KATWIJK | RIJNSBURG | VALKENBURG EDITIE 2026
u VIP-men in n cl. 4 gange t ngemen wijnarra .p. € 80,- p e t er afel t (alleen p ) bestellen
Sluisweg 2a • 2225 XL Katwijk aan Zee • 071 40 180 10 • info@wapenvankattuk.nl
www.wapenvankattuk.nl n Mossele andvan Holl , incl. Een se bodem en 3 e d g a la ngen a s friet, s menu v je s u a s an de koude chef + k 0 ,0 0 offie 2 € en een b onbon voor € 3 9,75
Brasserie
Havenkwartier
Rogstraat 1 te Katwijk aan Zee - 071 529 49 22 - info@Brasserie-Havenkwartier.nl
www.Brasserie-Havenkwartier.nl Dineren met zicht op de jachthaven. Van mei t/m september geopend voor a la carte.
Haringkade 6 te Katwijk aan Zee - 071 40 863 79 - reserveringen@DeZuid-Wester.nl
www.DeZuid-Wester.com
NIEUW! Restaurant kadokaart te besteden in al onze restaurants, zie www.uit-en-eten.nl
WELKOM OP OPEN MONUMENTENDAG 2026 Voor u ligt het kleurrijke magazine voor Open Monumenten Dag. Ook dit jaar heeft het Comité Open Monumenten Dag in samenwerking met Uitgeverij Verhagen weer een informatief magazine samengesteld. Hierin staan naast boeiende artikelen, diverse exposities, rondleidingen, orgelconcerten en natuurlijk de informatieve fietsroute. In het weekend van zaterdag 12 en 13 september vindt Open Monumentendag landelijk plaats, dus ook in de gemeente Katwijk. De opening wordt dit jaar gehouden in Valkenburg in het Smalspoormuseum Katwijk- Leiden bij het Valkenburgs Meer. Het museum wordt beheerd door gepassioneerde vrijwilligers. Beheer en behoud van de collectie is de belangrijkste doelstelling. Daaruit volgt de even belangrijke publieksfunctie die zich uit in het exploiteren van een statisch museum in combinatie met een spoorlijn waarop een deel van de collectie in rijdende staat wordt getoond. Afgeleid van deze twee doelstellingen is het bieden van een vrijetijdsbesteding aan mensen van diverse leeftijden en het in stand houden van oude ambachten als stoommachinist, locomotievensmid et cetera. Het thema van Open Monumentendag 2026 is ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. Het kan bijna niet vanzelfsprekender.
Beste lezer, Aan mij de eer om mijn eerste voorwoord voor het jaarlijkse Open Monumentendag magazine met u te delen. Als kersverse portefeuillehouder voor erfgoed wordt dit mijn eerste Open Monumentendag op 12 september 2026. Ik verheug mij er op, vooral omdat er dit jaar een samenwerking met de Kunstweek tot stand is gekomen. Het thema van Open Monumentendag is “Veerkrachtig erfgoed in tijden van onzekerheid” en dit is gekoppeld aan het Europese thema ‘Heritage at risk’. De landelijke organisatie zegt daarover: “Dit thema vraagt aandacht voor de toenemende bedreigingen voor het Europese erfgoed en roept op tot actie, vernieuwing en solidariteit. Onze monumenten gaan al eeuwenlang mee en bescherm(d)en ons tegen gevaren van buitenaf, maar staan vandaag de dag zelf onder druk: van de impact door klimaatverandering tot de gevolgen van voldoende ‘handen aan de panden’. Toch
Dit thema staat in het teken van de veerkracht van onze monumenten in een veranderende wereld en de uitdagingen rondom klimaatverandering, behoud van vakmanschap en verduurzaming. In het magazine vindt u weer diverse sculpturen, de cultuurdag in het Katwijk Museum en natuurlijk de exposities, muziek- en orgelconcerten en de fietsroute langs alle prachtige monumenten. Met deze route rijdt of loopt u langs de monumenten en de bijzondere aandachtspunten die onze gemeente rijk is. De route start en eindigt bij het gemeentehuis. Maar natuurlijk kunt u op elk moment aanhaken in de routekaart. Het fietsen, wel of niet de route volgend, wordt dan ook door ons comité van harte aanbevolen. Met de fiets is de beleving van Open Monumentendag vele malen groter dan met de auto, dus ik zou zeggen haal hier uw voordeel uit om nog meer van deze dag te kunnen genieten. Wat ook prachtig in het thema past is de voormalige brandweerkazerne aan de Schoolstraat. Deze is in 2013 weer in gebruik genomen door gepassioneerde brandweerlieden die zich bezighouden met het herstellen en onderhouden van historische brandweermaterialen. In de kazerne bevinden zich ook enkele historische voertuigen.Tijdens de Open Monumentendag is er dus weer veel te zien en er zullen diverse brandweerwagens tentoon gesteld worden.
Tenslotte wil ik, zoals elk jaar alle vrijwilligers bedanken die bij de monumenten aanwezig zijn om u te ontvangen. Velen van hen zijn al jaren actief bij hun monument en dat moeten wij koesteren. Zonder deze hele belangrijke groep vrijwilligers kunnen wij geen open Monumentendag organiseren. Dus namens het comité wil ik u allen daarvoor hartelijk danken en wens ik iedereen veel plezier.
tonen monumenten een indrukwekkende veerkracht.”
workshops, tentoonstellingen en natuurlijk wordt er geschilderd in de open lucht.
Binnen onze gemeente hebben we veel veerkrachtige monumenten die nog steeds zeer relevant zijn in onze samenleving, mede omdat ze nog functioneren volgens hun oorspronkelijke functie. Voorbeelden daarvan zijn de kerken, maar ook het Koning Willem-Alexandergemaal en de watertoren.
Ik ben blij met de fijne samenwerking tussen de Kunstweek en Open Monumentendag. Ik wens u daarom een inspirerende Kunstweek en een leuke Open Monumentendag toe.
De Open Monumentendag 2026 wordt op zaterdag 12 september om 10.00 uur geopend bij het Smalspoormuseum. Bijzonder dit jaar is dat de opening niet alleen de start van de Open Monumentendag markeert, maar ook de start van de Kunstweek. Sinds eind 19de eeuw zijn veel schilders gecharmeerd van het Katwijkse licht en de samenleving. Dit heeft veel kunstwerken opgeleverd die onder meer in het Katwijks museum te bewonderen zijn. In de Kunstweek worden in de hele gemeente allerlei activiteiten georganiseerd, zoals
Maak er een mooie, gezellige en hopelijk zonnige Open Monumentendag van en Ik hoop u in grote getalen te ontmoeten bij onze mooie monumenten of op de route. Yvonne van den Anker, voorzitter comité Open Monumentendag
Wouter-Jan Vroegindeweij Wethouder gemeente Katwijk
Werken bij Zen?
Mail naar info@zenka twijk.nl
Airco aanwezig!
WELKOM OP ONZE OPEN MONUMENTENDAG Al jaren wordt in Katwijk Open Monumentendag georganiseerd. Het organiserend comité wordt ondersteund door de gemeente Katwijk, de historische verenigingen van Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg en de deelnemende verenigingen, stichtingen, kerken en eigenaren van de plaatselijke monumenten en vele vrijwilligers. In dit Magazine presenteert het Comité de grote hoeveelheid monumenten die tijdens Open Monumentendag geopend en gratis te bezoeken zijn. Er is een uitgebreid programma van de dag in opgenomen met diverse activiteiten, exposities, orgelconcerten, rondleidingen, beschrijvingen van de monumenten en een handige fietsroute. Met het magazine in de hand of door het gebruik van de recent gelanceerde app, mist u niets. Het Comité is er trots op deze dag, samen met een heel groot aantal vrijwilligers, te mogen organiseren en wenst u een verrassende en plezierige dag.
Op de foto v.l.n.r. Yvonne van den Anker, Elle Guijt, Teuntje van Delft (zittend), Blondi van der Woude, Josien Messemaker, Martina de Groot, Cor de Jong. Niet op de foto: Rianne van Hilten.
SMALSPOORMUSEUM STAAT CENTRAAL TIJDENS OFFICIELE OPENING De officiële opening van de Open Monumentendag speelt zich af op zaterdag 12 september bij Stoomtein Leiden/ Katwijk het Smalspoorwegmuseum, J. Pellenbargweg 1, 2235 SP in Valkenburg-ZH. Het thema dit jaar is ‘Veerkrachtig Erfgoed. In tijden van onzekerheid’. Hoe kunnen we dat beter verbeelden dan in een museum waar gerestaureerde stoomtreinen worden getoond en van waaruit regelmatig ritjes worden gemaakt om het Valkenburgse meer. De officiele opening wordt verricht door onder andere burgemeester Nathanaël Middelkoop.
Gelijktijdig met de opening van Open Monumentendag wordt het startschot gegeven voor de Kunstweek die van 12 tot en met 19 september wordt gehouden. Tijdens de kunstweek zijn door heel Katwijk kunstwerken van allerlei kunstenaars te zien. Het programma van de opening ziet er als volgt uit: • Vanaf 9.30 uur: ontvangst met koffie/ thee. • 9.55 uur: Welkom en uitleg Yvonne van den Anker - voorzitter van het Comité Open Monumentendag.
• • •
10.00 uur: diverse sprekers 10.20 uur: de gasten lopen naar het stationnetje 10:25 uur: Yvonne van den Anker nodigt de burgemeester en de wethouder de openingshandeling te verrichten. Deze wordt gevolgd door een rondrit met de stoomtrein.
Het Spoorwegmuseum is voor de gasten van de opening (tot uiterlijk 11.00 uur) gratis toegankelijk. Daarna wordt de normale entree gevraagd.
PROGRAMMA OPEN MONUMENTENDAG KATWIJK 2026 • •
Tijdens de Open Monumentendag op zaterdag 12 september zijn een aantal monumenten in Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg tussen 10.00 en 17.00 uur weer gratis toegankelijk. Het landelijk thema dit jaar is: ‘Veerkrachtig Erfgoed. In tijden van onzekerheid’. Ook dit jaar wordt wederom dit huis-aanhuis magazine verspreid. Hierin vindt u uitgebreide informatie over de monumenten die deelnemen aan Open Monumentendag. U kunt alle open monumenten en de activiteiten ook vinden op de website www.openmonumentendag.nl Via de landelijke app kunt u uw eigen route bepalen langs de monumenten die u graag wilt bezoeken. OPENING De officiële opening vindt om 10.00 uur plaats bij het Smalspoormuseum J. Pellenbargweg 1 in Valkenburg.
DIT ZIJN DE DEELNEMENDE MONUMENTEN: KATWIJK AAN ZEE • Gemeentehuis (1932), Kon. Julianalaan 3 • Vredeskerk (1905), Baljuwplein 1 • De Oude Kerk (1461), Boulevard 109 • Katwijks Museum (1912), Voorstraat 46 • Nieuwe Kerk (1887), Voorstraat 79 • De oude brandweerkazerne, Schoolstraat 2A. • Oude Begraafplaats (1791), Zuidstraat 113 • De Oude Redschuur (1951), Rijnmond 200 (van 11.00 tot 16.00 uur) • Koning Willem-Alexander gemaal, Binnensluis • De Universel (Soefietempel) (1969), Zuidduinseweg 7 • De Vuurbaak, Vuurbaakplein KATWIJK AAN DEN RIJN • RK Kerk Joannes de Doper (1911), Kerkstraat 70 • Dorpskerk (1231), Kerklaan 12
De Roskam (1560), Turfmarkt Molen de Geregtigheid (1740), Valkenburgseweg 7 RIJNSBURG • Merovechpark, Karel de Grotelaan • Grote of Laurentiuskerk (1122), Kerkstraat 32 • Mausoleum en omliggende tuin, Burg. Koomanplein • Museum Oud Rijnsburg, Oude Vlietweg 6 • Spinozahuis (omstreeks 1650), Spinozalaan 29 (ook op zondag) • Algemene begraafplaats Sandtlaan 72-74 VALKENBURG • Valkenburgs Pontje (1938), Veerpad • Ned. Hervormde kerk, Castellumplein 1 • Torenmuseum, Castellumplein 1 • Oorlogsgraven, Broekweg • Kapel aan de ingang van Vliegkamp Valkenburg, Wassenaarseweg/1e Mientlaan • Bezoekercentrum (Museum) Historie vliegveld Valkenburg, Marinevliegkamp 250 ACTIVITEITEN / TENTOONSTELLINGEN KATWIJK AAN ZEE • GEMEENTEHUIS Expositie • KATWIJKS MUSEUM Zomertentoonstelling Tijdens Open Monumentendag is ook de bijzondere tentoonstelling De Muze van… te bezichtigen. Culturele Markt Op zaterdag 12 september vindt de jaarlijkse Culturele Markt plaats in het museum. In de zalen presenteren kunstenaars en creatieve makers uit de regio hun werk. Er is van alles te zien en te beleven, van schilder- en tekenkunst tot keramiek, sieraden en demonstraties van ambachten. Ook voor kinderen zijn er leuke activiteiten • VUURTOREN De vuurtoren kan gedurende Open Monumentendag worden beklommen. RIJNSBURG • MUSEUM OUD RIJNSBURG Tijdens Open Monumentendag is de jaarlijkse Oranje-expositie te zien, waarbij amateurkunstenaars strijden om De Zilveren Penseel.
•
LAURENTIUSKERK In de Laurentiuskerk zijn ook dit jaar de gedenkstenen (graven) die in de vloer van de kerk liggen zichtbaar. Tussen 13.00 en 16.00 uur is er de mogelijkheid de toren van de kerk te beklimmen.
VALKENBURG • TORENMUSEUM Over drie etages zijn verschillende tentoonstelligen te zien. RONDLEIDINGEN / WANDELINGEN KATWIJK AAN ZEE • OUDE BEGRAAFPLAATS Rondleiding langs graven van zeelieden en oorlogsslachtoffers op Oude Begraafplaats aan de Zuidstraat in Katwijk aan Zee. • GEMEENTEHUIS Vanaf 11 uur vinden elk uur rondleidingen door het gemeentehuis plaats. De laatste rondleiding is rond 16.00 uur. • OUDE KERK Supposten leiden rond en geven uitleg over de historie van de kerk. • VREDESKERK Supposten leiden rond en geven uitleg over de historie van de kerk. KATWIJK AAN DEN RIJN • DORPSKERK Er zal over de dag, met name in de middag, een aantal keer een mogelijkheid zijn om de toren van de Dorpskerk te beklimmen. Dit gebeurt onder begeleiding en in groepjes van max. 4 personen en dus alleen bij voldoende beschikbare mensen. U kunt hiernaar vragen bij de aanwezige vrijwilligers in de kerk. • JOHANNES DE DOPERKERK Er wordt door speciale vrijwilligers een klim naar boven naar de uurwerkzolder in de kerktoren verzorgd. Daar krijgt men uitleg over het uurwerk. U hoeft zich hiervoor niet aan te melden. U kunt mogelijk ook naar boven worden begeleid voor een bezoek aan o.a. de vroegere koorplek bij het Pelsorgel, met een schitterend uitzicht over het kerkgebouw, of zelfs aan de gewelven. Van 10.00 – 17.00 uur kunt u natuurlijk ook op eigen gelegenheid de kerk bezoeken, maar u kan ook op verzoek rondgeleid worden door een van de aanwezige gidsen.
VERVOLG PROGRAMMA OPEN MONUMENTENDAG KATWIJK 2026 RIJNSBURG • SPINOZAHUIS Rondleidingen om 10.30, 13.30 en 15.30 uur. Op zondag13 september geopend van 13.00 tot 17.00 uur met rondleidingen om 13.30 en 15.30 uur. • MEROVECHPARK U kunt hier vrij rondwandelen. Op de panelen is uitleg over dit oude grafveld te vinden. ABDIJ / MAUSOLEUM Rondleidingen over de geschiedenis van de Abdij en het Mausoleum. U kunt zich voor de rondleiding melden bij Museum Oud Rijnsburg. ORGELCONCERTEN KATWIJK AAN ZEE • OUDE KERK Het orgel wordt gedurende de dag bespeeld door Cornelis Schaap. Cornelis Schaap is o.a. organist van de Vredeskerk. Het programma bestaat uit: Preludium & Fuga in C. Groot van J.S. Bach, Allein Got in der Höh’ sei Ehr van J.S. Bach, Uit Suit in oude stijl van C.J. Butte: Allemande, Sambande, Air en Gavotte I&II, Prière Uit Six Pieces pour grade orgue: van C. Franck, Intermezzo uit Symphonie III van L. Verne, Vater Unser im Himmelreich van T. Hagen en Moro Ostinato van P. Eben.
