Duurzaam week 40 18 by Uitgeverij Verhagen

Duurzaam in de gemeente Katwijk

OKTOBER 2018

In deze editie: 7 Katwijk is voorloper met aanpak van verduurzamen Wijk Hoornes straks verwarmd met energie opgewekt vanuit de Oude Rijn? 15 Project Energieke Scholen is een groot succes Leuke en leerzame gastlessen tonen basisschoolleerlingen het effect van zonne-energie. 19 Tulpenwodka verovert de wereld Er is nooit geprobeerd een alcoholisch product te maken van bloembollen. Joris Putman probeerde dat en slaagde hierin. 27 “Als de bij uitsterft, breekt er anarchie uit” Deze woorden lijken eindelijk een beetje door te dringen. “Het is echt een serieus probleem,” aldus imker Henneman.

STOOK JIJ R E T N I W E DEZ ? S A G R U U OP D E Z N O P O R E V O JE P A T S OF ? IT E IT L A W K E S IT U D N A V WARMTEPOMP RADIATOREN?

EIGEN ZONNEPANELEN?

De warmtepomp ondersteunt jouw bestaande CV ketel en verlaagt de gaskosten.

Dan is een warmtepomp extra interessant!

GEEN GRONDBORING NODIG!

VLOERVERWARMING?

Met bestaande vloerverwarming komt een huis zonder gas nog meer binnen handbereik.

IN OKTOBER: 10% KORTING OP REMKO POMP

INFORMEER BIJ ONS OOK NAAR DE SUBSIDIEMOGELIJKHEDEN

KATWIJK

Kom langs in onze showroom: Valkenburgseweg 28B, Katwijk T 071 - 403 403 6

Specialist in energieneutraal wonen. Duitse kwaliteit zonnepanelen, warmtepompen en accusystemen.

www.groene-woningen.nl

Beste inwoner van Katwijk, Duurzaamheid blijft de komende jaren een belangrijk onderwerp. Met steeds nieuwe ontwikkelingen en opgaven. Als gemeente gaan we onze Duurzaamheidsagenda daarom bijwerken. De gemeente heeft drie hoofddoelen: 14% duurzame energie opwekking in 2020 80% afvalscheiding van huishoudelijk afval in 2023 100% maatschappelijk verantwoord inkopen door de gemeente in 2020 Aardgas is geen duurzame energie. Aardgas is namelijk een fossiele brandstof. Wanneer aardgas verbrandt komt er CO₂ vrij en de voorraad is niet oneindig. De uitstoot van CO₂ zorgt voor klimaatverandering en dat willen we tegen gaan. Daarover zijn internationale afspraken gemaakt. Door een wijziging van de wet moeten sinds 1 juli nieuwe woningen aardgasvrij worden gebouwd. Een belangrijke stap. Voor bestaande huizen gaan we per wijk op zoek

naar het beste en meest haalbare alternatief. Uiterlijk 2050 gebruiken we helemaal geen aardgas meer om onze huizen te verwarmen. Een enorme opgave! Alle gebouwen in Katwijk moeten duurzaam worden. Ook die van sportverenigingen, scholen en MKB-bedrijven. De gemeente biedt energiescans aan die laten zien wat daarvoor nodig is. EIGEN WONING Maar u en ik kunnen ook stappen maken. Bijvoorbeeld in onze eigen woning. Ik heb samen met buren zonnepanelen aangeschaft en ben nu aan het kijken hoe ik beter kan isoleren. Energiebesparende maatregelen verdienen zichzelf terug. Om te weten te komen welke maatregelen u het beste kan uitvoeren, kunt u uw woning laten scannen door een gecertificeerd adviseur die vervolgens een advies op maat voor u opstelt. Ziet u op tegen de kosten om uw woning duurzaam aan te passen? Kijk eens op www.duurzaambouwloket.nl naar

wat er allemaal mogelijk is, ook als het gaat om subsidies. De gemeente is trots op de inzet van de energieambassadeurs van ‘Katwijk Energie Neutraal’. Zij hebben al succesvolle acties gevoerd in de Molenwijk en Frederiksoord met het verduurzamen van woningen. Tijdens de winterperiode start een nieuwe actie in Valkenburg. De ambassadeurs zijn de actie nog aan het voorbereiden en zullen hierover binnenkort communiceren. Om de volgende generatie goed te kunnen laten leven moeten we zuinig zijn op de aarde die we gekregen hebben. Daarom blijft duurzaamheid de komende jaren een heel belangrijk onderwerp en moeten we ook keuzes gaan maken. Samen werken we aan een Katwijk waar ook onze kinderen en de kinderen van onze kinderen prettig kunnen leven.

Jacco Knape, wethouder

Kom ook naar de Finale van de Duurzaamheidsprijs Duin- & Bollenstreek 2018. Coöperatie Bollenstreekhout, Clusius Craft Distillers, Kievit en Vd Slot Tulips hebben de afgelopen maanden aan de jury laten zien welke resultaten zij met hun duurzame werk realiseren. Op woensdagavond 10 oktober worden zij nog één keer aan de tand gevoeld. De Finale vindt dit jaar plaats in het Sikkens Experience Centre, het voormalige raadhuis van Sassenheim. Wilt u meer informatie over de finalisten of wilt u er graag bij zijn? Ga dan naar www.duurzaamheidsprijsbollenstreek.nl. Vanaf 19.00 uur bent u van harte welkom.

GEMEENTE KATWIJK

Onweerstaanbaar Elektrisch. De nieuwe Hyundai KONA Electric.

Private lease nu vanaf

* € 429 p.m. € 39.195 Vanaf

Direct leverbaar.

Maak een proefrit in de eerste elektrische SUV met een bereik tot 482 km! Elektrisch rijden is nu écht onweerstaanbaar. De eerste volledig elektrische SUV met uniek design past perfect bij jouw drukke leven. Met een bereik tot maar liefst 482 kilometer hoef je je nergens meer zorgen over te maken. Een spontaan ritje of een weekend weg met vrienden; de wereld ligt aan je voeten. Snelladen kan al in minder dan een uur zodat je nooit lang stil hoeft te staan. Je rijdt de Hyundai KONA Electric al vanaf € 39.195 en met slechts 4% bijtelling.

Ontdek meer op dijksman.hyundai.nl Dijksman Katwijk Lageweg 21, Katwijk, tel. 071 - 409 0050

Gecombineerd verbruik: 14,3 (kWh/100 km)/7 (km/kWh). CO2-emissie: 0 (gr/km). Uitstoot is afhankelijk van gebruik. Uitstoot- en verbruikgegevens zijn gebaseerd op tests die zijn uitgevoerd volgens Europese Verordening 715/2007*2017/ 1347 (WLTP). Genoemde prijs is een adviesprijs en is excl. metallic lak en eventuele opties. Afgebeeld model kan afwijken van standaarduitvoering. De Hyundai 5 jaar garantie zonder kilometerbeperking en 8 jaar of 200.000 kilometer batterij garantie zijn alleen van toepassing op Hyundai voertuigen die initieel aan een eindgebruiker zijn verkocht door een erkend Hyundai-dealer. De gedetailleerde garantievoorwaarden zijn beschreven in het service & garantieboekje. Kijk voor prijzen en voorwaarden op hyundai.nl of vraag ernaar bij de erkend Hyundai-dealer. Druk- en zetfouten voorbehouden.

Laat nu een

Energiescan n van uw woning doen

volledig gesubsidieerd door gemeente Katwijk Bent u een trotse huisbezitter en geïnteresseerd in een lagere

bouAd heeft deze energiescan in Den Haag al voor ruim 400

energierekening?

huishoudens uitgevoerd.

Wilt u komende winter warm op de bank

Zonder

uitzondering hebben

deze

zitten, maar wel met een vollere portemonnee? Leest u ook

huishoudens nu inzicht in hun persoonlijke bespaarmogelijkheden.

steeds vaker over gasloos wonen en heeft u geen idee waar u

Dezelfde energiescan is goedgekeurd door gemeente Katwijk,

moet beginnen?

waardoor de kosten van de energiescan volledig door de gemeente

bouAd helpt u graag verder door een energiescan van uw woning

worden gedekt.

te maken. Onze adviseur komt graag bij u langs om uw situatie te

Niet helemaal duidelijk wat u van ons kunt verwachten?

bekijken en ter plekke advies te geven. Daarna ontvangt u van ons

Ga naar www.bouad.nl/energiescan en bekijk de voorbeeldrapportage.

een persoonlijk energiebespaarrapport dat u helpt keuzes te

Hier kunt u ook gelijk een afspraak maken met ons.

maken om uw woning naar een beter energielabel te brengen.

Liever telefonisch contact? Dat kan natuurlijk ook!

bouAd adviesgroep bouw | civiel | milieu & energie

Zeeweg 144 2224 CH Katwijk Postbus 2006 2220 BA Katwijk

info@bouAd.nl www.bouAd.nl +31 (0)71 361 17 22

Dunavie maakt Katwijk duurzaam WE KUNNEN BEWONERS VEEL GELD BESPAREN Woningbouwcorporatie Dunavie is met iets heel moois bezig. Dunavie neemt haar verantwoordelijkheid, waar het gaat om het aansluiten van de woningen op duurzame energiebronnen. Dankzij slimme en innovatieve technieken profiteren niet alleen de huurders van Dunavie, maar ook de inwoners van Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg hier van. Door Joep Derksen Gerwen van der Linden is adviseur duurzaamheid en innovatie bij Dunavie en onderdeel van een team waaruit initiatief is genomen om aan de slag te gaan om meer dan 3.000 woningen veel energiezuiniger te maken. Op een woningvoorraad van 7.300 huizen, is dat een opmerkelijke prestatie. Door onder meer de huizen beter te isoleren en dubbel glas te plaatsen, wordt er tot 20% minder elektriciteit gebruikt en zijn de huurders dus ook minder aan energielasten kwijt. Aardgasloos verwarmen De Nederlandse regering heeft besloten, dat 'we' met ons allen van het aardgas af moeten. Zonder daarbij concrete ideeën te hebben, hoe dat dan precies moet gebeuren. De CV-ketel moet vervangen worden door een warmtepomp, wordt dan gesteld. Zonder hierbij te vermelden, dat zo'n warmtepomp 10.000 euro gaat kosten en binnen vijftien jaar weer vervangen moet worden. Het Nationaal Klimaatakkoord leidde er toe, dat de knappe koppen van Duna-

vie, waterschap Rijnland, Dunea en de gemeente bij elkaar gingen zitten om te bedenken, hoe er op een betere, goedkopere en dus duurzamere manier gezorgd kan worden voor het aardgasloos verwarmen van de woningen. Warmtenet Het antwoord blijkt te vinden in de rivier de Rijn. In de zomer is het water op 1 meter onder het wateroppervlak 24 graden; dat kan worden opgevangen in warmte-koude installaties. Met één of enkele warmtepompen kunnen zo in de winter duizenden woningen tegelijk verwarmd worden. Zo'n warmtenet wil Dunavie in eerste instantie samen met het Waterschap en de gemeente Katwijk realiseren voor het woningbouwgebied Hoornes. Daarna kunnen ook andere wijken volgen. “Zo leveren we collectief duurzame warmte”, stelt Van der Linden enthousiast. “Dit warmtenetconcept kan geschikt zijn voor de hele gemeente Katwijk. Het is nu nog in een concept ontwerpfase, waarbij de gemeente leidend is. Maar we willen op korte termijn al enkele van onze woningen warmtenet-klaar maken.” Vliegkamp Valkenburg Op het voormalige vliegveld Valkenburg komen 5.000 huizen; dat is al langer bekend. Dunavie heeft ook woningen vlakbij; aan de andere kant van de N206, in Valkenburg. “Als Dunavie de kans krijgt om huizen te bouwen op het vliegveld, dan ontstaat er elders in Katwijk ook ruimte om bestaande oude en niet-duurzame huizen te slopen en te vervangen voor nieuwbouw. Daarnaast willen we er met een warmtenet voor zorgen,

dat de woningen in Valkenburg ook kunnen genieten van duurzame energieopwekking. Dat geldt dan voor alle woningen; niet alleen onze huurwoningen, maar ook de koopwoningen.” Van der Linden geeft aan: “Het is toch veel beter om gemeenschappelijk te zorgen voor duurzame energieopwekking, dan dat je op het oude vliegveld 10.000 gaten in de grond moet boren voor 5.000 warmtepompen?! Bovendien voorkom je, dat de inwoners (de nieuwe en de huidige) veel geld moeten uitgeven.”

Veel huurders kiezen voor zonnepanelen om een gezonder, veiliger, comfortabeler en vooral energiezuiniger thuis te krijgen. Zonnepanelen De huurders van Dunavie kunnen nu ook gebruik maken van het plaatsen van zonnepanelen op hun daken. De reacties van bewoners die er gebruik van maken zijn enthousiast. De huurder zelf houdt ongeveer iets minder dan de helft van de opbrengst van de opgewekte energie over, zonder dat het de bewoner geld kost. Van der Linden: “Ik zou het doen!” Veel huurders hebben er al voor gekozen omdat ze een gezonder, veiliger, comfortabeler en vooral energiezuiniger thuis krijgen.

