De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 3
De keuze van
Joost Zwagerman Ode aan de kunst
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 4
Joost Zwagerman (Alkmaar 1963–Haarlem 2015) was romancier, essayist, columnist Ên dichter. Hij hield talloze lezingen, presenteerde en sprak over kunst op tv. Hij schreef meer dan dertig boeken, waaronder de essaybundels over kunst Alles is gekleurd en De stilte van het licht, beide verschenen bij De Arbeiderspers. Wakend over God is in 2016 verschenen bij uitgeverij Hollands Diep.
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 5
Inhoud 6 Kunstenaars 8
Silence out loud | Joost Zwagerman
13
Stilte is een haag | Yvonne Twisk
20
Vormen van Stilte | Maria Barnas
26
Kunst
31
Afwezige stilte
43
Lege stilte
51
Planetaire stilte
52
Lief
67
Zelfgezochte stilte
71
Beeld verplaatst
87
Faces In Time
99
Noodgedwongen stilte
115
Landschappelijke stilte
133
Onderwater stilte
137
Religieuze stilte
180
Wit
184 Index
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 6
Kunstenaars
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 7
Jan Andriesse
Christiaan Kuitwaard
Willem van Althuis
Danielle Kwaaitaal
Maria Barnas
Pieter Laurens Mol
Tjebbe Beekman
Lara de Moor
Sies Bleeker
Marc Mulders
Dirk Braeckman
Rob Nypels
Koos Breukel
Hans Op de Beeck
Pieter Bijwaard
Ronald Ophuis
Don Brown
K. Schippers en Henk Peeters
David Claerbout
Thom Puckey
Caveto (J.J. Dohmen)
Tomas Rajlich
Thierry De Cordier
Anke Roder
Ad Dekkers
Schilte & Portielje
Raoul De Keyser
Jan Schoonhoven
Sandra Derks
Maaike Schoorel
Amie Dicke
Berndnaut Smilde
Rineke Dijkstra
Sarah van Sonsbeeck
Desiree Dolron
Rob Sweere
Marlene Dumas
Fiona Tan
Tim Eitel
Luc Tuymans
Ger van Elk & Lucassen
JCJ VANDERHEYDEN
Guido Geelen
Peer Veneman
Daan van Golden
Koen Vermeule
Klaas Gubbels
Evi Vingerling
Luuk de Haan
Harald Vlugt
Jeroen Henneman
Michiel Voet
Nour-Eddine Jarram
Herman de Vries
Gerald van der Kaap
Marijke van Warmerdam
Hendrik Kerstens
Robert Zandvliet
Gert Jan Kocken
Ina van Zyl
Job Koelewijn
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 24
24
Der Psychoanalytiker, Freuds room | 2012 | Acrylverf, acryllak en zand op canvas op paneel | Tjebbe Beekman
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 25
25
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 26
kunst Steeds strakker regisseer ik, tot achter de komma uitgekiend, een voorgenomen troost. Naar Den Haag ga ik, het Mauritshuis, Groet ’s ochtends vroeg Fabritius, drink talmend het bekende in, verschiet, de ogen vol van vulsel, tot schutskleur van het Puttertje, vloei samen met het onbegrensd trompe-l’oeil, voel om mijn wreef de kleine ketting om de vogelpoot en ween archaïsch maar doeltreffend om mijn ander, groter, beter ik: ik ben weer eens de distelvink.
26
Ik zet mijn kaarten al lang niet meer op God. Heer, vrouw, boer en azen spreid ik, uitgespeeld, op tafel uit. Mijn geloof deel ik met duizenden, selfmade godsvrucht puur ik uit Vermeer, de parel, het gezicht op Delft, uit Rembrandts zelfportret en de kleinste bosaardbei van Coorte. Acryl op doek: mijn wederhelft.
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 27
Zo geraak ik niet alleen voorbij de schaamte, maar zelfs voorbij het voorbij-zijn van die schaamte. Buigzaam en devoot heb ik een god in kunst gewelfd. Wat nou music for the millions. Laat mij het erts uit die miljoenen winnen, ik smeed het ijzer dat in vrieskou is in God, terwijl het in die schilderijen eeuwig heet is. Mijn schuld bij een verworpen God los ik trillend in bij hen aan wie de afbetaling welbesteed is: het gilde van de schilders. Gods hand blijft leeg, door godgelijke gloed geroerd voed ik handen van de kunstenaars, waar al die godgelijkheid zich vol vuur in samenbalt, tot in het weefsel van hun palmen. Daar en daar alleen ontspringt de schat der sacristie, tot in de fijnste poriĂŤn van hun rechter- en hun linkerpink. 27
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 28
Joost Zwagerman schreef me: ‘Jij bent de enige die de stilte als uitgangspunt neemt.’ In Nederland klopt dat. Ik ben zelfs kunstenaar geworden door het gebrek aan stilte. (…) Voor mij is stilte niet alleen een mooi eiland, maar ook zelfcensuur. Sarah van Sonsbeeck
Mistakes I’ve Made #6 | 2013 | Tweeluik, Verguldafval op faraday verf & akoestisch paneel, 28
bladgoud | Sarah van Sonsbeeck
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 29
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 30
Boven in de toren van Rob Sweere ervaar je de zelfgezochte stilte.
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 31
Afwezige stilte
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 32
32
Heads nr. 2 | 2014 | Staal en hout | Rob Sweere
De keuze van Joost Zwagerman binnenwerk def.indd | Sander Pinkse Boekproductie | 31/08/16 / 11:37 | Pag. 33