Issuu

BALI – LOMBOK – JAVA

van reizigers voor reizigers

TTER

BALI – LOMBOK – JAVA

De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Elly Lippens, Mireille Peeters, Petra van Caneghem, Willemien Werkman;

2013 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Shutterstock/agap oorspronkelijke titel Le Guide du Routard – Bali - Lombok oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval hoofdredacteur Pierre Josse adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, Carole Bordes, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Gavin’s Clemente-Ruïz, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2014/45/93 - ISBN 978 90 209 7313 6 - NUR 517 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? 13

Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights van een land of regio voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

21 TOPERVARINGEN VAN TROTTER

XXX

OP BALI

1 De ceremonie van de zonsondergang bijwonen op de stranden van Kuta en Legian, waar de lokale bevolking

en de toeristen samen opgaan in een verbazingwekkende, plechtige communie. Blz. 149

2 Je laten masseren op het strand van Kuta voor de folklore, of in een elegante spa voor de gelukzaligheid. Blz. 173

▲ 5 Een feest bijwonen waar spiritualiteit en gezelligheid harmonieus samengaan. Blz. 226

3 De tuimelende vliegers observeren in het zuiden van het

eiland. Blz. 205

▲ 4 Uitstapjes maken door de

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en gebruiken.

schitterende landschappen met rijstvelden in terrasvorm in de

streek van Ubud. Blz. 210

ABC VAN INDONESIË

- 1.904.570 km², 5160 km van het oosten naar het westen en 1760 km van het noorden naar het zuiden. aantal eilanden - de Indonesische archipel is de grootste van onze planeet en telt precies 17.508 eilanden, waarvan er ongeveer 6000 niet bewoond zijn. Slechts een derde van deze eilanden heeft een naam. Plaats zat voor Robinsons in de dop! bevolking - 242.325.600 inwoners. gemiddelde leeftijd; levensverwachting - 28 jaar; 71 jaar. hoofdstad - Jakarta. Meer dan negen miljoen inwoners, en dertien miljoen als je het hele stedelijke gebied rond Jakarta erbij rekent (de fameuze agglomeratie ‘Jabotabek’). Volgens de voorspellingen zullen hier in 2015 liefst 21 miljoen mensen wonen! andere grote steden - Yogyakarta (Java), Surabaya (Java), Medan (Sumatra), Makassar (Sulawesi), Denpasar (Bali). munteenheid - de roepia (rupiah; afkorting Rps). bbp - 936 miljard euro. talen - het Bahasa Indonesia (de officiële taal, die dichtbij het Maleis staat) plus meer dan 250 etnische talen en dialecten. Kennis van het Engels is nuttig. Hier en daar kun je ook met Nederlands terecht. politiek regime - een republiek met een presidentieel regime. In oktober 2009 werd Susilo Bambang Yudhoyono (bijgenaamd SBY) tot president verkozen. godsdiensten - Indonesië is het grootste moslimland ter wereld, met ongeveer 86% van de bevolking die gelovig is. De islam, van soennitische strekking, geldt hier als officiële staats godsdienst, maar de republikeinse en de religieuze wetten blijven strikt gescheiden. Er woont in het land ook een christelijke minderheid van zowel katholieken als protestanten (9% in totaal). Het boeddhisme (overwegend Chinezen) en het animisme leven ook nog voort. Op Bali is het hindoeïsme de belangrijkste godsdienst. etnische groepen - er zijn er meer dan 300.

BALI PRAKTISCH

ABC VAN INDONESIË

oppervlakte

▲ 6 Een voorstelling bijwonen, van legong voor de verfijning of van kecak voor de betoverende kracht.

Blz. 243

ALVORENS TE VERTREKKEN

In België

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op onder andere de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geograﬁe van het land of gebied dat je bezoekt. Een ideale selectie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

MO* Papers en eMO*. vciv – vlaams centrum voor inheem se volken : vciv@skynet.be o vciv.be. wegwijzer reisinfo - Beenhouwersstraat 9, 8000 Brugge T 050 33 75 88 : info@ wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhankelijk reisinformatiecentrum met leeszaal (reisgid sen, tijdschriften, kaarten, reisverslagen). Uitgever van het magazine Reiskrant. Orga nisator van Reismarkt en andere evenemen ten (reizigers informeren reizigers). Ledenor ganisatie. In Nederland

- Tobias Asser BEROEMDE PERSONEN laan 8, 2517 KC Den Haag T (070) 310 81 00. Fax: (070) 364 33 31 o en.indonesia.nl. en.indonesia.nl . • Megawati Soekarnoputri (1947): in 2001 wordt de oudste dochter van Ahmed Soekarno

ambassade van indonesië

BEROEMDE PERSONEN

Nuttige adressen ambassade van indonesië - Woluwe laan 38, 1200 SintLambrechtsWoluwe T 02 775 01 20. Fax: 02 772 82 10 o embassy ofindonesia.eu. belasia vzw - Koning Albertstraat 48, 1785 Merchtem T en fax: 052 37 47 97 : belasia@telenet.be o belasia.be . Vere niging ter bevordering van de sociale, cultu rele en economische relaties met Aziatische landen. Organisator van de jaarlijkse Asia Fair. wereldmediahuis - Vlasfabriekstraat 11, 1060 Brussel T 02 536 19 78. Fax: 02 536 19 34 o mo.be. Uitgever van MO* Magazine,

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR

De gedeeltes die in twee kolommen zijn gezet bevatten nuttige informatie, zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