•
•
VREDESKERK Orgelconcerten Vanaf 13.00 uur zullen Rob van Efferink, Frank Borsboom en Willem Guijt, Cornelis Schaap en Ton Baris het J.H.H. Bätz-orgel (1765) laten klinken. Hiervoor is een zeer gevarieerd programma samengesteld. 13.00 uur: Ton Baris; 13.30 uur: Cornelis Schaap, 14.00 uur: Willem Guijt, 14.30 uur: Frank Borsboom. Slotconcert: Om 15.30 uur bent u van harte welkom en vindt het slotconcert plaats door de organist Rob van Efferink. Hij speelt o.a. Wilt heden nu treden van Jan Zwart. Een apart deel met populaire filmmuziek, popmuziek en marsmuziek. Verder vertolkt Van Efferink een uit de vergetelheid gehaalde Toccata van René L. Becker. Medewerking wordt verleend door sopraan Jacomina v.d. Plas. Zij zingt o.a. werk van Händel. Aan het slot volgt een orgelfinale over het lied, Geprezen zij de heer (melodie Rule Brittania). Hierbij wordt het publiek gevraagd het slotlied mee te zingen. NIEUWE KERK Gedurende de Open Monumentendag zal het orgel in de Nieuwe
Kerk regelmatig worden bespeeld. KATWIJK AAN DEN RIJN • DORPSKERK Het orgel wordt op verschillende momenten op de dag bespeeld door verschillende organisten. Kunt u zelf orgel spelen? Vraag dan aan een van de mensen in de kerk of spelen mogelijk is. De kerk is van 10:00u tot 17:00u geopend. • JOHANNES DE DOPER KERK Niek van der Meij bespeelt in het kader van de Nationale Orgeldag van 14.00-15.00 uur het Reil-orgel voorin de kerk. Dit kwam jaren geleden in de kerk vanuit De Moeder Gods uit de Voorschotense parochiekern van de parochie H. Augustinus. Van 15.00 - 16.00 uur bespeelt hij boven de ingang het Pels-orgel, van de bekende orgelbouwerfamilie uit Alkmaar, dat in 1923 achterin de kerk is geplaatst. Neem de trap gerust naar boven om te kijken/luisteren en Niek alle vragen te stellen. En misschien mag u zelf ook uw talenten als organist(e) laten horen aan alle bezoekers. Van 10.00 – 17.00 uur kunt u natuurlijk ook op eigen gelegenheid de kerk bezoeken, maar u kan ook op verzoek rondgeleid worden door een van de
•
aanwezige gidsen. RIJNSBURG LAURENTIUSKERK RIJNSBURG Gedurende de dag zullen verschillende Rijnsburgse organisten spelen in de Laurentiuskerk. 10.00 – 11.00 uur Vincent van Delft, organist Immanuëlkerk Rijnsburg 11.00 - 12.00 uur Dick Durieux, organist Grote Kerk Rijnsburg 13.00 – 14.00 uur Gert van Ooijen, organist Grote Kerk Rijnsburg
FIETSROUTE Vast onderdeel van Open Monumentendag in de gemeente Katwijk is de fietsroute langs monumenten. Deze start en eindigt bij het gemeentehuis van Katwijk. De route voert u door de verschillende dorpskernen, langs de open monumenten en bijzondere aandachtspunten. Men kan uiteraard naar eigen inzicht de route aanvangen en vervolgen.
COLOFON OPEN MONUMENTENDAG MAGAZINE Uitgave: Open Monumentendag Magazine is een uitgave van de gemeente Katwijk en het Comité Open Monumentendag in samenwerking met Uitgeverij Verhagen.
Rijnsburg en Valkenburg. Oplage: 27.500
Het magazine wordt huisaan-huis verspreid in Katwijk,
Fotografie: Dirk van Egmond - Tref-
Teksten: Leden van het Comité en deelnemende organisaties
fend Beeld, Cor de Jong, Teuntje van Delft, Josien Messemaker, Mark Ruis, Rianne van Hilten, Ellie Guijt, de deelnemende organisaties en diverse andere fotografen. Coördinatie en realisatie: Ellie Guijt (E-linkX)
Sales: Carlo van Zelst - Uitgeverij Verhagen
RIJKSMONUMENT GEMEENTEHUIS KATWIJK Het Gemeentehuis van Katwijk is het bestuursgebouw van de gemeente Katwijk en sinds 1998 ingeschreven in het rijksmonumentenregister. Het gebouw ligt op de grens van Katwijk aan Zee en Katwijk aan den Rijn en is ontworpen door de architecten Hooykaas en Van Lockhorst. Op 21 september 1932 is het gebouw officieel geopend door prinses Juliana. Bij de hoofdingang, die tegenwoordig alleen nog wordt gebruikt door bruidsparen, staan twee leeuwen met de wapenschilden van de gemeente Katwijk. Het interieur en het exterieur tonen verwantschap met het raadhuis van Hilversum van architect Dudok. De Rotterdamse architecten Hooykaas en Van Lockhorst hebben zich laten inspireren door het moderne bouwen van Frank Lloyd Wright. Dit is vooral te zien aan de overstekende dakranden. In 1973 ontwierp G. van Iersel een nieuwe zijvleugel en werd de ingang voor bezoekers verplaatst naar de Julianalaan. De tweede uitbreiding (1999) is gebouwd naar een ontwerp van I’M architecten uit Deventer. De recente verbouwing van het moderne deel van het gemeentehuis, die in 2021 is
opgeleverd, is van de hand van Architecten_Lab uit Zutphen. Kunst Het gemeentehuis herbergt veel kunstwerken. Zo is aan de kant van de Julianalaan in de kamer van de burgemeester een raam van gekleurd glas aangebracht met de titel “Vissen, water en zon” (1973), ontworpen door G. van Iersel (Rotterdam). Naast de bezoekersingang staat het beeld De Klinker of ‘De Dorpsomroeper’ (1979) van Gerard Brouwer. In het gemeentehuis bevindt zich in de hal een model van de oude Uitwateringsluizen (1999) geschonken en gemaakt door de Katwijker Jacques Ouwehand. In de Trouwzaal bevinden zich de Gebrandschilderde ramen (1932) van Paul Blom. Het is een afbeelding van de drie deugden van het huwelijk: ‘Arbeid’, ‘Vertrouwen’ en ‘Toewijding’. Verder hangt er een aantal schilderijen waaronder In het Weeshuis te Katwijk - Binnen (1890) door D.A.C. Artz. Prinses Juliana Op de eerste verdieping zijn in het trappenhuis de Gebrandschilderde ramen (1932) van Paul Blom niet te missen. Op het rechterraam staat Prinses Juliana met boeken in haar hand onder een boom met appels van Oranje. Dit raam
schonk zij bij de opening van het gemeentehuis. Op het linkerraam staat de ‘Vrouwe van Wassenaer’, gravin de Ligne, met haar woonhuis ‘t Sandt. Het middelste raam toont het bedrijfsleven in Katwijk aan
Zee; de visserij en het bedrijfsleven in Katwijk aan den Rijn, de tuinbouw. Naast het gemeentehuis ligt het Burgemeester De Ridderpark (1915). In het plantsoen staat het monument voor gevallenen in WO II, De Leeuw (1948),van L. O. Wenckebach. Ook is er de gedenksteen te vinden ter herinnering aan hen die vielen na 5 mei 1945 in voormalig Nederlands Indië of waar ook ter wereld. In het plantsoen staat een hardstenen Grenspaal, de officiële grens tussen het gemeentedeel van Katwijk aan den Rijn en Katwijk aan Zee. Rondleidingen Vanaf 11.00 uur worden elk uur rondleidingen verzorgd. De laatste rondleiding is rond 16.00 uur.
OUDE BEGRAAFPLAATS KATWIJK AAN ZEE Verscholen tussen de bebouwing is aan de Zuidstraat 113 te Katwijk de Algemene Begraafplaats Katwijk te vinden. Aan weerskanten van de originele ingang kijken van boven twee skeletbeeldjes naar beneden. Hoewel dit enigszins luguber lijkt, heerst er op het graf een serene, vriendelijke sfeer. Door informatiebordjes, die enthousiaste vrijwilligers hebben gemaakt, komen hier vele verhalen tot leven. Het Ouwe Graf, zoals de begraafplaats in de volksmond wordt genoemd, is ontstaan in 1791. Als een van de eerste gemeentes in Nederland besloot de gemeente Katwijk haar doden uit hygiënisch oogpunt niet meer in de kerk te begraven. Bij de bouw lag het graf in duingebied. Inmiddels is de begraafplaats midden in het centrum gelegen. Sinds 1971 is het Oude Graf een rijksmonument.
Juist in het jaar dat Universiteit Leiden haar 450-jarig bestaan herdenkt en viert is een bezoek aan het Oude Graf de moeite waard. Op deze begraafplaats zijn namelijk bijzondere grafstenen van professoren te bewonderen. Ook gegoede burgers, burgemeesters, dichters en schrijvers van en uit Leiden kozen er bewust voor om in het schone duinzand van Katwijk aan Zee begraven te worden. Daarnaast bevinden zich op het Oude Graf grafstenen van zeekapiteins uit Katwijk, Katwijkse burgers, kerkmeesters en het familiegraf van de redersfamilie Meerburg. Indrukwekkend zijn de graven van oorlogsslachtoffers, zoals soldaat Klaas Ros, die bij een reddingsactie in mei 1940 zelf overlijdt door een granaatscherf in zijn hoofd. Meerdere slachtoffers van de oorlog zijn op het Oude Graf begraven. Hun verhalen kunt u lezen op de informatiebordjes.
Sinds 2023 staat er een replica van het monument van de Stijkelgroep op het Oude Graf. De Stijkelgroep is één van de eerste verzetsgroepen in de Tweede Wereldoorlog. De Katwijkse zwagers Arie en Willem van der Plas en Maarten Hoek zijn lid van de Stijkelgroep. Helaas wordt de groep verraden. In juni 1941 worden 47 leden opgepakt en opgesloten in het Oranjehotel te Scheveningen. Op 4 juni 1943 worden 32 leden gefusilleerd in Berlijn, waaronder de 3 Katwijkse leden. Tijdens Open Mo-
numentendag staat er een tentoonstelling van de Stijkelgroep opgesteld. Samen met uw kind/kinderen of kleinkinderen kunt u een speurtocht lopen op het Oude Graf. Op een speelse manier komen kinderen hierdoor meer te weten over de Stijkelgroep en de oorlogsslachtoffers die begraven liggen op het Oude Graf. Op Open Monumentendag staan de vrijwilligers u graag te woord. Zij heten u van harte welkom.
HISTORISCH MATERIAAL IN DE VOORMALIGE BRANDWEERGARAGE VAN KATWIJK De voormalige brandweerkazerne aan de Schoolstraat 2, is in 2013 weer in gebruik genomen door enthousiaste (oud) brandweerlieden, chauffeurs en monteurs die zich bezighouden met het herstellen en onderhouden van historisch brandweermateriaal en materieel. Daarvoor werd de branweerkazerne gebruikt door de gemeente Katwijk voor stalling van 4 brandweer voertuigen en later voor opslag voor de Gemeente. Momenteel heeft Stichting Historisch Brandweermaterieel Katwijk (SHBKW) het in gebruik met 4 historische voertuigen waaronder Rooie Dotje van PV De Koppeling van brandweer Noordwijk de Magirus van Waddinxveen uit 1926 en 2 tankautospuiten uit de jaren 60.
Tijdens de Open Monumentendag is er weer veel te zien, zoals een keur aan brandweermateriaal en diverse brandweerwagens en motorspuitaanhangers en 2 handspuit karren van Lisse. De vrijwilligers zullen die dag aanwezig zijn om uitleg te geven over de werking van de diverse materialen en de werkwijzen. Meer informatie is ook te vinden op www.shbkw.nl
De smaak van gebakken in ons
Desem
Meer informatie Uniek van binnen
officieel geregistreerd en uniek beschermd
Langzaam gerijpt, puur van smaak
Ontstaan in de 400 jaar oude vuurtoren en iedere dag met zorg levend gehouden
Prettig verteerdbaar
UNIVERSEL KATWIJK: UNIEK GEBOUW OP EEN BIJZONDERE PLEK De Soefitempel “Universel” is een van de meest markante gebouwen van de regio. Ontworpen eind jaren ’60 door de gerenormeerde architect / stedenbouwkundige prof. ir. S.J. van Embden (1904 - 2000). Het was zijn laatste ontwerp en hij vond het zijn allerbeste. Hij ontwierp de tempel volgens de ideeën van de Indiase soefi-mysticus Hazrat Inayat Khan die op deze plek in september 1922 een overweldigende ervaring heeft gehad. Hij vertelde er achteraf niets over, maar aan alles was aan hem te merken wat voor grote ervaring het geweest was. Hij gaf aan dat deze duinpan een bijzonder goede plek was voor meditatie. Later ontstond het plan er een tempel te bouwen. Niet eenvoudig, midden in een natuurgebied, maar het lukte. In juli 1970 werd het gebouw in gebruik genomen.
Elke 1e en 3e zondag van de maand is er een Universele Eredienst: op één altaar zijn de 6 wereldreligies vertegenwoordigd en uit de heilige geschriften van al deze religies wordt gelezen. Alle religies zeggen in de diepste kern hetzelfde. Het is een boodschap van Liefde, Harmonie en Schoonheid. Geen nieuwe religie, maar een uitnodiging om eenheid in alle religies te herkennen. Soefisme kent geen dogma’s. Soefisme is de religie van het hart. Meer hierover zie www.Universel.nl De Soefitempel Universel is samen met 27 andere bijzondere gebedshuizen ‘Het Grootste Museum van Nederland’. Elke maandag-, woensdag-, en vrijdagmiddag open van 13.00 – 17.00 uur open voor het publiek. Op een ‘kijkkaart’ wordt de bijzondere vormgeving toegelicht: een vierkante zaal met een licht doorlatende koepel en licht-
vensters. Symbool voor “bij jezelf naar binnen kijken” met het menselijk hart als tempel van God. Het vierkant stelt stabiliteit en kracht voor, de licht doorlatende koepel het menselijk hart dat zich openstelt. Rechts van de zaal is een kleine meditatiekapel. De afgelopen jaren heeft een grote renovatie plaatsgevonden van de benedenverdieping. Er zijn daar films te zien over de bouw van de Universel en over Soefisme met daarin ook historische beelden van Inayat Khan
die in 1910 vanuit India naar het westen kwam. Stilte zone Het omliggende duinlandschap is deel van de ervaring, met een stiltepad rond de duinpan waar Inayat Khan zijn bijzondere ervaring had. Via het amfitheater is deze duinpan bereikbaar: een stiltezone waar men kan mediteren. Verscholen in een andere duinpan is nog een tweede gebouw, een theehuis waar koffie en thee wordt geserveerd. Daarachter is de woning van de beheerder.
VUURBAAK EN HET VUURBAAKPLEIN De vuurbaak van Katwijk aan Zee, ook wel Vierboet genoemd, is na de Branderis het oudste bewaard gebleven vuurtorengebouw van Nederland. De toren heeft een hoogte van 14 meter en staat achter de boulevard bij het Vuurbaakplein, aan de zuidwestkant van het dorp. Tegen kinderen in Katwijk werd niet verteld dat zij door de ooievaar werden gebracht, maar dat zij uit deze Vierboet kwamen. In de zomermaanden is de toren geopend voor publiek. Geschiedenis Het verzoek een vuurbaak te bouwen werd in 1605 ingediend bij stadhouder Prins Maurits. Uiteindelijk werd hier pas in 1628 goedkeuring aan gegeven. In navolging van Katwijk kreeg elke vissersplaats aan de kust zijn eigen vuurtoren of
vuurbaak. Op het platte dak lag een rooster waarop een houtvuur werd gestookt, later een kolenvuur en halverwege de 19e eeuw werd een olielamp met reflector in een lichte ius geplaatst. Het visserslicht werd alleen ontstoken als er schepen van de eigen vloot waren uitgevaren. Katwijk heeft nooit
een vissershaven gehad, hoewel er een waterweg was van de Haarlemmertrekvaart naar zee en deze door Katwijk liep. De bomschuiten lagen echter gewoon op het strand. De Vierboet staat dus niet bij de monding van die waterweg, maar een stuk zuidelijker.
Sinds 1913 is de vuurbaak niet meer in werking, omdat er toen geen schepen meer in Katwijk aan land kwamen. Mitrailleur post Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de toren door de Koninklijke Marine als uitkijkpost gebruikt. Na de oorlog werden veel huizen in de nabijheid van de Vierboet gebouwd, die tijdens de Tweede Wereldoorlog weer afgebroken moesten worden toen de Atlantikwall gebouwd werd. In de Vierboet werd toen een mitrailleur post geplaatst. Na de oorlog werden er nieuwe huizen gebouwd, maar ten noorden van de Vierboet werd ruimte overgelaten voor het langwerpige Vuurbaakplein. De Vierboet is sinds 1971 een rijksmonument.
WE
YOU
volg @ZANDkw
EEN MO N U M E N T VAN E E N T EN T HET HELE JAAR GEOPEND VOOR FEESTEN EN PARTIJEN Je vindt ons tussen de Andreaskerk en de vuurtoren op het strand van Katwijk 071 40 123 14 - www.zandkatwijk.nl
WIJ D ELEN REGELMAT IG LEU KE N IEUWT J ES EN KO RT IN GEN M E T O N ZE CO MMU N I TY zandkatwijk.nl/community
OUDE OF ANDREASKERK De Oude- of Andreaskerk (1461) stond vroeger midden in het dorp. Maar de afkalving van de Noordzeekust, door zware stormvloeden, zorgde ervoor dat het kerkgebouw aan de rand van het dorp kwam te staan, direct aan de Boulevard! De kerk is genoemd naar de apostel Andreas, ook wel “Schutspatroon der vissers” genoemd. Het wapen van de gemeente Katwijk is een azuurblauw Andreaskruis op een zilver fond. Historie Plaatselijk is de kerk bekend onder de naam Oude Kerk, maar de toeristen kennen het als “Het witte kerkje aan Zee”. Het orgel is een Van den Heuvelorgel. De kerk heeft 1.200 zitplaatsen en is van de Hervormde Gemeente in Katwijk aan Zee. In circa 1571 werd de kerk door de Watergeuzen geplunderd. Er is ook een
verhaal dat de Watergeuzen in 1572 de kerk hebben afgebrand. In de periode 1580-1590 werd alleen een gedeelte van de kerk herbouwd. De klok dateert uit 1594. De kerk had een spitse toren, maar tijdens de storm van 29 november 1836 werd de punt zo beschadigd dat deze moest worden afgebroken. Het jaar daarop kwam er een achtkantige koepel voor in de plaats. Omdat de Oude Kerk te klein werd, werd in 1885 de Nieuwe Kerk gebouwd aan de Voorstraat. De Oude Kerk werd in 1890 voor 6000 gulden verkocht. Tot 1921 deed het gebouw dienst als rederijschuur van N.V. Rederij Katwijk aan Zee, die eigenaar was van een aantal bomschuiten. Het gebouw diende als opslagplaats voor scheepsbenodigdheden en zoutopslag. Ook werden er netten gerepareerd op de boetzolder door een ploeg boetsters. Dit eindigde omdat de (trage) bomschuiten werden vervangen door (snellere) loggers, die niet op het
strand konden liggen. In 1921 werd het gebouw voor 45.000 gulden teruggekocht. In 1924 werd de kerk opnieuw in gebruik genomen nadat de kerk op z’n oude grondslag was herbouwd. Renovatie Tijdens de bezetting in 1942 werd de kerk buiten gebruik gesteld. Later gaf de Ortskommandant opdracht de kerk, evenals de huizen langs de Boulevard, af te breken. De bezetter had plannen voor de “Atlantikwall” om een invasie vanuit zee tegen te kunnen houden. Een slimme aannemer redde het gebouw. Hij sloopte alleen de toren tot dakhoogte en beschouwde de klus als geklaard. Het interieur (inclusief het orgel) was al eerder in veiligheid gebracht. In 1952 werd de toren in ere hersteld. Voor de kerk staat het standbeeld “Vissersweduwe met kind bij gedoofd stakelvuur” van Louis van der Noordaa. Een monument ter nagedachtenis aan de stoere vis-
sers die gedurende de oorlogsjaren 1914-1918 zijn omgekomen. Door H.K.H. prinses Juliana aan de bevolking van Katwijk aangeboden in dankbare herinnering aan haar tweejarig verblijf in deze gemeente 1927-1928. Het orgel is in 1995 gebouwd door de firma J.L. van den Heuvel (Dordrecht). Vanaf medio 2009 is de kerk grondig gerenoveerd. Na de renovatie kreeg de kerk zijn witte kleur weer terug. Ook de binnenkant van de kerk is opgeknapt. Dit jaar hebben we nettenboetsters en kantklossters uitgenodigd, die u de fijne kneepjes van het vak willen leren. Het programma van het orgelconcert vindt u elders in dit blad.