GEMEENTE KATWIJK

Wijk Hoornes straks verwarmd met energie opgewekt vanuit de Oude Rijn? KATWIJK IS VOORLOPER MET AANPAK VAN VERDUURZAMEN “De gemeente Katwijk heeft een ambitieus energieprogramma. Het duurzaam opwekken van energie en het doorvoeren van een CO2-reductie zijn concreet omschreven doelstellingen. De nieuwe woonwijken krijgen geen aansluiting meer op gasleidingen en voor bestaande wijken werken we aan alternatieven. Het idee om de Hoornes te verwarmen met oppervlaktewater (‘Smartpolder’) is daarvan een voorbeeld. Het doorvoeren van de beslissingen om deze ambities te bereiken gaat snel. Het jaar 2020 is daarbij een echt omslagpunt.” Door Aad van Duijn Jaap van Rijn is coördinator Energietransitie bij de gemeente Katwijk. In rustige woorden omschrijft hij de duurzaamheidsplannen van de gemeente en vooral de werkzaamheden die daarmee gepaard gaan. Een conclusie trekt hij alvast: “Katwijk is een voorloper met de aanpak van verduurzamen. Een combinatie van slimme isolatievormen, het terugdringen van energieverbruik en het omschakelen naar schone energievormen. Een aanpak die niet alleen geldt voor de panden die in eigendom zijn van de gemeente, maar ook voor

woningen; door het enthousiasmeren van inwoners om hun woning zelf duurzaam te maken en het aangaan van afspraken met instanties die woningbezit beheren.” CO2-neutraal Samen met Dirk Hogewoning - hij combineert zijn afstudeerproject Smartpolder met een aanstelling bij de gemeente - vertelt Jaap wat momenteel speelt in de ‘ambtelijke keuken’. “We willen de landelijke doelstelling, dat in 2050 gemeenten CO2-neutraal zijn, voor zijn.

Katwijk is een voorloper op andere gemeenten met de aanpak van verduurzamen. Dat doen we nu om samen met anderen na te denken hoe we de plannen gaan uitvoeren.” “Ons plan voor 2025 spreekt over het stimuleren van zonnepanelen op de woningen, bedrijfspanden en panden van scholen en maatschappelijke instellingen”, aldus Jaap van Rijn. “Ook maatregelen om beter te isoleren krijgen gemeentelijke steun. Daarbij maken we meer ruimte voor het opwekken van schone energie.

Maar het gaat verder dan dat! Een mooi voorbeeld is de studie Smartpolder waar we nu een landelijke subsidie voor hebben gekregen. We onderzoeken hoe we (een deel van) de wijk Hoornes kunnen verwarmen met warmwater in plaats van aardgas." Warmte-koudeopslag “Door warmte-koudeopslag kunnen we de energie uit warmwater opslaan dat we in de zomer uit het oppervlaktewater van het Additioneel Kanaal winnen. Deze energiewinning en opslag gekoppeld aan een warmtenet van buizen om het warmwater te vervoeren (transporteren) zorgt in de winter voor de verwarming. Dat warmtenet wordt op woningen in Hoornes aangesloten. Tevens zijn er zelfs mogelijkheden voor een vorm van air-conditioning in de zomermaanden. Een ambitieus plan met reële mogelijkheden”, zegt Dirk Hogewoning, die de condities en mogelijkheden beschreef in zijn afstudeerscriptie voor de Hogeschool.“ Ons onderzoeksproject gaat in eerste instantie uit van 500 woningen, maar het doel is om zoveel mogelijk woningen op het warmtenet aan te sluiten. Daarom doet woningcorporatie Dunavie ook mee.“

Goedkoper “Door het opdoen van ervaringen en ook de kosten te monitoren, krijgen we meer inzicht in deze zogenaamde thermische aanpak van warmte-koudeopslag en een warmwaternetwerk. Uiteindelijk moet die kennis ons helpen om straks de gehele Hoornes met circa 2.700 woningen op deze wijze te verwarmen”, zegt Jaap van Rijn. In zijn studie berekende Dirk Hogewoning dat deze werkwijze om de wijk met een warmtenet ‘collectief’ te verwarmen op een kwart van de kosten komt, ten opzichte van een meer individuele - iedere eigenaar voor zich – aanpak met bijvoorbeeld warmtepompen.

Foto: Dirk Hogewoning (l) en Jaap van Rijn (r) bij de plek waar de warmtewinning en de opslag gaat plaatsvinden.

Subsidie Energiescan Bent u van plan uw huis te verduurzamen, maar weet u niet precies waar te beginnen? Laat dan een energiescan uitvoeren. Met deze scan ontvangt u een advies op maat voor uw woning. Daarmee krijgt u inzicht welke maatregelen u het beste kunt nemen. De gemeente Katwijk ondersteunt u graag bij het laten uitvoeren van een energiescan. U kunt daarvoor een subsidie van €250,- ontvangen. Deze is bedoeld voor de kosten die u gemaakt heeft bij een goedgekeurde adviseur, om een energie-advies op maat of een energiescan te laten uitvoeren. Als u de maatregelen uit het advies overneemt en uitvoert, heeft u mogelijk recht op een extra subsidie van €250,-.

GEMEENTE KATWIJK

Platform voor

inwoners

ondernemers

sportverenigingen die willen verduurzamen binnen de gemeente Katwijk Stichting 20Duurzaam20 is een initiatief van ondernemers uit Katwijk. Middels evenementen en educatie voor kinderen, bijeenkomsten voor ondernemers en het aangaan van samenwerkingen met onder andere Energieke Regio, Energieke Scholen, gemeente Katwijk en Katwijk Marketing zorgen we voor een collectieve bewustwording van het belang van duurzaam werken, spelen en leven.

www.20duurzaam20.nl

Geeft educatie over duurzaamheid

Zorgt voor bereik

Is lokaal aanwezig

Is een aanspreekpunt

Brengt duurzaamheid huis aan huis

Laat ondernemers elkaar inspireren

DUURZAAMHEIDSKRANT

Stichting 20Duurzaam20: van bewustwording naar verbinden

Sinds de oprichting van stichting 20Duurzaam20 in 2014 heeft de stichting niet stilgezeten en heeft ze succesvolle jaren achter de rug. Zo zijn er bijvoorbeeld informatieavonden georganiseerd over ‘energiebesparing en comfortabel wonen’ en vijftien Goed Groen Groei | Katwijk-labels uitgereikt. Samen met de Katwijkse inwoners en ondernemers heeft de stichting de doelstelling om samen duurzamer te leven, te spelen en te werken.

G3labelhouders 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.

GEMEENTE KATWIJK

Bakker van Maanen BB dienstverlening Brasserie Buitenhuis De Bonte Kraai De Wit Totaal E-Techniek Dunavie LEF (vh. E-One) Gezondergroen/Indoorvolkstuin Groene Woningen Haasnoot Bruggen Heemskerk fresh & easy Het Strand Kluswijs Katwijk Steeds aan Zee Vakantiepark Koningshof

Onderwijs Onderwijs op basisscholen is een mooie mogelijkheid om kinderen op een aansprekende manier in contact te brengen met duurzaamheid. Stichting 20Duurzaam20 organiseert in samenwerking met Stichting Milieu Dichterbij het project Energieke Scholen. Het doel hiervan is om de leerlingen kennis te laten maken met verschillende manieren om de dagelijkse leefomgeving duurzamer te maken. De leerlingen zijn razend enthousiast, volgens hen is duurzaam leven helemaal niet moeilijk: “Je moet alleen weten waar je op moet letten.” G3-label Stichting 20Duurzaam20 wil duurzaamheid bij bedrijven zichtbaarder maken en heeft daarom het Goed Groen Groei | Katwijk-label (G3 Katwijk-label) geïnitieerd, in samenwerking met Katwijk Marketing. Het G3 Katwijk-label wordt op aanvraag toegekend aan bedrijven die bijzondere maatregelen hebben genomen om het milieu te sparen; die een positieve bijdrage leveren aan hun lokale sociale en maatschappelijk omgeving; of die op een andere manier uitblinken op het gebied van duurzame groei. Duurzaamheidsmarkt Eind 2016 heeft een duurzaamheidsmarkt plaatsgevonden in Katwijk. Tijdens deze markt zijn verschillende innovatieve en duurzame initiatieven

gepresenteerd aan de inwoners van de gemeente Katwijk, waaronder de Solar Boat van TU Delft. “Het doel van deze markt was op een laagdrempelige en informele manier laten zien dat duurzaamheid noodzakelijk is, maar dat het ook inspirerend en winstgevend kan zijn,” zegt Ivo Vittali, voorzitter 20Duurzaam20. In dat kader is afgelopen jaren een samenwerking gezocht met Stichting Energieke Regio. 20Duurzaam20 geeft advies op het gebied van duurzaamheid, met behulp van lokaal geselecteerde en door Stichting Energieke Regio begeleide onafhankelijke adviseurs. Lokale bedrijven zoals KBM, Strandpaviljoen Het Strand, VLK Recycling zijn al aan de slag gegaan met Energieke Regio. Duurzaamheidscafé In februari 2018 heeft het eerste Duurzaamheidscafé plaatsgevonden bij Bakker van Maanen. Twee keer per jaar komen ondernemers uit de gemeente samen om elkaar te inspireren en informeren over duurzaam ondernemen. Tijdens de eerste editie is een vijftal van G3-labels uitgereikt uit aan duurzame Katwijkse ondernemers. “De nieuwe labelhouders blinken allen op hun eigen manier uit op het gebied van duurzaam ondernemen,” zegt voorzitter Ivo Vittali.

Wil je meer weten over 20Duurzaam20 of de projecten die zij faciliteren? Ga naar www.20duurzaam20.nl

Stichting 20Duurzaam20 wil samen met de inwoners, ondernemers, verenigingen en de gemeente Katwijk zorgen voor een duurzamer leven. Het doel is dan ook dat in 2020 20% van de energie duurzaam opgewekt wordt. Deelnemers van dit platform zijn de inwoners van Katwijk, de ondernemers, verenigingen, scholen en de gemeente.

Doet u mee met de duurzame huizenroute? Katwijk doet dit jaar voor het eerst mee met de duurzame huizenroute. De Nationale Duurzame Huizen Route is een platform voor iedereen die geïnteresseerd is in duurzaam wonen. Wat is er te beleven?

365 dagen per jaar vragen stellen aan huiseigenaren op de website Ideeën opdoen en uitwisselen tijdens de Nationale Duurzame Huizen Route op zaterdag 3 en 10 november 2018 Verdieping met thematours in het voorjaar Verkiezing duurzaamste huis van Nederland in het najaar van 2018 Ervaringen uit de eerste hand Wil je meer weten over het verduurzamen van je huis en comfortabeler wonen? Of staat er een verbouwing op de planning en kijk je naar energiebesparende mogelijkheden? Stel je vraag aan een huiseigenaar met een duurzame woning en hoor ervaringen uit

de eerste hand. Veel huiseigenaren zijn het hele jaar door via de website bereikbaar voor vragen of aanvullende informatie. Dit kan door middel van een contactformulier bij de woning. Bekijk de duurzame huizen bij jou in de buurt. Je kunt ook zoeken op bouwjaar, type woning of kenmerk. De deelnemende huizen zijn stuk voor stuk inspirerende voorbeelden om zelf aan de slag te gaan. Duurzame Huizen Route 2018 Tijdens de Duurzame Huizen Route op zaterdag 3 en 10 november 2018 krijg je de mogelijkheid om huiseigenaren persoonlijk te ontmoeten. Huis aanmelden Heb je ervaringen opgedaan met het duurzamer maken van je huis? Deel het met anderen. Meld je huis aan op de Nationale Duurzame Huizen Route met de link www.duurzamehuizenroute.nl. Daarnaast is het mogelijk om je huis op 3 en/of 10 november 2018 open te stellen tijdens de opendeurendagen.

DE AARDE IS ALLES WAT WE SAMEN HEBBEN. HOE KUNNEN WE DIT BEHOUDEN? Beseffen we eigenlijk wel hoeveel mazzel we hebben, als je nagaat hoeveel planeten er onbewoonbaar zijn? Als we dit willen behouden moeten we aan de slag.

voordeel is dat deze energie nooit opraakt in tegenstelling tot kolen, olie en gas. De verbranding van deze fossiele brandstoffen draagt sterk bij aan klimaatverandering.

De bouwen installatiebranche staan voor enorme uitdagingen: het verminderen van CO2-uitstoot, klimaatbestendig bouwen, duurzame scholen, gasloos wonen, CO2-neutrale wijken, smart buildings en gezonde gebouwen.

De zon is een schone energiebron die nooit opraakt. Zonne-energie kan benut worden door middel van zonnepanelen of een zonneboiler op je dak.

