KIJK, EEN VOGEL! G I D S VO O R D E VO G E L S VA N E U R O PA STUART COX
ILikeBirds_001-160_NL.indd 3
01-08-19 15:16
ILikeBirds_001-160_NL.indd 4
01-08-19 15:16
Inhoud v o g e l s va n h e t p l at t e l a n d
Pestvogel 110
Boerenzwaluw 60
Slechtvalk 114
s n av e l v o r m e n 1 0
Geelgors 63
Blauwe kiekendief 117
vo g e l f o r m at e n 12
Zwartkop 64
Nachtzwaluw 118
Koperwiek 67
Hop 121
inleiding 6 een verrekijker kiezen 8
e i e r e n 15 algemene t u i n vo g e l s
Pimpelmees 28 Merel 31 Winterkoning 32 Roodborst 35 Zanglijster 36 Ringmus 39 Spreeuw 40 Putter 43 Vink 44 Goudvink 47 Groenling 48 Koolmees 51 Zwarte mees 52 Staartmees 55 Houtduif 56
Bosuil 68 Torenvalk 71 Grote bonte specht 72
Kraanvogel 113
kust- en m o e r a s vo g e l s
Groene specht 75
Papegaaiduiker 124
Boomklever 76
IJsduiker 127
Appelvink 79
Jan-van-gent 128
Boomkruiper 80
Aalscholver 131
Kauw 83
Eidereend 132
Ekster 84
Grote stern 135
Waterspreeuw 87
Scholekster 136
Fazant 88
Kluut 139
Patrijs 91
Steltkluut 140 Lepelaar 143
v o g e l s va n de wildernis
Fuut 144
Steenarend 94
Slobeend 148
Beflijster 97
Bergeend 151
Alpenkraai 98
Waterral 152
Blauwe reiger 147
Kievit 101
ILikeBirds_001-160_NL.indd 5
Tapuit 102
e n da n ?
Baardman 105
register
IJsvogel 106
ov e r d e au t e u r
Grote gele kwikstaart 109
da n k b e t u i g i n g
154 155 158 158
01-08-19 15:16
Een verrekijker kiezen De verrekijker is de beste vriend van de vogelaar – al zou je datzelfde kunnen zeggen van een goed vogelboek. Maar iedereen die enigszins serieus gaat vogelen, wordt op enig moment geconfronteerd met een vogel die net iets te ver weg zit om hem goed te kunnen zien. Op zo’n moment gaat er niks boven een goede kijker. De wereld van de optica kan verwarrend zijn, en behoorlijk competitief. De fanatiekste vogelaars herken je onder andere aan hun verrekijkers. Gezien hun reputatie denk je misschien dat vogelaars volstrekt niet materialistisch zijn en zich niet druk maken om zoiets onbenulligs als imago. Dat klopt in het algemeen ook wel, behalve als het gaat om kijkers. Kijkers en telescopen van meer dan 1000 euro zijn zeker geen uitzondering. Zulke belachelijk dure modellen hebben absoluut voordelen, maar als je zo nu en dan vogels gaat kijken, zou ik me daar niet om bekommeren. Je kunt een prima verrekijker kopen voor minder dan 100 euro. Waar moet je op letten als je een verrekijker gaat kopen? Neem hem eerst eens in je handen. Je loopt straks bij allerlei weer-
typen langere tijd met de verrekijker om je nek, dus kies voor een kijker die niet te zwaar en niet te log is. Wat de getallen betreft: twee getallen zijn echt belangrijk, een klein getal en een groot getal. Het kleine getal kan 7, 8, 10 of 12 zijn, en soms meer. Dit getal geeft de vergroting weer. Een ‘7’ zorgt ervoor dat alles zeven keer dichterbij en zeven keer groter lijkt. Een vogel die 7 meter ver weg is, lijkt door je verrekijker slechts 1 meter van je vandaan te zitten. Het grote getal geeft de lensmaat aan in millimeters. Hoe groter de lens, des te meer licht komt er binnen. Dit maakt het beeld helderder en scherper, maar de kijker zwaarder. Meer vergroting betekent bovendien een grotere lens en versterkt het effect van licht trillende handen. Een statief kan in dat geval handig zijn. Als je echter die kant op denkt, is een telescoop misschien beter, maar dat is een heel ander onderwerp. De beste keus is een kijker met een vergroting van 8 keer en een lens van 40 of 42 mm. Die weegt niet al te veel, is lang genoeg en kost je geen rib uit je lijf. En je kunt er jarenlang plezier van hebben.
8
ILikeBirds_001-160_NL.indd 8
01-08-19 15:16
blote oog
8x
ILikeBirds_001-160_NL.indd 9
10x
15x
01-08-19 15:16
Vogels van de wildernis
Baardman
Grote gele kwikstaart
blz. 102-103
Kievit
blz. 100-101
22
ILikeBirds_001-160_NL.indd 22
blz. 108-109
Kraanvogel
blz. 112-113
Slechtvalk
blz. 114-115
Tapuit
blz. 102-103
01-08-19 15:16
Nachtzwaluw
blz. 118-119
Alpenkraai
blz. 98-99
Steenarend
blz. 94-95
Pestvogel
Beflijster
blz. 110-111
blz. 96-97
IJsvogel
blz. 106-107
Blauwe kiekendief
Hop
blz. 120-121
blz. 116-117 23
ILikeBirds_001-160_NL.indd 23
01-08-19 15:16
ILikeBirds_001-160_NL.indd 24
01-08-19 15:16
De vogels
ILikeBirds_001-160_NL.indd 25
01-08-19 15:16
ILikeBirds_001-160_NL.indd 26
01-08-19 15:16
Algemene tuinvogels Om te beginnen met vogelen heb je niet veel nodig. Een raam volstaat. De meeste mensen kijken voor het eerst naar vogels in hun eigen tuin of in een parkje in de buurt. Tuinvogels zijn voor de meeste mensen wel bekend, maar ze omvatten een aantal van onze kleurigste en extravagantste vogelsoorten. En doordat ze lekker in de buurt zijn, kun je hun specifieke gedragingen in de loop der seizoenen van dichtbij waarnemen. Iedereen is dol op deze vogels en over elke soort valt een geheel eigen verhaal te vertellen.