de eerste vrouwelijke leider van het grootste moslimland ter wereld. Ze heeft natuurlijk wel een punt voor op de rest: niet iedereen mag papa zeggen tegen Ahmed Soekarno (gelukkig maar!), de vader van de Indonesische onafhankelijkheid. Megawati is pas in 1988 in de politiek gegaan. Acht jaar later stond ze al vooraan in de kijker, toen Soeharto haar partij wilde verbieden en haar politiek wilde uitschakelen. Ze is het evenbeeld van haar vader en incarneert het Indonesische nationalisme. Ze leidt de PDIP, de Strijdende Indonesische Democratische Partij, een beweging van nationalistische, populistische strekking die oppositie voert tegen de regeringspartij Golkar. Haar bijnaam is ‘de ijzeren dame van de harmonieuze islam’. Maar niet het hele Indonesische volk staat achter haar, en tijdens de presidentsverkiezingen van 2004 en 2009 leed ze een duidelijke nederlaag tegen generaal ‘SBY’. • Pramoedya Ananta Toer (1925-2006): Pramoedya, of Pram voor vrienden, is de grootste Indonesische schrijver, en dat ondanks de talrijke censuurmaatregelen waarvan hij het slachtoffer werd. Hij is niet alleen een van de weinige schrijvers van de archipel die bekendheid verwierven in het buitenland en wiens werk in bijna twaalf talen werd vertaald, hij werd ook verscheidene keren voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Hij werd geboren in een klein dorpje op Java, als oudste van negen kinderen. Zijn vader was onderwijzer en hielp hem debuteren. Pramoedya sloot zich aan bij het leger van de republikeinen en werd al snel aangehouden. Het was in de gevangenissen van Jakarta dat hij in een tijdspanne van tweeënhalf jaar enkele van zijn belangrijkste werken schreef. Maar de censuur liet niet lang op zich wachten … Wat men hem verweet? Ongetwijfeld de communistische sympathieën waarvan men hem (niet ten onrechte) verdacht. Hij werd opnieuw aangehouden in 1965 en voor bijna vijftien jaar gedeporteerd naar de Molukken. Ook na zijn vrijlating leefde hij als een paria. Zijn werk werd ook in het Nederlands vertaald. • De javamens: beter bekend als de pithecanthropus erectus van Java, de eerste mens die een archipel bevolkte, en dat meer dan een miljoen jaar geleden. Meer dan zestig individuen van zijn soort werden teruggevonden. Hij werd aan het einde van de 19de eeuw ontdekt, maar zijn mysterieuze identiteit blijft nog altijd boeien. Hoe leefde hij? Die vraag spookt door het hoofd van alle archeologen die actief zijn bij de archeologische vindplaats Ngebung, in de koepelvormige plooi van Sangiran, waar een menselijke nederzetting werd blootgelegd die bijna 800.000 jaar oud is. • Augustin Sibarani (1925): deze politieke karikaturist is vooral bekend door zijn medewerking (samen met Pramoedya) aan het culturele tijdschrift Bintang Timur (‘De Oosterse Ster’). En deze twee Indonesiërs hebben nog iets gemeenschappelijk: ze werden allebei gedurende 32 jaar het zwijgen opgelegd door de regerende generaals. Net zoals zovele anderen hoopte ook deze karikaturist dat de Indonesische traditie van politieke karikaturen na de val van Soeharto zou herleven en dat het recht op vrije meningsuiting niet meer met de voeten zou worden getreden, maar dat bleek een illusie. Augustin Sibarani overleefde dapper door het maken van portretten, maar hij bleef ook de hele tijd clandestien politieke tekeningen maken. • Taufik Hidayat (1981): deze jongeman, die werd geboren in Bandung, is een heus badmintonfenomeen. Hij maakt deel uit van de beste tien spelers ter wereld, was lange tijd de nummer 1 in Indonesië, won de gouden medaille tijdens de Olympische Spelen van 2004 in Athene en werd wereldkampioen in 2009 en 2010. Hij wordt in zijn land aanbeden als een popster. Of zou de echte ster het badminton zijn? Het moet gezegd: op de Indonesische archipel is het enthousiasme voor deze sport bijzonder groot. Het is echt een nationale sport en sedert het badminton in 1992 werd erkend als olympische discipline, sleepte Indonesië al

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS?

BALI HET ZUIDEN VAN HET EILAND

Door deze beknopte inhoudsopgave per deel van de gids te gebruiken hoef je niet telkens terug te bladeren naar de volledige inhoudsopgave voorin het boek.

••••••••••••••••••

112

DE ROUTES IN HET CENTRUM EN HET NOORDEN • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 156

DE ROUTES NOORDWAARTS: VAN UBUD NAAR HET BATURMEER

•••••••••

183

DE ROUTES IN HET OOSTEN • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 190

DE KUSTWEG IN HET OOSTEN • • • • • • • • • • • • • • • • • • 214

DE NOORDKUST • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 222

247 VAN BALI • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 233 HET WESTEN

Op het kleine kaartje linksboven zie je in een oogopslag welk deel van het land of de regio het betreffende hoofdstuk beschrijft.

Floreszee

Gili-eilanden Mangsit

Senaru Sembalun Lawang

LOMBOK Senggigi

Tetebatu

Narmada

Labuhan Lombok

Penujak Sengkol

LOMBOK (NUSA TENGGARA)

Op de eerste pagina van elk nieuw deel zijn de topervaringen al in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

XXX

Topervaringen Dagexcursie Gili Trawangan De Rinjaniberg

267 286

Lombok is Javaans voor ‘Spaanse peper’ en maakt deel uit van de archipel van de Kleine Sunda-eilanden (Nusa Tenggara). Sinds enkele jaren trekt Lombok vooral reizigers die willen ontsnappen aan de toeristische drukte op Bali. Het toerisme op Lombok is veel langzamer tot ontwikkeling gekomen. Dat komt onder meer doordat de charme van het eiland minder spontaan tot uiting komt dan op Bali. Je zou kunnen stellen dat de schoonheid van Lombok ongetwijfeld minder ‘demagogisch’ is, maar de stranden zijn er des te mooier.

Vroeger straatarm en binnenkort rijk aan toeristen? Lombok is armer dan Bali. Hoewel het noorden altijd voldoende te eten had, was dat niet het geval voor het zuiden, waar de hongersnood van 1966 bijna 50.000 slachtoffers maakte. Het eiland voorziet pas sinds 1975 in zijn eigen rijstbehoeften. Tegenwoordig wordt er rijst en tabak geëxporteerd, voornamelijk naar het oosten van de archipel. Lombok voert ook andere producten uit naar Singapore, Hongkong en … Bali, maar de manier waarop die producten verkregen worden, is op zijn minst discutabel, zoals de vinnen van haaien die met cyanide of springstoffen worden gevangen. Aan het eind van de jaren 1990 nam het aantal vastgoedprojecten erg toe en Senggigi Beach is aardig op weg om het nieuwe Kuta-Legian te worden. Maar de economische crisis, de aanslagen van 2002 en 2005308 op Bali en het psychologische effect van de tsunami hebben een rem gezet op de investeringen. Het tweede decennium van de 21ste eeuw zal Lombok AMPENAN, MATARAM, misschien weer op de internationale kaart van toeristische MANDALIKA

CAKRANEGARA EN NETNUMMER 0370

Voor een herkenbare structuur en meer opzoekgemak is de volgorde van onderwerpen per stad of regio telkens hetzelfde: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

AANKOMST EN VERTREK

LOMBOK (NUSA TENGGARA)

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt geboden.

De hoofdstad van het eiland strekt zich uit van west naar oost over drie aaneensluitende agglomeraties: Ampenan, de haven, Mataram, de administratieve stad, en Cakranegara, de handelsstad. Je zou er een vierde stad aan toe kunnen voegen: Mandalika, 10 km van Ampenan, in de richting van Narmada. Voor backpackers is dat misschien wel het interessantste gedeelte, want daar ligt immers het grootste busstation van het eiland. Ampenan was vroeger de grootste stad van Lombok en later de grootste haven van het eiland. De bevolking is zeer divers: Balinezen, Sasaks, Arabieren en uiteraard Chinezen die de handel in handen hebben. Tegenwoordig is het niets meer dan een overvolle stadswijk met een bescheiden, weinig interessante vissershaven waar je wel nog af en toe wat kleurrijke sampans ziet.

