s
r r-oude o o v n e bod
ver
ZUID-AMERIKA Alles wat je altijd al wilde weten
Margaret Hynes
I NH O U D Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Wat zegt een naam? . . . . . . . . . . . . .6 Kinderen van het woud . . . . . . . . . . .8 Waar komt die hoed vandaan? . . . . . 10 Antieke aardigheidjes . . . . . . . . . . . 12 De engel die over de waterval kon vliegen . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Laat de rokjes draaien! . . . . . . . . . . 16 De echte Robinson Crusoë . . . . . . . . 18 Voor een arm en een been . . . . . . . . 20 Kevergekte . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Kwakende kikkers . . . . . . . . . . . . . . 24
Vooruit, proef. Een druppeltje maar…
Hoezo, je vertrouwt me niet?
Met een korreltje zout . . . . . . . . . . . 26 Evita op tournee . . . . . . . . . . . . . . 28 Matrozenkerkhof . . . . . . . . . . . . . . 30 Ten prooi aan piranha’s . . . . . . . . . . 32 De hel op aarde . . . . . . . . . . . . . . . 34 Wezens in de woestijn . . . . . . . . . . . 36 Vloeibare regenboog . . . . . . . . . . . 38 Tijd voor tango . . . . . . . . . . . . . . . 40 Levend en wel . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Zoek de gouden stad . . . . . . . . . . . 44 Stad uit de oude doos . . . . . . . . . . . 46 Koffierepubliek . . . . . . . . . . . . . . . 48 Welke kant moesten we ook alweer op?
Wedden dat jij dit niet kunt?
Ik heb nog nooit zo veel gelachen.
Eiland op drift . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Taksvrij . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Eigenwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Een nieuw Zuid-Wales . . . . . . . . . . . 56 Pokkenzooi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Ontfutsel de bal . . . . . . . . . . . . . . . 60 Cowboys van het zuidelijke halfrond . 62 Beeld op wandel . . . . . . . . . . . . . . 64 Beste lichtshow ter wereld . . . . . . . . 66 Op een briefje . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Weg en weergevonden . . . . . . . . . . 70 Vieze vogel . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Ben ik geen mooie jongen?
Wetten van de favela . . . . . . . . . . . 74 Poppen aan het dansen . . . . . . . . . . 76 Stad van smaragd . . . . . . . . . . . . . 78 Landslievend . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Heer, vergeef hen . . . . . . . . . . . . . . 82 We dansen de samba . . . . . . . . . . . 84 Galapagoseilanden in kaart gebracht . 86 Dodenweg . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Kwakkelend spel . . . . . . . . . . . . . . 90 Miereneters . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Register . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Ik kan maar niet beslissen naar waar ik zou gaan.
eten, iemand?
vuil spel.
Waar kijk jij naar?
4
Verboden-voor-ouders ZUID-AMERIKA
Laten we beginnen bij het begin…
INLEIDING
uders
or-o verboden-vo
DIT IS GEEN REISGIDS. En hij is vast en zeker verboden-voor-ouders.
DIT IS HET ECHTE INSIDEVERHAAL over een van ’s werelds kleurrijkste continenten: Zuid-Amerika. In dit boek lees je fascinerende verhalen over worstelende vrouwen, vleesetende vissen, spoorloze steden, onverschrokken ontdekkingsreizigers en
ongelooflijke overlevingsverhalen.
Je maakt kennis met de echte
Robinson CrusoĂŤ, een zeemacht
zonder zee, rivieren vol fonkelende kleuren en eilanden op drift.
vuil spel, onwaarschijnlijke ontsnappingen en geschiedenis alom.
Je leert er over dirty dancing,
Dit boek toont je een ZUID-AMERIKA waarvan je ouders wellicht geen snars afweten.
5
6
Verboden-voor-ouders ZUID-AMERIKA
VENEZUELA
WAT ZEGT EEN NAAM?
