kanalen voor meer info…

WEST-VLAANDEREN

De Kust > 16

De Leie > 60

De IJzer > 45

De verdwenen havens van de Zwinstreek > 52

De Schelde > 66

WEST-VLAANDEREN

West-Vlaanderen WESTTOER Koning Albert Iâ€“laan 120 | 8200 Sint-Michiels 050 30 55 00 | info@westtoer.be | www.westtoer.be

WEST-VLAANDEREN

Antwerpen West-Vlaanderen

Oost-Vlaanderen

Limburg Brussel

BLZ. NR. WAT?

Vlaams-Brabant

WAAR? BLZ. NR. WAT?

WAAR?

Zwin

Museum Sincfala

Visserskapel

Heist-aan-Zee

44 39 De Viswinkel

De Panne

Vissersmonument

Heist-aan-Zee

44 40 De Moeren

Adinkerke

Knokke-Heist

43 37 Huisje Nys-Vermoote

Knokke-Heist

43 38 Museum Paul Delvaux

Koksijde Sint-Idesbald

Baai van Heist

46 41 Oude Zeedijk

Diksmuide

Saint George’s Day-wandeling

Zeebrugge

47 42 Museum aan de IJzer

Kaaskerke

Seafront

Zeebrugge

47 43 IJzerdijk

Rederij Franlis

Zeebrugge

47 44 Dode IJzer

Roesbrugge

De Fonteintjes

Knokke-Heist

Kaaskerke

47 45 Fintelesluis

Lo-Reninge

25 10 De Scute

Blankenberge

49 46 De Hooipiete

Lo-Reninge

26 11

Blankenberge

49 47 Driegrachtenbrug

Merkem

27 12 Beschermde duinengordel en Spioenkop Wenduine

49 48 De Boot vzw

Merkem

28 13 Zeepreventorium

De Haan

50 49 Lakenhalle

29 14 Heemkundig Museum Turkeyenhof

Bredene

50 50 In Flanders Fields Museum

33 15 Nele

Bredene

51 51 Palingbeek

Bredene

53 52 De Reie + reien

Zeebrugge

Belle Époque Centrum

33 16 Cragnon 31 17 Zeilschip Mercator

Oostende

53 53 Historium Brugge

31 18 Mercatordok

Oostende

54 54 Lisseweegs Vaartje

32 19 Amandine

Oostende

56 55 Watermolen van Wanzeele

33 20 Noordzeeaquarium

Oostende

56 56 Binnenjachthaven

33 21 Lange Nelle

Oostende

57 57 Lamme Goedzak

35 22 Provinciedomein Raversyde

Raversijde

59 58 Siphon

Raversijde

59 59 Monnikenrede; Lapscheurse Gat

37 23 Openluchtmuseum Atlantikwall

Ieper Ieper Zillebeke Brugge Brugge Lissewege Moerbrugge Beernem Damme Oostkerke Lapscheure

37 24 Sluizen en zwaaikom

Plassendale

61 60 Vlasleie

Wervik

37 25 Castrumcentrum

Oudenburg

61 61 Stadsmuseum ‘t Schippershof

Menen

Middelkerke

61 62 Recreatie-eiland De Balokken

Wervik

61 63 Oude Sluizen

Menen

38 26 Kusthistories 38 27 Les Zéphyrs

Westende-Bad

39 28 De Ganzenpoot

Nieuwpoort

62 64 Leiebos

40 29 Littobos

Nieuwpoort

63 65 Broeltorens

40 30 Ter Yde

Oostduinkerke

63 66 Buda-eiland

Kortrijk

40 31 Paardenvissers

Oostduinkerke

63 67 Memoriaal Mei 1940

Kuurne

40 32 NAVIGO Nat. Visserijmuseum

Oostduinkerke

65 68 Pompgebouw Bossuit

41 33 Estaminet De Peerdevisscher

Oostduinkerke

65 69 Kanaal Roeselare-Leie

41 34 Vakantiehuis Péniche

Oostduinkerke

67 70 Spierekanaal

Spiere-Helkijn

41 35 Normandie

Koksijde

67 71 Scheldebrug

Rugge (Avelgem)