O Busstation van Mandalika: het grootste transportcentrum van het eiland, een draaischijf voor alle bussen, bemo’s en minibussen. Het station strekt zich aan alle kanten uit en er heerst grote chaos. Probeer zo veel mogelijk de ronselaars te ontlopen. • Enkele mogelijke verbindingen en frequenties van de bemo’s: A Lembar: gemiddeld elke 30 min een vertrek, op het moment dat alle zitplaatsen van de bemo ingenomen zijn. Rit van ongeveer 1½ uur. A Praya: elke 30 min. Rit van ongeveer 1½ uur.

IETS ETEN EN IETS DRINKEN IN AMPENAN

R Mie Ayam Jakarta: Jl. Yos Sudarso 112 T 62 39 65. In het centrum. De hele dag door

geopend. Goedkoop. Een steriel Chinees restaurant, heel erg schoon, met betegelde muren. Klassieke gerechten en uitstekende soep die voor je ogen wordt bereid, in een grote, dampende kookpot. Goedkoop, absoluut niet toeristisch en erg lekker. D Bar Pondok Ampenan: Jl. Yos Sudarso 194 T 64 50 27. Aan de haven van Ampenan, aan het eind van de Jl. Yos Sudarso. Geopend di.-zo. Een Nederlander kwam op het idee een café met de allures van een pub te openen in de voormalige havenbank van Ampenan die uit de koloniale tijd dateert. Gemengde clientèle van toeristen en plaatselijke bewoners. `

NUTTIGE ADRESSEN

I Bureau voor Toerisme: Jl. Langko 70, in Ampenan T 63 78 28. Dag. geopend behalve op zo. 7.00-14.00 u (op vr. tot 11.00 u, op za. tot 13.00 u). s Banken, geldautomaten: talrijke banken in Jl. Pejanggik, Cakranegara. Geldwisselaars en geldautomaten kun je ook vinden in Senggigi en Kuta. SLAPEN

H Hotel Lombok Raya: Jl. Panca Usaha, in Mataram T 63 23 05 : reservation@lombokrayahotel.com o lombokrayahotel.com. Reken

op 500.000 Rps, ontbijtbuffet inbegrepen; kortingen tot 30% zijn onderhandelbaar. Hotel van internationale klasse, voorzien van alle comfort tegen een doorsneeprijs. 135 kamers voorzien van airco. Een erg aangename verblijfplaats als je verplicht bent de nacht in Mataram door te brengen. `

WAT IS ER TE ZIEN?In

Ampenan

X Pura Segara: een Balinese tempel aan de

rand van de stad, langs de weg naar Batubulong. X De grote Chinese begraafplaats: in het noorden van de stad, richting Senggigi. Rijkelijk versierde tombes in de vorm van een grafheuvel. XX Overdekte markt: heel erg levendig, rijk aan kleuren en … geuren. Je vindt er alle etenswaren die typisch zijn voor Lombok! Steeds een en al bedrijvigheid. Aan de rand van de markt wachten tientallen cidomos die de marktbezoekers na hun aankopen terug naar hun dorpen brengen.

VEELGESTELDE VRAGEN 11 21 TOPERVARINGEN VAN TROTTER 13 REIZEN NAAR BALI EN LOMBOK 16 REIZEN VANUIT BALI EN LOMBOK 17 BALI PRAKTISCH 21 ABC van Indonesië 22 Alvorens te vertrekken 22 Bagage en kleding 25 Budget 26 Douane 29 Drugs 29 Elektriciteit 29 Fooien 29 Geldzaken 30 Gezondheid 32 Internetadressen 34 Klimaat 35 Musea en bezienswaardigheden 36 Noodgevallen 36 Openingstijden 37 Overnachten 37 Post (kantor pos) 39 Reisliteratuur 39 Reisroutes 41 Risico’s en ergernissen 42 Taal 44 Telecommunicatie 52 Tijdsverschil 54 Vervoer 54 Winkelen 62

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR 69 Beroemde personen 70 Bureaucratie 71 Cultureel erfgoed 72 Dans 74 Drank 76 Economie 77 Feesten, rituelen en ceremonies 78 Film 81 Fotograferen 81 Geografie 81 Geschiedenis 82 Geschiedenis van het toerisme op Bali: enkele overwegingen 90 Godsdienst en geloof 92 Keuken 94 Media 96 Mensenrechten 96 Milieu 97 Muziek 99 Roken 99 Sport en ontspanning 100 Unitaid 102 Wajang 103 Werelderfgoedlijst van Unesco 104 Zeden en gewoonten 104

BALI HET ZUIDEN VAN HET EILAND 114 Denpasar 114 Sanur 120 Kuta, Legian, Seminyak en Petitenget-Canggu 129 Het schiereiland Bukit 153 DE ROUTES IN HET CENTRUM EN HET NOORDEN 159 Batubulan 159

INHOUD Celuk 160 Sukawati, Batuan, Mas, Bono, Gianyar en Bangli 160 Ubud 162 DE ROUTE NOORDWAARTS: VAN UBUD NAAR HET BATURMEER 187 VAN UBUD NAAR TAMPAKSIRING 187 Tampaksiring 188 Het Baturmeer 189 Kintamani 195 DE ROUTES IN HET OOSTEN 195 Klungkung 195 Sidemen 197 Besakih 198 De Agungberg 199 Kusamba 201 De eilanden 201 Goa Lawah 209 Padangbai 209 Manggis Beach 213 Candi Dasa 213 Karangasem 218 Tirtagangga 218 DE KUSTWEG IN HET OOSTEN 220 Amed 221 Tulamben 226 DE NOORDKUST 229 Air Sanih 229 Kubutambahan 229 Sawan 230 Sangsit 230 Singaraja 230 Bedugul 232 Batukau 233

Munduk 233 Lovina 235 HET WESTEN VAN BALI 240 VAN LOVINA NAAR GILIMANUK 240 Pemuteran 240 VAN GILIMANUK NAAR HET ZUIDEN VAN BALI 243 Tanah Lot 244 Mengwi 245 Sangeh 245 Kapal, Sempidi, Lukluk 246

LOMBOK (NUSA TENGGARA) HET WESTEN, ROND MATARAM 254 Lembar 254 Ampenan, Mataram, Cakranegara en Mandalika 255 Senggigi en Mangsit 258 Narmada 265 Lingsar 265 Suranadi 266 NAAR HET ZUIDEN 266 Sukarara 266 Penujak 267 Sengkol 268 Kuta 268 HET MIDDEN VAN HET EILAND 275 Kotaraja en Loyok 275 Tetebatu 275

