FIETSGIDS
LIMBURG STAN VERELST
i.s.m.
Inhoud 07 * W oo r d v oo r a f 08 * H o e d e z e g i d s g e b r u i k e n ? 10 * E e n f i e t s t oc h t k i e z e n
De fietstochten
13 01 B L AU W E KEI ( L O M M E L)
Langs kanalen en door het Park der Lage Kempen 21 02 AC H E L SE K LUIS
Trappisten, heide, bossen, een kanaal en een uitkijktoren 29 03 PAAl ( BERINGEN )
De Paalse Plas, Beringen-Mijn, bossen en een oude spoorwegbedding 37 04 L EO P O L DSBURG
Het Pijnven, de heide en de vallei van de Zwarte Beek 45 05 P EER
Fietsen rond de Bruegelstad 53 06 O P ITTER
Twee kanalen, twee molens en de Kim Clijstersfontein 61 07 M O L ENBEERSE L
Molens, kastelen, de dodendraad en water 69 08 H OUT H A L EN-H E L C H TEREN
Fietsen rond Kelchterhoef en de Pampa Range 77 09 ZE L K ( H A L EN )
Fietsen rond het Schulensmeer 85 10 BO L DERBERG
Door het paarse hart van Limburg naar Herkenrode 91 11 L EUT
De Maas, de Mechelse Heide, bossen en De Wissen 99 12 g e NK
Nationaal Park Hoge Kempen en Domein Kattevennen 105 13 r EKE M ( L ANAKEN )
Fietsen rond het mooiste dorp van Vlaanderen
113 14 A L KEN
Kastelentocht 5
121 15. RI J K H OVEN ( BI L ZEN )
Alden Biesen, kastelen, wijn en holle wegen 129 16. M ONTENAKEN
Tumuli, kapelletjes, kastelen en boomgaarden 137 17. H OE P ERTINGEN
Het land van Katarakt, kastelen en Looza 147 18. RUTTEN ( TONGEREN )
Haspengouwse kastelentocht 155 19. ZUSSEN ( RIE M ST )
Klimmen en dalen ten zuiden van Riemst 163 20. M OE L INGEN
De Voerstreek in een notendop
w ww.l annoo.com Registreer je op onze website en we sturen je regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen.
www.dichtbijhuisgidsen.be
Op deze site vind je naast gratis updates ook reacties en sfeerbeelden van collega-fietsers voor de routes uit de Lannoo Dicht-bij-huisgidsen. Teksten: Stan Verelst Fotografie: Ruth Wytinck; Koen De Langhe (blz. 38-39, 62, 70 ); Johan De Meester (blz. 24, 30, 156 o., 164); Ivo Hendrikx (blz. 32, 92, 132-133, 142-143, 148, 156 b.) en Sari Van den Bossche (blz. 14-15, 22) Omslagfoto’s: Johan De Meester (front), Ruth Wytinck Ontwerp en opmaak: Armée de verre, Steven Theunis Zetwerk: Armée de verre, Olu Vandenbussche Cartografie: Tatjana Matysik Als je opmerkingen of vragen hebt, kun je mailen naar redactie.toerisme@lannoo.be of surfen naar www.dichtbijhuisgidsen.be © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2013 D/2013/45/215 – NUR 501 – ISBN 978-90-209-7237-5 Printed in China Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
6
10
✓
✓
2
Achelse Kluis (Hamont-Achel)
44,2
✓
✓
✓
3
Paal (Beringen)
38,4
✓
✓
✓
4
Leopoldsburg
57,2
✓
✓
5
Peer
47,2
✓
✓
6
Opitter
40,4
✓
✓
7
Molenbeersel
42,9
✓
✓
✓
8
Houthalen-Helchteren
39,6
✓
✓
✓
9
Zelk (Halen)
39,3
✓
✓
✓
10
Bolderberg