DE NIEUWE KERK, ONTWERP VAN JESSE De Nieuwe Kerk aan de Voorstraat 79 in Katwijk is een zeldzaam voorbeeld van Nederlandse protestante kerkbouw en kerkinrichting uit de late 19e eeuw. Dat was de mening van de deskundigen over het ontwerp en uitvoering van de Nieuwe Kerk. De Leidse architect H.J. Jesse (1860-1943) won in 1884 een prijsvraag waaraan 31 architecten hadden deelgenomen. Dit was een gedurfde keuze, omdat de jonge Jesse zich nog niet met een opdracht van dit kaliber had bewezen. Eisen Jesse koos voor de neo-renaissancestijl en voldeed goed aan de gestelde eisen voor een kerkgebouw met ruim 1.500 zitplaatsen, dat niet meer dan fl 75.000,- mocht kosten. Dit bedrag werd tijdens de bouw ruimschoots overschreden doordat de aannemer failliet ging. Na-
derhand moesten verschillende plaatselijke aannemers het werk afmaken, wat al snel fl 10.000,meer ging kosten. De kerk heeft ondanks de grootte geen pilaren en geeft een overzichtelijke ruimte vanuit de hoofdingang op de preekstoel. Verder valt de zogenaamde baronnenbank op met het wapen van de adellijke familie Van Wassenaar van Catwijk. Het is vanaf de ingebruikname in 1887 nog altijd in actieve dienst bij de Hervormde Gemeente te Katwijk. Het orgel komt alleen uit de voormalige Rooms-Katholieke Broerenkerk te Nijmegen. Het werd overgenomen door Katwijk als instrument van destijds 22 stemmen, omdat door de afbraak van het genoemde Nijmeegse godshuis dit instrument vrij kwam en er geen geld meer was voor de bouw van een groot nieuw instrument. Orgelconcerten Het orgel werd in 1983 grondig vernieuwd en uitgebreid tot 80
stemmen door de Dordtse orgelbouwer Van den Heuvel, waardoor dit orgel het derde orgel in grootte is in Nederland. Alleen het Marcussen-orgel van de Rotterdamse Laurenskerk (85 stemmen) en dat van de Haarlemse Koepelkathedraal (81 stemmen) moet het Katwijkse instrument voor zich dulden. Het instrument is opgebouwd in de historische orgelkas van Nolting uit 1822. Van den Heuvel heeft zich laten inspireren door de grote Franse orgelbouwer Cavaillé-Coll, maar heeft er zijn eigen karakter aan
gegeven. Dit instrument betekende de internationale doorbraak van Van den Heuvel. Opdrachten uit o.a. Parijs, München, Stockholm en Kopenhagen. Het betekende ook een enorme toeloop van grote namen in de orgelwereld die graag concerteren op dit veelzijdige instrument. De orgelconcerten worden als sinds 1935 georganiseerd door het actieve orgelcomité (SONK). Gedurende de gehele dag zal het orgel diverse malen worden bespeeld.
VREDESKERK MET HISTORISCH BÄTZORGEL Na het succes van architect Jesse, bij het ontwerp en de bouw van de Nieuwe Kerk, kwamen er spoedig meer opdrachten voor hem los. Zoals voor het huidige Museum waar vroeger reder Meerburg woonde en enkele andere huizen. En zo ook voor de Vredeskerk. Bij het binnen gaan ervaart men de halvormige ruimte, typerend voor de architectuur van Jesse rond de eeuwwisseling. Het dak wordt gedragen door houten spanten, die op en aan de metselwerkmuren rusten. De kerk kwam gereed in 1905, heeft verschillende keren een restauratie ondergaan en is onlangs geheel vernieuwd. Na restauratie in 2014 werd het een Gemeentelijk monument. Bätzorgel Wat echt de moeite waard is, is het Bätzorgel. Deze is inmiddels 260 jaar oud. De bouwer
van het orgel, Johan Heinrich Hartman Bätz, werd in 1709 geboren en is de eerste van drie generaties Duitse orgelbouwers. Het orgel heeft verschillende eigenaars gehad, zoals de Doopsgezinde kerk in Utrecht. In 1859 kwam het orgel in handen van de Hervormde Gemeente van Katwijk aan Zee die het orgel in de Oude kerk aan een zijmuur heeft ‘gehangen’.
Willem Guijt , Cornelis Schaap en Ton Baris het J.H.H. Bätz-orgel (1765) laten klinken. Een zeer gevarieerd programma is hiervoor samengesteld. Dit vindt u elders in dit magazine. Slotconcert Om 15.30 uur bent u van harte welkom en vindt het slotconcert
plaats door de organist Rob van Efferink. Ook het programma van dit concert staat elders in deze uitgave. U bent van harte welkom om op Open Monumentendag in de Vredeskerk het monumentale J.H.H. Bätzorgel (1765) te komen beluisteren.
Bij de bouw van de Nieuwe Kerk -1886-werd het orgel verkocht aan de Gereformeerde Vredeskerk. Activiteiten Tijdens de open Monumentendag kunt u de Vredeskerk bezichtigen tijdens de dagopenstelling- zowel ‘s’morgens als ’s middags. Orgelconcerten Vanaf 13.00 uur zullen Rob van Efferink, Frank Borsboom en
OUDE REDSCHUUR / NATUURCENTRUM KATWIJK / COAST BUSTERS De Oude Redschuur aan de Rijnmond herken je direct aan de opvallende blauwwitte strepen op de deuren van dit historisch monument. Op Monumentendag staat tenminste een van die deuren open, om ook een kijkje binnen te kunnen nemen. Het markante gebouw werd in 1951 in gebruik genomen door de reddingmaatschappij NZHRM, de huidige KRM. De roeireddingboot werd toen vervangen door een motorstrandreddingboot, en daarvoor was een nieuw boothuis nodig. Een paar jaar later werden de paarden vervangen door een tractor, die de reddingboot met kenmerkend geratel over de weg naar het strand trok als er uitgevaren moest worden bij een alarmmelding. Maurits Johan Emanuël baron Huyssen van Kattendijke (1876-
1961) was met zijn in 1951 opgerichte filantropische stichting een van de gulle gevers voor de bouw van de nieuwe reddingboot. Deze kreeg zijn naam: ‘Baron van Kattendijke’. Deze stalen reddingboot werd in 1960 vervangen door de houten motorstrandreddingboot ‘Barend van Sprekens’. Sinds 1999 wordt de Oude Redschuur niet meer als standplaats voor de reddingboot gebruikt. De nieuwe botenloods staat bij het parkeerterrein Noordduinen, een stuk dichter bij strand. Na een grote restauratie in 2019 kreeg de Oude Redschuur ter ere van de vroegere weldoener de officiële naam ‘Baron van Kattendijke’. De Oude Redschuur/Baron van Kattendijke wordt inmiddels voor andere doeleinden gebruikt. De huidige bewoners van de loods zijn Natuurcentrum Katwijk en
stichting Coast Busters. Naast vaste tentoonstellingen organiseren deze stichtingen regelmatig exposities. De befaamde Bubble Barrier, die zwevend afval uit het water van de Oude Rijn tegenhoudt, wordt vanuit de Oude Redschuur aangestuurd. Ook de aangesloten organisaties bij de lokale koepel Bewust aan de Kust maken dankbaar van de ruimte, bijvoorbeeld Jutters Katwijk Op de Open Monumentendag bent u van harte welkom op Rijnmond 200. Naast dat u een blik kunt werpen in en rondom de
Oude Redschuur als gemeentelijk monument, zijn er vrijwilligers van Natuurcentrum Katwijk en Coast Busters aanwezig die u kunnen vertellen over de natuur in en rond Katwijk en waarom we daar zo zuinig op moeten zijn. De tentoonstelling Plastic Avengers van Coast Busters laat beroemde ‘afvalhelden’ zien, die zich inzetten voor het verwijderen van (plastic) zwerfafval uit het milieu, en er is een expositie over (trek)vogels. www.natuurcentrumkatwijk.nl www.coastbusters.nl www.jutterskatwijk.nl
KONING WILLEM-ALEXANDERGEMAAL Het Koning Willem-Alexander gemaal is een boezemgemaal in de kern Katwijk aan Zee. Op 12 juni 1951 keurden de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland het ontwerp van het nieuwe gemaal goed en hetzelfde jaar werd er aan de bouw begonnen. Het gemaal werd geopend in 1954 en verving een binnensluis op deze locatie aan de Oude Rijn uit 1806 en een aansluitend boezemgemaal. Het gemaal pompt water uit de Rijnlandse boezem.
het Hoogheemraadschap van Rijnland, met het plan om het oude stoomgemaal te vernieuwen. Om de natuurlijke lozing te vermeerderen moesten de binnen- en buitensluis afgebroken worden, een schutsluis worden gebouwd (voor toekomstige zandwinning), een nieuwe uitwateringssluis worden gebouwd (die de eerste zeewaterkering zou vormen),
verbreding van de bestaande voorboezem (uitwatering) en het maken van nieuwe langere hoofden in zee plaatsvinden. Gemaalunit Het huidige gemaal werd in 1954 in werking gesteld. Rond de jaarwisseling 1954-1955 werd de machine-installatie van het oude gemaal gesloopt.
In 2008 werd begonnen met de bouw van een nieuwe gemaalunit naast het bestaande gemaal uit 1954. Op 19 november 2011 werd het geheel feestelijk geopend. Op het gebouw bevinden zich verschillende details van de beeldhouwer Hans Petri en tegen het gebouw bevindt zich een bronzen beeld van graaf Willem I van Holland, gemaakt door Oswald Wenckebach in 1954. Naamswijziging Vanwege de troonswisseling en de inspanningen van koning Willem-Alexander voor goed en gezond waterbeheer, besloot het hoogheemraadschap om aan het boezemgemaal Katwijk de naam van de koning te verbinden. De belettering werd feestelijk onthuld op monumentendag, 14 september 2013.
De bouw van het iets ten noorden van de sluis gelegen stoomscheprad-gemaal werd in 1881 voltooid en kostte minder dan 500.000 gulden. Dit gemaal werd in de loop der jaren verbeterd en werd in 1923 aangesloten op het gemeentelijke elektriciteitsnet. In 1943 kwam ingenieur P. de Gruyter, hoofd van de Technische Dienst van
STOOMTREIN KATWIJK LEIDEN Ontdek, kijk, ruik en geniet van de sfeer van vroeger. Bij Stoomtrein Katwijk Leiden beleef je het!
in 1926 Nederlands laatst geopende smalsporige stoomtramweg. We vieren dus de 100e verjaardag.
Zodra je bij Stoomtrein Katwijk Leiden het station binnenstapt, lijkt het of de tijd heeft stilgestaan. Langs het perron staat een bijna 100 jaar oude stoomlocomotief met haar oude houten rijtuigen al op je te wachten. De conducteur blaast op zijn fluit, de stoker gooit nog een paar kolen op het vuur, en als de machinist aan de regulateur trekt, zet de locomotief zich sissend en puffend in beweging. De sfeer van toen beleef je bij de Stoomtrein Katwijk Leiden nog steeds.
Al spoedig was de stoomtram noodlijdend. Ze wist haar bestaan door de oorlog nog een aantal jaren te rekken. Maar door vernieling van de brug over het Twentekanaal tijdens de bevrijding van het oosten van Nederland in april 1945, is de tramlijn na de Tweede Wereldoorlog niet meer in gebruik genomen en in 1948 opgebroken.
Het originele station, gebouwd in 2013, is een natuurgetrouwe kopie van station Gorssel van de Stoomtram Zutphen-Emmerik (ZE) aan de tramlijn tussen Zutphen en Deventer. Het is
Bijzonder is dat ook het originele station Gorssel nog bestaat. Het ligt vlakbij het Museum More en huisvest nu de Historische Vereniging De Elf Marken. Door onderzoek van De Elf Marken is nu ook bekend dat het ontwerp voor dit station, dat
duidelijk afwijkt van de andere gebouwen die de Stoomtram Zutphen-Emmerik liet ontwerpen, is gebaseerd op station Waulsort nabij Dinant in België. Dat laatste station bestaat overigens niet meer. Via het perron kom je in het buitenmuseum waar nog meer historische gebouwen staan
en het museum met een grote kidscorner waar je ontdekt hoe stoom werkt en welke rol de stoomtrein in Nederland ooit had. Het Spoorwegmuseum is voor de gasten van de opening (tot uiterlijk 11.00 uur) gratis toegankelijk. Daarna wordt de normale entree gevraagd.
HET KATWIJKS MUSEUM Nog nooit in het Katwijks Museum geweest? Dan is Open Monumentendag hét moment om kennis te maken met dit unieke museum in het hart van Katwijk. Het Katwijks Museum is een plek waar kunst, cultuur en geschiedenis samenkomen. Bezoekers ontdekken hier de rijke geschiedenis van Katwijk, van de visserij en het leven aan zee tot de ontwikkeling van het dorp door de eeuwen heen. In de indrukwekkende botenhal zijn authentieke scheepsmodellen, historische objecten en verdwenen ambachten te zien die het maritieme verleden van Katwijk
tot leven brengen. Daarnaast beschikt het museum over een bijzondere collectie schilderijen uit de beroemde kunstenaarskolonie Katwijk. Werken van onder anderen Jan Toorop, Willy Sluiter en diverse Nederlandse en buitenlandse kunstenaars laten zien waarom Katwijk al generaties lang een inspiratiebron is voor kunstenaars.
door de eeuwen heen werden geïnspireerd door hun muzen en presenteert werken van onder meer Isaac Israels, Jozef Israëls, Jan Toorop, Willy Sluiter en hedendaags beeldend kunstenaar Liane van Tol. Een van de absolute hoogtepunten is het beroemde schilderij Liggend naakt van Isaac Israels, dat speciaal voor deze tentoonstelling in Katwijk te zien is.
Culturele Markt Op zaterdag 12 september vindt bovendien de jaarlijkse Culturele Markt plaats in het museum. In de zalen presenteren kunstenaars en creatieve makers uit de regio hun werk. Er is van alles te zien en te beleven, van schilderen tekenkunst tot keramiek, sieraden en demonstraties van ambachten. Ook voor kinderen zijn er leuke activiteiten.
Zomertentoonstelling: De Muze van… Tijdens Open Monumentendag is ook de bijzondere tentoonstelling De Muze van… te bezichtigen. Deze expositie laat zien hoe kunstenaars
De tentoonstelling wordt gepresenteerd in sfeervolle zalen met een warme uitstraling, waardoor bezoekers zich kunnen onderdompelen in de wereld van kunstenaars en hun inspiratiebronnen.
Een bezoek aan het Katwijks Museum tijdens Open Monumentendag is een inspirerende ontmoeting met kunst, geschiedenis en de verhalen van Katwijk.
Gijs Donker (1964) | Roos. | Olieverf op doek| 120 x 80 cm. | Eigenaar kunstenaar Gijs Donker
Isaac Israels (1865-1934) | Portret van een vrouw | Olieverf op doek, 55 x 44 cm | Kunsthandel Hein A.M. Klaver, Baarn
Elisabeth Eskes-Rietveld (1913-1999) | De vijf dochters, ca.1953 | Olieverf op doek, 100 x 130 cm | Particuliere collectie
Tjerk Bottema 1882-1940 | Dame in het blauw | Olieverf op doek | Zonder lijst: H 60 x B 45,5 cm | Met lijst: H 74 x B 59 x D 4,5 cm
Isaac Israels (1865-1934) | Liggend naakt, Sjaantje van Ingen | ca.1894-1900 | Olieverf op doek, 40,3 x 64,6 cm | Particuliere collectie
BUITENPLAATS HET HOF VAN KATWIJK Voormalige buitenplaats Het Hof van Katwijk, de tuin achter de Wilbert, draagt talloze herinneringen uit diverse periodes van onze lokale geschiedenis met zich mee. In de 13e eeuw behoorde dit gebied tot het grondgebied van de Graaf van Holland en stond er een klein kasteeltje, Huijs ‘t Sant. Eind 17e eeuw legde een adellijke familie er een lustoord aan: het Heerenhuis aan de Overrijn met daarachter een schitterende tuin die was geïnspireerd op de beroemde Franse tuinen. Deze buitenplaats ligt er nog steeds! In 1831 werd de buitenplaats namelijk gekocht door een katholieke baron om er een katholiek gymnasium te stichten. Dit gymnasium heeft een prominente rol gespeeld in de emancipatie van het katholicisme. Het werd het eerste ‘wereldse’ katholieke gymnasium van Nederland.