INHOUD HET OOSTEN VAN HET EILAND Labuhan Lombok

276 276

IN HET NOORDWESTEN, DE GILI-EILANDEN Gili Air Gili Meno Gili Trawangan

276 282 285 288

HET NOORDEN VAN HET EILAND De Rinjaniberg

297 297

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Amed 223 Bali, overzichtskaart 113 Bali, het zuiden van 156 Bali, het noorden van 231 Baturmeer 191 Borobudur 340-341 Bromo- en Semuruvulkaan 364-365 Candi Dasa 214-215 Denpasar 117 Gili Air 283 Gili Meno 287 Gili Trawangan, overzichtskaart 291 Gili Trawangan, detailkaart 292 Indonesië, overzichtskaart 18-19 Java, overzichtskaart 308-309 Kawah Ijenvulkaan 370 Kuta (Bali), detailkaart 135 Kuta (Lombok) 269 Kuta-Legian-Seminyak, Petitenget-Canggu, overzichtskaart 130 Legian-Seminyak, detailkaart 137

JAVA Yogyakarta 306 Prambanan 334 Borobudur 339 De Merapivulkaan 347 Surabaya 349 Probolinggo 358 De Bromovulkaan 360 De Semeruvulkaan 367 De Kawah Ijenvulkaan 369 REGISTER

375

IN DE TROTTERREEKS VERSCHENEN

380

Lombok, overzichtskaart 250-251 Lovina 236-237 Mangsit 260 Nusa Lembongan 203 Padangbai 211 Petitenget-Canggu, detailkaart 139 Prambanan 337 Rinjaniberg 299 Sanur 123 Senggigi 259 Surabaya 351 Tulamben 227 Ubud 166-167 Ubud, detailkaart 169 Yogyakarta 311 Yogyakarta - het centrum, detailkaart I 313 Yogyakarta - de wijk Prawirotaman, detailkaart II 315 Yogyakarta - de Kraton, detailkaart III 327 Yogyakarta - de omgeving, overzichtskaart 338

VAN TROTTER

XXX

OP BALI

1 De ceremonie van de zonsondergang bijwonen op de stranden van Kuta en Legian, waar de lokale bevolking

en de toeristen samen opgaan in een verbazingwekkende, plechtige communie. Blz. 152

2 Je laten masseren op het strand van Kuta voor de folklore, of in een elegante spa voor de gelukzaligheid. Blz. 153

▲ 5 Een feest bijwonen waar spiritualiteit en gezelligheid harmonieus samengaan. Blz. 78

3 De tuimelende vliegers observeren in het zuiden van het eiland. Blz. 127

▲ 4 Uitstapjes maken door de schitterende landschappen met rijstvelden in terrasvorm in de

streek van Ubud. Blz. 184

▲ 6 Een voorstelling bijwonen, van legong voor de verfijning of van kecak voor de betoverende kracht.

Blz. 184

21 TOPERVARINGEN

7 Overal: de gratie van de vrouwen bewonderen als ze bij het krieken van de dag offergaven neerleggen in de tempels of voor hun winkels. Blz. 110

▲ 10 Een zonsondergang bijwonen tegenover de Tanah Lottempel. Blz. 244 Met een prauw door het rustige 11

▲

8 In Amed de kleurrijke prahus

water van de mangrove glijden

in Lusa Lembogan. Blz. 207

de grillige golven zien trotseren als ze uitvaren om te vissen. Blz. 225

▲ 12 De Baturberg bewonderen

▲

9 In Tulamben een duikexcursie maken naar de Liberty, een scheepswrak waar je honderden kleurrijke koralen en vissen kunt bewonderen. Blz. 228

vanaf het terras van een restaurant in Penelokan. Blz. 109 13 Liefde en dood op Bali van Vicki Baum lezen op het terras van je bungalow. Blz. 41

OP LOMBOK

14 De schitterende, verlaten stranden verkennen in het zuiden van Lombok, ten westen van het dorp Kuta. Blz. 272

▲ 17 De beklimming van de Rinjani proberen, een krachttoer die alleen haalbaar is voor wie een goede fysieke conditie heeft. Alle anderen kunnen gaan uithuilen aan de oevers van het Segara Anakmeer. Blz. 297

18 Gegrilde vis eten terwijl je

▲

15 Duiken in het heldere, warme,

naar de zonsondergang kijkt in

Gili Air, met een licht briesje dat voor afkoeling zorgt. Blz. 284

rustige water van de Gilieilanden, om de fantastische onderwaterwereld te ontdekken. Blz. 280

16 In alle rust een fietstocht maken op het eiland Gili Trawangan, op zoek naar vergeten

stranden. Blz. 297

▲ 19 Sasakgevechten bijwonen, een levendige traditie in het centrum van het eiland. Blz. 275

OP JAVA

20 Bij het ochtendgloren Prambanan en Borobudur ontdekken! Een ervaring die je nooit meer vergeet! Blz. 334, 339

Rondkuieren op de markt van 21 Yogyakarta. Blz. 330

ABC van Indonesië. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Alvorens te vertrekken.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Bagage en kleding.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Budget. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Douane. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Drugs. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Elektriciteit.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Fooien. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Geldzaken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Gezondheid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Internetadressen.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Klimaat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Musea en bezienswaardigheden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Noodgevallen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Openingstijden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Overnachten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Post (kantor pos). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Reisliteratuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Reisroutes.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Risico’s en ergernissen.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Taal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Telecommunicatie.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Tijdsverschil. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Vervoer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Winkelen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62

BALI PRAKTISCH

BALI PRAKTISCH GELDZAKEN

de roepia

Sommige kantoren hanteren zeer aantrekkelijke koersen maar rekenen een hoog percentage commissie (zonder dat vooraf te melden). Geef de voorkeur aan een wisselkantoor dat geen commissie rekent, dat maakt het omrekenen gemakkelijker. Zorg ervoor dat je geen geld moet wisselen tijdens het weekend en op feestdagen want dan zijn de koersen minder gunstig. De wisselkantoren staan immers niet in verbinding met de centrale banken (die gesloten zijn tijdens het weekend) en hanteren daardoor een minder voordelige koers om er zeker van te zijn dat ze geen verlies maken. De euro wordt overal aanvaard. Het is niet nodig om dollars mee te nemen (tweemaal wisselen betekent immers dubbele commissie). Wie toch liever een voorraad dollars meeneemt, moet weten dat dollars ouder dan 2003 niet worden geaccepteerd (zoek een blauwe lijn op de achterkant, meer informatie op o  newmoney.gov). OPGELET: heel wat lezers maken melding van bedrieglijke wisselpraktijken, voornamelijk in Kuta. Zie rubriek ‘Diefstal’ bij ‘Kuta, Legian, Seminyak en Petitenget-Canggu’.