39,9
✓
✓
✓
11
Leut
42,3
✓
✓
✓
12
Genk
44,2
✓
✓
✓
13
Rekem (Lanaken)
34,8
✓
✓
✓
14
Alken
46,1
✓
✓
✓
15
Rijkhoven (Bilzen)
43,1
✓
✓
✓
16
Montenaken
43,5
✓
✓
✓
17
Hoepertingen
43,8
✓
✓
✓
18
Rutten (Tongeren)
37,8
✓
✓
✓
19
Zussen (Riemst)
35,8
✓
✓
✓
✓
20
Moelingen
38,8
✓
✓
✓
✓
✓ ✓
panorama
48,1
dorpsschoon/erfgoed
Blauwe Kei (Lommel)
natuurschoon
haalbaar voor kinderen
1
klimwerk (=helling)
afstand (km)
Fietstochten kiezen
✓
wandeling fietstocht
BOOM BLAUWE KEI
23 01
(L O M M E L)
D wa oa ol revne e rn l at La n glse n k adn d oeon r kleiputten e ijr mke r lag ne gs dm ep Re un pel hn e tmPa de n r L Ke
Praktisch AFSTA n Afsta Nd D 48,1 km 10,8 km. ve rtre rt re k kp pl la aats Café bereik je260), doorin de3920 Lommel A12 te verlaten bij Ve ats Grand Blauwe KeiKaai (knooppunt
afrit Boom. Je volgt het centrum en aan de tweede lichten ga je
richting Centrum/Niel. Beneden aan de T ga je links onder Pa rk erechts re n Blauwe Kei
de brug door. Bij het oprijden van de rotonde op het marktplein neem je rechts de smalle Windstraat naast de supermarkt. Aan de Be w e gw i jz e ri n g Fietsroutenetwerk Limburg; je volgt de knoop Rupel ga je links. punten 260 > 267 > 268 > 266 > 264 > 265 > 255 > 254 > 253 > 229 > 228 > 227 > 230 > 260 Voor gratis langdurig parkeren passeer je Grand Café Kaai en de daaropvolgende parking. Je houdt steeds rechts aan tot je rechts Aar d va n d e w e g Grotendeels verharde, van de rijweg afgescheiden een doodlopende klinkerweg in een kleine woonkern bereikt. en autovrije fietspaden, verkeersarme wegen. Doorgaans veilige wegen, enkele korte stukjes met smalle fietspaden naast een AAR D VA N D E W E G Asfalt op de Rupeldijk, grind- en vlonderpaden in drukkere weg. De Schorre, aarde- en grindwegen in de tweede kleiput. PA RKEREN
Aan vuN lKEL l e nIdJK kH aE aIrtm ate ri a a lvoor Fietskaart Limburg TOE GA D Onmogelijk buggy’sFietsroutenetwerk en rolstoelen; honden
aangelijnd in De Schorre; bij nat weer glibberig in de tweede Me er ikleiput. n fo rm ati e
»» Toerisme Lommel, www.toerismelommel.be
INFOR ATI E »» M Fietsonthaalen servicepunt De Soeverein, Sportveldenstraat 10,
»» 3920 Lommel, Toerisme Rupelstreek: Schommelei 1/3, 2850 Boom, www.soevereinlommel.be tel. 03 880Limburg, 76 25, fax 03 880 76 11, toerup@pandora.be, »» Toerisme Universiteitslaan 3, 3500 Hasselt, www.toerismerupelstreek.be. tel. 011 30 55 00, www.toerismelimburg.be »» Recreatiecentrum De Schorre: Kapelstraat 83, 2850 Boom, 880 76 00, fax 03 880 76 11, info@deschorre.provant.be, Eten etel. n d03 ri n ken www.deschorre.be. »» Blauwe Kei, Blauwe Kei 40-42, 3920 Lommel. Mei –aug. alle dagen open, andere maanden wo. en do. gesl.
ETE»N» &De DR I N KEN Zeven Heerlijkheden, Blauwe Kei 48, 3920 Lommel.