Het jaar 2030 komt rap dichterbij. Energieneutraal: huizen optimaal isoleren en duurzame energie zelf opwekken. Hoe pakken we dat aan? Wat de energietransitie betreft is het inmiddels niet meer de vraag moeten we het doen, maar wanneer en op welke schaal? Duurzame energiebronnen zoals zon, wind en aardwarmte veroorzaken geen luchtvervuiling en weinig CO2-uitstoot. Een ander

Aardwarmte is vaak moeilijk bereikbaar, maar het wordt wél gebruikt om woningen, gebouwen en kassen in Nederland te verwarmen. Hoe ontstaat bodemwarmte? Warmte uit de aardbodem en het bodemwater is een duurzame vorm van energie. Afhankelijk van de diepte heet het aardwarmte of bodemwarmte. Aardwarmte is in Nederland moeilijk bereikbaar en daardoor erg duur. Bodemwarmte is wel bereikbaar en belandt als woningverwarming onder meer in nieuwbouwhuizen.

Wij leveren installatie-ontwerpen voor alle marktsegmenten waarin wij actief zijn, zoals: kantoren, scholen, woongebouwen, luxe villabouw, ziekenhuizen, cleanrooms, gemaal- en (infra) afvoersystemen. Het is een van de kernzaken van ons bureau om te ontwerpen en te engineeren. De fase tussen advies en definitief ontwerp voor uitvoering is cruciaal. Deze fase is bepalend voor het succes van de oplossing.

samen gaan we voor duurzaam

Voor zowel nieuwbouw als renovatie & transformatie zijn wij in staat om een gedegen en duurzaam installatie-ontwerp te realiseren. Neem contact met ons op en dan bespreken we hoe wij tot het beste resultaat voor u kunnen komen. Duurzaamheid: veel mensen praten erover, wij zorgen dat het gebeurt.

Enkele projecten die door Technisch advies- en ontwerpbureau AVD worden behartigd:

Transformeren van ketel verwarming naar laag temperatuur verwarming d.m.v. warmtepompen van het Oostelijk Havengebied te Amsterdam.

Transformatie voormalige basisschool naar 8 appartementen met het toepassen van duurzame systemen zoals PV-panelen i.c.m. warmtepompen te Utrecht.

Nieuwbouw villa te Epe met warmtepomp + zonneboiler installatie.

Onafhankelijk advies-, ontwerp-, calculatie- en (BIM) tekenbureau voor sanitaire, klimaat- elektrotechnische en duurzame installaties voor de woning-, utiliteits- en industriele bouwprojecten

Contact: 06 - 20 01 99 33 | info@technischadviesbureau-AVD.nl | www.technischadviesbureau-AVD.nl

Kenauweg 17 2331 BA Leiden

“Een combinatie van duurzaamheidsschakels” DUURZAAM INITIATIEF VAN AFVALZUIVERINGSINSTALLATIE

Een van de mooiste voorbeelden van een duurzaam initiatief is het zonneveld bij de Afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI). Het is ook een fantastische symboliek: het opwekken van schone energie wordt gecombineerd met het schoonmaken van vervuild water. De duizenden zonnepanelen op deze locatie zijn nog maar het begin, zo laat Hoogheemraad Jeroen Haan van het Hoogheemraadschap van Rijnland weten. Er zijn ook plannen voor nieuwe duurzaamheidsprojecten; thermische energie en Blue Energy. Door Joep Derksen “Als Waterschap hebben we de ambitie om voor een belangrijk deel energieneutraal te worden”, zo licht Haan toe. En deze instantie doet dat op drie manieren: zo veel mogelijk energie besparen, de energie die gebruikt wordt vergroenen en zelf duurzame energie op te wekken. De AWZI bij Katwijk is een grote zuiveringsinstallatie voor het afvalwater van 200.000 mensen en verbruikt daarom ook veel energie. Haan: “In de zuivering zitten bacteriën, die het water schoon eten. Deze bacteriën hebben lucht nodig, die vanuit gaatjes in de bodem in het bassin geblazen worden. De energie voor dit systeem wordt voor een belangrijk deel door het zonneveld opgewekt.” Op de twee hectare grond naast de AWZI staan zo’n 5.500 zonnepanelen, die zorgen voor de groene energie.

GEMEENTE KATWIJK

Pieken Het zonneveld wordt vrijdag 12 oktober officieel in gebruik genomen. Nu worden de al geplaatste panelen volop getest en alles gaat goed. “Zonne-energie is redelijk constant”, legt Haan uit. Het succes smaakt naar meer: “We willen op andere afvalwaterzuiveringsinstallaties in de wijde regio meer zonneveldenterreinen realiseren. Maar we willen ook veel panelen op daken van gebouwen aanleggen.” Thermische energie Een ander succesvolle duurzame ontwikkeling is het gebruiken van thermische energie uit afvalwater. Dit vindt al plaats in Nieuwkoop, waar het zwembad Aarweide wordt verwarmd met restwarmte van de naastgelegen waterzuivering. Ook een nieuw bedrijventerrein kan van die warmte gebruik maken. Haan: “We kijken of die thermische energie als nieuwe energiebron ook interessant is voor de omgeving van de AWZI in Katwijk en op andere locaties. Dan gaat het met name om de vraag waar de behoefte aan warmte is.” Dan kan het Waterschap nog een aardig centje verdienen met het leveren van die restwarmte? “Het is niet ons doel dat het een verdienmodel wordt. We willen een maatschappelijke bijdrage leveren aan die energietransitie. Als er minder energie gebruikt wordt, is het beter voor het klimaat. Zo is het cirkeltje rond. Hoe meer duurzame energie we gebruiken en opwekken,

hoe beter het is om klimaatverandering tegen te gaan en hoe beter wij ons werk voor schoon water en droge voeten uit kunnen voeren.”

Proef De nieuwe initiatieven van het Waterschap houden hier niet mee op. Een ander interessante innovatieve ontwikkeling is 'Blue Energy', waarbij energie gehaald wordt uit het concentratieverschil van zoet en zout water. “Dit systeem gaan we als proef invoeren bij het boezemgemaal van Katwijk.” Er moet nogal wat voor gebeuren; de techniek moet optimaal werken, het geld moet er voor geregeld worden en de vergunningen afgerond. Maar als alles meezit, wordt Blue Energy volgend jaar gerealiseerd bij het Katwijkse boezemgemaal. “Op dat moment hebben we een combinatie van duurzaamheidsschakels gerealiseerd in Katwijk”, constateert Haan tevreden.

Voor meer informatie: https://energiekaart.uvw.nl.

DE BESTE AANVLIEGROUTE NAAR GASLOOS WONEN!

ALLE NIEUW TE BOUWEN WONINGEN DIENEN GASLOOS TE ZIJN. PRIMA! DAT VRAAGT VAN DE NEDERLANDSE PROJECTWIKKELAARS EN BOUWERS WEL DE NODIGE INVENTIVITEIT EN VAKKENNIS. DE ZES PARTNERS VAN VAN ZESSEN CLAER HEBBEN DEZE ZAKEN VOLOP IN HUIS.

De unieke samenwerking biedt ongekende mogelijkheden met betrekking tot innovatie en duurzaamheid. Doordat alle partners ontwikkelende bouwers zijn, kan men snel en efficiënt schakelen tijdens de gehele ontwikkel- en bouwketen. Zo is er door alle partners al veel ervaring opgedaan op het gebied van gasloos en duurzaam wonen. Wij zijn er Claer voor!

VANZESSENCLAER.NL

Heeft u als particulier of ondernemer verregaande interesse om te verduurzamen? Lots Energy adviseert in het maken van keuzes op het gebied van energie levering, besparing en het verminderen van watergebruik. Het doel is om u inzicht te geven in uw energiekosten. Vervolgens bieden en leveren we duurzame oplossingen om dit te verminderen, zoals LEDverlichting, zonneenergie of waterbesparende producten. Vanzelfsprekend werken we uitsluitend met groene leveranciers met concurrerende tarieven.

Bel 06 54 22 83 76 of mail erik@lotsenergy.nl voor een adviserend gesprek!

lotsenergy.nl

Energieambassadeurs sporen energielekken op

Het isoleren van woningen en zelf opwekken van duurzame energie heeft vele voordelen. En wie kan dat beter laten zien en vertellen dan je eigen buurtgenoot of mededorpsbewoner? De energieambassadeurs van Katwijk Energie Neutraal zijn vrijwilligers uit de gemeente Katwijk die al ervaring hebben met bijvoorbeeld zonnepanelen of isolatie van hun huis en daar enthousiast over zijn. Zij kunnen dus als geen ander mensen informeren en enthousiast maken om ook duurzame activiteiten te starten, die tevens goed zijn voor de portemonnee.

GEMEENTE KATWIJK

Waarom energieambassadeurs? De gemeente Katwijk zet zich in voor energiebesparing en duurzame energiegebruik. Energieambassadeurs zijn hierin een cruciale schakel en kunnen diverse rollen vervullen. Zo hebben zij in de Molenwijk en Frederiksoord de bewoners benaderd, geïnformeerd en ondersteund in energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Uit deze projecten kunnen buurtcollectieven voortkomen, gericht op bijvoorbeeld zonnepanelen, vloerisolatie, spouwisolatie, dubbel glas, ketels, etc. De energieambassadeurs onderzoeken steekproefsgewijs de buurt om te leren kennen, weten wat er speelt en kunnen daarop inspelen, dat creëert vertrouwen; bewoners geloven immers eerder hun buurman dan een verkoper aan de deur. Ze kunnen daarmee een belangrijke schakel zijn in het energiebewust maken van inwoners (van jong tot oud) in de verschillende wijken van Katwijk. Vaak zijn Energieambassadeurs mensen met een technische achtergrond, maar dat is niet altijd zo en beslist ook niet noodzakelijk. Er zijn dus ´verschillende soorten´ Energieambassadeurs, de meeste zijn ervaringsdeskundig

en hebben bijvoorbeeld aan hun eigen woning diverse maatregelen genomen. De wijkaanpak In Frederiksoord en de Molenwijk hebben de energieambassadeurs met een zogenaamde wijkaanpak al veel buurtbewoners geholpen. Aart den Dulk en Teun Zwaan, beide gepensioneerd maar nog vol energie, zijn hierbij de wijken ingetrokken gewapend met een warmtecamera. Bij diverse bewoners werden zij uitgenodigd om warmtefoto’s te maken. Hierop is te zien of de woningen goed geïsoleerd zijn en waar warmte ontsnapt of kou naar binnen sluipt. Met de resultaten van deze warmtefoto’s zijn rapporten opgebouwd, die een beeld vormen van de energieprestatie van de woningen. De resultaten hiervan zijn gepresenteerd tijdens informatieavonden. De bewoners kregen hierbij advies op maat om te besparen op energiekosten door de kwaliteit en de energieprestaties van hun woningen te verbeteren. Tot slot werd de informatiemarkt geopend waarbij lokale bedrijven verschillende oplossingen op het gebied van duurzaamheid ten toon stelde.

Wijkaanpak Valkenburg? Na de Katwijkse en Rijnsburgse wijkaanpakken, is de wijk in Valkenburg aan de beurt. Hierbij zullen de bewoners geholpen worden bij het verduurzamen van hun woningen, zodat ze minder energie gebruiken en dus minder geld kwijt zijn aan gas-, water- en energiekosten. Bij deze projecten zijn de energieambassadeurs een verbindende schakel tussen gemeente, bedrijven, adviesbureaus en bewoners. Ook u kunt hieraan meewerken of opgeven voor een warmtefoto. Wilt u meer weten van de energieambassadeurs? Wilt u in contact komen met de Energieambassadeurs van ‘Katwijk Energie Neutraal’? Heeft u zelf initiatieven die u graag zou willen delen in een positieve omgeving van enthousiaste vrijwilligers? Of wilt u zelf een steentje bijdragen als Energieambassadeur en wilt u met uw energie een verschil maken? Meld u dan aan! Stuur dan een e-mail naar: info.KatwijkEnergieNeutraal@mail.com

FIJN BUITEN WONEN

PLUS-OP-DE-METER: DUURZAAM EN SMART In het plan De Wals gelegen in project Hooghkamer in Voorhout realiseren wij unieke Plus-op-de-Meter woningen: optimaal renderend, comfortabel, duurzaam en voorzien van vooruitstrevende technieken. De woningen zijn volledig gasloos en wekken meer energie op dan voor normaal gebruik van de woning nodig is. Duurzame slimme woningen voor de slimme wijken van de toekomst!

