Als ’t maar geestig is
Willem Vermandere
Als ’t maar geestig is Prenten en vertellementen
Inhoud
Inhoud 5
Jaarwisseling 63
Vindingrijk 121
Tachtig 7
Gelijk 64
Essentieel 124
Leermeester 8
Advies 66
Groen
Bezeten 11
Vleugelslag
Straf 12
Welkom 70
Gezegend 131
Onrust 15
Overtuiging 72
Normaal 132
Alledaagsheid 16
Woestijn 75
Wuk 135
Ons Kerkske
Gastvrijheid 77
Funerair 136
Kerstavond 21
Hunker 78
Kronkelend
Succes 22
Puur 81
Erfenis 140
Bevel
Grotemensenwereld 82
Waarachtigheid 143
Wijs 28
Opdracht 87
Verbeelding 144
Pamflet 30
Kleur 88
Disponibel 147
Uitleg 33
Wegwijzer 91
Plicht 148
Vrijage 34
Troost 92
Plek 151
Vloeien 37
Zout 95
Kiezen 154
Brief 39
Deernis 96
Wanneer 157
Mystiek 40
Gevlucht 99
Bedoeling 159
Beeldensnijder 43
Nomade 100
Huis 160
Belle 44
Chance 103
Tjolen 163
Eetluisteren 47
Storing 104
Maîtresse 164
Terug 49
Asiel 107
Kruidenpot 167
Vrouw 50
Leegte 108
Migrant 168
Blazen 52
Bitte 111
Loslaten 171
Biechtvader 54
Kruis 112
Confessie 172
Levenslang 56
Engelachtig 115
Juist 59
Voortdoen 117
Later 60
Jeunen 118
19
25
69
126
Verwarring 128
139
5
Tachtig Kunnen we misschien iets afspreken? Ge moet mij niet meer vragen: ‘Willem, hoe oud zijt gij nu?’ Vraag mij liever: ‘Willem, van welk jaar zijt gij?’ Ge hoort mij niet klagen. Voor mijn gezegende leeftijd krijg ik veel complimenten. ‘Ge zijt gij nog goed bewaard.’ Tegelijkertijd zijn de mensen bekommerd. ‘Allee, aan uwe leeftijd nog zo werken…’ ‘Pak je nooit vakantie?’ ‘En ben je dat zingen nog niet moe? En heb je nog altijd inspiratie?’ Andere keren word ik berispt. ‘Vermandere, gij altijd met uw werken, altijd maar werken… Ge moet toch ook nog leven, tedju!’ Wat antwoord je dan? ‘Ach, beste mensen, mijn werk ís mijn leven.’ Zwijg mij dus over vakantie. Zelfs alleen maar praten over
vakantie is tijdverlies.
7
Leermeester Zie mij hier weer bezig, met mijn houten paneelkes en mijn mesjes en mijn drukpers. Zie hoe ik mijn prenten aan ’t inkleuren ben. Ik ben zo blij dat ik die techniek nog geleerd heb van broeder Jozef Bossaert in Habay-la-Vieille, ginder diep in de walepays. Dat was een geestige man aan wie ik nog dikwijls terugdenk. Een broeder marist, van een even uitstervend ras als de broeders van de Christelijke Scholen, de broeders van Liefde, de broeders Van Dale en al die andere broederssoorten. We kunnen ons dat niet meer voorstellen, hoe die brave man daar, in zijn klooster dicht bij ’t Groothertogdom, dag in dag uit tekende en schilderde en vooral hout- en linosneden maakte. Hij heeft mij de weg getoond naar de monotypes. Wat jammer dat hij dood is. Hij had mij nog zoveel kunnen leren. Kom, stop met janken. Zwijg en doe voort.
Er moet gewrocht worden.