De historische tuin werd in deze periode uitstekend onderhouden en benut om te debatteren en toneelstukken op te voeren. Bovendien hadden de jongens die er hun opleiding deden er hun moestuinen. In 1928 namen de Franciscaner minderbroeders het college over om daar onder dezelfde naam een missiecollege te vestigen. De missionarissen werden na hun opleiding uitgezonden naar Palestina, China, Brazilië, Noorwegen, Java, Pakistan, India en Nieuw Guinea. Aan deze tijd herinnert ook het Franciscaner kerkhofje, dat nog steeds in gebruik is. In 1964 nam De Wilbert het Heerenhuis en het landgoed over van het missiecollege voor een verpleegtehuis. Daarna was nog lange tijd een aparte afdeling in de Wilbert ingericht voor de verzorging van gepensioneerde paters en missionarissen. De Wilbert is nu onderdeel van Stichting Marente.
KAPEL VOORMALIG VLIEGKAMP VALKENBURG De kapel bij Vliegkamp Valkenburg is een voormalig Duits barakkengebouw uit de Tweede Wereldoorlog. Het markante gebouwtje bevindt zich direct rechts naast de ingang (de toegangsweg) vanaf de 1e Mientlaan. Opvallend is de bescheiden klokkentoren. Het herinnert aan de periode waarin het terrein functioneerde als militair vliegkamp en leefgemeenschap voor militairen. Tegenwoordig is deze kapel aangemerkt als gemeentelijk monument. De kapel van voormalig Vliegkamp Valkenburg is tijdens Open Monumentendag geopend van 10.00 tot 17.00 uur.
FIETSROUTE OPEN MONUMENTENDAG • Bij de rotonde fietst hier Melkwinkel/Bakkerij, u aan de linkerkant: De route begint en eindigt bij rechtdoor. U blijft op de Louwestraat 10 (niet open) het gemeentehuis van Katwijk, Oude Begraafplaats, ZuidRijnmond. • Bij het Baljuwplein rechtsaf zodat u op ieder gewenst punt straat De Oude Redschuur de Elleboogstraat in Bij het verlaten van de kunt starten en eindigen. De • • Net voor de brug ziet u aan Linksaf de Zuidstraat in. begraafplaats rijdt u terug • monumenten zijn (onder vooruw linkerhand de Oude Deze helemaal uitrijden. de Zuidstraat in. behoud) geopend van 10.00 tot Redschuur. Hiervoor moet inksaf weer de Voorstraat • U slaat meteen links af, de • 17.00 uur. u de straat oversteken. in en naar de hoofdingang Schoolstraat in. U blijft aan de kant van de rijden van de Nieuwe Kerk. • Brandweerstalling, t.h.v. Gemeentehuis, Oude Redschuur en fietst Nieuwe Kerk, Schoolstraat 2a Kon. Julianalaan 3, Katwijk terug richting Boulevard. Voorstraat 79 • Bij het verlaten van de Bij het verlaten van het geKoning Willem-Alexanderge• Uit de kerk komende Brandweerloods slaat u meentehuis via de hoofdmaal, Binnensluis 3 linksaf de Voorstraat in. linksaf de Schoolstraat in. ingang slaat u rechtsaf en Bij de rotonde slaat u De kruising rechtdoor over- • Deze helemaal uitrijden tot • meteen weer rechtsaf het rechtsaf. steken en de Voorstraat de Parklaan. fietspad op. Zo rijdt u onder Kalkoven, Reygersbergverder uitrijden. • Bij de Parklaan rechtsaf het gemeentehuis door. Bij laan (niet open) • Aan uw rechterhand ziet u richting de duinen en de de eerste gelegenheid weer • Nu het viaduct onderdoor het Katwijks Museum. Sportlaan. Deze ligt in het rechtsaf slaan, de Willem de en naar links langs het verlengde van de Parklaan. Katwijks Museum, Zwijgerlaan op. parkeerterrein. Voorstraat 46 (alleen op 12 • U volgt de Sportlaan tot u • Het fietspad maakt een • Na het parkeerterrein gelijk recht voor u, op de top van september gratis toegang) flauwe bocht naar links en linksaf het fietspad op. Komende uit het museum, de duinen, de Soefitempel • u steekt bij de oversteekDan weer gelijk linksaf fietst u rechtsaf, 50 meter • ziet liggen: plaats de Zeeweg over. richting Roversbrug. richting zee naar huisnumDe Universel, ZuidduinseMeteen links afslaan bij • Over de Roversbrug, het mer 35. weg 7 het bereiken van de overRoversbrugpad volgen Vredeskerk, Voorstraat 35 Bij het verlaten van de kant. U rijdt nu richting zee. • richting de Rooms KathoVanaf de Voorstraat gaat u Tempel linksaf de Zuidduin- • Tegenover het marktterrein lieke Kerk. rechtsaf de Badstraat in. seweg verder uitrijden. ziet u Duinoord. De Zeeweg oversteken en • Aan het eind van de Bad- • Meteen linksaf slaan de Struikelstenen voor Duinoord • linksaf voor het hekwerk straat linksaf de Koningin Sportlaan op. U rijdt nu 38 van de begraafplaats langs. Wilhelminastraat in. richting zee en komt uit op • Hier liggen op de ventweg R.K. Kerk Joannes de Doper, • Daarna meteen de eerste de Zuid-Boulevard. 3 zgn. Struikelstenen, Kerkstraat 70, Katwijk aan rechts. U bent nu op de • De Boulevard uitrijden herdenkingsstenen ter den Rijn Sluisweg en rijdt met de richting de Vuurtoren, links herinnering aan de vanuit • Uw weg vervolgen de bocht mee naar rechts. ziet u: dit huis weggevoerde en Kerkstraat in. ‘Franse’ school (K&O geOorlogsmonument Engein de concentratiekampen • De Achterweg passeren. landvaarders en bijbehorend bouw), Sluisweg 16 (niet omgekomen Joodse per• Rechtdoor de Van open) Informatiepaneel. Boulevard sonen. U rijdt terug naar Egmondstraat in, links • Uit het K&O gebouw gaat t.h.v. Seinpoststraat. de Zeeweg passeert u het u terug naar de Sluisweg Even verder, aan de rechDe Theemuts, Duinoord/Zee- • Transformatorhuisje, Van en houdt rechts aan en terkand ziet u: weg 105 (niet open) Egmondstraat 4 (niet open) gaat de bij de T–splitsing De Vuurtoren, • en slaat hier links af. • De Van Egmondstraat uitrechtsaf de BurgersdijkVuurbaakplein • Bij de rotonde ter hoogte rijden tot u op de Turfmarkt straat in. Weer op de Boulevard rijdt van de Karel Doormanlaan • bent. Woonhuis E.A. Borgerstraat u in noordelijke richting vervolgt u de weg rechtDe Roskam, Turfmarkt 2, 1 (niet open) naar het volgende monudoor op de Zeeweg. Uw weg vervolgen door de • Deze gaat over in de E.A. • ment. • U neemt de eerste zijstraat Roskambrug over te gaan. Borgerstraat. naar links, de Voorstraat in. De Oude Kerk en toren, • Over de brug rechtsaf Deze uitrijden tot de Te • Tot de hoek van de tweede Boulevard 109 slaan. U bent nu op de Brittenstraat. • U steekt het Andreasplein zijstraat links, daar staat Overrijn. Daar slaat u linksaf en rijdt ove rgaat linksaf de Wees- • het huis van de Fam. De Wilbert, Overrijn 7 door naar de Boulevard. huisstraat in. Kraaijenoord. Aan het eind van de OverOp de Boulevard rechtsaf • Vervolgens rijdt u rechtsaf • Huis Fam. Kraaijenoord, An- • rijn linksaf de Burggravenslaan en doorrijden tot het naar de Baljuwstraat. nastraat 2 (niet open) laan in. einde van de Boulevard. • Meteen weer rechtsaf • U vervolgt uw weg op de Vrijwel aan het eind van Voormalig Hotel Savoy (1901), • slaan het Baljuwplein op Voorstraat. De Burggravenlaan rechtsBoulevard 1 thans weer Villa Rechtsaf de Louwestraat • Bij de splitsing Voorstraat/ • af en direkt daarna links Allegonda (niet open) in. En de eerste straat Zuidstraat slaat u vóór U bent nu in Tolhuisstraat, Rechtsaf de Rijnmond op. • rechtsaf de Schippersdam de kerk linksaf naar de aan het eind ziet u de De Visserijschool, Sluisweg op. Zuidstraat. toegang tot de tuin van de Terug naar de Louwestraat 98 (niet open) • Meteen aan het begin treft •
VERVOLG FIETSROUTE Wilbert. Terug op de Tolhuisstraat gaat u meteen links de Baron van Wijckersloothstraat in. Deze komt uit op de Sandtlaan. • De weg oversteken en linksaf de Sandtlaan op, totdat u aan uw linkerkant het Wellantcollege passeert. • Hier meteen bij de stoplichten linksaf, oversteken en de Spinozalaan in. • Deze volgen met de bocht mee naar rechts. U ziet aan uw rechterhand het Spinozahuis. Het Spinozahuis, Spinozalaan 29, Rijnsburg • Aan het eind van de Spinozalaan links de Katwijkerweg en de Kanaalstraat op. • De vierde zijstraat rechts is de Burgemeester Hermansstraat Maranathakerk, Burg. Hermanstraat 40 (niet open) • Aan het eind links aanhouden richting Brouwersstraat. • Rechts aanhouden en direct oversteken naar de Korte Voorhouterweg • U neemt de 2e mogelijkheid om rechtsaf te gaan. De weg gaat over in een onverhard pad, dat u helemaal uitrijdt tot het park. Merovechpark • Vanuit het Merovechpark fietst u dezelfde weg terug en steekt Brouwersstraat weer over en gaat voorbij de school links af het Noordeinde op. • Weg vervolgen op de Koestraat tot de Vliet. • Langs De Vliet Noordzijde richting het centrum. • Bij de Wilhelminaboom linksaf de Kerkstraatbrug over en de Kerkstraat in. • U komt uit op het Burg Koomansplein. Grote of Laurentiuskerk/Mausoleum, Burg. Koomansplein • Aan de zuidkant van het Burg. Koomansplein is de •
Oude Vlietweg Museum van het Genootschap Oud Rijnsburg, Oude Vlietweg 6 • U fietst langs het museum en slaat linksaf de Tramstraat in. • Steek de Oegstgeesterweg over en vervolg uw route over de Oranjelaan • Rechtsaf de Christinalaan op, sla rechtsaf om op de Christinalaan te blijven. • Sla linksaf naar de Kamerlingh Onnesstraat richting Christinalaan. Gedenkteken uit 1925, Sandtlaan / Kamerlingh Onnesstraat 62. • Bij de Begraafplaats is het Gedenkteken. • Ga noordoostelijk op de Kamerlingh Onnesstraat richting Christinalaan. • Sla rechtsaf naar de Valkenburgerweg. • U rijdt deze op en volgt de weg. • Waar de weg samenkomt met de Waterboslaan houdt u links aan. • Na het Waterbospark slaat u rechtsaf het Valkenburgse veerpad op en neemt u het pontje naar Valkenburg. Het ruim 400 jaar oude Valkenburgs pontje, Veerpad • Recht over steken de Broekweg in. • Bij het Castellumplein aan de Broekweg staat de kerk met de toren. Smalspoormuseum, J. Pellenbargweg 1, 2235 SP in Valkenburg-ZH. • Wilt u van hieruit door naar het Smalspoormuseum, volg dan de borden Valkenburgse Meer Toren Museum Oud Valkenburg en Nederlans Hervormde Kerk, Castellumplein, Valkenburg • Naast de Kerk en het musieum vindt u de oorlogsgraven. De oorlogsgraven, Broekweg • Na het verlaten van het museum / oorlogsgraven
gaat u op het Castellumplein rechtsaf richting de Middenweg. • Aan het eind van de Middenweg naar links en de Hoofdstraat oversteken. • U komt uit bij ’t Boonrak, deze loopt in een U-vorm. Ga bij de eerste kruising linksaf. Hier ligt het oude gemeentehuis aan de Rijn. Burgemeesterswoning en latere Gemeentehuis, Hoofdstraat 6 (niet open) • U rijdt ‘t Boonrak weer uit tot u op de Hoofdstraat bent. • Dan naar links richting Leiden. • Rechtsaf de Marinus Poststraat in. • Voor het Marinus Postplein gaat u linksaf de Achterweg in. • Rechtsaf het viaduct over,. • Sla rechtsaf en rij op de Kooltuinweg (parallel langs de N206 Tjalmaweg) richting Watertoren-Katwijk, Kapel Voormalig Vliegkamp Valkenburg • Rij door tot de kruising en sla af de Wassenaarseweg op en volg de borden die verwijzen naar de Theater Hangaar. Voor u afslaat naar het voormalig Vliegkamp, is aan uw rechterhand de kapel. Bezoekercentrum (Museum) Vliegkamp Valkenburg, Marinevliegkamp 250 • U kunt hier het Vliegkamp oprijden.Volg deze weg tot de slagboom (die is open). • 50 meter na de slagboom ziet u links het bezoekercentrum van Stichting Historie Vliegveld Valkenburg. • Rij dezelfde weg terug tot de kruising bij de Tjalmaweg, steek deze recht over, houdt links aan • dan komt u op de Hyacintstraa. Vervolg deze weg tot de kruising Molentuinweg/Wassenaarseweg. • Sla rechts af de Molentuinweg in tot de volgende
kruising u ziet dan rechts de molen staan. Korenmolen ‘De Geregtigheid’, Molenweg, Katwijk aan den Rijn • Terug op de Valkenburgseweg komt u bij de kruising met de Molentuinweg. • Deze oversteken naar de Rijnstraat. Deze vervolgen tot de Kerklaan aan de linkerkant. Ned. Herv. Kerk en begraafplaats, Kerklaan 12 • U kunt nu terugrijden naar de Rijnstraat en deze vervolgen, tegenover de R.K. Kerk Joannes de Doper zien we rechts de ingang van de Joodse begraafplaats. 36. Joodse begraafplaats, Rijnstraat 151, (niet open i.v.m. sabbat) • Vanaf de begraafplaats slaan we rechtsaf de Zeeweg op richting gemeentehuis. • Voor u bij het gemeentehuis bent ziet u aan de linkerkant 2 witte huizen, het linker is Zeeweg 133. Struikelstenen, Zeeweg 133 • Hier liggen op de ventweg zes zgn. Struikelstenen, herdenkingsstenen ter herinnering aan de van hieruit weggevoerde- en in de concentratiekampen omgekomen Joodse families. Einde route Of download de app en maak uw eigen route!
S I T HE K E E W T S KUN ! K J I W T A K IN
12 t/m 19 september
26
MUSEUMNACHT, LIVE MUZIEK, EXPOSITIES, KUNSTMARKT, WORKSHOPS EN NOG VEEL MEER
DE KERKSTRAAT | EEN MOOI OUD STRAATJE MET VEEL HISTORIE In de Kerkstraat zijn ook een aantal monumentale panden te zien. Deze zijn niet open, maar zeker de moeite waard om daar eens extra aandacht aan te besteden en langs te fietsen of wandelen. Nr. 60, 62 de oude Bank van Lening uit 1786. Later was er een schoenmakerij in gevestigd. Op nr. 58 staat een oud boerderijtje, vermoedelijk uit de 19e eeuw. Nr. 47 is gebouwd in 1805 en betaald uit de nalatenschap van Antonia Jacoba Koning. Het hofje was bestemd voor alleenstaande dames uit de gegoede stand. De entree wordt gevormd door een hek met opschrift ‘ANNO - KONINGSHOF - 1805’ Nummer 54 was in de periode
1844 - 1853 een instituut voor jongedames, met onderwijs in de Franse en Duitse taal, die kan worden gerekend tot een van de meest belangrijke van het dorp. Nr. 35 is een woonhuis uit de 18e eeuw, dit was de woning van pastoor B.C. van Straelen en de (koopvaardij) kapitein Maarten Spaanderman, wiens ‘dagboek’ is verfilmd en Pieter Rosier. Nr. 33 is een 18e eeuwse woning.
Nr. 30 is een van de alleroudste pandjes van Katwijk aan den Rijn, vermoedelijk 17e eeuws, de vorige eigenaar heeft het gerestaureerd. Nr. 31 is een 18e eeuwse woning en voorheen het woonhuis van de smid. Nr. 29 was de smederij (1832). Deze was in de zestigerjaren van de vorige eeuw nog steeds in bedrijf. In de muur ziet men de ringen nog zitten waaraan
de paarden vastgezet werden tijdens het beslaan van de hoeven. Nr. 4,6,8 en 10 zijn in 1857 gebouwd als ‘Weeshuis’, op de fundamenten van het oude weeshuis (van voor 1500). Het weeshuis heeft tot 1927 (of 1929) dienst gedaan.
de gewelven. Cuypers was trouwens de eerste architect die het in 1853 weer waagde om gemetselde gewelven toe te passen zoals in deze kerk. Niek van der Meij bespeelt in het kader van de Nationale Orgeldag van 14.00-15.00 uur het Reil-orgel voorin de kerk. Van 15.00 – 16.00 uur bespeelt hij boven de ingang het Pels-orgel, van de bekende orgelbouwerfamilie uit Alkmaar, dat in 1923 achterin de kerk is geplaatst.
op Cuypers. De parochiekern van de H. Joannes de Doper, 180 jaar jong, zet permanent haar vensters en kerkdeuren naar de buitenwereld open. Als missionaire parochie is ‘verbinding’ het sleutelwoord, zeker in deze tijden van onzekerheid. Dus kom binnen en beleef wat dit kerkgebouw aan verhalen vertelt en laat zien.