ILikeBirds_001-160_NL.indd 27
01-08-19 15:16
Pimpelmees Cyanistes caeruleus
fa m i l i e
Paridae – mezen leefomgeving
Tuinen, heggen en gemend bos f o r m a at
12 cm lang, 18 cm spanwijdte vo e d s e l
Zaden, insecten en spinnen legsels
April-mei, één legsel nest
Kommetje van mos en veren eieren
Zeven tot zestien. Wit met paarsige stippen verspreiding
Heel Europa oude benamingen
Pimpel, pimpeltje, meelmees, bijmees, blauwkopmees
Kleine cadeautjes zijn vaak het mooist. De pimpelmees is slechts 12 cm lang, maar zijn formaat is omgekeerd evenredig met zijn temperament. Als pimpelmezen een nest hebben, zijn ze uiterst wantrouwend; ze denken en vliegen dan zeer rechtlijnig en reageren heel chagrijnig op andere pimpelmezen die zich op hun terrein wagen. In onze tuin leeft een paartje pimpelmezen en het feit dat in geen velden of wegen een concurrent te bekennen is, weerhoudt ze er niet van regelmatig een woede-uitbarsting te krijgen. Die is echter op henzelf gericht: ze storten zich als een furie op hun spiegelbeeld in de achteruitkijkspiegel van onze auto. Er loopt een dunne lijn tussen genialiteit en waanzin, en de pimpelmees bevindt zich precies op die lijn. Ondanks hun geringe formaat leggen pimpelmezen zeven tot wel zestien eieren. Ze voeden hun jongen met rupsen van nachtvlinders – voor een gemiddeld legsel zijn wel duizend rupsen per dag nodig. In Nederland zijn ongeveer 300.000 broedparen, die zo’n 3 miljoen jongen voortbrengen. Dat er nog nachtvlinders over zijn, is een raadsel. Pimpelmezen leren snel van elkaar. In Engeland ontdekten ze hoe je een gaatje kon pikken in de foliedop van de flessen melk die bij de voordeur werden achtergelaten. Zo konden ze snoepen van de vette room die op de melk dreef. Deze gewoonte verspreidde zich als een lopend vuurtje door heel Engeland – een mooi voorbeeld van snelle evolutie van voedingspatroon en gedrag, doorgegeven van ouder op kind. Met het verdwijnen van melkflessen met foliedoppen en de dagelijkse rondes van de melkboer verdwijnt dit ritueel nu echter even snel als het is ontstaan.
28
ILikeBirds_001-160_NL.indd 28
01-08-19 15:16
ILikeBirds_001-160_NL.indd 29
01-08-19 15:16
ILikeBirds_001-160_NL.indd 30
01-08-19 15:16
Merel Turdus merula
fa m i l i e
Turdidae – lijsters leefomgeving
Steden, tuinen, parken – overal waar bomen of struiken zijn f o r m a at
24-25 cm lang vo e d s e l
Wormen, insecten, bessen legsels
Maart-augustus, twee tot vier legsels nest
Kommetje van gras en bladeren eieren
Vier tot vijf. Lichtblauw verspreiding
Heel Europa oude benamingen
Meerlaar, mulder, speklijster, zwarte lijster, regenroeper
De merel is een lid van de lijsterfamilie. De mannetjes zijn zwart met een gele snavel, de vrouwtjes zijn bruinig en hebben een donkere snavel. Ze zoeken voedsel op de grond en zijn dol op wormen; je ziet ze vaak in tuinen. En hoewel ze twee ogen hebben, gebruiken ze er vaak maar één. Misschien herken je deze scène wel: een merel landt op een paaltje. Aan de overkant van de tuin landt een tweede merel op een ander paaltje. Beide winden ze zich op over de aanwezigheid van de ander; ze springen en draaien, en maken klikkende geluiden. Uiteindelijk is een van de twee het zat en springt van het paaltje op het gazon, met zijn kop gekanteld, één oog gericht op de grond. Op dat moment springt ook de andere merel op de grond en verjaagt zijn rivaal. Hij kan echter maar kort van zijn overwinning genieten, want even later verschijnt een volgende vogel op het paaltje en begint het hele gedoe van voren af aan. Merels zijn zeer territoriaal en leven meestal alleen. Andere merels worden uitsluitend getolereerd als er weinig voedsel is. Ze zijn altijd alert op andere merels en op gevaarlijkere bezoekers, zoals katten en haviken. Merels kunnen zelfs slapen met één oog open; ze behoren namelijk tot de diersoorten die kunnen slapen met één hersenhelft tegelijk, waarbij de andere hersenhelft op stand-by blijft. Dit wordt ook wel unihemisferische slaap genoemd. Hun territorium bakenen merels af door te zingen, waarbij ze een hele reeks aan geluiden voortbrengen. Ze kunnen dat zelfs blijven doen terwijl ze ’s nachts slapen, om andere merels er blijvend aan te herinneren van wie jouw tuin eigenlijk is. De volgende keer dat je een merel ziet, weet je dat deze schijnbaar nederige vogel niet met zich laat spotten, een beetje scheel ziet en kan zingen in zijn slaap. 31
ILikeBirds_001-160_NL.indd 31
01-08-19 15:16