Betaalkaarten Met een betaalkaart kun je geld opnemen bij de talrijke geldautomaten (ATM genoemd) op heel toeristische plaatsen. Wij vermelden ze per stad, als er zijn. Voor elke geldopname wordt een (variabele) commissie gerekend. Het maximale bedrag dat je kunt opnemen, verschilt van bank tot bank en varieert van 1.250.000 tot 2.500.000 Rps (€ 96,96 tot 193,93). De Danamon Bank is daarin het gemakkelijkst. Interessant om de commissiekosten te beperken! Op Bali kun je probleemloos rondreizen zonder andere betaalmiddelen dan je betaalkaart, op voorwaarde dat je voldoende contant geld opneemt als je de drukke centra een tijdje verlaat; dat betekent vaak dat je met je zakken vol geld rondloopt. Een betaalkaart is verder handig in noodgevallen en om grote aankopen te betalen. Daarnaast kun je met je kaart betalen in grote hotels, winkels en bij luchtvaartmaatschappijen. Bij elke betaling per betaalkaart wordt een toeslag gerekend voor bankkosten (3% voor Visa en 5% voor American Express). Controleer altijd goed de bedragen en bewaar steeds een kopie van de factuur als men je nog op de oude manier laat betalen.

Bij verlies of diefstal Welke kaart je ook hebt, elke bank heeft een eigen procedure om die te blokkeren en een eigen noodnummer. Noteer voor het vertrek het noodnummer van je bank (je vindt het terug op de achterzijde van je geldopnamebiljet, op je contract of aan de geldautomaten) en het nummer van je betaalkaart (16 cijfers). Bewaar die gegevens op een veilige plek, en zeker niet samen met je betaalkaart. De medische bijstand is overigens beperkt tot de eerste 90 dagen van de reis. Reisbijstand is enkel voor luxekaarten (inlichtingen bij de bank). Vergeet niet de VERVALDATUM VAN JE BETAALKAART te controleren. Nog een tip: als je geld opneemt bij een geldautomaat, doe dat bij voorkeur bij een automaat bij een bankkantoor. Bij problemen met je kaart (je kaart wordt ingeslikt, verkeerde code …) kun je direct terecht bij een bediende van het kantoor (althans tijdens de openingsuren).

Blokkeren betaalkaart Iedere bank heeft voor het blokkeren van een betaalkaart een eigen telefoonnummer. Noteer dit nummer voordat je op pad gaat, plus je rekeningnummer en kaartnummer. Bewaar deze gegevens op een veilige plek en niet op dezelfde plaats als je betaalkaart. Bij verlies of diefstal van je betaalkaart kun je terecht op de volgende telefoonnummers: - T  (02) 541 92 22 (Blue Card, Green Card, Gold Card) T  (02) 676 28 88 (Platinum Card) en o  americanexpress.be. mastercard - T  (070) 34 43 44 en o  mastercard.com/be. visa card - T  (070) 34 43 44 en o  visa.be.

In Nederland - T  (020) 504 80 00 en o  americanexpress.com/netherlands. mastercard - T  042 75 66 90 en o  mas tercard.nl. visa card - T  0800 022 31 10 en o  visa.nl. american express card

Dringend geld nodig

o  westernunion.com.

Als je dringend contant geld nodig hebt (verlies of diefstal van biljetten, reischeques, creditcards, betaalkaart), kun je heel snel worden geholpen dankzij het systeem van Western Union Money Transfer. Daarvoor moet iemand een bedrag in euro’s voor jou deponeren bij een van de correspondenten van Western Union; in minder dan 15 minuten is het geld dan beschikbaar voor jou. De (vrij hoge) commissie wordt betaald door de afzender. Via je betaalkaart (Visa of MasterCard) kun je dag en nacht online geld overmaken. In Indonesië heb je steeds je identiteitskaart nodig als je je in een kantoor van Western Union meldt. De dienstverlening gebeurt in de meeste gevallen via de post of de banken Mandiri of Pegadian. Bel op Bali naar T  (361) 72 29 99. Voor Java bel je T  (21) 72 44 515.

Munteenheid

• De nationale munteenheid is de Indonesische roepia of rupiah (Rps), die – in tegenstel-

ling tot onze euro – niet verder wordt opgedeeld. Wat gezien de geringe waarde volledig logisch is: begin 2013 kreeg je voor € 1 ongeveer 12.000 Rps. • Er is geen enkele beperking: je mag het land binnenkomen of verlaten met zoveel euro’s, dollars of reischeques als je maar wilt.

BALI PRAKTISCH GELDZAKEN

In België american express card

102

Behalve in Kuta en Legian zul je bij je tocht rond het eiland nog meer schitterende breaks ontdekken, maar om die te beheersen moet je toch een echte prof zijn. Wie surfers in prachtige omstandigheden aan het werk wil zien, moet naar de rotsen van Uluwatu, waar de branding schitterend is. Op Bali vind je wat leesmateriaal over surfen, maar gevorderde en toch leergierige surfers kunnen het best contact zoeken met de Australische bonken. Enkele adressen die van pas kunnen komen: A  Tubes Surf Bar & Restaurant: Poppies Lane II in Kuta. Een referentie in het surfmilieu. Je vindt er informatie en materiaal. A  School of Surf: Blue Ocean Beach, Jl. Double Six in Legian T  (361) 73 58 58 o  schoolof surf.com. Je kunt de klanten van het surfcenter bezig zien, op het strand en tussen de golven.

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR SPORT EN ONTSPANNING

Rafting Het vertrekpunt ligt enkele kilometers ten noorden van Sangeh. De Ayung River (in de omgeving van Ubud) is sinds kort toegankelijk voor rafters. Je glijdt zonder gevaar door een tropisch woud met hier en daar rivierkloven. De prijs die de reisagenten berekenen, is inclusief vervoer vanuit je hotel, de uitrusting (ook reddingsvesten), de verzekering en een maaltijd. Maar rafting is vrij nieuw en dus ook vrij duur. Gewoonlijk zijn er dagelijks twee afdalingen. Reken op een tocht van 6 uur, heen en terug. A  Sobek: Jl. By Pass Ngurah Rai 100X Simpang Siur, Kuta T  (361) 76 80 50 o  balisobek. com. Het befaamdste adres op Bali voor rafters. Organiseert ook talrijke andere activiteiten (voettochten, mountainbike enzovoort). A  Bali International Rafting: Jl. By Pass Ngurah Rai #5 Padang Galak, Sanur T  (361) 84 461 94 o  99bali.com/adventure/international_rafting A  Ayung River Rafting: T  (361) 23 87 59. Fax: (361) 22 42 36.