Op de ingesloten driehoek, naast Bakkerij Van Maanen, staat de Oranjeboom. Rondom de kastanjeboom staat een ijzeren hekje waarop in goudkleurige letters O.V. 93 is aangebracht. Om de boom heen is sierbestrating aangebracht. Links van de boom, op de linkerhoek, kruising Kerkstraat/Achterweg, staat een rechthoekig huis wat gebouwd is op een ‘Communicatiebunker’ uit de Tweede Wereldoorlog.
PRACHTIGE H. JOANNES DE DOPERKERK De H. Joannes de Doperkerk is gebouwd in zeven maanden. De eerste steenlegging vond plaats in oktober 1910 en de ingebruikname was mei 1911.Het is de laatste neogotische kerk boven de rivieren, naar het ontwerp van de architect Jean van Groenendael (1863 – 1919). Hij was een leerling van de grote bouwmeester Pierre Cuypers (1827 – 1921), vooral bekend van het Rijksmuseum en het Centraal Station In Amsterdam. Interieur van de r.-k kerk U zult zich verbazen over het interieur van de kerk. Neem de glas-in-loodramen boven het hoofdaltaar, van de Maastrichtse glazenier Huub Levigne, uit 1948 en het glas-in-loodwerk in de kruiskapellen van Frans Balendong uit 1950. Bezoekers hebben ook bewondering voor de kruiswegstaties, geschilderd door de bouwpastoor Hendriks in de jaren 19161920. De figuren op de doeken zijn o.a. parochianen die model hebben gestaan. Zoekplaatje voor de bezoekers, de pastoor heeft zichzelf ook ingeschilderd. Op welke van de veertien staties kun je hem zien? Kijk ook even naar de
pilaren; deze komen uit de steengroeven van de rivier de Ourthe en heten daarom ‘Petit basalt d’Ourthe’. Zoek naar de fossielen van beestjes en schelpen in deze pilaren. Ook graag uw aandacht voor het ‘Rococo-altaar’ van rond 1760 en afkomstig uit het r.-k Jongensweeshuis in Amsterdam, werkelijk een icoon op zich. Voor het hoofdaltaar staat nog een altaar. Klokkenspel en een muzikale aankleding Er wordt door speciale vrijwilligers een klim naar boven naar de uurwerkzolder in de kerktoren verzorgd. Daar krijgt men uitleg over het uurwerk. U hoeft zich hiervoor niet aan te melden. U kunt mogelijk ook naar boven worden begeleid voor een bezoek aan o.a. de vroegere koorplek bij het Pelsorgel, met een schitterend uitzicht over het kerkgebouw, of zelfs aan
Thema ‘Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid’ Dit landelijke thema past perfect bij deze r.-k kerk want als beeldbepalend gemeentelijk monument ligt het op de route van vele Katwijkers en voorbijgangers die vandaag de krijgen om eens naar binnen te lopen. Binnengekomen blijkt vaak op Open Monumentendag dat men niet begrijpt dat deze kerk in zeven maanden is gebouwd. En dat met een architect die als leermeester de beroemde Cuypers had en pastoor Hendriks die bij het schilderen van de kruiswegstaties hulp en advies kreeg van de fameuze schilder Jan Toorop. Deze kerk is een van de laatste zuivere neogotische bouwwerken geïnspireerd
Trots op ons monument! Als de orgels zwijgen is er in de kerk, passender kan het niet, Gregoriaanse muziek te beluisteren. Bij de ingang van de kerk kunt u ook het boek ‘Van stof ontdaan’ van Harry Fennes kopen of een boekje over de door pastoor Hendriks begin twintigste eeuw geschilderde kruiswegstaties, of dé cd van het schitterende kinderkoor ‘De Vrolijke Noot’ gratis meenemen. Monumenten waar we trots op zijn! Natuurlijk kunt u ook uw waardering voor het kerkgebouw tonen na afloop met een bijdrage via de Givt-app. Als monumenten konden praten zou dit kerkgebouw u heel veel te vertellen hebben. Komt u op zaterdag 12 september naar deze verhalen luisteren? De kerkdeuren staan wijd open om u/ jou te ontvangen.
DE ROSKAM HET MIDDELPUNT VAN BINNEN De Roskam en Katwijk aan den Rijn zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De voormalige herberg is hét zenuwcentrum van het Katwijkse verenigingsleven en wordt beschouwd als dé huiskamer van de kern. De Roskam wordt voor het eerst genoemd in het jaar 1560. Het pand is ooit midden in het dorp gebouwd aan een knooppunt van doorgaande wegen. De bebouwing is ruim opgezet, omzoomd met veel akkers en groen. Het is immers een agrarisch dorp. Gegoede families hadden hier hun buitenplaatsen. De Roskam doet rond 1560 dienst als regthuys met gevangenis. De Heer van beide Catwijcken en ‘t Sandt is van oudsher eigenaar. Schout en Schepenen hebben hier hun onderkomen. Herberg De Roskam is naast regthuys en ge-
meentehuis een pleisterplaats voor mensen op doorreis om er uit te rusten of te eten. Je kon de paarden stallen en ze te eten geven. Ze werden gereinigd met borstel en kam, het zogeheten rossen. Regthuys Dominee Pars schrijft in 1697 in zijn beschrijving van de beide Katwijken over De Roskam het volgende: een fray Dorps Raad en Regthuys met een galerij voor in de gevel. De raadkamer en de secretarie worden sinds jaar en dag door de gemeente gehuurd van de logementhouder. De Roskam is in feite het eerste gemeentehuis van Katwijk. Overigens heeft in 1875 ook notaris mr. Karel de Koning hier zijn kantoor. In 1877 verlaat de gemeente De Roskam om het raadhuis verderop te vestigen in de Rijnstraat. In 1881 gaat de stoomtram
naar Leiden rijden voor De Roskam langs over de Roskambrug door de Bruggestraat. De Roskam doet tot 1891 dienst als tramhalte. Daarna rijdt het voertuig over de nieuwe trambrug aan de Sandtlaan en wordt wachtlokaal ’t Wachtje in de Rijnstraat in gebruik genomen. Ontmoetingsplaats In 2000 dreigt het Etablissement De Roskam zijn functie als onderkomen voor verenigingen en als de ontmoetingsplaats voor de bevolking te verliezen en wordt verkocht. Omdat een aantal inwoners wil voorkomen dat De Roskam als huiskamer verdwijnt, wordt een stichting opgericht. Stichting De Roskam
koopt het eeuwenoude pand en zorgt ervoor dat het wordt gerestaureerd. Sinds 2016 is De Roskam als horeca bedrijf uitgebreid met een restaurant Proeflokaal De Buuren. Met een mooi terras midden in Katwijk aan den Rijn. Het is absoluut moeite waard dit prachtige pand, wat nu weer een actieve locatie is, te bezichtigen. Open vanaf 10.30 uur. Op monumenten dag kunt u genieten van koffie met appelgebak voor € 6,95.
HISTORISCH GENOOTSCHAP HET RIJNDORP | DE CANON VAN KATWIJK Stichting Historisch Genootschap Het Rijndorp organiseert sinds 2021 activiteiten om de geschiedenis van het Rijndorp te onderzoeken en door te geven aan volgende generaties. Het Rijndorp wil de verhalen over Katwijk aan den Rijn doorgeven door middel van activiteiten en uitingen in de publieke ruimte. Zo organiseren we historische wandelingen, bijeenkomsten, zijn we actief bij de molen en nemen we interviews af bij oudere Katwijk Binners..Ook doet Het Rijndorp onderzoek naar de geschiedenis van het dorp en deelt deze verhalen met de gemeenschap. Het aanleggen van een historische collectie behoort ook tot de doelstellingen. Het genootschap werkt samen met partners uit de dorpskern
om de geschiedenis van het Rijndorp uit te dragen. Zo zijn we regelmatig actief in de Roskam en bij Molen de Geregtigheid. Op deze manier concentreert het uitdragen van de lokale geschiedenis zich niet op één plek, maar wordt het geïntegreerd in de samenleving. Tijdens Open Monumentendag is Het Rijndorp aanwezig bij Molen De Geregtigheid. Meer info: www.hetrijndorp.nl
Wat deden de Romeinen hier? Hoe kwam Spinoza in Rijnsburg? Is de paardenmarkt van Valkenburg de oudste paardenmarkt van Nederland? Hoe zat het met de kunstenaarskolonie in Katwijk? Wat was het Heerenschool? De Tweede Wereldoorlog, wat heeft die hier teweeg gebracht? De Canon van Katwijk geeft op deze en andere vragen een antwoord. Vierendertig vensters gegroepeerd in acht tijdvakken geven informatie
over de geschiedenis van het gebied van de vroegere gemeenten Katwijk aan Zee, Katwijk aan de Rijn, Rijnsburg en Valkenburg. De canon is bedoeld voor een ieder die belangstelling heeft voor de geschiedenis van dit gebied, maar in het bijzonder voor de inwoners van de gemeente Katwijk zelf. De Canon van Katwijk is ook in boekvorm verkrijgbaar.(ISBN: 978 90389 2590 5)
GEDENKTEKEN BEGRAAFPLAATS RIJNSBURG Op de algemene begraafplaats aan de Sandtlaan, die door de Stichting Begraafplaatsen Rijnsburg wordt beheerd, staat een bakstenen gedenkteken uit 1925 ter herinnering aan de schenking door de heer G. van den Eijkel Azn. van de begraafplaats in 1893. Het betreft een torenvormig bakstenen monument uitgevoerd in baksteen in een zake-
lijk expressionistische stijl. In het gedenkteken zijn vier zitbankjes en vier bloembakken verwerkt. Verder is daar de vroegere aula te bekijken en twee grote beuken, die ook op de gemeentelijke monumentenlijst staan. Toegankelijk vanaf de Sandtlaan of Kamerlingh Onnesstraat Rijnsbug
SPINOZAHUIS RIJNSBURG, EEN ICOON IN HET DORP De wereldberoemde filosoof Baruch Spinoza werd in 1632 in Amsterdam, in de wijk Vloedenburg (nu Waterlooplein-buurt), geboren. Het huis van zijn ouders bleef niet bewaard, wel zijn er drie huizen waar Spinoza enige jaren heeft gewoond, in Rijnsburg, Voorburg en Den Haag. Spinoza vestigde zich in 1661 in Rijnsburg. Dit dorp stond in die tijd bekend als een ontmoetingsplaats voor Collegianten, een vrijzinnige Protestantse stroming, waaronder Spinoza vrienden had. In de woning van de chirurgijn Herman Homan had hij als kostganger een kleine kamer, waar hij lenzen voor optische instrumenten sleep en zijn overpeinzingen met de ganzenpen neerschreef. Een heelmeester uit de achttiende eeuw, Johannes Monnikhoff, liet een aantekening na, waaruit blijkt dat het huisje waarin Spinoza
van 1661 tot 1663 verbleef, een gevelsteen had met een vers van Dirck R. Camphuysen: Ach! waren alle Menschen wijs, En wilden daarbij wel! De Aard waar haar een Paradijs, Nu isse meest een Hel. Bibliotheek Toen er in 1896 in Rijnsburg een oud daglonershuisje, met in de muur dit moeilijk leesbare versje, te koop kwam, herinnerde de Spinozakenner Willem Meijer zich het oude verhaal van Monnikhoff. Meijer kon zo het verwaarloosde pand identificeren als de woning van Spinoza. Er werd een vereniging opgericht die het pand na aankoop herstelde en een bescheiden museum inrichtte dat kon functioneren als een middelpunt voor de studie van leer en leven van de wijsgeer. De bibliotheek, die Spinoza volgens de in diezelfde tijd ontdekte boedelbeschrijving van een notaris bij zijn dood in 1677
bezat, werd grotendeels gereconstrueerd. De perkamenten en leren banden vormen nu een boekenverzameling die uniek is in de wereld. In 2024 werd een nieuwe entree gebouwd en begin 2026 werd het volledig nieuw ingerichte museum heropend door de koning. Er zijn, naast een introductiefilm en audiotour, interactieve spelen en verschillende puzzeltochten. Via de entree is de tuin te bezichtigen met de “vogelhuisjes-route”.
Openingstijden Het museum is gevestigd aan de Spinozalaan 29 in Rijnsburg en is geopend van dinsdag t/m zondag van 13.00 - 17.00 uur. Tijdens Open Monumenten weekend op zaterdag geopend van 10.00 tot 17.00 uur met rondleidingen om 10.30, 13.30 en 15.30 uur. Op zondag geopend van 13.00 tot 17.00 uur met rondleidingen om 13.30 en 15.30 uur. Toegang gratis.
en
re et Q
www.itsh opreparat ies.nl voor al uw reparatie s!
Hoorneslaan Hoorneslaan 201-203 Katwijk Katwijk aan aan Zee (Noord) Telefoon Telefoon (071) (071) 402 40 85 SPECIAAL SPECIAAL KEUZE-AFHAALMENU KEUZE-AFHAALMENU
Stel verschillende Stelzelf zelfuw uwmenu menu samen samen en maak drie verschillende keuzes keuzes uit uit onderstaande onderstaande gerechten: gerechten: 1.1.Babi BabiPangang Pangang 2.2.Tjap TjapTjoy Tjoymet metkip kip AjamKetjap Ketjap 3.3.Ajam Thaisekip kip 4.4.Thaise stokjessaté saté 5.5.44stokjes PauCheung CheungKa Kai i(kip (kipmet metpikante pikante saus) saus) 6.6.Pau FoeYoung YoungHai Hai 7.7.Foe
miniloempia’s loempia’s en en ++44mini nasiof ofbami bami 22xxnasi
8. Kou-Lou-Kai Kou-Lou-Kai 9. 2 soorten soorten rundvlees rundvlees (sambal en en ketjap) ketjap) 10. Ajam Pangang Pangang (met (met kip) kip) Gebakken Pangafilet 11. Gebakken Pangafilet 12. Babi Pangang Pangang spek spek
50* 40, € 23,95
23,95
€
€
*Bij keuze van 2 dezelfde gerechten geldt er een meerprijs van € 3,50 (behalve saté)
Iederevrijdag vrijdag en en zaterdag zaterdag v.a. 18.00 Iedere 18.00 uur: uur:
Chinees, Indisch Indisch en en Thais lopend buffet Chinees, buffet 18,95 p.p. p.p. Kinderen Kinderen €€9,50 p.p. (Kinderen 10 jaar €14,95 €€€18,95 29,95 t/mt/m 10 jaar 9,50 p.p. p.p.
47,00 Bijeen eenafhaalbestelling afhaalbestelling van minimaal €€28,Bij 28,krijgtuuvan van ons ons een een gratis gratis portie kroepoek! krijgt kroepoek!
ONBEPERKT ETEN ETEN / ALL YOU CAN ONBEPERKT CAN EAT EAT (Kinderen 10 jaar €15,95) ,95 p.p. p.p. (Kinderen (Kinderen t/mt/m 10 €€9,50) €€1131,95 77,95 t/m 10 jaar jaar 9,50)
Keuzeuituit4545verschillende verschillendegerechten. gerechten.Maandag Maandag t/m t/m donderdag donderdag en Keuze en zondag zondag m.u.v. m.u.v.feestdagen feestdagen
Ookmenumaaltijden menumaaltijden Ook 7 dagen per week geopend 7 dagen per week geopend
Angels Batida
www.kamsan.nl www.kamsan.nl
Look good, IT-Shop feel goodRijnsburg • Anjelierenstraat 40
Love & Devine
IT-Shop Rijnsburg • Anjelierenstraat 40 • www.itshoprijnsburg.nl • 071-8895060 NED
District
Red Button
Dreamstar
Reset
Enjoy
Smashed Lemon
Gafair
Soquesto
Geisha
Soya
ICNK
TQ Amsterdam
I Say
Tramontana Accessoires
Tulpstraat 7-13 Katwijk a/d Rijn 071 4013589
Van Limburg Stirumstraat 36 ijn 071 4013589 Noordwijk-Binnen Noordwijk-Binnen 071 3615805 071 3615805
Anjelierenstraat 40 • 071 - 889 50 60 www.itshoprijnsburg.nl
GRATIS
P
MAUSOLEUM RIJNSBURG HISTORISCHE GEDENKPLAATS In en rond de Grote Kerk in 1949 worden tijdens opgravingen de aan Floris V en zijn familie toegeschreven skeletten gevonden. Een onverwachte vondst: historisch lijkt vast te staan dat de laatste rustplaats van de Graven van Holland in de zestiende eeuw zijn verwoest door fundamentalistische aanhangers van Oranje. Bij opgravingen onder leiding van professor Glasbergen van het instituut voor Prae- en Protohistorie van de Universiteit van Amsterdam op het terrein van het abdijcomplex worden in de fundamenten van het dwarsschip voor het koor (ereplaats van de abdijkerk) een aantal skeletten blootgelegd die op één na alle door dr. Dijkstra uit Groningen worden geïdentificeerd als de stoffelijke resten van de Graven en Gravinnen van Holland. Later zou Prof. Maat na onderzoek aangeven,
dat het wellicht om andere stoffelijke resten zou gaan. Dit is niet bewezen. Graven en Gravinnen Bijgezet zijn; Simon, Floris de Zwarte; Petronella van Saxen, stichtster van de Abdij en weduwe van Floris III, graaf Floris IV, graaf Floris V en graaf Jan I. Het laatste skelet, wordt door Dijkstra vastgesteld, als dat van Dirk I, de elfhonderd jaar geleden overleden aartsvader van het Gravenhuis.
en hebben de uitstraling gekregen die het toekomt. Op dat grondgebied is namelijk Rijnsburg ontstaan in het jaar 975 en heeft Petronella van Saksen in 1133 de beroemde Abdij gesticht. Jaap Smit, Commissaris van de Koning, onthulde in
2018 de prachtige herinrichting en restauratie. Het Mausoleum is gevestigd achter de Grote Kerk op voormalig grondgebied van de Abdij. Een historische plek met een rijke geschiedenis. Er is uitgebreide informatie aanwezig.