T. 0252 210 031 www.vanderhulstbouwbedrijf.nl

www.plusleven.nl

Twaalf makkelijke bespaartips: 1

samen gaan we voor duurzaam

2 3 4

5 6 7 8

9 10 11 12

Douche maximaal 5 minuten

Gebruik een spaardouchekop Doe deuren in huis dicht

Thermostaat op 19 of 20 graden

's Nachts verwarming op 15 graden Draai ledlampen in

Was op 30 of 40 graden, trommel vol Droog was aan de lijn of op een rek

Vaatwasser op eco en zo vol mogelijk De tweede koelkast de deur uit Plak folie achter je radiatoren Hou je energieverbruik bij

Voor meer tips: www.milieucentraal.nl

Kenauweg 17 2331 BA Leiden

Leuke gastlessen tonen leerlingen het effect van zonne-energie HET SPELENDERWIJS VOLGEN VAN HET PROGRAMMA ENERGIEKE SCHOLEN

(Beeld: Bert Brouwer)

Bijna 500 leerlingen uit het basisonderwijs volgden het afgelopen jaar het programma Energieke Scholen. "Een succes", aldus oud schoolleider Bert Brouwer, die deel uitmaakt van de werkgroep Energie Ambassadeurs in de gemeente Katwijk en de organisatie voor dit project op zich nam. "Voor veel jongeren waren de door de stichting Milieu Dichterbij verzorgde gastlessen een leuke en leerzame ervaring." Door Aad van Duijn

“Het initiatief voor de interactieve energielessen op de Katwijkse basisscholen komt van de stichting 20Duurzaam20 en de gemeente Katwijk. Zij hebben hiermee als doel het milieu, energiebesparing en duurzaamheid onder de aandacht te brengen bij de lokale jeugd. Met de hulp van stichting Milieu Dichterbij zijn de lessen het afgelopen jaar gerealiseerd.” Sinds 2016 is Bert Brouwer betrokken bij de doelstellingen van de Energie Ambassadeurs. “De taak van de ambassadeurs is om bewoners te informeren over de manieren waarop ze hun energieverbruik kunnen reduceren en het belang daarvan. En als oud basisschooldirecteur lag het voor de hand dat ik de bassischolen benaderde voor een uitdagend en informatief programma, waarbij leerlingen zelf ontdekken hoe belangrijk schone energiebronnen en de inzet voor duurzaamheid zijn.” Ervaren “Een docente van de stichting Milieu Dichterbij verzorgt deze gastlessen. Zij legde tijdens die lessen uit dat er verschillen-

GEMEENTE KATWIJK

de soorten energie zijn, zoals fossiele energie en schone energie. Informatie die snel gevolgd werd door een praktische aanpak. In groepjes van ongeveer zes, maakten de leerlingen een stroomkring met batterijen, snoertjes, knijpertjes, lampjes en zonnecellen”, legt Bert Brouwer uit. “Spelenderwijs leerden de kinderen wat (schone) elektrische energie is en hoe deze opgewekt kan worden met bijvoorbeeld een zonnepaneel of een windmolen. Het werken in groepjes bood tevens de mogelijkheid tot het geven van een presentatie per groepje. Iets wat een aantal groepen uiteindelijk deed.” Achteraf ziet Bert dat het programma prima voldeed, zij het dat uit de evaluatie met de scholen een klein aantal verbeterpunten komt. “Inmiddels ben ik weer begonnen met het benaderen van de basisscholen om ook komend schooljaar mee te doen. In het voorjaar schreef ik alle directeuren een brief, zodat zij in hun jaarplanning rekening kunnen houden met de gastlessen van de stichting Milieu Dichterbij. De komende periode ga ik langs de scholen om te kijken of het lukt om een concrete afspraak te maken”, vult Bert Brouwer aan.

Bewustwording In de 44 jaar dat Bert Brouwer werkzaam was in het onderwijs leerde hij hoe belangrijk het is jongeren zelf iets te laten ontdekken. “Vandaar dat ik deze gastlessen aansprekend vind en zie dat zij het denkproces bij de leerlingen op gang brengen. En ook dat is winst bij het project.” “Een ervaring bij leerlingen van de Verrekijker, de basisschool op het voormalig vliegkamp Valkenburg, bleef me bij. Hoe ze de werking van een zonnepaneel en het daarmee opwekken van stroom ervoeren. Ze wisten er al zo veel van. En dan het enthousiasme op het moment dat het werkte. Hartverwarmend.” Tijdens de gastlessen komen ook heel praktische zaken aan de orde. “Maak een leerling verantwoordelijk om altijd het licht uit te doen als de klas een ruimte verlaat, of iemand die ervoor zorgt dat deuren en ramen in de winter gesloten worden om niet onnodig warmte te laten weglekken. Kleine zaken, die helpen en die vooral leerlingen bewuster maken.”

”Een beetje achterhaald om met gas te leven” KLAAR VOOR DE 22STE EEUW

Nicole van Dijk en haar partner hebben het slim bekeken. Zij kochten anderhalf jaar geleden een huis aan de Berkenlaan, dat gebouwd is in de jaren ‘60 van de vorige eeuw. En verbouwen dit huis nu zó, dat het klaar is voor de 22ste eeuw. De woning is namelijk volledig van het gas af en wordt op termijn zelfvoorzienend in energie. Dat allemaal met behulp van een gemeentelijke duurzaamheidslening, die voor een verlichting zorgt in alle benodigde investeringen. Door Joep Derksen

Terecht is Van Dijk trots op haar woning en enthousiast leidt ze de journalist rond door het huis. Ze informeert: ”Mijn partner en ik waren helemaal niet op zoek naar een huis, maar waren wel geïnteresseerd in de bouwstijl van de jaren zestig. Via Funda zagen we dit huis; we fietsten langs en waren op slag verliefd.” De gemeente Katwijk heeft het beleid, dat dit soort bijzondere woningen behouden blijven en Van Dijk is er blij mee. “Wij willen dit huis behouden en niet slopen, al moet er wel gigantisch veel gebeuren.” Warmtepomp En daarmee overdrijft Van Dijk niet. Alle buitenmuren zijn opnieuw gevoegd, er is een nieuw dak en alle ramen zijn vervangen met dubbelglas. Tijdens de verbouwing bleek, dat een gasleiding lek was en dat er een nieuwe cv-ketel in moest. Prompt besloot het echtpaar, dat het dan beter was om gelijk helemaal van het gas af te gaan. Inmiddels is een warmtepomp geplaatst en een palletkachel, die de komende winter de eerste verdieping moet opwarmen. “Ik hoop, dat de winter niet te streng zal zijn!”, lacht Van Dijk. Veel werk staat het stel

“Het duurt nog wel tien jaar totdat alles af is, maar we wonen nu al in ons droomhuis!” nog te wachten; zo moet de vloerverwarming nog geplaatst worden en komen er zonnepanelen op het dak. Pas daarna komen de ‘esthetische’ dingen, zoals een nieuwe keuken en een badkamer. “Op dit moment kook ik nog op twee portable inductieplaatjes. Ik kan niet met vijf pannen tegelijk koken, maar het functioneert wel!” Duurzaamheidslening Twee prachtige glazen schuifpuien aan beide kanten van het huis zorgen ervoor, dat het pand er veel mooier uit komt te zien. Bovendien is er zo veel licht in het huis. Pas tijdens de verbouwing komt Van Dijk er achter, dat de gemeente ook duurzaamheidsleningen beschikbaar stelt, voor mensen die hun huis duurzamer of zelfs klimaatneutraal willen maken. “Ik was altijd al geïnteresseerd in nul op de

meter woningen en duurzaam verbouwen. Het is een beetje achterhaald om met gas te leven. Nu hebben wij de mogelijkheid om dat te doen.” Hoogrendementsglas De aanvraag voor een duurzaamheidslening duurde vier maanden en het was even doorzetten voor Van Dijk, zo geeft ze toe. “Je moet heel veel stukken aanleveren, en als iets niet klopt wordt alles teruggestuurd. Maar toen het eenmaal goedgekeurd was, is het dankzij de gemeente Katwijk fantastisch snel gegaan. En ze denken mee. Zo is er een duurzaamheidslening voor hoogrendementsglas, maar de gemeente berijpt ook, dat als je nieuw glas hebt, je ook nieuwe kozijnen nodig hebt. De gemeente helpt hieraan mee, omdat ze inzien dat wij bezig zijn om het huis te verfraaien en te verduurzamen.” Droomhuis En het eindresultaat mag er wezen. De rondleiding is afgelopen. Van Dijk neemt afscheid en stelt: “Het duurt nog wel tien jaar, totdat alles af is. Maar we wonen nu al in ons droomhuis!”

DUURZAAMHEIDSKRANT

Goed, Groen, Groei Katwijk ANKE SCHUETTEMEYER IS TROTS OP DE DUURZAME BEDRIJVEN Wie groen doet, doet goed. Steeds meer ondernemers zien in, dat duurzaamheid hen veel voordelen oplevert. Duurzaam ondernemen is namelijk een noodzaak. Daar kan je als rechtgeaarde ondernemer niet meer omheen. Anke Schuettemeyer heeft voor de Stichting 20Duurzaam20 en Katwijk Marketing ‘Goed, Groen, Groei Katwijk’ opgezet, om bedrijven met duurzaamheidsambities in het zonnetje te zetten. Door Joep Derksen Schuettemeyer komt oorspronkelijk uit Duitsland en misschien is het daarom wel, dat haar inzet een belangrijke bijdrage levert aan een duurzamer Katwijk. Ze vertelt, hoe het allemaal begon. “Regelmatig krijg ik bezoek uit Duitsland en dan vroegen ze mij, waar ze gezond en biologisch konden eten. Ook hier in de supermarkten was enkele jaren terug nog weinig aan biologische of lokale producten te vinden. De bewustwording voor duurzaamheid begon in Duitsland al veel eerder.” Schuettemeyer, die in Duitsland al 15 jaar werkzaam was op het gebied van duurzaamheid zag het als haar taak, bestaande duurzame bedrijven zichtbaar te maken en daarmee andere bedrijven

te motiveren ook met oog voor milieu en maatschappij te ondernemen. Groei Ze legde haar plannen voor aan de Stichting 20Duurzaam20 en Katwijk Marketing en kreeg enthousiaste reacties. Zo ontstond het idee voor het duurzaamheidslabel 'Goed, Groen, Groei Katwijk'. Anke Schuettemeyer lacht: “Oorspronkelijk had ik alleen de term 'Goed & Groen' bedacht, maar Katwijk Marketing wilde er 'Groei' aan toevoegen om er de ontwikkelingen van het bedrijfsleven mee aan te geven.” Ze kan zich daar helemaal in vinden, want bij duurzaamheid draait het om veel meer, dan alleen energiebesparende maatregelen. Imago “Voor mij is duurzaamheid een samenspel van economische, ecologische en sociale aspecten. Het gaat niet alleen over het plaatsen van zonnepanelen, energiebesparing en geld verdienen. Het is ook zorgen voor de medewerkers, steunen van lokale initiatieven of goede doelen, zorgen voor een goed imago van Katwijk en dat de buren geen last van jou hebben. Pas als er een balans is tussen al die aspecten, is het duurzaam. Alleen veel geld besteden aan ecologische producten, zonder dat het voor je bedrijf winstgevend is of de maatschappij wat oplevert, is niet duurzaam.”

“Het draait bij duurzaamheid om veel meer dan alleen energiebesparende maatregelen.” Duurzaamheidsstappen In opdracht van Stichting 20Duurzaam20 en Katwijk Marketing ging Schuettemeyer aan de slag en praatte met veel Katwijkse ondernemers, die positief staan tegenover duurzaamheidsmaatregelen en/of veel teruggeven aan de maatschappij. Wie zich hier goed voor inzet, krijgt het label 'Goed, Groen, Groei Katwijk' uitgereikt. Dan kan het soms ook om een verzameling van kleine duurzaamheidsstappen gaan. Een horecabedrijf, dat er voor kiest om geen Spa Blauw meer te schenken, maar juist kraanwater uit de duinen. Of ledlampen plaatsen in plaats van de energie slurpende gloeilampen. Maar hieronder wordt ook verstaan het steunen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt dan wel mensen met een beperking en het sponsoren van evenementen of inrichtingen in Katwijk. Ook bedrijven, die ingrijpender maatregelen hebben genomen, zoals het bekijken

hoe huurwoningen energiezuiniger kunnen worden gemaakt, hebben het keurmerk al gekregen. Rijksoverheid Ondertussen zijn er 15 labelhouders, komen dit najaar er waarschijnlijk weer 10 bij en hoopt men binnen twee jaar vijftig bedrijven te hebben, die aangesloten zijn bij 'Goed, Groen, Groei Katwijk'. In feite is het in het belang van de bedrijven zelf, want over een paar jaar worden ze vanuit de Rijksoverheid geconfronteerd met nieuwe wetten, die duurzaamheidsmaatregelen noodzakelijk maken. Schuettemeyer tipt: “Je kunt beter nu al beginnen, dan over een paar jaar geconfronteerd worden met een enorme kostenpost.” Maatschappij U, de lezer van dit artikel, kunt ook helpen Katwijk duurzamer te maken. Door op te letten, welke ondernemingen het 'Goed, Groen, Groei Katwijk' label hebben. En juist bij deze bedrijven producten te kopen of van hun diensten gebruik te maken. Zo worden andere ondernemers ook gestimuleerd om duurzaam het juiste te doen. Schuettemeyer besluit: “Ik vind dat we in Katwijk best trots kunnen zijn op de duurzame bedrijven en wat ze teruggeven aan de maatschappij.” Voor meer informatie: www.3glabel.nl en www.vvvkatwijk.nl/nl/duurzaamheid.

"Ik vind dat we in Katwijk best trots kunnen zijn op de duurzame bedrijven en wat ze teruggeven aan de maatschappij.”

