Jack Botermans en Wim van Grinsven
MIJN BROER DIE HAD ER OOK ZO ÉÉN! Brommers in de jaren vijftig en zestig
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 3
03-05-16 08:48
©2008 Uitgeverij TERRA Terra maakt deel uit van TerraLannoo bv Postbus 97 3990 DB Houten, Nederland info@terralannoo.nl www.terralannoo.nl Samenstelling, vormgeving en fotografie brommers en voorwerpen: Jack Botermans, Amsterdam Research: Jack Botermans en Wim van Grinsven Tekst: Wim van Grinsven, Vlodrop Foto’s: Pag. 8, 14, 20, 50, 68, 74, 90, voorzijde omslag: Spaarnestad photo, Haarlem Pag. 32: Maria Austria Instituut, Amsterdam Pag. 30, 31: Gemeentearchief Den Haag, Theo Meyer Pag. 96: informatie verzamelaars Advertenties: Wijnand Veenendaal, www.grootmoederstijd.nl
Vijfde druk, 2016 ISBN 978 90 8989 693 3 NUR 450, 370
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. OPMERKING De auteurs, de medewerkers en de uitgevers aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid uit welke hoofde ook, voor enig gevolg dat direct of indirect voortvloeit uit de in deze uitgave vermelde gegevens. De samenstellers hebben alles ondernomen om de rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Zij die desondanks toch menen recht te kunnen laten gelden op een afbeelding kunnen contact opnemen met de uitgever.
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 4
03-05-16 08:49
Inhoud Mijn broer die had er óók zo een! De fiets wordt gemotoriseerd Kaptein Mobylette EEG Eysink Renata tandem HMW Fietsmotor Ieder een eigen brommer Solex De aard van het beestje Royal Nord Grand tourisme, 1967 Kreidler Florett Batavus Whippet Gazelle Legnano Langharig en kort door de bocht Puch of Tomos Naar je werk Simson Star 1966 RAP Amstel Aan het merk Miele K52-sport
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 5
6 9 10 12 13 15 16 21 21 22 24 26 27 29 31 33 33 34 37 39 39
NSU Quickly NSU Quickly TT Lage instap Füchs Foxinette Fongers Saxonette 1964 Fongers Saxonette 1962 Union Sport-o-Matic 1964 Sparta MA 50 Sparta Tour 1969 Berini Batavus Rotary 1960 Batavus Mot ’O Mat 1970 Pech onderweg Cyrus Cyrus Super Sport 1961 Cyrus Speciaal Sport 1964 DKW Hummel DKW Hummel 1956 DKW RT 50 1966 DKW 1966 Hummel de Luxe DKW Type 115 Victoria 115 1961 Victoria Vicky Kleon Victoria 1950 Victoria express Carino 1962 Victoria Vicky super Luxus 1960 Zündapp Zündapp Combimot KM 48/5 Zündapp SuperCombinette 1966 Zündapp SuperCombinette de Luxe 1963 Zündapp SuperCombinette de Luxe 1968
40 43 45 45 45 46 47 48 49 51 52 52 55 57 57 57 58 58 58 59 60 60 62 62 62 63 64 64 65 65
Mengsmering, graag! Malaguti Sport 1966 Flandria Flandria Kingline 1968 Flandria Record Super 1968 Flandria Record 1968 Hoge hakken, echte brommers Honda C 310 1963 Typhoon Super Sport 1964 Agrati Garelli Record 1970 Door weer en wind Batavus Batavus Super Sport 1961 Batavus Super Sport 1965 Batavus Conforte 1962 Batavus Super Sport 1966 Batavus TS 40 1970 Magneet Magneet Globemaster 1961 Magneet Cheetah 1962 Alle begin is moeilijk Sparta Sparta GF50 Sport 1962 Sparta GD 50 Sport dubbelzit 1960 Sparta GI 50 Sport 1965 Sparta Sport 1966 Bij de fietsenmaker Sachs motoren Sparta Sport 3V 1969 Pimpen Bedankt, beste mensen
69 71 72 72 73 73 75 76 77 77 79 80 80 81 81 82 82 83 83 83 85 86 86 87 87 88 91 92 93 95 96
66
03-05-16 08:49
Inleiding
Mijn broer die had er óók zo een! ‘Fantastisch… de fiets die vanzelf gaat.’ Deze Mobylette-slagzin gaf zo ongeveer het sentiment weer onder de bevolking toen de fiets met hulpmotor werd geïntroduceerd. We waren een land van fietsers en vatbaar voor verbeteringen. Die eerste brommertjes maakten het ons gemakkelijker en dat konden we na de oorlog goed gebruiken. In ons vlakke land van arbeiders en ambtenaren was het niet de snelheid waarop bromfietsen werden beoordeeld, maar de robuustheid, betrouwbaarheid en veiligheid. Gutbürgerlich, zeg maar. Toen wij jong waren hebben we dat beeld veranderd. Wij wilden graag wat harder dan de sinds 1956 toegestane 40 km per uur. Daarom zaten we vaak met rouwrandjes onder onze nagels van het sleutelen in schuurtjes en op binnenplaatsjes in de klas, graag in groepsverband om de gevergde technieken uit te wisselen. Het luisterde nauw, dat uitvijlen, opboren, afzagen en afstellen. Niet alleen de prestaties, ook voorkomen en geluid telden. Zeg me welke brommer je rijdt… De brommercultuur onder de jeugd was opgebouwd uit subculturen die uiteindelijk zelfs per stadswijk gedefinieerd werden. En binnen zo’n wijk kwamen die groepen elkaar dan weer tegen. Nee, natuurlijk krijg je je jeugd niet terug als je precies het oude model Kreidler Florett terugvindt dat je vierdehands op je zestiende verjaardag had gekocht van je met lange uren van hard vakantiewerk verdiende guldens.