»» Open Grandvanaf Café Kaai: Kaai 40, 2850vanaf Boom, tel. 03ma. 843gesl. 33 12, 10.00 u, ’s winters 11.00 u, fax 03 843 33 14, www.kaai.be, geopend dag. 10.00-24.00 u, www.de7heerlijkheden.com stijlvol, panoramisch uitzicht over de Rupel, zomerterras, »» De Withoef, Katoenstraat 4, 3920 Lommel. heerlijke ontbijtkeuze. Van 1 april t.e.m.1 nov. open vanaf 11.00 u; van 2 nov. t.e.m. 31 maart »» vanaf Taverne De Schorre: Kapelstraat 83,vanaf 285012.00 u, Boom, tel. 75 41, 13.30 u, za., zo. en feestdagen di. 03 en 880 wo. gesl. dag. vanaf 11.00 u, ’s zomers vanaf 10.00 u, cafetaria, snacks, »» De Vijf Linden, Zandstraat 18, 3920 Lommel. terras. Di. - za. vanaf 12.00 u, zo. vanaf 11.00 u, ma. vanaf 14.00 u. »» www.devijflinden.be Café Bij Sanny en Patje: Nieuwstraat in Terhagen. »»» Taverne Restaurant Cardijnstraat » De Epicurus: Meerpaal Kardinaal – Lommelse Jachthaven,46, 2840 Terhagen, tel. 03 888 33 11, ma.-wo. gesloten, julidagen gesloten. Boskantstraat 60, 3920 Lommel. Alle open vanaf 10.00 u. »» www.lommelsejachthaven.be Eetcafé ’t Steencaycken: Hoek 76, 2850 Boom, tel. 03 888 53 63, steencaycken@hotmail.com, www.steencaycken.be, geopend ma., »» Bed & Breakfast De Tortelboom, www.detortelboom.be wo.-do. 12.00-21.00 u (keuken tot 19.00 u), vr.-zo. 12.00-22.00 u (keuken tot 20.00 u), di. gesloten.
> a rd wa
AFSTAND
ens
N E DE RL A N D
Val k
HOOGTE
4,9
1
260
Ka
lB naa
och
olt
re -He
nt
Vossemeren
228
N712
LOMMEL
LommelWerkplaatsen
N712
5
3,3
6,8
3 265
1
N71
N74 253
5.600 m
Ford autotestbaan
4
Kattenbosserheide
2
3
4
5
6
7
Vertrek
1
Knooppunt 260
4,9 km
2
Knooppunt 268
11,2 km
3
Knooppunt 264
18,9 km
4
N715
24,1 km
5
N715
33 km
6
Knooppunt 228
38 km
7
Knooppunt 230
44,8 km
8 Kanaal Bocholt-Herentals
48,1 km
1
Knooppunt 260
254
255
Voor gratis updates surf naar www.dichtbijhuisgidsen.be
ANTWERPEN
SITUERING
N715
E19
GENT
800 m
E313
HASSELT E40
E429
LEUVEN BRUSSEL
lt se as
E40
E40
Nijvel E19
H
Lommel
E19
E17
Leie Schelde
0m
NEDERLAND
Turnhout
ANTWERPEN
<
N746
8 1
R EFER EN TIEPU N TEN
229 264
266
5,0
180 m
0m
6
ol <M
268
8,9
100 m
Lommelse Heide
N71
2
5,2
N715 N746
267
7,7
227
als
Blauwe Kei
6,3,
2
Natuurreservaat Hageven
230
8
MOEILIJKHEID
48,1 km 61 % km
7
VERKEERSVRIJ
LUIK E42
fietstocht
01
BLAUWE KEI
(LOMMEL)
L a n g s k a n a l e n e n d o o r h e t Pa r k der Lage Kempen
Lommel draagt de titel Natuurstad van Vlaanderen en tijdens deze fietstocht kun je zelf vaststellen dat dit niet overdreven is. Je fietst door het Park der Lage Kempen en bolt langs of door de natuurgebieden Kattenbosserheide, Pijnven, ’t Plat, Holven en Sahara. Je passeert historische plaatsen, zoals de vlakte waar vroeger de kruitfabriek stond en de legendarische zinkfabriek Vieille Montagne, waarover Walter van den Broeck een toneelstuk schreef dat in 2011 verfilmd werd. Andere hoogtepunten zijn de Leyssensmolen, het Duitse militaire kerkhof, de autotestbaan van Ford en een paar zandwinputten.