GUYANA SURINAME
FRANS GUYANA
COLOMBIA
ECUADOR
De naam van de meeste landen in Zuid-Amerika PERU is best logisch als je de geschiedenis en aardrijkskunde van het continent een beetje kent. Colombia is genoemd naar Christoffel Columbus, een van de eerste Europese ontdekkingsreizigers die voet aan wal zette in dat werelddeel. Guyana heeft veel rivieren en betekent in de plaatselijke Amerindiaanse taal ‘land van vele wateren’. Ecuador dankt zijn naam dan weer aan zijn ligging pal op de evenaar of equator. Toch liggen sommige namen minder voor de hand.
BRAZILIË
BOLIVIA
CHILI
ARGENTINIË
Stille Oceaan
Zilver voor de dwazen Aan het begin van de 16de eeuw verkenden Spaanse avonturiers – die ‘conquistadores’ genoemd werden – het noordoosten van het huidige Argentinië. Ze hadden gehoord dat er daar zilverbergen waren en doopten de streek La Argentina, naar het Latijnse woord voor zilver (argentum). De grootste rivier van de regio kreeg de naam Río de la Plata ofwel zilveren rivier. Leuk bedacht allemaal, maar zilver vonden ze er niet.
PARAGUAY
URUGUAY
Atlantische Oceaan
s rika’ i rd ‘Ame o o w t e H e naam d van d afgelei aaf cartogr van de die (iemand kent) rten te a a k d n a l
WAT ZEGT EEN NAAM?
7
Hout vasthouden de In de 15de en 16de eeuw hadden nies kolo hun r naa te oon Portugezen de gew uct prod het van m naa de met te verwijzen m naa zijn dat ze er haalden. Zo dankt Brazilië rvan waa rt tsoo aan brazielhout, een hou maken. men een verf met dieprode kleur kon een pa Euro in dat was tijd In die ontzettend populaire kleur voor kledingstoffen.
BOL HET AF! Begin 19de eeuw hielp Simon Bolívar veel Zuid-Amerikaanse landen onafhankelijk te worden van Spanje. Het is dus geen verrassing dat Bolivia naar hem is genoemd. Wel een verrassing is misschien dat Bolívar eigenlijk afkomstig was van Venezuela. Toch is zijn geboorteland hem niet vergeten: de officiële benaming luidt ‘Bolivariaanse Republiek Venezuela’ en je betaalt er met de bolivar. Simon B
olívar
MEER WETEN?
het zuiden Venetië van Amerigo de cartograaf bij het In 1499 was bezoek vlak Vespucci op oordaibo in het n ac Meer van Mar uidige Venezuela. et h westen van h en hem gen daar ded in on het De paalw de huizen in denken aan m ro aa d en netië Italiaanse Ve . In la io ez n Ve e streek doopte hij d nderde eeuwen vera er d op de lo het de d ela en wer dat in Venezu e land. el h or het benaming vo
Reizen door Zuid-Amerika
www.a-m-kersbergen.nl
8
Verboden-voor-ouders ZUID-AMERIKA
KINDEREN VAN HET WOUD De Yanomami zijn een stam die in het Amazonewoud leeft. De ongeveer 20.000 Yanomami wonen in zo’n 250-tal dorpen in het regenwoud. Het dorpsleven speelt zich af rond het grote gemeenschapshuis, yano genoemd. De meeste kinderen gaan niet naar school: wat ze moeten weten leren ze van hun ouders.
ik Ik bere de top!
Dorpsleven nen In sommige yano’s wo . en ns meer dan 400 me e elt de ge en Het ruime midd n, ele sp te om ze gebruiken uelen. te feesten en voor rit en eig n Elk gezin heeft zij okt. ko ge t rd wo haardvuur waar in zin ge t he t ap sla ’s Avonds ur. vu hangmatten bij het
Jongens blijven jongens De jongens steken heel wat op door te kijken naar ouderen en te spelen in de jungle. Ze leren jagen door pijlen af te schieten op hagedissen en vogels. Soms gaan ze met hun vader op jacht of helpen ze hem gereedschap te maken. Maar tot hun 20ste spelen ze eigenlijk vooral met hun vrienden.
De Yanom ami telen ge wassen, verzamel en voeds el en gaan op jacht . De jungl e levert hen een rijke verschei denheid.