Fietsen Een uitstekend middel om het eiland te ontdekken, op voorwaarde dat je over een goede conditie beschikt om de hoogteverschillen in het centrum aan te kunnen. Bali met de fiets verkennen, is daarom alleen weggelegd voor dappere sportievelingen en die zijn er niet veel. Mensen met minder ontwikkelde kuiten kunnen overal fietsen huren voor een spotprijs, om leuke tochtjes te maken in de buurt van hun hotel.

Mountainbiken

f  Régis Requis: T  081 23 85 05 17 o  chasyre@indo.net.id. Een specialist wat betreft mountainbiken. Hij kent prachtige circuits (over bergroutes en kleine weggetjes) die niemand gebruikt. Heel goed materiaal. Van een gezinsuitstapje tot een sportieve trektocht: deze man heeft voor elk wat wils. UNITAID

Unitaid werd ontwikkeld om de strijd aan te binden tegen hiv/aids, malaria en tuberculose, de drie ziekten die in de ontwikkelingslanden de meeste dodelijke slachtoffers maken. Het fonds wordt voornamelijk gefinancierd door een solidariteitsbijdrage te innen op vliegtuigbiljetten. UNITAID maakt geneesmiddelen en diagnoses toegankelijk voor de ontwikkelingslanden door de prijs ervan te verlagen. In minder dan 3 jaar tijd heeft het fonds bijna 900 miljoen dollar verzameld, waarvan 70% afkomstig is van vliegtuigbiljetten. Hierdoor konden ongeveer 200.000 met aids besmette kinderen worden behandeld en in totaal is de Unitaidfinancie-

103

ring goed voor meer dan elf miljoen behandelingen. Minder dan 5% van de fondsen wordt aangewend voor de werking van het programma, 95% wordt rechtstreeks gebruikt voor geneesmiddelen en tests. Je vindt meer over dit onderwerp op o  unitaid.eu.

WAJANG

wajang golek - poppen

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR WAJANG

Wajang betekent ‘schaduw’, maar het woord heeft een afgeleide betekenis, namelijk alle soorten theater, met inbegrip van de wajang Orang, theater met levende acteurs. Wajang is van oorsprong een soort poppentheater, dat razend populair is in heel het land en dat in 2003 door de Unesco werd uitgeroepen tot meesterwerk van het mondelinge en immateriële werelderfgoed van de mensheid. Er is in Indonesië geen feest denkbaar zonder een marionettenvoorstelling. Na de onafhankelijkheid in 1945 gebruikte de minister van Informatie de marionetten zelfs als audiovisueel middel om de bevolking te onderrichten. Voor de gelegenheid werden poppen met heel realistische gezichten gemaakt. De meest verspreide poppen zijn die van de wajang Koelit (ook bekend onder de naam wajang Poerwa), de wajang Golek en de wajang Orang of wajang Wong in het Javaans. De voorstellingen zijn ’s avonds. Er wordt een groot scherm van 4 m breed op circa 1 m hoog op een frame van bamboe gespannen. Een stronk van een bananenboom dient om er de marionetten op te zetten en ze overeind te houden. De poppenspeler (dalang) zit in kleermakerszit onder een olielamp waarvan het licht de schaduwen op het scherm weerkaatst en zo de magie van het schouwspel tot stand brengt. De marionetten worden rechts of links van de da lang gezet, naargelang ze het Goede of het Kwade verpersoonlijken. Op het midden van het scherm troont een gestileerde marionet, een soort van groot boomblad, ingesneden als kant. Het is de Gunungan Kajon die symbool staat voor de wereld. Naast de dalang neemt een klein gamelan (percussieorkest) plaats. De vrouwen en kinderen installeren zich aan de andere kant van het scherm zodat ze alleen de schaduwen zien, de mannen zitten aan de kant van de dalang.

108

welkomstdans tijdens een vollemaanceremonie in ubud

109

Balizee

Kintamani Munduk Besakih

BALI

Ubud Tanah Lot Java

Kuta

Tulamben Amed Sidemen

Padangbai Denpasar

INDISCHE OCEAAN

BALI XXX

Museum Le Mayeur 128 De markt 161 Neka Museum 180 The Blanco Renaissance Museum 181 Traditionele opvoeringen 184 De bron van Tirta Empul 188 Water Palace 220 De rijstvelden van Tirtagangga 220 De rijstvelden van Jatiluwih 233 Het eiland Pulau Menjangan 242 De tempel (Tanah Lot) 244

Bali, het ‘godeneiland’, ademt charme en schoonheid. Het is een van de kleinste eilanden van de Indonesische archipel, maar veruit de geliefdste toeristische verblijfplaats. Dit kleine paradijs heeft alles wat nodig is voor een geslaagde vakantie. Schitterende stranden – hoewel zwemmen slechts op een paar plaatsen mogelijk is en wit zand eerder de uitzondering vormt –, indrukwekkende en met bossen begroeide vulkanische bergen, prachtige heuvels met trapsgewijs aangelegde rijstvelden waarvan de golvende lijnen heerlijk spelen met het licht. Een levendige, authentiek gebleven cultuur en vooral de verbazingwekkend vriendelijke bevolking met haar onverstoorbare gemoedelijkheid. Al even heerlijk is de aangeboren smaak van de Balinezen voor schoonheid, kunst en harmonie.

Donkere wolken pakken zich samen Een idyllisch kader, maar toch kunnen we de donkere wolken die sinds een paar jaar de hemel verduisteren niet negeren. Ze laten het ergste vrezen voor een toekomst die steeds dichterbij komt. Door het gebrek aan een coherent ontwikkelingsplan, gecombineerd met de lokroep van de directe winst en de corruptie, zou dit eiland wel eens op het altaar van het massatoerisme en het mercantilisme geofferd kunnen worden. In de toeristische plaatsen verdwijnen de rijstvelden zienderogen en worden de voor landbouw bedoelde en ecologisch erg kwetsbare zones ingeruild voor golclubs en reusachtige vakantieoorden. Het vuil stapelt zich overal op omdat er geen ophaalsysteem is en bezoedelt zelfs de diepste rivierengten en ook de drukstbezochte stranden. Ondertussen neemt