De fietstocht Langs het kanaal van Beverlo naar Vieille Montagne De Blauwe Kei is ontstaan na het graven van het kanaal Bocholt-Herentals. Je vindt er geen kerk, geen school, maar wel een paar horecazaken en een jachthaven. Het kanaal van Beverlo begint hier en ‘loopt dood’ in de havenkom van Leopoldsburg. Het werd voornamelijk om militaire redenen gegraven (1854-1857). Kort na de onafhankelijkheid van België werd in Beverlo de garnizoensplaats Leopoldsburg opgericht. Die had voor de bevoorrading en het transport van zwaar militair materiaal behoefte aan goede toegangswegen. Later werd het kanaal ook van belang voor de metaalindustrie (Vieille Montagne) die zich in Lommel vestigde.
1. Je vertrekt met het kanaal
1 » 2 In de Blauwe Kei ben je op knooppunt 260
4,9 km
van Beverlo aan je linkerkant, richting knooppunt 267. Na 1,5 km bol je onder de brug Lommel-Werkplaatsen door en ben je op knooppunt 267.
Lommel-Werkplaatsen is een gehucht van Lommel. Nadat het kanaal BocholtHerentals was aangelegd (1843-1846) en de gehuchten Blauwe Kei en Stevensvennen aan het einde van de 19de eeuw tot ontwikkeling kwamen, ontstond kort na 1904 de nederzetting Lommel-Fabriek. Er werden in NoordLimburg enkele non-ferrobedrijven opgericht als eerste industrie van de provincie. De zwavelzuur- en zinkfabriek N.V. Société Métallurgique de Lommel 13
in Lommel-Werkplaatsen werd in 1904 door de Duitse familie Schulte gesticht op het terrein Maatheide, dat oorspronkelijk een gebied van heidevelden en bossen was. In 1973 werden de activiteiten van de zinkfabriek (inmiddels Umicore) gestaakt en in 1974 werd de fabriek gesloopt. Momenteel telt de tuinwijk Lommel-Werkplaatsen circa 75 woningen. Fiets verder richting knooppunt 268. Je bolt voorbij de B &B De Tortelboom, taverne De Withoef en onder de brug van de N71 of Zuiderring door. Links zie je de Nyrstarfabriek, rechts enkele grote vijvers. Je duikt onder een
2.
spoorwegbrug en trapt langs een zwaaikom naar knooppunt 268
De fabrieken van Nyrstar in Balen en Overpelt maken deel uit van een multimetalen onderneming die zink, lood en andere producten, waaronder zilver, goud en
14
koper, produceert. Beide sites produceren samen 270.000 ton zink per jaar en stellen meer dan 560 mensen tewerk. Het gehucht Wezel ontstond aan het einde van de 19de eeuw toen de zinkfabriek Vieille Montagne (het huidige Nyrstar) zich in 1889 op de heidegronden te Balen nabij de grens met Mol vestigde. De fabriek bouwde een arbeiderswijk op het grondgebied van de gemeente Balen en een bediende wijk op het grondgebied van de gemeente Mol. Na de Eerste Wereldoorlog diende de zinkfabriek een aanvraag in om het volledige gehucht af te splitsen van Balen en Mol en om een zelfstandige gemeente te vormen onder de naam Wezel. De aanvraag werd echter geweigerd en zo vormt Wezel nog steeds een aaneengesloten gehucht binnen de 2 gemeenten.