36 Abdijmuseum Ten Duinen 1138 42 14

Koksijde

67 72 Watermolen Goed te Walskerke

Wevelgem Kortrijk

Avelgem Ooigem

Anzegem

WEST-VLAANDEREN

NOORDZEE Zeebrugge

E MS

-B

AL GG E

Beernem 56

West-Vlaanderen

Tielt

Merkem Roeselare

RLE

KA R OESE NAAL LARE -LEIE

Ooigem

LEIE

Kuurne

5049 Ieper

Poperinge

Zillebeke

67 A19

I N G 51 BE EK

Wervik 62

Menen

Wevelgem

Anzegem

6665

E17

KORTRIJK

63 61

Rugge Avelgem 71 68

A17

Spiere-Helkijn

E CH

FRANKRIJK

KKA NA A

E403

I EPE

44 Roesbrugge-

DON

47 48

A17

Diksmuide

DODE Haringe IJZER

46 45

SCHIP

Damme

Lo-ReningeÂ

I J ZE

42 43

Ruddervoorde

Veurne

NIEUWPOORTDUINKERKE

A10

58 Lapscheure

38 39 KANAAL 40

E40

NEDERLAND

BRUGGE

Oudenburg

R ZE

DALE- N SEN AS E40 L A18 P

Oostduinkerke 31 Koksijde 30 29 28 Sint35 34 32 Nieuwpoort 30 33 Idesbald De Panne 36

O O RT I E UWP

K A NAA

K LD

Westende-Bad

AA 15 Plassendale KAN -OOSTENDE E 24 G E N T-BRU GG

Raversijde 20 17 18 19 23 Middelkerke 22

14 16

EG S

Oostende

13 21

Bredene

NKANA

L I SSEWETJE V AAR

De Haan

BOUDEWIJ

8 9 11 12 Lissewege 54

LEO

Blankenberge Wenduine 10

1 5 4 3 2 Knokke-Heist 7

10 km

WEST-VLAANDEREN

De Kust Bekijk de Vlaamse kust eens vanuit een ander oogpunt. De zee is van oudsher een belangrijke leverancier van voeding. Ze blijft echter ook proberen om land in te pikken. Ze verandert voortdurend. Daarnaast vormt de waterplas een belangrijke verdedigingslinie en een cruciale toegangspoort voor de economie en het welzijn van ons land. Zo weet ze mensen nog altijd te inspireren. En dat over een afstand van 67 km.

16 De speelboot Victorine is bij de kinderen een begrip in Blankenberge.

WEST-VLAANDEREN

Knokke-Heist Toerisme Knokke-Heist | Zeedijk-Knokke 660 8300 Knokke-Heist | 050 63 03 80 toerisme@knokke-heist.be | www.myknokkeheist.be

ZWIN Graaf Léon Lippensdreef 8 | 8300 Knokke-Heist | 050 60 70 86 info@zwin.be | www.zwin.be

In het Zwin kun je vanaf vier uitkijkplatforms de typische fauna en flora bewonderen. 17

WEST-VLAANDEREN

MUSEUM SINCFALA Pannenstraat 140 | 8301 Knokke-Heist | 050 53 07 30 sincfala@knokke-heist.be | www.sincfala.be Dagelijks geopend (ook op maandag), 10.00-12.00 u/14.0017.30 u, behalve 25 en 26 december en 1 en 2 januari

Wil je weten hoe de kust de voorbije eeuwen evolueerde? Bezoek dan Sincfala, het Museum van de Zwinstreek. Dat ligt in Heist-aan-Zee, een deelgemeente van Knokke-Heist. Op de eerste verdieping van het bezoekerscentrum leer je alles over de eerste kustbewoners en hun kleine landbouw- en vissersgemeenschappen. Maquettes van slagvelden, forten en versterkingen herinneren aan de Tachtigjarige Oorlog tussen de Nederlanden en de koning van Spanje. Op de benedenverdieping ontdek je de kust van vandaag. Lucht- en landschapsfoto’s tonen je een diversiteit waar je anders aan voorbij zou gaan. Je leert ook wat over het toerisme, een sector waar je zelf ten volle aan deelneemt. Loop daarna naar het voormalige schooltje uit 1899. Daar word je op de eerste en de tweede (zolder)verdieping ondergedompeld in de vissersgemeenschap die Heist-aan-Zee was voor het massatoerisme doorbrak. Op de eerste verdieping wandel je langs diverse

Het Museum Sincfala toont hoe de vissers van Heist vroeger leefden.

aspecten van het leven van toen. Je vindt er een volkscafé, een schooltje en een pleintje met vissershuisjes. In de gelijkvloerse zaal brengt Sincfala elk jaar een tentoonstelling rond opmerkelijke gebeurtenissen of locaties in en rond Heist-aan-Zee. Check dus op tijd en stond eens de website van het museum.