114

HET ZUIDEN VAN HET EILAND DENPASAR bali

300.000 INWONERS | NETNUMMER 0361

Denpasar, wat ‘ten noorden van de markt’ betekent, is de vroegere hoofdstad van het koninkrijk Badung. Het is een grote provinciestad die al meer dan 30 jaar gestaag aan het groeien en aan het uitbreiden is. Dat is het gevolg van de toeristische explosie. Denpasar heeft geen enkele charme en je riskeert dan ook van een teleurstellend bezoek terug te komen. In feite is dit de economische en administratieve hoofdstad van het eiland (en ook de hoofdplaats van de streek van Badung) en daarmee is alles gezegd. Voor de rest is de stad lawaaierig, druk en nogal chaotisch. Je vindt niet veel meer terug van het pittoreske stadje dat de Nederlanders in het begin van de 20ste eeuw ontwierpen, behalve misschien de fraaie grote markt, de Pasar Badung, en een mooi museum. Hoewel de banken, reisbureaus en andere op de toerist gerichte instellingen vooral in Sanur, Kuta, Legian, Seminyak en Nusa Dua te vinden zijn, blijft Denpasar wel de zetel van de twee nationale luchtvaartmaatschappijen en een verplichte etappe voor de bemo’s en bussen die uit het zuiden komen. Steeds meer privévervoerbedrijven vermijden deze stad door om te rijden via de Jalan Bypass Ngurah Rai, maar toch is de kans groot dat je hier vroeg of laat verzeild raakt. Probeer dan een paar uur vrij te maken voor een bezoek aan de markt en het museum en ook om een stukje van de Balinese realiteit op te snuiven, ver van de stranden en vakantieparadijzen. AANKOMST EN VERTREK

MET DE BUS Er zijn verscheidene busterminals. Elk bedient bepaalde steden (zie de tabel hierna). Het eerste busstation, dat van Kreneng of Kereneng, is in feite maar een tussenhalte waar je een bemo kunt nemen naar het grote busstation van Batubulan dat een paar kilometers verder ligt dan Denpasar. Als de bussen naar jouw eindbestemming vanuit Batubulan vertrekken, moet je dus eerst naar Kreneng gaan. De busterminals van Denpasar zijn: O  Kreneng (plattegrond B2, 1): gele bemo’s naar Batubulan. Vanuit Batubulan rijden minibussen met twintig zitplaatsen naar het oosten van Bali (Amlapura, Semarapura, Bangli, Gianyar, Padangbai en de veerboot naar Lombok) en naar het noorden (Ubud, Candi Dasa, Kintamani, Selat, Lovina, Singaraja). Voor Besakih rijd je eerst naar Semarapura (Klungkung), voor Tirtagangga en Amed/Tulamben neem je de bus naar Amlapura. In Kreneng vertrekken ook groene bemo’s naar Sanur en blauwe bemo’s naar de drie andere stations (Tegal, Ubung en Sanglah).

O  Tegal (plattegrond A3, 3): naar het zuiden van het eiland (Kuta, Nusa Dua, Sanur, Jimbaran, de luchthaven). O  Ubung (plattegrond A1, 2): naar het noorden en het westen en ook naar Java via Gilimanuk. Voor Tanah Lot neem je de bemo naar Kediri. Neem een bemo naar Singaraja via Bedugul of Pupuan. O  Sangah: naar de haven van Benoa. Kleine stads-bemo’s zorgen voor de verbinding tussen deze terminals. Naar Java en de andere eilanden Er vertrekken dagelijks bussen vanuit de busterminal van Ubung (plattegrond A1, 2). Verschillende busbedrijven rijden op Java. Je koopt de kaartjes in het busstation. In de prijs zijn de bus en de veerboot altijd begrepen, evenals de busrit op Java zelf. • Naar Surabaya: ongeveer 15 bussen per dag. Duur: ongeveer 12 uur. • Naar Malang: tot 8 bussen per dag. Duur: ongeveer 12 uur. • Naar Yogyakarta en Solo: 7 bussen per dag. Duur: 15 uur. Als je naar Yogya wilt, lees dan in

115

Fax (361) 75 48 97 : dutchconsulate@kcbtours. com. `

POST, TELEFOON

B  Sentral

Kantor Post (centraal postkantoor; plattegrond B4): Jl. Raya Puputan Renon T  22 35 66. 3 km van het centrum, aan de weg naar Sanur. Geopend ma.-za. 8.00-17.00 u. Het kantoor doet ook poste restante en het vertegenwoordigt Western Union. T  Wartel Telkom (plattegrond B2, 9): Jl. Kaliasen 10. Dag. geopend 6.00-24.00 u. T  Kantor Telpon (telefooncentrale; plattegrond A4, 8): Jl. Teuku Umar 6. Dag en nacht geopend. `

MET DE BOOT

• Naar Lombok: vertrek met een minibus vanuit

Kreneng en boot in Padangbai. • Naar Java: vertrek vanuit Ubung en boot in Gilimanuk.

GELDZAKEN Er zijn hier heel wat banken en geldautomaten. Het aantal wisselkantoren is daarentegen beperkt.

NUTTIGE ADRESSEN

TOERISTISCHE INFORMATIE

I  Tourist Indonesia (Bureau voor Toerisme; plattegrond B2): Jl. Surapati 7 T  23 14 22. In

de omgeving van het Bali Museum. Geopend ma.do. 7.30-15.30 u en vr. 8.00-13.00 u. Je kunt er allerhande documentatie ophalen: een kaart, plattegronden, een festiviteitenkalender (Calender of Events). Het bureau heeft ook een eigen maandelijkse krant, de Bali Travel News. Maar verwacht geen hulp of informatie over Denpasar. `

IMMIGRATIE

A  Kantor Imigrasi (immigratiebureau; plat-

tegrond B4, 5): Immigration, Jl. Panjaitan 4, Niti Mandala Renon, niet ver van Sanur T  22 78 28. Dezelfde openingstijden als het Bureau voor Toerisme. Voor wie in Sanur of Denpasar verblijft. Wie in Kuta zit, kan beter naar het immigratiebureau voor de luchthaven van Ngurah Rai gaan. Wie in het noorden logeert, moet naar Singaraja gaan. p  Ereconsulaat van Nederland (plattegrond B4): Jl. Raya Kuta 127 T  (361) 76 15 02. `

SPOEDGEVALLEN

A  Openbaar

ziekenhuis van Denpasar (UGD): Jl. Diponegoro, in de wijk Sanglah T  22 79 11. Kom hier alleen als je echt geen duit meer op zak hebt en niet verzekerd bent. In alle andere gevallen: haast je naar SOS Medika International of BIMC, in de richting van Kuta. Dit zijn twee privéziekenhuizen die weliswaar duur zijn, maar waar je (bij voorbaat) ongeschonden uitkomt. A  Tandarts: Dr. Sucipto, Jl. Diponegoro 150 A/32 T  22 25 41. Dag. geopend 10.0022.00 u. Groepspraktijk met heel bekwame tandartsen die allemaal Engels spreken. A  Politie: Jl. Gunung Sanghyang T  42 42 45. `

VRIJE TIJD

A  Indonesia

Australia Language Foundation: Jl. Raya Sesetan 190 T  22 52 43 o  ialf. edu. Lessen Indonesisch voor een hoofdzakelijk Engelstalig publiek. Talenpracticum en bibliotheek. Mogelijkheid om te logeren bij een gastgezin. `

denpasar NUTTIGE ADRESSEN

het hoofdstuk over deze stad na welke busmaatschappijen wij je aanbevelen. Reserveren kun je bij de reisagenten. Vraag er ook naar de precieze vertrektijden • Naar Semarang: 6 bussen per dag. Duur: 14 uur. • Naar Jakarta: 8 bussen per dag. Duur: meer dan 24 uur. • Naar Bandung: 5 bussen per dag. Duur: 25 uur. • Naar Bogor: dezelfde bus als naar Jakarta. Duur: 24 uur.