15
Een tweede fabriek, die in 1881 haar poorten opende, was de springstoffen fabriek La Forcite. Ze werd in 1920 overgenomen door Poudreries Réunies de Belgique (PRB). In mei 1975 was er een zware ontploffing. Vier treinwagons met 70 ton TNT vlogen de lucht in en zorgden voor enorme materiële schade en vele gewonden. PRB bestaat nu niet meer.
Een windmolen, een militair kerkhof en een autotestbaan 2 » 3 Steek het bruggetje over en volg het kanaal van Beverlo naar rechts tot je op
6,3 km
knooppunt 266 komt. Hier kies je richting knooppunt 264. Je bolt door een bosstrookje met picknickplaats en begeeft je door de Nieuwe Vosvijvers, een straat met open bebouwing. De straatnaam verandert in Zandstraat. Je fietst op een verhard fietspad naast een kiezel-zandweg en komt langs de Kattenbosserheide en de Kattenbossen. Eens terug in de bewoonde wereld passeer je de Leyssensmolen en het restaurant De Vijf Linden.
3.
Aan de drukke N746 draai je links af, richting knooppunt 264
De Leyssensmolen werd gebouwd in 1797 en stond oorspronkelijk in Olmen. In 1809 verhuisde hij naar het centrum van Lommel, in 1963 naar zijn huidige locatie.
3draai je rechts de Oude Diestersebaan in en kom je
3 » 4 Op knooppunt 264
7,7 km
100 m verder op knooppunt 265. Kies voor knooppunt 255 en blijf rechtdoor fietsen tot je aan de autotestbaan van Ford rechtsaf kunt.
Ford Lommel Testbanen (Lommel Proving Ground of kortweg LPG) werd in 1965 gebouwd en is sedert meer dan 40 jaar de belangrijkste testbaan voor Ford Europa. De totale baanlengte bedraagt 80 km en de jaarlijkse testafstand bedraagt 6 miljoen kilometer. Er werken 50 ingenieurs, 85 mecaniciens, 170 testpiloten, 25 onderhoudstechniekers en 20 ondersteunende medewerkers. Je trekt het bos in en fietst rond het indrukwekkende Duitse oorlogskerkhof. Aan weerszijden van het kerkhof is een picknickplaats.
De Duitse militaire begraafplaats (Deutsche Kriegsgräberstätte) is16 ha groot. Er liggen 38.560 Duitse soldaten uit de Tweede Wereldoorlog begraven en een kleiner aantal die tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuveld zijn. Dit is het grootste Duitse soldatenkerkhof buiten Duitsland in West-Europa uit de Tweede Wereldoorlog. Fiets verder tot op knooppunt 255 en draai daar links af, richting 254. Je bolt opnieuw langs de testbanen van Ford en draait daarna rechts het bos in. Het gaat golvend verder over een apart asfaltfietspad naast een kiezelweg. 16
Als je het bos uitkomt, fiets je nog een tijdje langs de bosrand met rechts van je akkers. Tussen een manege en een landbouwbedrijf kom je op een drukkere weg.
4naar rechts over een stippellijnfietspad en
4 » 5 Volg de Napoleonweg (N715)
5,2 km
sla de eerste weg links af. Op knooppunt 254 blijf je rechtdoor fietsen over de brede asfaltweg, richting knooppunt 253. Je fietst langs de bosrand en weiden, negeert links de Vijverstraat en bolt verderop voorbij een revali datiecentrum voor MS-patiënten. Net voor een brug sla je links af en volg je de bosrand. Voorbij het laatste huis fiets je tussen de weiden tot aan knooppunt 253. Rijd verder richting knooppunt 229, steek eerst de Holvenloop en daarna een voorrangsweg over. Aan de andere kant laat je twee straten links liggen en trek je het domeinbos Pijnven in. Het gaat kronkelend en golvend verder door het bos en je komt opnieuw aan de
5.
drukke N715
Langs zandwinputten naar het kanaal Bocholt-Herentals
5over en kies links het fietspad in het bos dat parallel aan
5 » 6 Steek de N715
8,9 km
de drukke weg loopt. Je bereikt een brede asfaltweg, die je naar rechts volgt, richting Lommelzand.