8
Bezeten Ze kunnen uw werk niet in een of ander vakje steken, ge valt buiten de mode, en daarom is het misschien moeilijk om het mooi te vinden. Ge voelt u alleen. Maar ge zijt er niet ongelukkig om, ge wordt er gewoon wat stiller van, nog wat meer op uzelf geplooid. Zo is uw lot, als ge eigenzinnig werk maakt. Ach, denkt ge dan, vroeg of laat zullen ze het wel snappen. Het contentement dat ge beleeft aan het maken, overtreft al de rest. Het is een bezetenheid om te werken, om een spoor na te laten, iets te zeggen over de tijd waarin ge leeft, iets door te geven aan het nageslacht.
Creatief zijn is religieus zijn. Verbonden zijn met zij die na u komen. Uw eigen herinneringen aan uw ouders en grootouders, uw roots nieuw leven inblazen om ze vervolgens verhevigd door te geven.
11
Straf Lang geleden trad ik op in Groenhove in Torhout. Het publiek bestond er uit een paar honderd bejaarde nonnekes. Aan de ingang was een stand met vrome kerkboeken, bundelingen van psalmen en gebeden, biografieën van heiligenlevens. Ik had er wat in gebladerd, in afwachting dat ik het podium op moest. Een vriendelijke zuster-overste gaf een ontroerende inleiding. ‘De man die nu gaat zingen, is bij zijn geboorte door God gezegend en begenadigd met allerlei talenten…’ Veel te mooi, oeije-joei! Na twee liedjes kon ik het niet meer houden. ‘Ach, zusters,’ zei ik, ‘deze sukkelaar is niet begenadigd, hij is door God gestraft.’ Het werd muisstil in de zaal. Toen flapte ik het eruit: ‘Jullie, zusters, hebben allemaal zulke schone gebedenboeken gekregen bij uw geboorte. Maar tegen mij heeft God gezegd: “Gij, rostekop, gij krijgt geen gebedenboek.
Gij moet uw gebeden zelf schrijven.”’
12
Onrust Ik ben geen politieker die concrete plannen ontwerpt voor een draaglijk samenleven met elkaar. Ik ben een dromer, verzin fabeltjes, vind metaforen voor wat er aan ’t gebeuren is in de wereld. Dat doe ik tamelijk instinctief. Ik lees nogal veel – geleerde en minder geleerde artikels – maar als ik over al die materie examen moest afleggen bij professoren, dan zou ik lelijk gebuisd zijn. Uiteindelijk ben ik ook maar de dienaar van een veel grotere kracht dan mezelf. Artiesten vangen signalen op. Uit de kosmos? Uit de nieuwsberichten? Uit al wat ze lezen, horen en zien? Weet ik veel! Af en toe moet de zanger bevallen van een lied. Dan loopt hij weken, soms maanden, te broeden. Hij dwaalt zuchtend door het huis, zit op alle mogelijke plaatsen op zijn gitaar te tokkelen, roept een sfeer op waarin het lied kan komen en gedijen. Een onrust maakt zich van hem meester. Die eeuwige kwelling. Hij is veroordeeld om alleen maar rust te vinden in zijn eigen creaties.
15
Alledaagsheid In Het boek der rusteloosheid benadrukt de Portugese schrijver Fernando Pessoa dat we ons leven zo monotoon mogelijk moeten houden. Dan wordt alles wonderlijk, het vliegje op uw leesboek een fantastisch mysterie. Pessoa was heel zijn leven kantoorbediende tussen dezelfde vier muren en hij woonde in z’n eentje op een kamer, vier hoog, maar wat een intens bestaan heeft hij geleid met zijn schrijvelarij! Ik herken nogal wat van mezelf in deze man, die vol deernis zit om de kelner in het restaurant, de wasvrouwen in de straat, de kleine mensen zonder aangezicht. Ik herken Steenkerke in Lissabon. Ik herken ons eigen cafÊ in het eethuisje waar Pessoa heel zijn leven zijn maaltijd ging gebruiken.
Ik leef al lang in de verbeelding. Daar heb ik mijn huis gebouwd, vanaf mijn kinderjaren al. Een terugweg is niet mogelijk.
16