122

bali

AUTOVERHUUR, REISAGENTEN EN LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJEN

A  André Sewatama Rent a Car (plattegrond A3, 5): Jl. Ngurah Rai Bypass 330 T  28 83 59 o  andre-sewatama-bali.com. 1 km van McDo-

nald’s, in zuidelijke richting gelegen, aan de rechterkant van de weg. Voordelige tarieven op het volledige wagenpark, van mini-jeeps tot minibussen. Kortingen mogelijk, afhankelijk van de huurtijd en het seizoen. Wordt beheerd door André Reich, een heel aardige Duitser die ook vloeiend Frans spreekt en al enkele decennia op Bali woont. Hij is een van de weinige verhuurders die een allriskverzekering aanbiedt mits je 10% extra betaalt. Deze dekt de auto (zonder de passagiers) en schade aan derden (vrijstelling van € 100). Hij heeft ook ‘eenrichtingsauto’s’ van Bali naar Yogyakarta of omgekeerd. Je laat de auto achter bij aankomst. Daarvoor betaal je ongeveer € 100 extra boven op de huurprijs. Dat heet dan drop off: kosten voor het achterlaten. Je kunt ook een chauffeur huren voor een dag of een langere periode, altijd tegen voordelige tarieven. A  Reisbureau Nick Tours (plattegrond A2, 6): Jl. Danau Tamblingan 68 T  28 77 92 o  nicktours.com. Allerlei soorten uitstapjes en activiteiten met vertrek in Sanur. Verhuur van auto’s met chauffeur. A  Luchtvaartmaatschappij Thai Airways: kantoor in hotel Grand Bali Beach (plattegrond A1, 7) T  28 81 41. Geopend ma.-vr. 8.00-17.00 u. `

VRIJE TIJD

c  Atlantis International (plattegrond A3, 8): Jl. Ngurah Rai Bypass 96E T  28 43 12 en 081 23 80 57 67 o  balidiveaction.com. Zie onder ‘Sport `

en vrije tijd’ de rubriek ‘Duiken’ in ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’, vooraan in deze gids. Duikcentrum van Jérôme, een Fransman die overal gaat duiken, met name in Nusa Penida, Nusa Lembongan, Amed, Padangbai … Heel erg bekwaam. A  Bali Breizh Divers (buiten plattegrond, via A1): Jl. Ngurah Rai Bypass 70 X T  28 12 01 en 081 338 732 713 :  balibreizhdivers@gmail. com o  balibreizhdivers.com. Dag. geopend 7.00-

19.00 u. Ligt ten noorden van Sanur, in de richting van Ubud, 500 m na het kruispunt met KFC en Donuts rechts. PADI-duikcentrum met 5 sterren dat wordt geleid door een Bretons koppel, Nadège en Guy Faisnel. Zij leveren alle PADI-certifcaten af, van initiatie tot instructeur, en organiseren duik safari’s voor ieders budget. Ook duiksessies van een hele dag. Nitrox gratis voor certificaathouders. Franstalige begeleiding. A  Baliberty: Jl. Blanjong T  081 337 175 945 o  baliberty.com. Dit kantoor wordt geleid door Alice en Renaud, een sympathiek Frans koppel dat heel persoonlijk te werk gaat. A  Blue Oasis Beach Club (buiten plattegrond, via A4): op het strand, in Semawang, achter het Sanur Beach Hotel T  28 80 11, toestel 1792 o  blueoasisbeachclub.com. Verhuur van materiaal voor allerlei watersporten, van kajak tot funboard en wakeboard, zonder windsurfen te vergeten. Je kunt hier ook les volgen. Een van de weinige clubs op het eiland die ook kitesurfen aanbieden. De zaak wordt gerund door een jonge, aardige Italiaan. `

ALLERLEI

A  Supermarkt Hardy’s (plattegrond A3, 9):

Jl. Danau Tamblingan. Dag. geopend 8.0022.00 u. Je kunt hier bijna alles kopen. A  Boekhandel Periplus (plattegrond A3, 9): op de begane grond van Hardy’s. Dag. geopend 9.00-21.30 u. Goede boekhandel met veel Engelstalige werken en een interessant aanbod van kaarten. `

SLAPEN In tegenstelling tot Kuta zul je in Sanur geen spotgoedkope losmen vinden.

GOEDKOOP (150.000-300.000 Rps, € 12,50-25)

H  Yulia 1 Home Stay (plattegrond A2, 20): Jl. Danau Tamblingan 38 T  28 80 89. Kamers `

achter de winkel van de eigenaar, in een aardige kleine tuin in Balinese stijl. Vier prijscategorieën. De duurste kamers hebben warm water. Algemeen onderhoud is goed. Terras met bam-

123 A

A F

NOORDEN

Jl.

J. Sanur

tuah Hang

1 3 4 5 6 7 8 9

Nuttige adressen Boot naar Nusa Lembogan en Nusa Penida Perama Guardian Pharmacy Tandarts André Sewatama Rent a Car Reisbureau Nick Tours Thai Airways (Inna Grand Bali Beach) Atlantis International Supermarkt Hardy’s en boekhandel Periplus

H Slapen

Jalan Se gara Ayu

Ja l a n

Si ndhu

52 20

Ta mblingan

Bypass

22 24 3 9

Jal a n

Jalan

43 35

Ja Duy lan 51 ung

n au

KUTA

b li

nga

J al

Ke J su ala m n as 25 ar

Yulia 1 Home Stay Watering Hole 1 Keke Home Stay Kesumasari Beach Homestay Flashbacks Stana Puri Gopa Hotel Tropical Bali Hotel Taman Agung Beach Inn Sari Sanur Resort Segara Village Tandjung Sari La Taverna Puri Santrian

R Eten 40 Avondmarkt 41 Warung Made Weti 42 Warung Mak Beng 43 Sari Bundo Jaya 44 Lilla Warung 45 Pregina Warung 46 Bonsaï Café 47 Bennos Restaurant 48 Lumut 49 Massimo

Ngurah

Rai

50 47

Da n au

Jl. Danau Toba

Jalan Danau Buya

20 21 22 23 24 25 26 28 30 32 33 34 35

23 i

500

SANUR

D 50 51 52

Iets drinken en uitgaan Beach Café Komilfo Little Bird

X 60 61

Wat is er te zien? Museum Le Mayeur Sanur Beach Market

sanur PLATTEGROND SANUR

NUSA LEMBONGAN

DENPASAR