GEMEENTE KATWIJK

Gewassen telen én mensen helpen KIEVIT TUINBOUW OP VOOR DUURZAAMHEIDSPRIJS

In 1996 was Hongkong nog in Engelse handen en hielden mensen zich bezig met zaken als de 'Milennium bug'. Duurzaamheid? Dat was een woord waar weinigen wat mee hadden. Maar Sebastiaan Bos was zijn tijd ver vooruit. Hij werkte een idee uit, waarbij groente en fruit direct van het land naar de klant gaan. Het bedrijf Kievit en de website kievitamines.nl was geboren en gaat anno 2018 een nieuwe fase in. Door Joep Derksen

“Ik volgde de biologische tuinbouwschool in Tiel, maar toentertijd waren bedrijven in deze sector dun gezaaid. Ik wilde mijn eigen onderneming, grond huren, gewassen telen en deze direct aan de klant leveren.” Dat lukte en hij kon zijn bedrijf uitbouwen van een paar honderd groentepakketten per week tot tegenwoordig 2.700 pakketten per week. Maar gedurende de jaren richtte Kievitamines zich vooral op de logistiek; het telen zelf werd door andere agrariërs gedaan. Daar komt nu verandering in, want Bos heeft een stuk grond op de Zanderij overgenomen. Vanaf volgend jaar worden daar uitsluitend biologische producten op geteeld; het wordt een echte biotuin. Maar voor het zo ver is, moet er nog een hoop werk gedaan worden. Biologisch telen “Dit is mijn oude liefde; het leuke is, dat dit stuk grond van oudsher een tuinbouwgebied is. We zijn het eerste gecertificeerde biologische groenteteeltbedrijf in deze regio en we gaan deze grond duurzaam gebruiken.” Dan gaat het niet alleen om het telen van gewassen, die onbespoten blijven. De biotuin wordt veel

meer dan dat. “We gaan schoffeldagen organiseren en 'plantdagen' voor kinderen. De landbouw is voor de jeugd een beetje uit het zicht geraakt, maar ik ben er van overtuigd, dat veel jongens en meisjes graag in de landbouw willen werken. Ook kan de biotuin mensen helpen, als ze een poosje behoefte hebben aan therapeutisch werk.” De frisse lucht en het werken met je handen is voor veel mensen namelijk een uitstekende manier om de gedachten te verfrissen, nadat je jarenlang op een donker kantoor achter een computerscherm hebt gezeten. Gemeenschap Katwijk Voor het zover is, wordt echter eerst de grond teeltrijp gemaakt. En de droge zomer heeft daar bij geholpen. Hierdoor werd het iets eenvoudiger om de overvloed aan wortelonkruiden te verwijderen. Inmiddels is een Japanse graansoort geplant, waarvan de wortels er voor zorgen dat de structuur van de grond verbeterd wordt. En de teelt van onder meer sla, bloemen, peentjes, prei, paksoi en aardbeien in 2019 kan beginnen. Bos is enthousiast: “Duurzaamheid is meer dan alleen producten biologisch telen. We werken

met jongens en meisjes uit de regio, maar helpen ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. En als mensen even klem zitten, kunnen ze wellicht een periode op de biotuin werken om aan te sterken. Deze tuin is er niet alleen voor de productie van Kievit, ook voor de gemeenschap van Katwijk.” Topsport Bos leidt de journalist rond over de biotuin. “Het is toch veel leuker om te weten, dat het voedsel van dichtbij komt?! Dat past ook bij onze bedrijfsfilosofie: wij willen als onderneming niet groot worden, maar een goede relatie met onze klanten hebben. Daarom leveren we wekelijks allerlei variaties aan biologische groente en fruit, vers van het land op duizenden borden. Wij stellen wekelijks mooie en gevarieerde biologische groentepakketten en fruitpakketten samen en leveren deze aan huis. Vers en biologisch is voor ons wekelijkse topsport!” Voor meer informatie over de abonnementsservice van Kievitamines of de biotuin, zie de website: www.kievitamines.nl.

DUURZAAMHEIDSKRANT

Tulpenwodka verovert de wereld Tip: Putman sluit af met een tip voor de cocktailliefhebbers: “Vervang bij een Negroni dan de gin door onze wodka en je krijgt de Negroni Tulipa. Of doe datzelfde met een Moscow Mule en geniet van een echte Tulip Mule!” Wie een idee heeft voor een lekkere cocktail met de Tulip Vodka er in, kan dit naar Clusius Craft Distillers sturen; binnenkort komt er een boekje uit met de beste cocktailrecepten. Voor meer informatie: www.dutchtulipvodka.com

KATWIJK – Al honderden jaren lang wordt er in deze streek geld verdiend met bloembollen. Maar in al die generaties kwam nog nooit iemand op het idee om een alcoholisch product te maken van die bloembollen. Tot Joris Putman. Nu maakt hij samen met familieleden topkwaliteit wodka die wordt geschonken bij de beste Michelin sterrenrestaurants en is zijn bedrijf Clusius Craft Distillers genomineerd voor de Duurzaamheidsprijs 2018. Door Joep Derksen Zoals het zo vaak gaat met bijzondere ideën; het begint met een eenvoudige gedachtegang, licht Putman toe. “In een tulpenbol zit zetmeel en suiker en dat zijn de basis ingrediënten van alcohol. Het verbaasde me, dat niemand er ooit alcohol van heeft gemaakt.” Samen met zijn neef Bart Bouter probeerde hij zelf om een alcoholisch product te realiseren van bloembollen en dat lukte! Hiermee kwam een droom uit, want tot 2015 was Putman tv-programmamaker, maar hij droomde er al jaren van om een onderscheidend product te maken, dat wereldwijd een groot succes kan worden. Eureca Putman denkt nog even terug aan het ‘Eureka’ moment, toen bleek dat het mogelijk was om bloembollen te gebruiken voor het maken van wodka. “Het

GEMEENTE KATWIJK

voelde heel cool, dat het lukt om iets te doen, wat nog nooit iemand gedaan heeft.” Ook is hij blij, dat zijn familie helpt. “Mensen zeggen wel eens; ‘Je moet niet met familie zaken doen’, maar zolang je de discussies open houdt en objectief voert, is het prima.” Dutch Tulip Hij toont de beide producten, die Clusius Craft Distillers op de markt brengt: de Dutch Tulip Vodka Pure en de Dutch Tulip Vodka Premium Blend. De ‘Pure’ is gedistilleerd uit minimaal 350 tulpenbollen tot een hoge zuiverheid en kost 295 euro per fles. En daarvoor krijg je de ware essentie van de wodka met een tulpensmaak. In iedere fles van de Dutch Tulip Vodka Premium Blend zitten 40 tulpenbollen. Putman: “We vullen de alcohol van de tulpenbollen aan met alcohol van biologisch graan. Daarom kunnen we de Premium Blend voor 48 euro per fles aanbieden, waarbij je ook nog steeds onmiskenbaar de tulp proeft.” Duurzaamheid Het productieproces van de wodka wordt door de hele familie gedaan: de ene oom spoelt de flessen en een andere oom staat bij het vacuüm vulapparaat. Een tante slaat met een rubberen hamer de doppen in de fles en Putman’s vrouw, tante en nichtje plakken de labels op de flessen. Nog eens twee mensen vouwen de verpakkingsdozen. Duurzaamheid staat bij Clusius Craft Distillers hoog in het vaandel. “We gebruiken alleen biologische tulpenbollen, die net te klein zijn

voor de veiling en waar geen bestrijdingsmiddelen op zijn gebruikt. Dat wij juist deze bollen kopen, maakt het voor kwekers ook interessanter om meer biologisch te telen.” Met mate Maar wodka is toch een alcoholisch product, dat verslaving in de hand kan werken? Kan dat duurzaam zijn? Putman: “Ook voor onze drank geldt net als voor alle drank: Geniet maar drink met mate. Verder zetten wij in op een heel andere beleving dan sommige andere merken: Het gaat bij ons om genieten en smaak beleving, niet om dronken worden.” Hij vervolgt over de duurzaamheidskwaliteiten van Clusius Craft Distillers: “We zijn tulpenbollen aan het upcyclen; we voegen waarde toe aan de grondstof en maken er een behoorlijk exclusieve wodka van. Als het productieproces klaar is, houden we een soort puree over met veel vezels en voedingsstoffen. Die puree gaat naar de lokale veehouderij als voer voor de koeien. Zo gaat er niets verloren.” Ook waar het gaat om de warmtewisselaar op de buffertanks heeft Putman een duurzaam systeem bedacht: “Het water om de tank af te koelen wordt gelijktijdig gefiltreerd met een koolstof- en metalenfilter. Hierdoor houd je heel zuiver water over, dat al voorverwarmd is voor de volgende stook. Zo gaat weinig warmte verloren en is je productieproces veel sneller, doordat de opwarmtijd korter is.”

Barnwoodweb.nl

Barnwood, een unieke eyecatcher Verwaarloosd, verweerd, maar รณ zo prachtig in uw huis Barnwood is afkomstig van dakbeschot, gevelbekleding, balken, vloeren en dwarsliggers uit oude schuren, huizen en stallen. Dit verwaarloosde, maar prachtig verweerde hout is schitterend te gebruiken voor schuifdeuren, als wandhout of voor meubelbouw. Op deze manier krijgt het eeuwenoude hout een schitterend tweede leven in uw huis!

LOFTDEUREN

BEZOEK ONZE NIEUWE

SHOWROOM STEENBAKKERSTRAAT 1B KATWIJK

Fraaie Barnwood producten Barnwoodweb verwerkt het oude hout al tot fraaie schuifdeuren en als wandhout. Naast kant en klare producten zijn ook losse planken verkrijgbaar en de schuifdeursystemen.

BARNWOOD PLANKEN B A R N W O O D WA N D H O U T LOFTDEUREN SCHUIFDEURSYSTEMEN Bezoek onze website w w w.barnwoodweb.nl O f onze showroom Steenbak kerstraat 1b 2222AT, K at wijk

SCHUIFDEURSYSTEMEN

WANDHOUT

Energiescan moet Katwijkse sportclubs helpen energie besparen

Energieke Regio Katwijk is een initiatief van de gemeente Katwijk, Rabobank Leiden-Katwijk, Parkmanagement Katwijk en Stichting 20Duurzaam20. De landelijke Stichting Energieke Regio begeleidt het project en helpt onafhankelijke lokale adviseurs om bedrijven en maatschappelijke organisaties zo goed mogelijk te adviseren over energiebesparing, het zelf opwekken van duurzame energie met bijvoorbeeld zonnepanelen en het verbeteren van het binnencomfort. Dit alles onder het motto: “Mogen wij u helpen om te verdienen aan Duurzaamheid”. Want de tijd waarin gedacht werd dat verduurzaming alleen maar geld kost is voorbij. Het biedt echt mogelijkheden om de energiekosten naar beneden te krijgen.

In het kader van duurzaamheid gaat Stichting Energieke Regio in opdracht van de Gemeente Katwijk lokale sportclubs helpen met energiebesparing. Binnenkort worden op de clublocaties de eerste 'energiescans' gedaan. Door Esdor van Elten “Gemeente Katwijk wil de lokale sportclubs graag ondersteunen bij het verlagen van hun energiekosten”, aldus Rogier van der Gugten, die namens de gemeente bij het project betrokken is. “De energiescan is daarvan pas het begin. Het is de bedoeling dat met de uitkomsten daarvan de clubs ook daadwerkelijk energiebesparende maatregelen gaan nemen.” Daarbij gaat het in de eerste plaats natuurlijk om de gebouwen; hoe kun je deze zo energiezuinig mogelijk beheren? Daarnaast is er voor de sportclubs de mogelijkheid om extra opties te kiezen, bijvoorbeeld de mogelijkheden van LED-verlichting voor banen en velden, het installeren van zonnepanelen De energiescan kan op interesse rekenen van veel Katwijkse sportclubs. Zo hebben bijvoorbeeld Rijnsburgse Boys, V.V. Katwijk, maar ook Tennisvereniging Zee en Duin en AV Rijnsoever zich al opgegeven.

GEMEENTE KATWIJK

Inspectie De sportclubs vullen als start van de scan zelf de gegevens in over hun energieverbruik, welke installaties zij hebben voor verlichting en verwarming en geven ook aan wat zij zelf doen om hun energieverbruik terug te dringen. Vervolgens komt een adviseur van Energieke Regio langs op de accommodatie om deze te inspecteren en te inventariseren. Naast een gezamenlijke controle van de online ingediende gegevens neemt de adviseur van alle energieverbruikende apparaten, van ballenpoetsers tot keukenapparatuur, de gegevens op en worden gebruikstijden van installaties en apparatuur doorgenomen. Uiteraard brengt de adviseur ook de gebouwen in kaart om te zien hoe deze zijn geïsoleerd. Rapport Alle gegevens bij elkaar leveren een rapport op waar de huidige situatie, de energiebalans en de mogelijke energiebesparingen in worden beschreven, inclusief een inschatting van de investeringen die daar voor nodig zijn en de terugverdientijd ervan. Verder wordt aangegeven welke van de maatregelen in aanmerking kunnen komen voor een subsidie vanuit de Subsidieregeling Energiebesparing en duurzame

energie sportaccommodaties. In het geval dat wordt gekozen voor de module PV-scan (zonnepanelen) wordt ook aangegeven of het mogelijk is subsidie te verkrijgen vanuit de SDE-regeling voor de opwekking van zonne-energie. Actie “De energiescan is het startpunt”, herhaalt Van der Gugten. Daarna is het aan de sportclubs om actie te ondernemen. Maar uiteraard willen we hen daar ook graag bij helpen.” Zo is er de optie om een meerjarig onderhoudsplan op te stellen. Doelbewust onderhoud kan namelijk vaak al besparing opleveren en geeft ook inzicht wanneer bepaalde installaties vervangen kunnen worden voor nieuwe modellen die op hun beurt weer tot besparingen leiden. Stichting Energieke Regio kan elke accommodatie helpen met het opstellen van een meerjarig onderhoudsplan specifiek gericht op de accommodatie en de aanwezige installaties.