Herbegrafenis Na deze identificatie worden de Graven van Holland en hun aanhang tijdelijk ondergebracht bijgezet in het mausoleum. In aanwezigheid van Koningin Juliana in 1975, het jaar van het 1000-jarig bestaan van Rijnsburg, vindt de onthulling van het Mausoleum plaats. Het Mausoleum en het gebied er omheen zijn gerestaureerd
GRAFVELD ONDER MEROVECHPARK RIJNSBURG Het Merovechpark in De Horn is in 2020 officieel geopend. Het grafveld ligt binnen de oude meander van de Vliet ten zuiden van het Oegstgeesterkanaal en werd in 1913 ontdekt bij het dieper omspitten van een perceel tuinbouwgrond. Tot zijn grote verrassing kwam een tuinder op zijn perceel potten tegen met daarin resten van verbrande botten, kralenkettingen en andere sieraden. In het grafveld werden mensen begraven tussen 550 en 675. Een groot deel van de schatten is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en in het Museum Oud Rijnsburg. Merovech was een Frankische koning die regeerde van 447 tot 458. In deze periode na de Romeinse overheersing kwam het Frankische Rijk, het West-Europa van nu, tot bloei.
Het park en de straatnamen in deze buurt zijn vernoemd naar het gevonden grafveld uit de Merovingische tijd. Graven met status Vooral belangrijke personen kregen op dit grafveld een plaats. Volwassen vrouwen werden begraven met kleurrijke kralenkettingen. Mannen
vaak met een wapenuitrusting. In een van de graven is een zwaardkraal gevonden, een geluksteen die aan een koord bij het zwaard hing. Een gouden gesp is de meest bijzondere vondst. Rijkversierde gespen en andere sieraden lieten zien dat je bij een belangrijke groep mensen hoorde. De gevonden gesp is versierd met
gouddraad en granaten (rode edelstenen). Uit onderzoek blijkt dat de granaten helemaal uit India kwamen! Waarschijnlijk was de drager van de gesp iemand die de koning vaak ontmoette. Het kralenveld Centraal in het park liggen uitvergrote kralen van keramiek die doen denken aan de schatten die in de graven gevonden zijn. Ook de zwaardkraal ligt ertussen. Deze is van natuursteen gemaakt. Het patroon van de gevonden gouden gesp is op een bank aangebracht. Dit grafveld uit de Merovingische tijd is uniek en daarom beschermd Rijksmonument. Het grafveld is verhoogd met grond waardoor het grafveld wordt beschermd. Het park is een aanwinst voor Rijnsburg en voor iedereen toegankelijk.
ZOMERAANBIEDINGEN DUTCH ID PHANTOM S75
• 500 Wh accu • Enviolo • Super Moto-X buitenbanden • Verende zadelpen € 4.599,voor comfortabele zit
NU VOOR
€ 3.999,-
CORTINA U4 E-BIKE TRANSPORT • 400 Wh accu Bosch • 7 versnellingen • Voordrager
€ 2.699,NU VOOR
€ 2.199,-
BATAVUS FINEZ • 500 Wh accu Bosch • 8 versnellingen Bosch • Diverse maten
€ 3.699,NU VOOR
€ 2.899,-
| LUYTEN Achterweg 22 | 2223 BG Katwijk 071 402 90 35 | biketotaal-luyten.nl
Kom naar de winkel en zie al onze aanbiedingen! Fietsen in alle soorten en maten!
GRAFMONUMENTEN ONDER DE VLOER VAN DE LAURENTIUSKERK De Rijnsburgse Toren is in 2022 geheel gerenoveerd en vormt weer een fraai geheel met de Laurentiuskerk. Wie tijdens Open Monumentendag de Grote- of Laurentiuskerk bezoekt, zal zich verbazen over de grote grafmonumenten onder de houten vlonder in het middenschip. Alleen op deze dag wordt de houten vlonder verwijderd. Ook vinden er ‘s middags orgelbespelingen plaats en zijn
er suppoosten om alles over de kerk te vertellen. De kerk is in 1577/1578 gebouwd met materialen van een voormalige kerk in de Hoofdstraat (toen Dorpsstraat) in Noordwijk. De kerk is achter de Romaanse toren uit de 12e eeuw gebouwd. Een restant van de Abdij van Rijnsburg die in 1133 door Petronella van Saksen, douairière Graaf Floris II van Holland werd gesticht en tijdens het Leids beleg verwoest. In het koor bevinden zich fragmenten van grafmonumenten voor leden van het grafelijk huis van Holland. Na de ingebruikname in 1578 is de kerk vijfmaal uitgebreid: 1633, 1660, 1903, 1910 en in 1923. In 1980 werd de kerk geheel gerenoveerd. De Rijnsburgse toren is eigendom van de burgerlijke gemeente. Carillon In de Romeinse tufstenen toren (12e eeuw), de enige overgeblevene van een tweetal dat het front van de oude Abdijkerk
sierde, bevindt zich een prachtig carillon. De Abdijkerk had twee torens waarvan de zuidelijke bewaard is gebleven. De kooromgang kwam vermoedelijk tot stand in 1660. Tegen de kooromgang is een consistorie gebouwd. De lantaarn en de naaldspits van de toren dateren uit 1830 en zijn herbouwd bij de restauratie van 1964. Vanwege plaatsgebrek werd de kerk in 1903 uitgebouwd met de zuiderzijbeuk naar ontwerp van H.J. Jesse, in 1910 met het noordertransept en in 1923 met het zuidertransept naar ontwerp van W.I. Fontein. Zo ontstond het huidige gebouw met de drie-beukige opzet met transepten. Over de restauratie in 1980-1981 verscheen een gedenkboek.
gebouwd door de firma G. van Leeuwen en in 1953 door diens zoon Willem van Leeuwen gewijzigd. In 1989 restaureert de firma Pels & Van Leeuwen het orgel en wijzigt de dispositie.
Orgel Het orgel is in 1975 gebouwd door de firma Jac. van der Linden & Co. (Leiderdorp). Daarbij is gebruik gemaakt van het vorige orgel in deze kerk, dat in 1924 was
Toren beklimmen Tussen 13.00 en 16.00 uur is er gelegenheid de toren te beklimmen. Gratis kaartjes verkrijgbaar in het museum van het Genootschap.
In 2011 voert Adema Kerkorgelbouw uit Hillegom opnieuw een renovatie uit. Hierbij wordt de kast van het zwelwerk vernieuwd, de kleine balg vervangen door een grote magazijnbalg. Ook worden de manuaal tongwerken, de Viola di Gamba en de Voix de Celeste vervangen. Alle registers worden opnieuw geïntoneerd. Na de laatste renovatie heeft het orgel een brede en romantische klank gekregen. Het orgel telt 28 stemmen, verdeeld over 2 klavier en pedaal.
BEZOEK HET MUSEUM VAN GENOOTSCHAP OUD RIJNSBURG In een prachtig gerestaureerd 18e-eeuws woonhuis aan de Oude Vlietweg is sinds 1979 het Museum van het Genootschap Oud Rijnsburg gevestigd. Hier maakt u kennis met de rijke geschiedenis van het historische centrum van het minstens 1.050 jaar oude Rijnsburg. Op de begane grond vindt u belangrijke archeologische vondsten uit de periode van circa 600 na Christus tot heden. In de vitrines zijn voorwerpen uit opgravingen, historische objecten en een verzameling agrarische gereedschappen te bewonderen. Daarnaast staat er een maquette van het voormalige abdijcomplex dat tot ongeveer 1570 het centrum van Rijnsburg domineerde.
Op deze verdieping worden ook diverse films over de geschiedenis van Rijnsburg vertoond. Een indrukwekkende animatiefilm laat zien hoe de abdij er vroeger uitzag, terwijl een tweede animatie de ontwikkeling van de bewoning van het gebied toont: van de vroegste bewoners tot de periode na de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast zijn er interactieve flatscreens met uitgebreide informatie, die bezoekers zelf kunnen bedienen. Op de bovenverdieping is nog meer historische informatie te vinden, evenals een wisselende tentoonstelling. Deze verdieping is bereikbaar met een traplift, waardoor het gehele museum toegankelijk is voor iedereen.
Het museum beschikt over een actieve tentoonstellingswerkgroep die steeds nieuwe thema’s en exposities ontwikkelt. Tijdens Open Monumentendag is traditioneel de jaarlijkse Oranje-expositie te zien, waarbij amateurkunstenaars strij-
den om De Zilveren Penseel. Het museum is gratis te bezoeken. Tijdens Open Monumentendag is het geopend van 10.00 tot 16.00 uur. Een vrijwillige donatie wordt zeer op prijs gesteld.
HET VALKENBURGS PONTJE In 1619 vraagt de Heer van Valkenburg Johan de Hertoge aan de Staten van Holland toestemming om een tarief voor het Valkenburgse Veer vast te stellen. De oude penning is geen wettig betaalmiddel meer en er onstaan “kijvagiën en vegterijen” rond het pontje. Met andere woorden: er wordt gescholden en gevochten. 400 jaar later is dat wel anders.
Haagsche Schouw, het Valkenburgse Veer en het veer in Katwijk aan de Rijn.
Geschiedenis Het veer is veel ouder dan 400 jaar. Al in 1372 wordt het genoemd, wanneer de Sint Pancraskerk te Leiden anderhalve morgen land koopt “bij het veer te Valkenborch”.
Tot 1850 wordt er met een roeiboot overgezet. Daarna is het een echte veerpont. In 1898 wordt het tot dan toe houten vaartuig vervangen door een ijzeren.
Vanouds waren er drie veerverbindingen over de Rijn ten westen van Leiden: het
het Veerpad. In dat jaar komt er een gemotoriseerde pont. Deze komt echter tot zinken
en in 2005 wordt de huidige elektrisch aangedreven pont in gebruik genomen.
Het Haagsche Schouw wordt als veer in 1802 vervangen door een brug. Hetzelfde was in Katwijk al in 1612 gebeurd. Het Valkenburgse veer is dus het enige van de drie veren te westen van Leiden, dat nog bestaat en is een van de oudste nog bestaande veerverbindingen in ons land.
In 1938 komt er opnieuw een ijzeren pont. Dit laatste pontje vaart tot 1998 en is nu als varend monument te zien bij
NEDERLANDS HERVORMDE KERK VALKENBURG De Nederlands Hervormde Kerk is een ontwerp van de Rotterdamse architect G.M. Verloo en in 1949 in het centrum van Valkenburg. De kerk gebouwd op een heuvel die is ontstaan door de ophoping van de resten van de Romeinse castella. Vanaf de 7e eeuw heeft hier een kerk gestaan. Nadat in 1940 de 19e eeuwse kerk was verwoest, werd op het naastgelegen veld een noodkerk neergezet die tot 1950 dienst zou doen. Oorzaak van de 10 jaar lange wachttijd waren de opgravingen naar de castella die onder leiding van Albert van Giffen werden uitgevoerd. Zowel de vormgeving als de traditionele rechtlijnige kerkplattegrond zijn typisch voor de protestante kerkbouw in het eerste decennium na WO II. De eerste steen van de kerk werd in 1948 gelegd. Uit geldgebrek werd destijds de toren
achterwege gelaten. De fundering werd wel al gerealiseerd. De huidige toren kwam in 1999 tot stand, op basis van het oorspronkelijke ontwerp van Verloo. Architectonisch kenmerkt het kerkgebouw zich door een sobere, traditionalistische vormgeving. Karakteristiek is de eenvoudige hoofdvorm met de rechthoekige plattegrond en de tuitgevels die het zadeldak insluiten. De decoratie is beperkt tot enkele betonnen sierelementen. De licht getoogde ingang is voorzien van holle betonnen omlijsting. De dubbele houten deuren zijn oorspronkelijk en voorzien van smeedijzeren hangwerk. Boven de ingang is een lantaarn in een historiserende vorm geplaatst. Aan weerszijden zijn twee kleine vensters met een glas-in-loodvulling aangebracht. Op galerijhoogte zijn drie getoogde vensters in de symmetrische kerkgevel ge-
plaatst. Het lijstwerk is voorzien een glas-in-loodvulling van getinte ruitjes. Rondom de vensters zijn elementen als strekbogen en banden aangebracht, die ook in het ronde venster op kaphoogte te herkennen zijn. De gedenkramen in de beide achterste vensters zijn geschonken door de regimenten die bij de strijd in 1940 betrokken waren. Het zuidelijke raam
herinnert aan vrede, het noordelijke venster aan strijd. Tegen de westgevel is de driekantige uitbouw ten behoeve van het spreekgestoelte geplaatst. De vierkante toren en de aanbouw zijn opgemetseld met een meer egale lichtbruine baksteen. De omloop van de toren is voorzien van een hekwerk dat meer eigentijds is vormgegeven.
TORENMUSEUM AAN DE LIMES IN VALKENBURG-ZH Het Zuid-Hollandse Valkenburg kent een lange geschiedenis, vanaf de ijzertijd tot het heden. Rond het begin van onze jaartelling kwamen de Romeinse legers in onze streken. Ze bleven een paar honderd jaar en bouwden langs de Rijn een verdedigingsgrens, de Limes geheten. In Valkenburg zijn na de Tweede Wereldoorlog, toen het dorp verwoest was, opgravingen gedaan. Toen is het Castellum Praetorium Agrippinae, een Romeinse vesting, gevonden. Het bleek een rijke archeologische vindplaats te zijn. Tot op de dag van vandaag vinden rond Valkenburg opgravingen plaats. Het Torenmuseum is gevestigd in de Toren, heeft zeven verdiepingen en staat op een toepasselijke plaats: een terp in het centrum van het dorp aan het Castellumplein. De terp
is ontstaan doordat hier achtereenvolgend zes Romeinse Castella hebben gestaan. Ieder volgend Castellum werd gebouwd op de resten van de verwoeste voorganger. Valkenburg verkreeg archeologisch internationale allure door de vele opgravingen en vondsten. In het museum zijn de tweede en derde etage gewijd aan deze opgravingen en het leven van soldaten en burgers die in en rond het Castellum woonden en werkten. Er zijn tientallen Romeinse voorwerpen te zien die in Valkenburg zijn opgegraven.
daten begraven is. Ook is er een monument met de namen van de omgekomen burgerslachtoffers.
De eerste etage in toren is gewijd aan de Valkenburgse geschiedenis. De tweede wereld oorlog, de paardenmarkt en nog veel meer.
Vanaf de zevende etage, de trans van de toren, is er een prachtig uitzicht over een groot deel van Zuid-Holland.
Naast de Toren is een militaire ere begraafplaats waar een deel van de gesneuvelde sol-
Het museum is elke zaterdag en zondag van 13.00 tot 16.00 uur geopend.
Toegang is € 2,-. Kinderen tot 18 jaar gratis. U bent van harte welkom.
BEZOEKERCENTRUM VLIEGVELD VALKENBURG De voormalige telecommunicatiebunker van Marinevliegkamp Valkenburg is ingericht als permanente expositieruimte. De tentoonstelling behandelt de geschiedenis van het vliegveld van 1930 tot de sluiting in 2006. Stichting Historie Vliegveld Valkenburg wil de geschiedenis van het voormalige vliegveld Valkenburg onder de aandacht brengen. Vrijwilligers, waaronder veel oud-marinemensen, hebben de afgelopen jaren hard gewerkt om het bezoekerscentrum te realiseren. De historie van het vliegveld heeft een betekenis die diepgeworteld zit bij mensen uit de omgeving en mensen die op het vliegveld hebben gewerkt. Verzamelde collectie De expositieruimte in de bovengrondse Koude Oor-
log-bunker bevat talloze historische foto’s, modellen en kleine voorwerpen. Buiten staan onder andere een vliegtuigtrap waarlangs vele staatshoofden afdaalden en een complete vliegtuigmotor. Ook zijn er voorwerpen te zien die op het terrein zijn opgegraven, zoals delen van Duitse en Nederlandse vliegtuigen. Dit jaar is de expositie ‘Flug-
platz Katwijk’ te zien over het vliegveld tijdens de Duitse bezettingstijd. De tijdelijke tentoonstelling bevat foto’s, voorwerpen en enkele maquettes. De SHVV organiseert ook regelmatig activiteiten. Zo dient het bezoekerscentrum als startpunt voor fietstochten langs de sporen van de Tweede Wereldoorlog.
Het bezoekerscentrum is op zaterdag 12 september open. zijn. Dit jaar zorg de Harmonie Katwijk voor een extra feestelijk tintje. De harmonie treedt tussen 12.00 en 14.00 uur twee keer op in de tuin naast het bezoekerscentrum. Ook is een radiozendamateur aanwezig om morse seinen te demonstreren.
EEN FEEST VAN VERRASSINGEN BIJ MOLEN DE GERECHTIGHEID Wie een bezoekje brengt aan Molen de Geregtigheid komt ogen tekort. Deze korenmolen uit 1740 is op zichzelf al een interessante bezienswaardigheid, maar inmiddels is de molen uitgegroeid tot een mini-museum. Er is van alles te zien en te leren over onze lokale geschiedenis.
nis en daarnaast is hij een verdienstelijk schilder. Zijn enorme schilderij, ‘500.000 jaar klimaat, mens en dier’, is een leerzame tijdlijn die van alles vertelt over het leven in onze regio. Een tweede doek is inmiddels klaar en vertelt over het leven aan de hand van grondboringen hier in de regio.
Molenaar Jack Bouma is van jongs af aan al geïnteresseerd in de geschiedenis van Katwijk en de regio. De Katwijkse geschiedenis heeft nog talloze verhalen en mysteries die nog niet verteld of uitgezocht zijn en dat motiveert hem om de lokale geschiedenis te blijven onderzoeken en de verhalen door te geven.
Sinds enkele jaren is ook Historisch Genootschap Het Rijndorp een vaste waarde bij Molen de Geregtigheid. De vrijwilligers staan voor u klaar om u alles te vertellen over de molen en de geschiedenis van Katwijk aan den Rijn. Ook wordt er een deel van de collectie van het genootschap tentoongesteld.