> KINDEREN Ook voor de jonge bezoekers heeft het museum Sincfala heel wat leuks in de aanbieding. In de vestiaire, op de benedenverdieping van het schooltje, kun je je verkleden als ‘Heists klakkertje’. Dat is de naam van het folkloregezelschap van Heist-aan-Zee. De leden dragen kleding die herinnert aan het vissersverleden. Als nieuwbakken ‘klakkertje’ kun je op pad gaan in de bezoekersruimte. Daar volg je een parcours over de geschiedenis van de Zwinstreek en kun je je pas verworven kennis testen tijdens een reeks spelletjes. Samen met papa en mama of opa en oma kun je aan de balie een blaadje met opdrachten vragen. Daarmee verken je alle hoeken en kanten van het museum. Wil je je bezoek voorbereiden of nog even nagenieten? Download dan een heleboel leuke kleurplaten op de website van het museum. 18

WEST-VLAANDEREN

VISSERSKAPEL Albatrosstraat/Cornelius Bassensplein | 8301 Knokke-Heist

Sincfala is niet de enige plaats in Heist-aan-Zee waar je in aanraking komt met het vissersverleden. Het visserskapelletje in de Albatrosstraat bestaat al sinds 1892. Helaas komen er nog altijd nieuwe gedenkplaatjes bij van vissers die op zee zijn gebleven. VISSERSMONUMENT Iweinplein | 8301 Knokke-Heist

Ook het Vissersmonument op het Iweinplein eert de vissers en zeelieden die op zee zijn omgekomen. Elk Het Visserskapelletje herdenkt de overleden vissers. jaar vindt er op 15 augustus ook een herdenkingsplechtigheid met zeewijding plaats. Die volg je het best vanop de zeedijk aan het Heldenplein. BAAI VAN HEIST Tramhalte: Dijk of Heldenplein | Meer info: Agentschap voor Natuur en Bos West-Vlaanderen | Jacob van Maerlantgebouw Koning Albert I-laan 1/2, bus 74 | 8200 Brugge | 050 24 77 40 wvl.anb@vlaanderen.be | www.natuurenbos.be

Op de grens van Knokke-Heist en Zeebrugge heb je een mooi uitzicht over het natuurgebied â€˜De Baai van Heistâ€™. Dit is een ongewild, maar zeker niet ongewenst gevolg van de werkzaamheden voor de uitbreiding van de haven van Zeebrugge tussen 1977 en 1985. Het gebied ontstond door zowel natuurlijke als kunstmatige slib- en zandafzetting. In de schaduw van de zeehaven slenter je over een groen strand van 50 ha, alweer met duinen, slikken en schorren. Houd de verrekijker dus bij de hand om de graspieper en de tapuit te vinden tussen de duintjes. Of loop verder het strand op, want daar liggen schelpen. De Baai is een van de drie delen van de Groene Gordel Heist, die in totaal 110 ha groot is. Je kunt ze alle drie mooi aan elkaar rijgen en daar moet je alleen maar de Lichtenlijnbrug voor oversteken. Die begint of eindigt bij een kleine vuurtoren, de Laaglicht. Aan de andere kant van de brug vind je zijn grote broer, de Hooglicht. De Hooglicht is een fraai voorbeeld van de art-nouveaustijl. 19

WEST-VLAANDEREN

Beide zijn gebouwd in de periode 1905-1907. Dat merk je aan de art-nouveauelementen aan de basis en in de deur van de Hooglicht. Deze gerestaureerde vuurtoren was de eerste constructie in België die volledig uit beton is opgetrokken. De toren heeft vandaag geen functie meer. Je bent nu aanbeland in de Vuurtorenweiden, vol greppels en plassen. Ze vormen een laatste overblijfsel van het historische polderlandschap tussen Heist-aan-Zee en Zeebrugge. Steek ook eens het Barnse Vaartje over. Nu sta je in de Sashul. Je kunt je niet meer voorstellen dat er op deze plaats, waar nu duizenden orchideeën gedijen, in de jaren 1980 nog een goederenstation lag. Pas in 1999 werd het afgebroken. Het landschap van vandaag ontstond omdat het terrein werd opgehoogd met schelpenrijk zand. Op de open plekken grazen shetlandpony’s. De wandelpaden en het fietspad doorheen de Sashul brengen je naar de Kleiputten van Heist. Hier wisselen plassen, polderweiden en rietvelden elkaar af. Dit ge-

bied dankt zijn uitzicht en zijn naam aan de turf- en kleiwinning die hier vanaf de middeleeuwen plaatsvond.

Zeebrugge Dienst toerisme Zeebrugge | Zeedijk | 8380 Zeebrugge Tel.: 050 44 46 46 | toerisme@brugge.be www.bezoekers.brugge.be

SAINT GEORGE’S DAY-WANDELING Startpunt: Zeedijk

Met de aanleg van het Boudewijnkanaal (genoemd naar de oudere broer van de latere koning Albert I) kreeg Brugge in 1907 eindelijk een nieuwe rechtstreekse verbinding met de zee. Het meest in het oog springend was de havendam met zijn musoir, de afgeronde kop. Als je tussen de containers en de kranen door tuurt, neem je nog net het oude vuurtorentje waar. De dam is ondertussen volledig ingekapseld in de uitgebreide haven en je mag er niet meer op.

De Saint George’s Day-wandeling toont je een containerhaven in volle bedrijvigheid. 20