6
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 6
03-05-16 08:49
Inleiding
Dat wilde, onbevangene, dat naar de kermis drie dorpen verderop scheuren, meisjes versieren, door het bos crossen, vrienden imponeren, over de dijk toeren en grenzen verkennen, alles zonder helm, dat komt niet terug als je zo’n brommer met liefde restaureert en tot leven wekt. Maar met gelijkgezinde generatiegenoten toeren met klassieke modellen komt er voor een groeiend aantal enthousiastelingen toch aardig dicht in de buurt. Ook de brommers in dit boek roepen allerlei verloren gewaande herinneringen op. Het is verre van compleet – hoe zou dat ooit kunnen met meer dan tweehonderdvijftig merken en meer dan eenentwintighonderd modellen. Wij hebben niet meer dan een kleine honderd pagina’s om een beeld te geven van de evolutie van de fiets met hulpmotor van net na de oorlog, tot de gestroomlijnde rakkers van begin jaren zeventig. Misschien zeg je niet: ‘Mijn broer die had er ook zo één’ maar herken je wel de sfeer van je jeugd in de glorietijd van de bromfiets. De modellen in dit boek zijn niet allemaal puntgaaf gerestaureerd, ze zijn gefotografeerd bij liefhebbers die zich over hun lot hebben ontfermd en zo een belangrijk erfgoed helpen te behouden. De volgorde waarin we ze presenteren is meer die van het kijkplezier, dan van hechte chronologie. Veel kijk- en leesplezier wensen je Jack Botermans en Wim van Grinsven
7
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 7
03-05-16 08:49
Gedeelde vreugd...
8
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 8
03-05-16 08:49
...is dubbele vreugd
De fiets wordt gemotoriseerd ‘Dat een bromfiets qua krachtbron én qua framebouw zeker niet het aangewezen vervoermiddel is voor twee personen, hebben we al regelmatig betoogd’, schrijft de redactie van De Fietsmotor, maandblad voor berijders van rijwielen met hulpmotor in 1953. Lang niet iedereen was het daarmee eens.
De fiets was decennialang ons nationale vervoermiddel, maar trappen, daar wilden we toch wel vanaf als het even kon. Zo verschenen al lang voor de oorlog de eerste rijwielen met hulpmotor op de openbare weg. Omdat die hulpmotor meestal achter of opzij van het achterwiel was gemonteerd, ging hij veelal als ‘biefstukwarmer’ door het leven. Echt vorm nam het gemotoriseerde fietsen pas na de Tweede Wereldoorlog aan, nadat in 1946 op de Parijse Salon de Vélo Solex werd gepresenteerd door de Franse Solexfabriek. In Nederland reden in die tijd ruim vier miljoen fietsen rond, dus ook hier was de tijd rijp voor de introductie van een lichte tweewieler waarbij op ‘alleszins bevredigende’ wijze een poging tot motorisering werd gedaan. Het Rijwiel Solex – ‘de Nederlandse wielrijder aan het lijf gebouwd’ – kreeg in 1948 een warm onthaal. Eindelijk konden we ons verplaatsen op ‘een veilig, betrouwbaar en economisch vervoermiddel voor alle dag’. Het brommertijdperk was definitief aangebroken.
9
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 9
03-05-16 08:49
Zuinig, veilig…
Kaptein Mobylette EEG Van eveneens Franse oorsprong was de Mobylette. De door Willem Kaptein sinds 1950 in Nederland in licentie (van Motobécane) gebouwde gemotoriseerde fiets ontwikkelde zich allengs tot een verkoophit. In 1964 culmineerde dat in de Kaptein Mobylette EEG. Met zijn lage instap en karakteristieke grijze kleur werd hij het favoriete vervoermiddel van de Nederlandse huisvrouw, waarop ook zoon, dochter en manlief heel wat kilometers aflegden. En nog behoorlijk snel ook. Het mandje dat vaak voorop was gemonteerd, moest er dan natuurlijk wel even af. Al vlug werd het Neerlands best verkochte brommer ooit. Schakelen was niet vereist, dus iedereen reed er moeiteloos op weg.
10
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 10
03-05-16 08:49
‌en betrouwbaar
11
mijn broer die had er ook zo een - inside.indd 11
03-05-16 08:49