Zijn creatieve vaardigheden komen daarbij goed van pas. Bouma is molenbouwer met veel bouwkundige ken-
ORGELCONCERTEN EN TORENKLIMMEN IN DE DORPSKERK Ook dit jaar is de Dorpskerk in Katwijk aan den Rijn weer open en kunt u een van de oudste kerken van de regio bezoeken en de hele dag genieten van orgelspel. Het rococo-orgel van de Dorpskerk is in 1765 gebouwd door de Leidse orgelbouwer Pieter Assendelft en was een geschenk van de toenmalige heer van Katwijk Frederik Hendrik Baron van Catwijck. Terwijl u geniet van de mooie orgelklanken kunt u de Dorpskerk bewonderen. De geschiedenis van de kerk gaat terug tot de 13e eeuw en dat is te zien aan de vele historische elementen die de kerk rijk is. Vergeet dan vooral niet naar de vloer te kijken, waar diverse grafzerken liggen uit de 17e en 18e eeuw. Zo ligt de stichtster van het Koningshofje hier begraven en vinden we een rijk versierde steen van Carolus
Boers, baljuw van Katwijk. Bijzonder is het grafmonument van Willem van Liere en Maria van Reigersberg, een uniek beeldhouwwerk van de beroemdste beeldhouwer uit die tijd, Rombout Verhulst. Het monument is niet alleen bijzonder om haar schoonheid, maar ook omdat het betaald werd uit particulier geld. Bovendien werd voor het eerst ook de vrouw op het graf afgebeeld, ongekend in die tijd wat daarna nog maar één keer is herhaald. Er zal over de dag, met name in de middag, een aantal keer een mogelijkheid zijn om de toren van de Dorpskerk te beklimmen. Dit gebeurt onder begeleiding en in kleine groepjes van maximaal 4 mensen en dus alleen bij voldoende beschikbare mensen. U kunt hiernaar vragen bij de aanwezige mensen in de kerk.
Laat u meenemen door de mooie orgelklanken en leer aan de hand van de vele historische elementen over de geschiedenis van de Dorpskerk. Het orgel wordt op verschillende momenten op de dag
bespeeld door verschillende organisten. Kunt u zelf orgelspelen? Vraag dan aan een van de mensen in de kerk of spelen mogelijk is. Wees welkom, de kerk is van 10.00 uur tot 17.00 uur geopend.
KATWIJKSE CULTUURHISTORIE “OP DE KAART” IN HET KORT villa bijgenaamd de Theemuts of (1937) ook bekend als Paddestoel, een ontwerp van de architect H.J. Jesse.
Gemeentehuis (1932), Koningin Julianalaan 3, Katwijk Het gemeentehuis ligt op de grens van Katwijk aan Zee en Katwijk aan den Rijn. Het gebouw is ontworpen door de architecten Hooykaas en Van Lockhorst. Op 21 september 1932 is het officieel geopend door prinses Juliana.
Aan de Voorstraat (links) op Hogeweg 1 staat het huis Ons Prinsesje (1903) (niet open), naar een ontwerp van H.J. Jesse. Hier woonde o.a. Jan Toorop die les heeft gegeven aan de Katwijkse kunstschilder Willem Wassenaar. Huis van de Fam. Kraaijenoord, Annastraat 2 (niet open) Dit woonhuis dateert uit 1903 en is ontworpen door de architect H.J. Jesse.
Naast het gemeentehuis ligt het Burgemeester De Ridderpark Even verderop staat in de Sta(1915). In het plantsoen staat tionsstraat het appartemenhet monument voor gevallenen tencomplex De Wissel. Dit in WO II, De Leeuw (1948),van is gemaakt in de voormalige L. O. Wenckebach. Ook is er ‘Boorsmaschool’, een lagere de gedenksteen te vinden Ter school ontworpen door Van der herinnering aan hen die vie- Klaauw in het midden van de len na 5 mei 1945 in voormalig jaren 30 van de vorige eeuw. Nederlands Indië of waar ook ter Links in het plantsoentje staat wereld. In het plantsoentje staat het borstbeeld van schilder, eteen hardstenen Grenspaal, de ser en illustrator Tjeerd Botteofficiële grens tussen het ge- ma (1978) naar ontwerp van meentedeel van Katwijk aan Jaap (Jacques) Hartman. den Rijn en Katwijk aan Zee. Struikelstenen voor Duinoord 38 Tegenover het marktterrein is de ingang van Duinoord, in de ventweg liggen voor nr. 38 sinds 2018 3 Struikelstenen, dit zijn herdenkingstenen ter herinnering aan Joden die van hieruit weggevoerd en in de concentratiekampen omgekomen zijn.
De Theemuts, Zeeweg 105 (niet open) Op de hoek Duinoord/Zeeweg staat op huisnummer 105 de
Oude Begraafplaats (1791), Zuidstraat De namen van de kerkmeesters staan op een ingemetselde steen naast het toegangshek van deze bijzondere begraafplaats. Katwijk aan Zee was de derde gemeente in Nederland die het begraven in de kerk afschafte en overging op het buiten de kerk begraven. Deze begraafplaats werd geopend voor het begraven van personen uit alle rangen en standen. Zo zijn er grafstenen van diverse professoren, burgemeesters, dichters/schrijvers, kapiteins, maar ook van de gewone Katwijker. Brandweerstalling, Schoolstraat 2a De voormalig brandweerstalling is in 2013 weer in gebruik genomen in zijn oude functie door enkele fanatieke brandweerlieden, die zich bezighouden met
historische brandweermateriaal. Daarvoor werd de stalling gebruikt door de gemeente voor enkele voertuigen. Momenteel zit in het pand Stichting Historisch Brandweermateriaal Katwijk (SHBKW) met enkele historische voertuigen- en historisch brandweer materiaal-alsmede het historische voertuig van de Noordwijkse brandweer, eigendom van de personeelsvereniging van de huidige brandweer uit Noordwijk. Tijdens de Open Monumentendag is weer veel brandweermateriaal en diverse brandweerwagens te zien. De Universel (1969), Zuidduinseweg 7 Een prachtige plek voor een tempel, zo op de top van de duinen. Het is een ontwerp van S.J. van Embden. De tempel is in beton gegoten en aan de buitenzijde bepleisterd. Aan de binnenzijde lijkt de koepel doorschijnend en laat deze een zacht gefilterd licht door in de ruimte. Deze tempel is uniek omdat het de enige tempel van de Soefibeweging is in de hele wereld.
Vuurtoren (1605), Vuurbaakplein De oude vuurtoren was door landafslag op het strand beland. Dit exemplaar is een rijksmonument dat in 1989 is gerestaureerd. De vuurbaak is, op de Brandaris na, de oudste van Nederland en heeft tot 1913 dienst gedaan. Omdat er geen schepen van het strand af- en aanvoeren en de lichten van de vuurtorens van Noordwijk en Scheveningen het hele kustgebied bestreken, werd de vuurbaak overbodig. De toren wordt beheerd door vrijwilligers van het Genootschap Oud Katwijk. Er is een permanente tentoonstelling over Katwijk ingericht en op de toren krijgt u een prachtig uitzicht over de zee en het dorp. Op het Vuurbaakplein staat de KW 88 ‘Zorg en Hoop’ (1911), de enig overgebleven originele bomschuit (garnalenboot) ter wereld. Ook ligt er een 200-jaar oud anker, dat door een Katwijks vissersschip uit de Noordzee is opgevist.
Terug op de Boulevard staat in Oorlogsmonument Enge- de zeereep het beeld ‘Vrouw landvaarders en het bij- in ligstoel’ (2004) door Guido behorende Informatiepaneel Metsers en links daarvan staat (2018). Boulevard t.h.v. de voormalig Cafe Restaurant ’t Zwaantje. Dit restaurant verSeinpoststraat. Het informatiepaneel vermeldt vangt het in de Tweede Wereldoorlog, op last van de Duitse bein het kort: 1. Het verhaal van Katwijkers zetter, afgebroken eeuwenoude of mensen die vanuit Katwijk Restaurant het Zwaantje, welke tegen de wil van de bezetters gelegen was op de hoek Voornaar Engeland gevlucht zijn om straat / Boulevard. Het nieuwe zich daar in te zetten tegen de restaurant heeft de stormramp Duitse overheersing van ons van 1953 doorstaan doordat voor het gebouw als fundament land. 2. De geschiedenis van het een bunker uit de Tweede WeZeehospitium en het tunneltje reldoorlog is gebruikt en deze waardoor in de oorlog diverse door de storm niet is weggeslapersonen hebben geprobeerd gen. Het gebouw staat momenteel leeg. naar Engeland te ontsnappen! 3. De geschiedenis van de Duitse verdedigingswal, de zgn. Oude Kerk en Toren (1461), ‘Atlantikwall’ die hier stond en Boulevard 109 waarmee de Duitsers probeer- De kerk werd door de Spanden te voorkomen dat de geal- jaarden en/of de Watergeuzen lieerden vanuit zee Nederland in brand gestoken. Rond 1600 is de kerk weer herbouwd. Op zouden binnenvallen. oude afbeeldingen is goed te
zien dat de kerk oorspronkelijk midden in het dorp stond. Stormen hebben in de loop der tijd zoveel grond weggeslagen dat de kerk sinds ongeveer 150 jaar op de Boulevard staat. In de oorlogsjaren (1940 - 1945) is het bovenstuk van de toren door de bezetter afgebroken. Omstreeks 1953 is de toren opgebouwd en voorzien van een carillon. Katwijkers noemen de kerk ook wel de Oude Kerk of Andreaskerk. Voor de kerk staat het beeld ‘ter nagedachtenis aan de stoere vissers die gedurende de oorlogsjaren 1914 - 1918 zijn omgekomen’ (1930) van Louis Simon Willem van der Noordaa. Het stelt een vissersweduwe met haar zoon voor. Het beeld werd geschonken door Prinses Juliana. Zij gaf het aan de Katwijkse bevolking bij haar afscheid van Katwijk. De Weeshuisstraat is een nagebouwd buurtje waar kleine (vissers) woningen in oude stijl zijn gecreëerd. Op de Schippersdam staat een mooie waterpomp in oude stijl en op nummer 2, zien we een eenvoudige visserswoning uit 1901 zoals ze rond die jaren talrijk in Katwijk voorkwamen. De Louwestraat behoort met onder andere de Zuidstraat, Baljuwstraat en Voorstraat tot de aller oudste en meest karakteristieke straten van Katwijk. Melkwinkel / Bakkerij, Louwestraat 10 (niet open) Deze voormalige boerderij annex bakkerij is heel lang in bezit geweest van de Familie Verdoes. De gemeente besloot in 1974 het gebouw op de monumentenlijst te zetten.In 1994 is het pand door dhr. P. Verdoes verkocht aan bouwbedrijf D. van Duijvenbode. De Rijksdienst voor Monumentenzorg heeft een restauratieplan opgesteld. Aan de hand van dit plan is het pand gerestaureerd. De herkomst van de naam Louwestraat is niet helemaal duidelijk, maar is waarschijnlijk
zo genoemd omdat de straat in de luwte (’t Loutje’) lag. Vroeger stond deze straat in het kadaster vermeld als ‘Middelstraat’ .
Vredeskerk (1905), Voorstraat 35 Architect H.J. Jesse ontwierp de Vredeskerk. Het is van de gereformeerde gemeente, die zich in 1834 afscheidde van de hervormde gemeente van Katwijk. In de kerk bevindt zich het al evenzo befaamde Bätz orgel (1765), gebouwd door Johann Henrich Hartman Bätz. Oorspronkelijk werd het gemaakt voor de Doopsgezinde kerk in Nederland in Utrecht. In 1859 is het aangekocht voor de Oude Kerk en na sluiting hiervan is het in 1886 verkocht aan de Gereformeerde kerk.
Nieuwe Kerk (1887), Voorstraat 79 De kerk is gebouwd naar ontwerp van architect H.J. Jesse in de Neo-Renaissance stijl. Het gebouw diende ter vervanging van de te klein geworden Oude Kerk. Het is de enige kerk van deze afmeting die gebouwd is zonder pijlers en ruimr 1.500 zitplaatsen biedt. Internationaal bekend is het Van den Heuvelorgel (1983) dat behoort tot een van de grootste van ons land.’s Zomers vinden er orgel- Het ‘Witte Schooltje’ is in 1848 concerten plaats van internatio- gebouwd als bewaarschool, naal befaamde organisten. De van 1906 tot 1948 gebruikt als prachtige lampen van de kerk ‘gemeentezaal’ en in 1949 verheeft de schilder C. Jetses op bouwd en vergroot en weer in een van de door hem geïllus- gebruik genomen als kleutertreerde schoolplaten afgebeeld. school. In 1994 werd het wederOok bevindt zich in de kerk de in om verbouwd en is sindsdien Renaissancestijl vervaardigde als winkel in gebruik voor de Baronnenbank, met het wapen verkoop van radio’s en tv’s. van de familie Van Wassenaer De Badstraat is helemaal gevan Catwijck. Het uurwerk in moderniseerd. Bij het verboude toren werd geschonken door wen van het pand op de hoek Baron en Baronnesse van Was- Badstraat / Tramstraat werden onder de vloer de spanten van senaer van Catwijck. een vroeger Bomschuit (houten Katwijks Museum (1913), vissersschip) terug gevonden. Deze spanten staan nu opgeVoorstraat 46 Het gebouw is ontworpen door steld in het Katwijks museum. H.J. Jesse. Deze kapitale rederswoning is gebouwd in op- ‘Franse’ school (K&O gebouw), dracht van de Katwijkse reder Sluisweg 16 (niet open) F.E. Meerburg. Het werd van Dit is een school voor het lager 1953 - 1981 gebruikt als poli- onderwijs, met bouwjaar 1883, tiebureau. Vanaf 1983 doet het naar ontwerp van J. van Wodienst als museum. Op 10 mei ningh. De school werd in 1914 1984 werd het museum door uitgebreid met hoektorens. Deze Prinses Juliana feestelijk geo- school staat bij de Katwijkers pend. Kunstenaar Tjeerd Botte- bekend als de ‘Franse’ school ma (1884-1978) is medeverant- (de zogenaamde Burgersschool, woordelijk voor de inrichting. In hier werd in het begin van de het museum bevindt zich dan vorige eeuw al onderwijs gegeook een speciale ‘Bottemazaal’, ven in talen, onder andere in de waar materiaal van hem, zijn Franse taal). Ook de bekende kunstzinnige vrouw en beide kunstenaar- en schrijver Rien dochters zijn tentoongesteld. Poortvliet heeft hier op school Het museum kent wisselende gezeten. tentoonstellingen. Vaste onderdelen zijn een keur aan schilde- In de Burgersdijkstraat heeft rijen, klederdrachten, stijlkamers, links op nummer 14 (uit 1898) scheepsmodellen, oudheidkun- Herman Heijermans tussen 1901 -1904 gewoond, de bedige voorwerpen en diorama’s. faamde schrijver van tientallen
toneelstukken, onder andere van het bekende ‘Op Hoop van Zegen’ (dat gedeeltelijk in Katwijk werd verfilmd). Het pand nummer 12, uit ongeveer 1900, is het vroegere woonhuis van reder Lammens, op de gevel bevindt zich een groot tegeltableau waarop een voorstelling is afgebeeld ontleend aan het vissersleven. Huis van familie Freke-van der Sluis, E.A. Borgerstraat 1 (“Het grote gele huis met de poort”). (niet open) Dit huis werd omstreeks 1906 gebouwd. De architect was Hendrik Johannes Jesse (18601943). Opdrachtgever was aannemer (en wethouder) Rein Ouwehand (1862-1940), die eerst in 1888 een passend huis voor zichzelf bouwde op de Burgersdijkstraat 8. Eind 1905 kreeg hij een bouwvergunning voor een groter pand aan het begin van de E.A. Borgerstraat, waar overigens een aantal kleine huizen voor moesten verdwijnen. Er is nog een kopie van de ontwerpschets aanwezig. Villa Allegonda - Voormalig Hotel Savoy (1901), Boulevard 1 (niet open) Gebouwd door de Katwijkse aannemer J.A. de Best als het woonhuis Villa ‘Sigrid’. Hier woonde schilder G.M. Munthe. In 1916/1917 is het door J.J.P. Oud (een van de oprichters van De Stijl) verbouwd tot villa in de kubistische stijl. Het huis kreeg toen de naam ‘Allegonda’, vernoemd naar de vrouw van de Rotterdamse eigenaar/ theehandelaar Trousselot. De Moorse kamer in het pand werd ontworpen door Menso en zijn zoon Harm Kamerlingh Onnes. Het pand werd wereldberoemd. Na het overlijden van de zoon van eigenaar Trousselot werd de villa verkocht en kreeg uiteindelijk een bestemming als hotel. In 2015 is het pand weer verkocht en krijgt het weer een woonbestemming. Visserijschool (1953), Sluisweg 98 (niet open)
Het gebouw is ontworpen door ir. J. Jonkman en P. van Dorp uit Leiden. Al in 1888 werd er in Katwijk zeevaartkundig onderwijs gegeven. Grondlegger hiervan was Cornelis Boorsma (18251915), directeur van de eerste visserijschool. Omstreeks 1909 werd deze in gebruik genomen. In 1951/1952 is deze vervangen door het huidige gebouw. De Oude Redschuur De loods werd in 1951 gebouwd voor de reddingsboot van KNRM Katwijk. De Oude Redschuur is van de gemeente, die besloot het te behouden, te restaureren en een nieuwe bestemming te geven. Het Koning Willem-Alexander Gemaal (1805), Binnensluis Het huidige boezemgemaal heeft het oude gemaal, uit 1805, vervangen en is het grootste gemaal van Rijnland. Het wordt gebruikt voor het lozen van het overtollige water naar zee. Het zorgt er voor dat de waterstand binnen het Rijnland op het juiste niveau blijft. In 2009 zijn de pompen vervangen en is het gemaal uitgebreid. Het gebouw zelf is een Rijks monument en staat op de lijst van 100 topmonumenten in Nederland uit de wederopbouwperiode (1940-1958). Kalkoven (1934), Reygersberglaan (niet open) Dit is een van de weinige industriële monumenten die onze gemeente rijk is. Het is de laatste nog bestaande kalkoven van Zuid-Holland. Hier stonden oorspronkelijk twee ovens. Deze heeft tot 1971 dienst gedaan als oven van schelpkalk. Sinds 1992 is het een gemeentelijk monument dat diverse malen gerestaureerd is. RK Kerk Joannes de Doper (1911), Kerkstraat 70 Het gebouw is ontworpen door J.H. van Groenendael, een leerling van Kuijpers. Opmerkelijk is dat de kerk in slechts 9 maanden is gebouwd met behulp van de werkloze bewoners van Kat-