Katwijk aardgasvrij Nu ook in de zonnepanelen!

Voor al uw lampen, verlichting & lichtadvies

NEDERLAND VAN HET GAS AF! DE KRAAN GAAT DICHT! Kreten die we steeds vaker horen. Maar waarom? En hoe ziet dat er dan uit bij ons in Katwijk? Wat betekent dat voor u?

chting en zonnepanelen Besparen op energiekosten en tegelijkertijd Sinds we aardgas vonden in de bodem van Groningenduurzaam en milieubewust n goed samen in de jaren zestig van de vorige eeuw zijn we in Nederland

massaal overgegaan op aardgas. Vanaf dat moment werdDe zonnepanelen zijn verkrijgbaar in drie verschillende pakketten, maar maatwerk is uiteraard ook mogelijk. De pakketten hebben per 8 zonnepanelen een er in rap tempo overal een gasleiding gelegd en raakten we t is er bij Licht & Accessoires in dedePrincestraat in Katwijken een agentgewend aan centrale verwarming het koken op gasgegarandeerde energieopbrengst van gemiddeld 2500 tot 2750 kWh. Een vestigd voor zonnepanelen het bekende bedrijf Solar-systemen in onzevan woningen. Dit was een ontwikkeling die zorgde jaarlijkse opbrengst van gemiddeld 565 euro wordt verwacht, terwijl de jaarijk. “Energie besparen voor heeftmeer voorcomfort. iedereenEen alleen maar voordelen”, laat heeft gelijkse energiekosten van een huishouden van 4 personen gemiddeld 734 euro ontwikkeling die er voor ns van Licht & Accessoires weten. zorgd opgewekt dat 95 procent van de Nederlandse huishoudens isbedragen. “Tel uit je winst. Dat is meer rendement dan je tegenwoordig krijgt op en ondernemer kwamaangesloten hij met het op idee om in zijnenwinkel in het gezellieen spaarrekening. Best een interessante investering dus, zeker omdat de terugverhet gasnet aardgas gebruikt voor onder k aan Zee mensen kennis te de laten maken met Wijen zijnhet koken. andere verwarming in zonnepanelen. huis, het douchen dientijd steeds korter wordt. Die is nu 6 tot 7 jaar. Na die tijd proﬁteer je van gratis

isa de Laat

het eerste aanspreekpunt voor advies en verkoop aan particulieren. Waarom dan stoppen van met Solar-systemen. aardgas? latie gebeurt door technische specialisten

stroom.” Daarnaast is er een regeling voor teruggave van de btw door de overheid. Je huis wordt met zonnepanelen bovendien meer waard omdat het enerHet is tijd om over te gaan op andere, schonere, warmgielabel stijgt. En niet te vergeten, door duurzame energie op te wekken en te omonze te koken onze huizen te verwarmen. mogelijk plaatsen wij aantebronnen de luifel van winkelen ook zonnepanelen, zodat verbruiken, draag je actief bij aan een beter milieu. Om onze klimaatdoelstellingen halen, hebben n direct zichtbaar is dat mensen voor advies hierover bijteons kunnen bin- we in dat iedere we in 2050 geen aardgas Bovendien verbruiken Nederland wij hier voorafgesproken de winkel, waar dag continu alle meer Ook accessoires bij de zonnepanelen, zoals diverse soorten omvormers, zijn gebruiken om huizen en gebouwen te verwarmen. g aan staat, veel energie. Met de zonnepanelen kunnen we straks aanzien- Wantverkrijgbaar via Licht & Accessoires. Een omvormer zorgt ervoor dat de geaardgas is een fossiele brandstof die CO2-uitstoot veroor-lijkstroom die wordt opgewekt door de zonnepanelen wordt omgezet in bruikkosten daarvan besparen. ”

Nu ook in de zonnepanelen! zaakt. Daarnaast zijn de aardbevingen in Groningen door bare wisselstroom voor uw huishouden. Wij adviseren onze klanten graag over Voorvoor al de uwRijksoverlampen, verlichting & lichtadvies aardgaswinning een belangrijke reden het type omvormer dat in hun situatie nodig is. “Zelfs de btw-teruggaaf kunnen heid om de aardgaswinning te stoppen. wij voor u regelen als u dat wenst.” De overgang van aardgas naar andere alternatieven is een grote opgave, want ook hier in Katwijk zijn bijna alle Besparen op energiekosten en tegelijkertijd huizen nog aangesloten op het gasnet.

Verlichting en zonnepanelen gaan goed samen AANBOD

duurzaam en milieubewust

De zonnepanelen zijn verkrijgbaar in drie verschillende maar maatHoe pakketten, gaan we dan van het aardgas af? werk is uiteraard ook mogelijk. De pakketten hebben per zonnepanelen een Er 8zijn meerdere alternatieven voor aardgas en die zullen Sinds kort is er bij Licht & Accessoires in de Princestraat in Katwijk een agentgegarandeerde energieopbrengst van gemiddeld 2500 tot 2750 kWh. Een we allemaal nodig hebben in Nederland. Figuur 1 laat zien arandeerde schapGeg gevestigd voor enezonnepanelen rgieopbrengst van het bekende bedrijf Solar-systemen jaarlijkse opbrengst van gemiddeld 565 euro wordt verwacht, terwijl de jaaraan welke alternatieven u precies kunt denken. Het gaat over uit Katwijk. “Energie besparen heeft voor iedereen alleen maar voordelen”, laat lijkse energiekosten van een huishouden van 4 personen gemiddeld 734 euro warmtenetten, gevoed door aardwarmte, oppervlaktewater Thom Prins van Licht & Accessoires opgewekt weten. bedragen. “Tel uit je winst. Dat is meer rendement dan je tegenwoordig krijgt op of restwarmte uitterugverde industrie. Maar ook over de meer indiviAls ervaren ondernemer kwam hij met het idee om in zijn winkel in het gezellieen spaarrekening. Best een interessante investering dus, zeker omdat de duele oplossing: de warmtepomp. Per alternatief ge Katwijk aan Zee mensen kennis te laten maken met zonnepanelen. Wij zijn dientijd steeds korter wordt. Die is nu 6 tot 7 jaar. Na die tijd proﬁteer je vanelektrische gratis daarmee het zijn verschillende maatregelen nodig, zo is de isoleringsop€ eerste aanspreekpunt voor advies en€verkoop aan particulieren. stroom. ” Daarnaast is er een regeling voor teruggave van de btw door de over4.245,2.980,De installatie gebeurt door technische specialisten van Solar-systemen. heid. Je huis wordt met zonnepanelen bovendien meer waard omdat het energave van een all-electric woning hoger dan bij een woning excl. btw • per 8 panelen excl. btw • per 8 panelen Voor al uw lampen, verlichting gielabel & lichtadvies stijgt. En niet te vergeten, door duurzame energie op te wekken te warmtenet. Welk alternatief waar die is aangesloten open een “Zo snel mogelijk plaatsen wij aan de luifel van onze winkel ook zonnepanelen, zodat verbruiken, draag je actief bij aan een beter milieu. het beste past, verschilt per buurt. De gemeente heeft als van buiten direct zichtbaar is dat mensen voor advies hierover bij ons kunnen bintaak om per buurt het meest geschikte alternatief in kaart te nenlopen. Bovendien verbruiken wij hier voor de winkel, waar iedere dag continu alle Ook accessoires bij de zonnepanelen, zoals diverse soorten omvormers, zijn brengen. We stellen een warmtevisie op waarin we per buurt verlichting aan staat, veel energie. Met de zonnepanelen kunnen we straks aanzienverkrijgbaar via Licht & Accessoires. Een omvormer zorgt ervoor dat de geBesparen op energiekosten en hettegelijkertijd meest kansrijke alternatief en het tijdspad aangeven. Om lijk op de kosten daarvan besparen.” lijkstroom die wordt door de zonnepanelen vindt wordt u omgezet in bruikOpopgewekt www.lichtenaccessoires.nl duurzaam en milieubewust dat plan op te stellen gaat de gemeente met de woningcorpobare wisselstroom voor uw huishouden. Wij adviseren onze klanten graag over Tekst: May-lisa de Laat

ZONNEPANELEN

SPAKKET

HUISMERK

2.630,• per 8 panelen

Nu ook in de zonnepanelen!

TOPPAKKET

- Persoonlijk Duidelijke website Verlichting en zonnepanelenadvies gaan goed samen alle informatie overzichtelijk op een ratie, de netbeheerder en de bewoners en andere gebouweihet type omvormer in hunzijn situatie is. “Zelfs de btw-teruggaaf kunnen Tekst: May-lisa de Laat De zonnepanelen verkrijgbaar in drie verschillende pakketten, maar maatrij.datBovendien is nodig persoonlijk advies - Professionele genaren in gesprek. Uiterlijk in 2020 is de warmtevisie klaar. wij voor u regelen als u dat wenst.” werk isaltijd uiteraard ook mogelijk. De pakketten mogelijk. “Onze eerst klant voorhebben per 8 zonnepanelen een Het zal vervolgens nog even duren voordat de eerste wijk ook Katwijk een energieopbrengst van gemiddeld 2500 tot 2750 kWh. Een zonnepanelen was een medewerker + Sinds kort is er bij Licht & Accessoires + in de Princestraat inmontage + agentgegarandeerde daadwerkelijk aardgasvrij is.

schap gevestigd voor zonnepanelen van het bekende bedrijf Solar-systemen uit Katwijk. “Energie besparen heeft voor iedereen alleen maar voordelen”, laat Thom Prins van Licht & Accessoires opgewekt weten. Als ervaren ondernemer kwam hij met het idee om in zijn winkel in het gezelliGegarandeerde energieo pbre ngst ge Katwijk aan Zee mensen kennis te laten maken met zonnepanelen. Wij zijn daarmee het eerste aanspreekpunt voor advies en verkoop aan particulieren. Meer informatie: www.lichtenaccessoires.nl/solar De installatie gebeurt door technische specialisten van Solar-systemen.

jaarlijkse opbrengst van gemiddeld 565 euro van 2nd Chapter, de bouwers van wordt verwacht, terwijl de jaar-

AANBOD lijkse energiekosten huishouden van 4 personen gemiddeld 734 euro onze website.van Hijeen is enorm tevreden Wilt u op dit moment al aan de slag met het verduurPersoonlijke bedragen. uit begeleiding, je winst. Dat de is meer rendement dan je tegenwoordig krijgt op over“Tel onze aanschaf en zamen van uw woning? Dat is altijd verstandig. Daarvoor ZONNEPANELEN een spaarrekening. Best een interessante investering dus, zeker omdat de terugverde installatie. ” nazorg

hoeft u niet op deze plannen te wachten, want isoleren is,

dientijd steeds korter wordt. Die is nu 6 tot 7 jaar. Na die tijd proﬁteer je van gratis zoals figuur 1 ook laat zien, bij elk alternatief nodig. Op die stroom.” Daarnaast is er een regeling voor teruggave van de btw door de overmanier bespaart u ook meteen gas, CO2 uitstoot en geld. heid. Je huis wordt met zonnepanelen bovendien meer waard omdat het enerBenieuwd naar wat u precies kunt doen aan maatregelen in BASISPAKKET HUISMERK TOPPAKKETgielabel stijgt. En niet te vergeten, door duurzame energie op te wekken en te uw huis? Kijk op de website van ons regionale energieloket: “Zo snel€2.630,mogelijk plaatsen wij aan de luifel €van onze winkel ook zonnepanelen,€4.245,zodat 2.980,verbruiken, draag je actief bij aan eenwww.duurzaambouwloket.nl beter milieu. excl. btw • per 8 panelen btw • per 8 panelen excl. btw • per 8 panelen vanexcl. buiten direct zichtbaar is dat mensen voor advies hierover bij ons kunnen binInformatie en advies tijdens koopavond 15 juni nenlopen. Bovendien verbruiken wij hier voor de winkel, waar iedere dag continu alle Ook accessoires bij de zonnepanelen, zoals diverse soorten omvormers, zijn Praktische tips om energie te besparen: Dirk Kuyt verlichting aan staat, veel energie. Met de zonnepanelen kunnen we straks aanzienverkrijgbaar via Licht & Accessoires. Een omvormer zorgt ervoor dat de geSolar-systemen 1. Verminder uw energieverbruik door uw Duidelijke Tijdens de extra lange koopavondlijkstroom van 15 juni a.s. in opgewekt Katwijk aan Zee is een website lijk op de Bollenstreek kosten daarvan besparen.” die wordt door de gedrag zonnepanelen wordt omgezet in bruikaan te passen. Bijvoorbeeld door team specialisten van Solar-systemen bijwisselstroom Licht & Accessoires aanwezig. Diverse bare voor uwOp huishouden. Wijverwarming adviseren vindt onze graag www.lichtenaccessoires.nl uklantenlager uw een graadje te over zonnepanelen zijn in de winkel te bekijken enomvormer u krijgt antwoord opinformatie al uw vragen. overzichtelijk op een het type dat in alle hun situatie nodig is. “Zelfswat de korter btw-teruggaaf kunnen zetten of door te douchen. Loop dus gerust even binnen. rij. Bovendien is persoonlijk advies wij voor u regelen als u dat wenst.”