KINDEREN VAN HET WOUD Hopelijk vindt mama het niet erg.
Snel volwassen
Van zodra een Yanomami-meisje ongeveer 9 jaar is, moet ze voor de andere kinderen in het gezin zorgen. Ze helpt haar moeder met koken en andere taken. De meeste meisjes zijn op hun 12de al getrouwd!
s en en, neu Oorlell gens van jon lippen den jes wor en meis ne met dun t e c r e i gep tokjes. bamboes
Het hele dorp woont samen in ĂŠĂŠn yano.
Anattobolsters
TIJDELIJKE TATTOO Bij speciale gelegenheden beschilderen de Yanomami hun lichaam. Om rode verf te maken gebruiken ze de zaden van de anattoboom. Van de vruchten van de genipapo of een mengeling van as en anattozaden maken ze zwart. De tekeningen zijn gebaseerd op planten en dieren uit het bos.
MEER WETEN?
Yanomami
www.survivalinternational.org/stammen/yanomami
9
10
Verboden-voor-ouders ZUID-AMERIKA
WAAR KOMT DIE HOED VANDAAN?
Opnieuw, waar komt ie vandaan?
Uit Ecuador natuurlijk!
Je zou denken dat de panamahoed afkomstig is uit Panama, maar eigenlijk stamt het stijlvolle hoofddeksel met strooien rand uit Ecuador. Hij geraakte bekend als panama omdat hij in de 18de en 19de eeuw vanuit Panama naar Europa, AziĂŤ en de rest van Amerika werd verscheept.
Echtheidsgarantie Een panama heeft geen specifieke vorm. Een hoed de naam panama waardig is met de hand gevlochten van kwaliteitsstro dat afkomstig is van de Carludovica palmata, een plant die aan de voet van de Andes groeit.
Drogen van de palmbladeren
STROOTJE TREKKEN Voor men kan beginnen met weven, maakt men de palmbladeren open en stroopt men de vezels eraf. Die vezels worden een minuutje gekookt in water en dan te drogen gehangen. De droge vezels stopt men in een doos en bleekt men met behulp van rook. Tot slot worden ze met de hand gespleten in strooien strengen die fijn genoeg zijn om heel dicht te weven.
WAAR KOMT DIE HOED VANDAAN??
Hoedje af Het kan drie maanden duren voor een degelijke panama klaar is. De hoedenmaker weeft eerst de bovenkant. Daarna wordt het weefsel tussen twee blokken gelegd om de bolvorm af te werken. Als de rand gevlochten is, wordt de hoed schoongemaakt en gebleekt. Daarna hamert men hem, zodat hij extra soepel wordt. Vervolgens wordt hij bijgeknipt, op maat gemaakt en in vorm gebracht. De zwarte band is de finishing touch.
11
Men begint bo venaan te vlec hten.
Pannenk De weve r drukt o Goed ge ekenpanama op t rs bo jn maakte p met zi an zijn heel soepel. E ama’s het houten blok r z bestaat e lf s e e n jn om de hoed op zi oprollen model dat je kun o t m . plaats te houden in je koffer. V zo mee te nemen a n zodra je openrolt de ho , neemt hij opnie ed zijn gew uw one vorm aan.
Door een ringetje De duurste panama is een montecristi. Hij dankt zijn naam niet aan de beroemde graaf, maar aan de stad waar hij wordt gemaakt. Hij is zo fijn geweven dat je hem kunt vullen met water. En opgerold is hij zo dun dat je hem door een trouwring kunt halen!
MEER WETEN?
Panamahit De panama werd ontzettend populair halverwege de 19de eeuw. Toen spotten de goudzoekers die onderweg waren naar CaliforniĂŤ de hoed in de landengte van Panama. De verkoop kreeg nog een extra duwtje in de rug toen de Amerikaanse president Theodore Roosevelt in 1904 met een panama op werd gefotografeerd bij zijn bezoek aan de bouwwerf van het Panamakanaal.
Roosevelt met panama tijdens een sportwedstrijd Zo maakt men een panama
www.youtube.com/watch?v=gpS80UHCS5g