wijk aan den Rijn. De aangrenzende begraafplaats werd al rond 1860 aangelegd. De glas in lood ramen dateren uit 1948 en zijn in 1999 helemaal gerestaureerd. In de Kerkstraat zijn ook een aantal monumentale panden te zien. Nr. 60, 62 de oude Bank van Lening uit 1786. Later was er een schoenmakerij in gevestigd. Op nr. 58 staat een oud boerderijtje, vermoedelijk uit de 19e eeuw. Nr. 47 is gebouwd in 1805 en betaald uit de nalatenschap van Antonia Jacoba Koning. Het hofje was bestemd voor alleenstaande dames uit de gegoede stand. De entree wordt gevormd door een hek met opschrift ‘ANNO - KONINGSHOF - 1805’ Nummer 54 was in de periode 1844 - 1853 een instituut voor jongedames, met onderwijs in de Franse en Duitse taal, die kan worden gerekend tot een van de meest belangrijke van het dorp. Nr. 35 is een woonhuis uit de 18e eeuw, dit was de woning van pastoor B.C. van Straelen en de (koopvaardij) kapitein Maarten Spaanderman, wiens ‘dagboek’ is verfilmd en Pieter Rosier. Nr. 33 is een 18e eeuwse woning. Nr. 30 is een van de alleroudste panden van Katwijk aan den Rijn, vermoedelijk 17e eeuws, de vorige eigenaar heeft het gerestaureerd. Nr. 31 is een 18e eeuwse woning en voorheen het woonhuis van de smid. Nr. 29 was de smederij (1832). Deze was in de zestigerjaren van de vorige eeuw nog steeds in bedrijf. In de muur ziet men de ringen nog zitten waaraan de paarden vastgezet werden tijdens het beslaan van de hoeven. Nr. 4,6,8 en 10 zijn in 1857 gebouwd als ‘Weeshuis’, op de fundamenten van het oude weeshuis (van voor 1500). Het weeshuis heeft tot 1927 (of 1929) dienst gedaan. Op de ingesloten driehoek, naast Bakkerij Van Maanen, staat de Oranjeboom. Rondom de kastanjeboom staat een ijzeren hekje waarop in goudkleurige letters O.V. 93 is aan-
gebracht. Om de boom heen is sierbestrating aangebracht. Links van de boom, op de linkerhoek, kruising Kerkstraat/ Achterweg, staat een rechthoekig huis wat gebouwd is op een ‘Communicatiebunker’ uit de Tweede Wereldoorlog. 20. Transformatorhuisje (1927/1928), Van Egmondstraat 4 (niet open) Het electriciteitsgebouw is ook vanwege het ervoor liggende pleintje bijzonder. In 2015 is op initiatief van de Wijkraad Katwijk aan den Rijn, het smeedijzeren hekwerk in oude stijl teruggebracht. Wat het geheel tot een zeer bijzonder pand maakt. De Roskam (1560), Turfmarkt 2 Het gebouw was van oudsher eigendom van de baronnen van Wassenaer van Catwijck. In het verleden deed het dienst als herberg. Zo komt het gebouw ook aan zijn naam: men kon er paarden stallen die werden geborsteld en gekamd. Later heeft het gebouw jarenlang dienst gedaan als gerechtsgebouw en gemeentehuis. Het is recent verbouwd tot verenigingsgebouw. De Wilbert (1722), Overrijn 7 (niet open. Het park is wel toegankelijk) Het toenmalige ‘Hof van Katwijk’ werd in 1831 aangekocht en in gebruik genomen als Rooms-katholiek gymnasium voor jonge heren, St. Willebrord genoemd. In het begin van de 20e eeuw was het een opleidingsinstituut voor de paters Jezuïeten en later de paters Franciscanen. Het werd bekend onder de naam Missiecollege. Sinds 1966 wordt het pand gebruikt als bejaarden-
en verzorgingstehuis. Eveneens deel van het geheel is gebouw Mutua Fides (1851) ontworpen door M.G. Tetar van Elven. Het Heerenschoolbos is de tuin die oorspronkelijk bij de buitenplaats ‘Hof van Katwijk’ hoorde en waarvan de 17e eeuwse aanleg met middenas en vijvers nog grotendeels herkenbaar is. In het park ligt de begraafplaats van katholieke geestelijken. Het Spinozahuis, Spinozalaan 29, Rijnsburg De wereldberoemde filosoof Benedictus de Spinoza woonde van 1661 tot 1663 in dit huisje. Hij had er een kleine kamer waar hij lenzen voor optische instrumenten sleep. Hier schreef Spinoza verschillende werken. Zijn voornaamste werk was de Ethica. In 1896 werd de woning aangekocht door de vereniging Spinoza. In1899 werd het museum in de woning geopend. In de vorige eeuw is het huisje door veel beroemheden bezocht, waaronder de geleerde Albert Einstein. Maranathakerk, Burg. Hermanstraat 40 (niet open) De kerk heeft in de zijmuren glas in loodramen met mooie voorstellingen, waarin het Onze Vader wordt uitgebeeld. De kerkbanken zijn allen voorzien van houtsnijwerk. U komt door de Koestraat. In de Koestraat en op de hoek Koestraat/Vliet NZ staan enkele panden die stammen uit het begin van de vorige eeuw. Ze zijn de afgelopen jaren gerestaureerd. De Koestraat is een van de oudste straten van Rijnsburg. Rijnsburg is destijds ontstaan langs de Vliet. Eeuwenlang werden via de Vliet goederen af- en aangevoerd. Aan de Vliet Noord- en Zuidzijde staan nog enkele fraaie gerestaureerde woningen. De Vliet zelf werd in de jaren 80 gerestaureerd. Merovechpark, Karel de Grotelaan Het Merovechpark is een uniek stukje Rijnsburg. In De Horn
ligt dit archeologisch rijksmonument, een begraafplaats van de vroeg-middeleeuwse Merovingers. Bij opgravingen zijn grafvondsten gedaan, waaronder kralenarmbanden en een gesp. Het grafveld is nu een groen park binnen de nieuwe woonwijk, waarbij het straatmeubilair, onder andere in de vorm van kralen, verwijst naar wat er onder de grond zat en zit. Grote of Laurentiuskerk (1122) / Mausoleum, Burg. Koomansplein De abdij en de abdijkerk zijn gesticht door Petronella van Saksen. In 1574 werden kerk en klooster verwoest. In 1578 is men begonnen met de herbouw van de kerk. De kerk is verschillende malen verbouwd en vergroot, voor het laatst in 1981. In de kerk zijn eeuwenoude graven te vinden. Naast de kerk staat het standbeeld van Graaf Floris, daarnaast is er het mausoleum waar de graven van Holland hun laatste rustplaats hebben gekregen. Aan de achterzijde van de kerk zijn de fundamenten van de kloosterkerk te zien. Museum van het Genootschap Oud Rijnsburg, Oude Vlietweg 6 In 1979 heeft het museum zijn intrek genomen in dit 18e eeuwse woonhuis. Er zijn belangrijke vondsten te zien van omstreeks 600 tot 1700. Er is een maquette van het vroegere abdijcomplex, er zijn voorwerpen van typisch dorpse aard en er is een verzameling agrarische gereedschappen te zien. Het museum heeft een interessante tentoonstelling over de middeleeuwen. Gedenkteken uit 1925, Kamerlingh Onnesstraat 62 Op de begraafplaats, die door de Stichting Begraafplaatsen Rijnsburg wordt beheerd, staat een gedenkteken uit 1925 ter herdenking van de schenking van de begraafplaats in 1893. Het betreft een torenvormig bak-
stenen monument in zakelijk-expressionistische stijl met vier zitbankjes en vier bloembakken. Het ruim 400 jaar oude Valkenburgs Pontje, Veerpad, Valkenburg Het pontje legt aan bij het Veerpad. Links ziet u ‘t Wapen van Valkenburg. In de voorganger van dit gebouw, vroeger de herberg het “Wapen van Valkenburg”, werd tot de Franse tijd recht gesproken. Valkenburg vormde tot 1864 een Heerlijkheid en was in het bezit van een ambachtsheer, die de lage rechtspraak kon uitoefenen. Torenmuseum Oud Valkenburg en Nederlands Hervormde Kerk, Castellumplein 1 Sinds de vroege middeleeuwen stond hier een kerk waarvan de eerste versie opgetrokken werd uit tufsteen. De een na laatste versie werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest. Vanwege de opgravingen werd pas na de oorlog aan de laatste versie begonnen. De toren werd om financiële redenen pas in de jaren negentig van de 20ste eeuw gebouwd. De toren biedt een prachtig uitzicht over de regio. De oorlogsgraven, Broekweg De graven herinneren aan de gesneuvelde Nederlandse militairen die in Valkenburg bij zware gevechten tegen de Duitsers omkwamen. De Duitsers waren gedropt boven het vliegveld. Dit was eind jaren dertig aangelegd als militair vliegveld, maar was nog niet helemaal gereed in mei 1940. Het vliegkamp werd gebruikt door de marine tot het in 2006 werd gesloten. Burgemeesterswoning en latere gemeentehuis, Hoofstraat 6 (niet open) Aan de Rijn staat het voormalige gemeentehuis, gebouwd door de Leidse architect H.J. Jesse. Het deed eerst dienst als burgemeesterswoning. Het werd door particulieren gebruikt tot het de
functie van gemeentehuis kreeg (tot 2006). In 2014 kreeg het de naam “Herberg Welgelegen” en wordt het gebruikt als trouwlocatie, voor retraiteweekenden en als vergaderlocatie, tevens zorghotel. Watertoren, Cantineweg 19A (niet open) De Watertoren van Katwijk werd in 1878 gebouwd naar een ontwerp van de stadsarchitect van Leiden, Jan Willem Schaap. Het technische gedeelte is van de hand van C.J. van Spall, de toenmalige directeur van de Leidsche Duinwater Maatschappij. De watertoren, die aan de rand staat van de Zuidduinen, is nog steeds in gebruik. Kapel voormalig VliegkampValkenburg De kapel bij Vliegkamp Valkenburg is een voormalig Duits barakkengebouw uit de Tweede Wereldoorlog. Het markante gebouwtje met de bescheiden klokkentoren, bevindt zich direct rechts naast de ingang vanaf de 1e Mientlaan en is tegenwoordig aangemerkt als gemeentelijk monument. Bezoekercentrum (Museum) Vliegkamp Valkenburg, Marinevliegkamp 250 Met het doel de geschiedenis van het voormalig vliegveld Valkenburg onder de aandacht te brengen heeft men een informatiecentrum met een museale functie op het voormalig vliegkamp ingericht. U kunt hier een groot deel van de tot nu toe verzamelde collectie bekijken. Korenmolen ‘De Gerechtigheid’ (1740), Molenweg, Katwijk aan den Rijn De molen heeft tussen 1933 en 1968 diverse verbeteringen ondergaan. In 1963 raakte de molen door brand inwendig zwaar beschadigd en in 1968 gerestaureerd. Op de buitenmuur bevindt zich een gebeeldhouwde steen met opschrift. De molen stond vroeger bekend als ‘De spookmolen’. Dit wordt uitgebeeld door de kat op de draairichting.
Rijnstraat 13 is het Vleeskeuringsgebouwtje, uit circa 1920. Op de nrs. 38 en 40 zien we het voormalige ‘Raadhuis’ uit de 18e eeuw, dat in 1902 werd verbouwd. Nr. 44, was de voormalige burgemeesterswoning. Nr. 58a/Grootesteeg 2a uit 1891 van H.J. Jesse werd gebruikt als Postkantoor. Ned. Herv. Kerk en begraafplaats (1231), Kerklaan 12 In de kerk bevindt zich het marmeren Praalgraf van Willem van Liere (1663), ontworpen door Rombout Verhulst. Hij ontwierp o.a. praalgraven van Michiel de Ruyter (Amsterdam), Maarten Harpersz. Tromp (Delft) en die van de gebroeders Evertsen (Middelburg). Het grafmonument in Katwijk wordt gerekend tot zijn mooiste ontwerp. Tegen de oostwand in de kerk bevindt zich de ingemetselde grafsteen van de eerste dominee van Katwijk, Wouter van Barneveld, en twee zeldzame tekstborden uit 1609 en 1610. Rechts van de kerk bevindt zich de grafkelder van de Familie Van Wassenaer tot Catwijck (1858). De toegang hiertoe ligt aan de oostzijde. De laatste keer dat de kelder geopend werd, was in 1996 toen het stoffelijk overschot van Mr. Arent Jacob Otto, baron van Wassenaer tot Catwijck werd bijgezet. Joodse begraafplaats, Rijnstraat 151 (niet open i.v.m. sabbat) De hier begraven Joden woonden voornamelijk in Leiden. In 1807 ontplofte er in Leiden een schip geladen met buskruit. Binnen het ommuurde gedeelte liggen schoolkinderen begraven die bij de Kruitramp omkwamen. Struikelstenen, Zeeweg 133 Hier liggen op de ventweg zes zgn. Struikelstenen; herdenkingstenen ter herinnering aan de van hieruit weggevoerde en in de concentratiekampen omgekomen Joden.
Care BUISBoxspring MEUBELEN EN SLAPEN
SPECIALIST INMeubelset HOOG-LAAG BEDDEN Relaxfauteuils Comfortable hoog-laag bedden Bent u op zoek naar een hoog-laag bed dat comfort, functionaliteit en stijl combineert? Buis Meubelen & Slapen
Verschillende modellen, heeften een uitgebreid assortiment hoogwaardige hoog-laag bedden en bedsystemen -die perfect aansluiten op maten kleuren. Sommige ook Dressoir uw behoeften. Onze bedden bieden niet alleen optimale ondersteuning en gebruikersgemak, maar zijn ook als bankstel verkrijgbaar, in stof - TV dressoir en Elektrisch verstelbaar incl. in leer. verschillende uitvoeringen verkrijgbaar. Zo combineren we functionaliteit met stijl en past het bed in uw Comfort sta-op functie - Salontafel huiselijke omgeving.
Elektrische hoog-laag bedden bieden allerlei mogelijkheden om de til-, verzorgings- of transferhandeNU lingen V.A.te vergemakkelijken.
pringEN Care BELEN SLAPEN € 995,-
- Eettafel - 4 eetkamerstoelen - Grote loungebank - div. kleuren - div. stoffen
Het Care bed is maar liefst 45 centimeter in hoogte verstelbaar waardoor het bed traploos in elke gewenste hoogte te verstellen is. Een lage stand vereenvoudigd het in- en uitstappen. De hogere stand zorgt voor een gemakkelijke en comfortabele verzorging.
Meubelset e hoog-laag bedden
mogeande-
oogke d re abele
- Dressoir - TVvan dressoir Complete Boxspringset M-Line - Salontafel - Eettafel • - 4 eetkamerstoelen - Grote loungebank Vaste - div. kleuren uitvoering - div. stoffen
€ 4.995,€ 1.899,-
Setprijs Nu vanaf
Voordelen vaneetkamertafel Care -Line Zorgbed Industriële
Zorgbed Ecofit S Plus is een speciaal voor de thuiszorg ontwikkeld zorgbed en biedt een hoog comfort en functionaliteit tegen een zeer scherpe prijs. Zelfstandigheid
• Elektrisch in hoogte verstelbaar de vele mogelijkheden blijft men een grote Leverbaar instelbaar v.a. • RugDoor en benen afzonderlijk dosis zelfstandigheid houden. Denk hierbij bij• In alle standen verrijdbaar voorbeeld aan het zelfstandig in en uit een rolstoel • 4 geremde wielen stappen. • Eenvoudig onder te reinigen • Behoud van een sfeervolle slaapkamer Sfeer • Combineerbaar met verschillende modellen Ondanks het feit dat iemand hulpbehoevend is Rkan e • Hoofden Voetborden AS U 2 MATzonmen toch een sfeervolle slaapkamerNbehouden der tussenkomst Boxspring Care van een ziekenhuisbed. Hierdoor Nu vanaf blijft de behouden en gestimuleerd. Raadpleeg uweigenwaarde Care dealer voor meer informatie.
€ 1.390,-
ste voering
vanaf
1.899,-
Setprijs
€ 4.995,-
Grote voorraad….direct leverbaar…. geen wachttijden!!!
Zelfstandigheid
Door de vele mogelijkheden blijft men een grote dosis zelfstandigheid houden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het zelfstandig in en uit een rolstoel stappen.
Sfeer
Ondanks het feit dat iemand hulpbehoevend is Rkan e AS U 2 MATzonmen toch een sfeervolle slaapkamerNbehouden der tussenkomst van een ziekenhuisbed. Hierdoor blijft de eigenwaarde behouden en gestimuleerd.
HALVE* PRIJS Seniorenledikant
• • • • • •
Diverse kleuren 7-zone pocketveer matras matras beschermer ledikant nu ook leverbaar op 120cm breed Incl. bezorging
HALVE* RIJS € 895 P€ 785,•
90/200 Van € 1295,-
voor
Nieuw N ieuw SL OW MOTION
De perfecte combinatie van drukverdeling, ondersteuning en ventilatie. Uit voorraad leverbaar
*vraag naar de voorwaarden www.mline.nl
Nieuw N ieuw SL OW SLUISWEG 25MOTION • 2225 XH KATWIJK AAN ZEE • T (071) 40 129 64 • F (071) 40 719 99
www.buismeubelen.com
vanaf
tie.
De perfecte combinatie van drukverdeling, ondersteuning en ventilatie.