De ontdekking van het kwartszand (witzand) gaat terug tot 1845. Bij het graven van het Kempisch kanaal stuitte men in de buurt van Lommel, Mol en Dessel op zand met een zeer hoog kwartsgehalte. In 1872 werd de nv S.C.R. (Sablières et Carrières Réunies) opgericht en bekrachtigd door Leopold II. In 1896 werd SCR-Sibelco opgericht. Deze firma bestaat nog steeds en heeft wereldwijd meer dan 250 productie-eenheden. In de Benelux werken er een 300-tal werknemers, wereldwijd zijn het er meer dan 9000. Vrachtwagens rijden niet verder dan de zandwinputten waar je tussendoor fietst. Even verderop kom je op knooppunt 229. Blijf rechtdoor fietsen, rich ting knooppunt 228. Je bolt over een afzonderlijk fietspad door het bos, steekt een spoorweg over en komt terug in de bewoonde wereld en aan verkeerslichten. Nu volgt een noodzakelijk verbindingsstuk. Steek de weg over en fiets via de Karrenstraat naar de N712. Die volg je naar rechts over een afgescheiden fietspad tot je links de Sint-Ritastraat kunt indraaien. Je bolt voorbij brasserie-restaurant Den Brugwachter en fietst de brug over. Aan de andere kant draai je rechts af en fiets je tot aan het kanaal Herentals-Bocholt. 17
6met een oorlogsmonument en een
Je bent dan aan knooppunt 228
picknickplaats. Aan de overkant van het kanaal zie je de industriezone van Overpelt Fabriek.
Via de Sahara naar de Blauwe Kei 6 » 7 Volg het kanaal naar rechts, richting knooppunt 227. Net voor jachthaven
5,0 km
De Meerpaal is er nog een picknickplaats. Je moet er een brug over, want de invaargeul van de haven gaat door de dijk heen. Aan knooppunt 227 blijf je het jaagpad volgen, richting 230. Je fietst onder een brug door en bereikt
7met picknickplaats en infozuil.
knooppunt 230
7, richting knooppunt 260. Steek het kanaal
7 » 8 Kies op knooppunt 230
6,8 km
over en neem aan de overkant tussen tavernes De Engel en de Lossing de Lossingsweg. Neem dan het pad voorbehouden aan fietsers en fiets door het bos en rond een voetbalveld, langs MPI Zonneweide, evenementenhal De Soeverein en het stedelijk zwembad van Lommel. Let goed op de bordjes van het fietsnetwerk en fiets op het einde van de Zeisstraat verder over een pad waar alleen fietsers over mogen. Je bolt dan langs de Sahara.
De Lommelse Sahara is een zand- en duinlandschap van 193 ha in Lommel. In het midden ligt een meer en errond liggen naaldbossen. Dit landschap behoort tot het Regionaal Landschap de Lage Kempen. Het natuurgebied kwam tot stand door menselijke activiteiten. Het meer ontstond door zandwinning tussen 1920 en 1925 en de dampen van de vroegere zinkfabriek van Lommel-Werkplaatsen zorgden er tussen 1902 en 1940 voor dat alle groene beplanting verdween. Het resultaat was 350 hectare dor landschap bedekt met wit zand. Om verdere verzanding te voorkomen, werden na WO II naaldbossen en hagen aangeplant. Zo werd het zandgebied verkleind tot de huidige 193 ha.
8.
Na de Sahara bereik je het kanaal Bocholt-Herentals
8naar links, richting Blauwe Kei. Als
8 » 1 Volg het kanaal Bocholt-Herentals
3,3 km
je de kanaalbrug in het vizier krijgt, verlaat je de dijk en zet je koers naar de brug over het kanaal van Beverlo. Steek de brug over en je komt terug aan
1.
het vertrekpunt, bij knooppunt 260
18