2. Verminder uw energieverbruik door altijd mogelijk. “Onze eerst klant voor kleine maatregelen te treffen. Denk wasen een medewerker Solar-systemen van directeur Dirk Kuijt is al vele jaren specialist inzonnepanelen zonnepanelen hierbij aan het plaatsen van radiator Chapter, in de bouwers van gevestigd op ’t Heen in Katwijk, vooral voor de zakelijke klanten. Viavan het2nd agentschap een waterbesparende douche onze website. folie Hij isofenorm tevreden het winkelhart van Katwijk aan Zee verwachten beide ondernemers particulierenkop. beter over onze begeleiding, de aanschaf en te kunnen bereiken. “Via onze samenwerking helpen we meer mensen om te besparen op deuw 3. Verminder gasverbruik en ga installatie. ”

AANBOD ZONNEPANELEN energiekosten en tegelijkertijd duurzaam en milieubewust te wonen, werken en leven.” Gegarandeerde energie

oires

opbrengst

Meer informatie: www.lichtenaccessoires.nl/solar Princestraat 39, 2225 EZ Katwijk - 071 4013008 - info@lichtenaccessoires.nl - www.lichtenaccessoires.nl

BASISPAKKET 2.630,-

€

excl. btw • per 8 panelen

HUISMERK 2.980,-

€ Dirk Kuyt

Solar-systemen excl. btw • per 8 panelen Bollenstreek

TOPPAKKET Informatie en advies tijdens € 4.245,-

elektrisch koken met een inductiekookplaat. 4. Investeer in isolatie. Kijk naar de mogelijkheden voor vloer-, daken spouwmuurisolatie of investeer in koopavond 15 juni HR++/+++-glas.

excl. btw • per 8 panelen

Tijdens de extra lange koopavond van 15 juni a.s. in Katwijk aan Zee is een team specialisten van Solar-systemen bij Licht & Accessoires aanwezig. Diverse zonnepanelen zijn in de winkel te bekijken en u krijgt antwoord op al uw vragen. Loop dus gerust even binnen.

DUURZAAMHEIDSKRANT

Duidelijke website

Solar-systemen van directeur Dirk Kuijt is al vele jaren specialist in zonnepanelen en Op www.lichtenaccessoires.nl vindt u gevestigd op ’t Heen in Katwijk, vooral voor de zakelijke klanten. Via het agentschap in alle informatie overzichtelijk op een het winkelhart van Katwijk aan Zee verwachten beide ondernemers particulieren beter rij. Bovendien is persoonlijk advies te kunnen bereiken. “Via onze samenwerking helpen we meer mensen om te besparen op altijd mogelijk. energiekosten en tegelijkertijd duurzaam en milieubewust te wonen, werken en leven.” “Onze eerst klant voor

Energielabel woningen Een energielabel laat zien hoe energiezuinig uw huis is. Het energielabel voor woningen geeft met de indeling in de letters A (groen, zeer zuinig) tot en met G (rood, zeer onzuinig) aan hoe energiezuinig een huis is in vergelijking met soortgelijke huizen. Een energiezuinig huis heeft bijvoorbeeld goede isolatie, dubbel glas, energiezuinige verwarming en zonnepanelen. Ook geeft het label een overzicht van woningkenmerken, zoals het woningtype, isolatie, beglazing en verwarming en maakt het duidelijk welke energiebesparende maatregelen mogelijk zijn.

In 6 stappen van energielabel G naar A 6

12 zonnepanelen (18m2)

HR-glas woonen slaapkamer

Spouwmuurisolatie

Dakisolatie 10+ cm

Vloerisolatie 10+ cm

A B C D E F G

HR 107 combiketel

(geen maatregelen)

Dit voorbeeld toont een hoekwoning uit 1955 met een woonoppervlak van 96 m2, zonder mechanische ventilatie. Het geeft een indicatie van de effecten van maatregelen op het energielabel bij oudere eengezinswoningen.

WAAROM EEN ENERGIELABEL? Met een energielabel kunnen kopers en huurders in één oogopslag zien of een woning zuinig of onzuinig is. Dat is handig, want een keuze voor een zuinige woning betekent een lagere energierekening, meer wooncomfort en minder CO2-uitstoot, dus beter voor het milieu! Het energielabel voor woningen geeft met de klassen A (groen, zeer zuinig) tot en met G (rood, zeer onzuinig) aan hoe energiezuinig een huis is in vergelijking met soortgelijke huizen. Een energiezuinig huis heeft goede isolatie, dubbel glas, energiezuinige verwarming en zonnepanelen. Het energielabel is een document waarin deze kenmerken zijn beschreven. HUIS (VER)KOPEN: GROEN ENERGIELABEL LOONT Gaat u een huis kopen? Let dan op het energiela-

bel. Een huis met een groen energielabel (label A of B) is niet alleen comfortabeler, het scheelt ook fors in de energiekosten. In 10 jaar tijd kan het verschil met een vergelijkbaar onzuinig huis oplopen tot duizenden euro's. Een iets duurder maar zuiniger huis kan dus voordeliger zijn dan een goedkoper, onzuinig. Heeft het te koop staande huis geen energielabel? Vraag er de verkoper of de verkoopmakelaar om. Als koper heeft u recht op een energielabel. Gaat u uw huis verkopen of verhuren? Vraag een energielabel aan! Bij de verkoop of verhuur van uw woning moet u een definitief energielabel laten registreren. Dat kan eenvoudig online op www. energielabelvoorwoningen.nl en kost enkele euro's tot enkele tientjes. VERBETER DE ENERGIEPRESTATIE VAN UW WONING! Met het nemen van energiebesparende maatregelen bespaart u op uw energierekening. Bovendien maakt het uw woning comfortabeler en milieuvriendelijker. Wilt u een uitgebreid energieadvies op maat voor uw woning? Laat dan een maatwerkadvies door een gecertificeerd adviseur opstellen. Zo ziet u welke maatregelen energiebesparing opleveren en het comfort in uw woning verhogen. Ook krijgt u informatie over de kosten, de terugverdientijden en het rendement dat het u kan opleveren. De gemeente Katwijk ondersteunt u bij het laten uitvoeren van een energiescan, met de mogelijkheid tot subsidie (via www.duurzaambouwloket.nl).

Duurzaam bouwloket Heeft u als inwoner vragen over energiebesparing, of wilt u weten hoe u zelf uw woning verduurzaamt? Duurzaam Bouwloket is een digitaal loket waar u als bewoner terecht kunt met al uw vragen op het gebied van duurzaam (ver)bouwen, energiebesparing, energie opwekken en energielabels. Duurzaam Bouwloket helpt u van A tot Z bij het verduurzamen van uw woning. Wat het Duurzaam bouwloket doet: Met energiebesparende maatregelen kunt u uw energierekening flink omlaag brengen. Maar welke maatregelen mogelijk zijn en hoe je dat aanpakt, is voor veel mensen onbekend.

GEMEENTE KATWIJK

De website van het Duurzaam Bouwloket helpt hierbij. Daar vind u bijvoorbeeld informatie over energiebesparingsmogelijkheden, subsidiemogelijkheden in de gemeente Katwijk en u kunt er een vrijblijvende offerte aanvragen voor verduurzamende maatregelen in uw woning. U kunt ook telefonisch contact opnemen met de medewerkers van het Duurzaam Bouwloket. Zij geven antwoord op uw vragen over kwaliteitsverbetering en besparingsmogelijkheden voor uw woning. Ook weten zij veel over subsidiemogelijkheden bij verduurzamende maatregelen en kunnen u daarin verder helpen. Samenwerking lokale bedrijven De gemeente wil niet alleen informatie en advies aan bewo-

ners geven over alle mogelijkheden, maar ook de samenwerking stimuleren met de lokale uitvoerende bedrijven. Deze bedrijven mogen op de website van het Duurzaam Bouwloket interessante aanbiedingen doen op energiegebied. Als u als bewoner via het Duurzaam Bouwloket een vrijblijvende offerte opvraagt voor verduurzamende maatregelen, worden hiervoor lokale en regionale bedrijven benaderd. Contact Op de website www.duurzaambouwloket.nl vindt u veel informatie. Voor telefonisch contact kunt u terecht op het nummer 072-743 39 56.

Duurzaamheidslening: Om zoveel mogelijk gebouwen energiezuinig te maken, heeft de gemeente Katwijk duurzaamheidsleningen voor inwoners en organisaties/verenigingen, zoals scholen en VVE’s. Hiermee kunnen energiebesparende maatregelen aan woningen of gebouwen gefinancierd worden tegen gunstige rentetarieven (momenteel 1,6%). Zo kunt u allerlei duurzaamheidsmaatregelen bekostigen, zoals een warmtepomp, zonnepanelen, zonneboiler en diverse isolatiemaatregelen. Hoe werkt het? U vraagt een offerte aan voor verduurzamende maatregelen. Deze dient u in met het aanmeldingsformulier via het Duurzaam Bouwloket. Hierna ontvangt u een uitgebreide papieren aanvraagset, die u opstuurt naar de SVn (Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting). Zij doen de financiële toetsing en verstrekken de lening. U kunt de subsidie voor de energiescan en/of de duurzaamheidslening aanvragen via www.duurzaambouwloket.nl

Bespaar tot wel â‚¬350,- op uw energie!

Na entallen jaren klant te zijn geweest bij dezelfde energieleverancier besloot ik maar eens mee te doen aan deze energieveiling en wat bleek: overstappen van energieleverancier is super simpel! En het leverder een mooie besparing op! Familie Groothuizen - Scheveningen

Sfhmfhfh fhfhfhfhgfhfh fhfhfhfhpfhfh fhfhvfhfhfh vfhfhfh vfhfhfhdfhfhfh fhp

Een scherper aanbod dan dit aanbod uit de energieveiling ben ik niet tegengekomen en ik heb overal gezocht. Erg preeg om het jaar af te sluiten met lagere energietarieven en een mooie welkomstkor ng. Bedankt!! Familie van der Sluis - Den Haag

Afhfhfhs fhfhfhdfh vfhfhfh fh gfhfhfhgfhfhd

Exclusieve lezersacce!

Spfhcfhfhfhfh vfhfhfh fhfhzfhfhs vfhfh dfhzfh fhfhfhfhfh fhfhgfhfhfhsfhfhfhfh fhfh fhfhfh fhfhfhfhgfhfhvfhfhfhfhfhg Ofhfhvfhfhg fhp 12 fhfhvfhmfhfhfh dfh fhfhfhfhfhschfhfhpsfhfh fhfhfhfhgfhfhdfhfhfh. U fhfhfhsfh fhf fh fhp hfhfh fhfhfhfhfhd fhfhgfhfhfh.

www.DeBollenstreekBespaart.nl

Ofhfhfhfhfhfhfhfhfhfhfh fhfh fhfhfhfhfhfhfhfhfhfhfh

Voor meer informace, ga snel naar:

Duurzaamheid krijgt vanzelfsprekend een plek in het lesprogramma VAKCOLLEGE RIJNMOND EN ANDREAS COLLEGE HEBBEN EEN VOORBEELDFUNCTIE

“We plaatsten de afgelopen jaren ruim 1.700 zonnepanelen op de daken van twee van onze scholen en startten een programma waarmee duurzaamheid een onderdeel is van het onderwijsleerproces.” Aan het woord is Erik Hazenoot, directeur van het Vakcollege Rijnmond en lid van de directieraad van stichting Andreas College. Door Aad van Duijn

“De zonnepanelen situeerden we op Pieter Groen en het Vakcollege Rijnmond. De platte daken op deze scholen zijn uitermate geschikt voor deze vorm van verduurzaming. Het mes snijdt daarbij aan twee zijden,” benadrukt Hazenoot. “Enerzijds gaat het om de voorbeeldfunctie als onderwijsinstelling en anderzijds besparen we nu structureel een groot bedrag aan energiekosten op jaarbasis.” “De insteek naar meer duurzaamheid is een bewuste keuze die we drie jaar geleden hebben ingezet. Soms lijken het kleine stappen, maar ze zijn wel effectief en zinvol”, legt Erik Hazenoot uit. “Een voorbeeld: Alle Tl-verlichting in de gebouwen aan de Helmbergerweg en De Colignylaan vervingen we door Ledverlichting. Dat alleen al betekende een besparing van 65% op het energieverbruik.” Lesthema Niet alleen de kostenreductie is het uitgangspunt van de omslag naar meer duurzaamheid. De onderwijsinstelling met ruim 2.000 leerlingen vindt het belangrijk dat in ‘de klas’ het begrip een thema is. “Op het Vakcollege besteedt het onderwijsprogramma bij economie, techniek en zorg nu aandacht aan duurzaamheid, de

GEMEENTE KATWIJK

apparatuur die gebruikt wordt bij het opwekken van schone energie en vooral aan het plegen van het onderhoud daarvan. Onze leerlingen zijn de vakmensen van de toekomst. Vandaar dat het belangrijk is dat zij leren om te gaan met deze nieuwe en innovatieve technieken. Om die reden hebben we een windmolen op het dak geplaatst. Deze techniek om schone energie op te wekken is tevens een onderdeel in de lessen.” Plastic Directeur Hazenoot: “Bij de stichting Andreas College hanteren we een drieslag. Het doorvoeren van duurzame processen in onze bedrijfsvoering, het aanleren van de technieken daarachter en het samen werken aan de bewustwording op het gebied van duurzaamheid. Zo hebben we met de leerlingen uit de onderbouw een project gedaan om plastic uit het (zee) water te vissen en het onnodig verspillen van plastic tegen te gaan. Dat betekent vaak een heel praktische toepassing. In de kantine op het Vakcollege Rijnmond komt binnenkort een watertappunt (gekoeld met de stroom die we opwekken met onze windmolen), zodat een leerling zelf fris water kan tappen en geen water in een plastic flesje meer nodig heeft.”

Inzamelen “Het heeft alles te maken met het bewust omgaan met elkaar en je omgeving. Vandaar dat het terugdringen van vervuiling (onder andere door ons project plastic halen uit zee), het voorkomen van verspilling en het werken aan het invoeren van duurzame processen, onderdelen uit het lesprogramma zijn. Onderdelen die, zo blijkt uit het enthousiasme tijdens de projecten, leerlingen zeker aanspreken. De lesbrieven, zoals die van de stichting Grondstoffen Jutten, slaan aan.” Tenslotte meldt Erik Hazenoot dat bij deze inzet van duurzaamheid het scheiden van de afvalstromen past. “Een aanpak die we met de leerlingen doen. Het gaat met name om het plasticafval dat we apart inzamelen en door een slimmere aanpak qua hoeveelheid verminderen. Onze ambitie is dat we duurzaamheid in onze scholen stevig op de kaart zetten en daarmee een symbolische waardering krijgen, vergelijkbaar met de Blauwe vlag voor schone stranden.”

Foto: Erik Hazenoot op dak bij de zonnepanelen (2) en een foto uit het lesprogramma (met docent Kees Duistermaat)

Smart funding for a sustainable world De wereld moet verduurzamen. De druk is hoog bij bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Veel organisaties hebben de noodzaak en de plannen, maar er is financieel te weinig rekening mee gehouden. De budgetten ontbreken. Een multifunctioneel Softs Point is het startpunt voor het creĂŤren van budget voor de noodzakelijke verduurzaming. Een baanbrekende oplossing waarbij iedereen wint. Kijk voor de mogelijkheden op www.softs.world

Marketingbureau met een missie Dune Pebbler is een creatief marketingbureau dat sociale en maatschappelijke betrokkenheid hoog in het vaandel heeft staan. Wij zijn van mening dat een goede kwaliteit van leefomgeving in de breedste zin van het woord kan bijdragen aan duurzame creativiteit en (werk)plezier. Onze betrokkenheid vertaalt zich onder andere naar enkele initiatieven en nauwe betrokkenheid bij verenigingen, met name in de gemeente Katwijk. Zo draagt Dune Pebbler als sponsor graag een steentje bij aan voetbalclubs zoals Quick Boys en Kagia uit Lisserbroek, ondersteunen wij ontwikkelingsorganisatie Dorcas, dragen we als partner van stichting 20Duurzaam20 bij aan de verdere verduurzaming van de gemeente Katwijk en pakken we door op de verdere vergroening van onze eigen werkomgeving; ons pand is voorzien van een laadpaal voor onze hybride autoâ€™s, zonnepanelen, en is recentelijk voorzien van LED verlichting. Met deze energiereductie van 50% en terugverdientijd van 2,5 jaar maken we mooie stappen richting een groenere maatschappij, een duurzamer Katwijk.

www.dunepebbler.nl

“Als de bij uitsterft, breekt er anarchie uit” MENSEN KENNIS BIJBRENGEN

“Als de bijen verdwijnen, dan staat de mensheid een ramp te wachten.”

Einstein schijnt het al gezegd te hebben: als de bijen verdwijnen, dan staat de mensheid een ramp te wachten. Anno 2018 lijken deze woorden eindelijk een beetje door te dringen. Wereldwijd is er zorg over massale bijensterfte. “Het is echt een serieus probleem”, aldus imker Peter Henneman. Door Esdor van Elten

Op een stille plek ergens achter in Panbos staan de bijenkasten van hobby-imker Peter Henneman. Dat het 'hobby' is, betekent niet dat hij het vak niet serieus neemt, integendeel: ”Ik ben er wekelijks intensief mee bezig. Als imker is het moeilijk om rendabel te zijn. Je hebt in Nederland maar heel weinig mensen die er echt van kunnen leven.” Niettemin vervult Henneman een belangrijke taak. Naast zijn kasten in Panbos heeft hij ook bijenkasten bij de Festina Lentetuin en op zijn garagedak bij zijn woning in Oegstgeest. Henneman gaat ook geregeld met zijn beestjes op pad om te doen waar bijen zo goed in zijn: gewassen bestuiven. Voedsel en diversiteit Want dat is waarom bijen zo belangrijk zijn: “75% van de planten wereldwijd hebben bijen of andere insecten nodig

Colofon De Duurzaamheidskrant is een uitgave van Uitgeverij Verhagen in samenwerking met gemeente Katwijk, Dune Pebbler en 20Duurzaam20. Oplage 27.750 Redactie en fotografie: gemeente Katwijk, Rogier van der Gugten, Aad van Duijn, Joep Derksen en Esdor van Elten en Hoogheemraadschap Rijnland Sales: Carlo van Zelst en Desiree Uijldert Ontwerp en opmaak: Dune Pebbler Hoofdredactie: Teuntje van Delft

GEMEENTE KATWIJK

voor bestuiving en bevruchting”, rekent Henneman voor. Daarbij gaat het niet alleen om de bekende honingbijen, maar met name ook om de solitaire bijen, die zo'n 70% voor hun rekening nemen. En dat maakt bijen onnoemelijk belangrijk, niet alleen voor de voedselvoorziening, die immers ook voor een flink deel van bestuiving afhankelijk is, maar ook voor de biodiversiteit. “Uit onderzoek blijkt dat er een duidelijke correlatie is tussen de diversiteit van bijen en die van bloemen en planten in een gebied”, benadrukt Henneman. “Het is dus van belang dat er veel verschillende soorten bijen zijn. Sommige planten en bloemen zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van één of twee soorten bijen. Zijn die er niet meer, dan sterft die plant uit.” Ook daar is in de voedselvoorziening een voorbeeld van. Zo worden voor de bestuiving van tomaten hommels gebruikt. “Andere insecten zijn daar niet geschikt voor.” Alarm Als je dan bedenkt dat van de 358 verschillende bijensoorten maar liefst 60% bedreigd wordt, dan is dat reden tot alarm: “Er zijn veel verschillende oorzaken voor de bijensterfte, maar twee hele belangrijke zijn verlies van leefgebied en het gebruik van bestrijdingsmiddelen”, legt Henneman uit. “Solitaire bijen hebben aaneengesloten gebieden nodig waarin ze kunnen foerageren. Als die gebieden verstoord worden door bijvoorbeeld woningbouw, dan gaat het mis.” Qua bestrijdingsmiddelen zijn vooral de neonicotinoïden de boosdoe-

ners: “Ze hebben invloed op het hele gestel van de bijen”, aldus Henneman, die in het dagelijks leven geneticus is. “Bijen worden vatbaarder voor ziektes en plagen. Bovendien tasten deze middelen het zenuwstelsel aan waardoor bijen zich minder goed kunnen oriënteren bij het voedsel zoeken. De ellende van die bestrijdingsmiddelen is dat ze moeilijk afbreekbaar zijn en zich dus ophopen in het milieu. Zelfs als we er nu mee stoppen, en gelukkig zijn er al middelen verboden, dan nog hebben we er minstens tien, vijftien jaar last van.” Bijvriendelijk Wat valt er naast een verbod op bestrijdingsmiddelen nog te doen om het tij te keren? “Biologisch eten”, stelt Henneman voor. “Dan wordt er ook minder rotzooi gebruikt.” Maar ook mensen kennis bijbrengen over het belang van de bijen is belangrijk: “onbekend maakt immers onbemind. Mensen kunnen ook zelf iets ondernemen, bijvoorbeeld door hun tuin bijvriendelijker te maken, met minder tegels en meer bloemen en tuinafval niet helemaal weg te halen om nestgelegenheid voor (solitaire) bijen te creëren. “Gemeenten kunnen helpen door bermen niet, of gefaseerd te maaien, net zoals dat bijvoorbeeld nu in Oegstgeest gebeurt. Minder rotzooi in de natuur, meer leefgelegenheid creëren. Dat is het credo. En daar moeten we niet mee wachten. Als de bij uitsterft met de huidige mondiale bevolkingsdichtheid, zal de voedselproductie in geding komen, wat kan leiden tot enorme problemen. Dan breekt er anarchie uit.”

Ouwehand Bouw

75 jaar verbinden, verbreden, vernieuwen. Al vier generaties lang weet Ouwehand Bouw te

losgekoppeld worden van het gasnet. In 2050 moet dit

vernieuwen, verbreden en verbinden. Opgericht in

zijn beslag hebben gekregen, dat is het target van de

1943 door Willem Ouwehand en tegenwoordig onder

overheid. Met name voor bestaande woningen is dit

leiding van Peter en Martin Ouwehand. Een bijzondere

een grote uitdaging. Om hier ervaring mee op te doen,

geschiedenis van 75 jaar is de basis van de organisatie.

heeft Ouwehand Bouw een nieuw concept ontwikkeld: Balanshuis.nl. Onder deze naam zijn vele gasloze

Met het oog op de toekomst speelt Ouwehand Bouw in

proefwoningen op diverse plaatsen in Nederland gebouwd.

op de trends van het moment. De digitalisering, slimmer

Voor huizen die nieuw worden gebouwd, is het nu al

wonen en werken, en de ontwikkeling van duurzame

mogelijk om ‘nul op de meter’ te realiseren dankzij goede

woningen spelen een belangrijke rol. De komende jaren

isolatiemethoden, installatietechnische vernieuwingen en

zullen de 7,5 miljoen woningen die er zijn in Nederland,

energiezuinig bewustzijn en gedrag van de bewoners.

GASLOOS EN DUURZAAM

TUDORTUINEN.NL

In Tudortuinen gaan markante architectuur en duurzaam wonen hand in hand. De woningen en appartementen krijgen geen gasaansluiting en worden bijzonder energiezuinig uitgevoerd. Ze zijn goed geïsoleerd en voorzien van een warmtepomp en zonnepanelen om ze te verwarmen. Zo komen in Tudortuinen het comfort en energiebesparing van nieuwbouw samen met de warmte van een sfeervol dorp. Deze Nul op de Meter-woningen betekenen voor u ook nog eens een lage energierekening en een bijdrage aan een beter milieu.

WIJ NODIGEN U UIT VOOR ONZE BEWUSTE KEUZE JUBILEUMRECEPTIE

Kop van Laak is een modern gebouw welke wordt gerealiseerd op het kruispunt van de Calandstraat en de Waldorpstraat in Den Haag. Het gebouw heeft een eigentijdse uitstraling en valt op door de strakke lijnen. De in totaal 77 appartementen en bedrijfsruimten zijn ontwikkeld met een blik op de toekomst. De appartementen worden niet aangesloten op het gasnet; verwarmen wordt op een duurzame manier opgewekt. Naast goede isolatie van vloeren, daken en gevels wordt er gebruik gemaakt van collectieve lucht-water-warmtepompen, warmteterugwinning ventilatie, zonwering op zon belaste gevels en zonwerend glas. Dit alles met als eindresultaat een duurzaam appartementencomplex.

COMFORT EN DUURZAAMHEID Midden in de duinen, op een van de mooiste plekken van Katwijk, realiseert Ouwehand Bouw Groep twee gloednieuwe, gasloze, appartementengebouwen: La Vie. Comfort en duurzaamheid staan centraal in La Vie. De goed geïsoleerde gevels, daken en vloeren dragen bij aan een prettig leefklimaat. De zonnepanelen op het dak zorgen voor duurzame opwekking van elektriciteit en dragen daarmee bij aan de energievoorziening voor de algemene ruimten. De woongebouwen zijn aangesloten op een centrale installatie, die warmte en koude op een duurzame manier opwekt.

www.ouwehandbouw.nl OUWE_00643 adv duurzaamheidsspecial.indd 1

01-10-18 10:59