Issuu

ՏՕՆ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉԻ (ԽԱՉՎԵՐԱՑ) ՃԱՇՈՒ ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾՆԵՐ ԵՍԱՅԻԻ ՄԱՐԳԱՐԷՈՒԹԵՆԷՆ 49:13-23 ԳԱՂԱՏԱՑԻՆԵՐՈՒՆ ԳՐՈՒԱԾ ՆԱՄԱԿԷՆ 6:14-18 ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԸՍՏ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍԻ 3:13-21 Առաւօտեան Ժամերգութիւն Ժամը 9։30-Ին Սուրբ Եւ Անմահ Պատարագ Ժամը 10։30-ին Պատարագիչ եւ Քարոզիչ՝ ԱՐԺ. Տ. ՀՐԱՉ ՔՀՆՅ. ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ Օգնական Հովիւ Լաւալի Ս. Խաչ Հայց. Առաք․Եկեղեցւոյ Դպրապետ՝ Բրշ. Շահէ Սարկ. Ալթունեան Երգեհոնահար՝ Տիկին Սոնա Արթինեան

Յաւարտ Սբ. Պատարագի Խաչվերացի Թափօր, ապա մատաղի եւ Ռեհանի օրհնութիւն եւ բաշխում EXALTATION OF THE HOLY CROSS SYNAXIS READINGS ISAIAH 49:13-23 / GALATIANS 6:14-18 / JOHN 3:13-21 Morning Service at 9:30 am Divine Liturgy at 10:30 am Celebrated by: REV. FR. HRACH MURADYAN Assistant Pastor of St. Cross Armenian Apostolic Church, Laval Choirmaster: Organist:

Dn. Shahe Altounian Mrs. Sona Artinian

Following Divine Liturgy Procession of the Holy Cross followed by the blessing and distribution of “Harissa’’ and “Rehan” 2

ԳԱՂԱՏԱՑԻՆԵՐՈՒՆ ԳՐՈՒԱԾ ՆԱՄԱԿԷՆ 6:14-18 Բայց ես ամե՛նեւին պիտի չպարծենամ, այլ միայն մեր Տէրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի խաչով. Անով աշխարհը խաչուած է ինծի համար, ես ալ՝ աշխարհի: Որովհետեւ Քրիստոս Յիսուսով ո՛չ թլփատութիւնը որեւէ ազդեցութիւն ունի, ո՛չ անթլփատութիւնը, հապա՝ նոր արարած ըլլալը: Խաղաղութիւն ու ողորմութիւն բոլոր անոնց վրայ՝ որ այս կանոնին համաձայն կ՚ընթանան, եւ Աստուծոյ Իսրայէլին վրայ: Ասկէ ետք ո՛չ մէկը թող անհանգստացնէ զիս. Որովհետեւ ես մարմինի վրայ կը կրեմ Տէր Յիսուսի վէրքին սպիները: Եղբայրնե՛ր, մեր Տէրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի շնորհքը ձեր հոգիին հետ: Ամէն: ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԸՍՏ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍԻ 3:13-21 Ո՛չ մէկը երկինք բարձրացաւ, բացի անկէ՝ որ երկինքէն իջաւ, մարդու Որդին՝ որ երկինքն է: Եւ ինչպէս Մովսէս բարձրացուց օձը անապատին մէջ, այնպէս պէտք է որ բարձրանայ մարդու Որդին. Որպէսզի ո՛վ որ հաւատայ անոր՝ չկորսուի, հապա ունենայ յաւիտենական կեանքը: Որովհետեւ Աստուած ա՛յնպէս սիրեց աշխարհը, որ մինչեւ անգամ տուաւ իր միածին Որդին, որպէսզի ո՛վ որ հաւատայ անոր՝ չկորսուի, հապա ունենայ յաւիտենական կեանքը: Քանի որ Աստուած աշխարհ ղրկեց իր Որդին՝ ո՛չ թէ աշխարհը դատապարտելու, հապա՝ որպէսզի աշխարհը փըրկւի անով: Ա՛ն որ կը հաւատայ անոր՝ չի դատապարտուիր, իսկ ա՛նոր չի հաւատար՝ անիկա արդէն դատապարտուած է, որովհետեւ չհաւատաց Աստուծոյ միածին Որդիին անունին: Սա՛ է դատապարտութիւնը, որ լոյսը աշխարհ եկաւ, բայց մարդիկ սիրեցին խաւարը՝ փոխանակ լոյսին, քանի որ իրենց 3

գործերը չար էին: Որովհետեւ ո՛վ որ չարիք կը գործէ, անիկա կ՚ատէ լոյսը եւ չի գար լոյսին քով, որպէսզի չկըշ-տամբուին իր գործերը: Բայց ա՛ն որ կը կիրարկէ ճշմարտու-թիւնը՝ կուգայ լոյսին քով, որպէսզի իր գործերը յայտնաբեր-ուին թէ գործուեցան Աստուծմով»: GALATIANS 6:14-18 May I never boast except in the cross of our Lord Jesus Christ, through which a the world has been crucified to me, and I to the world. Neither circumcision nor uncircumcision means anything; what counts is the new creation. Peace and mercy to all who follow this rule—to the Israel of God. From now on, let no one cause me trouble, for I bear on my body the marks of Jesus. The grace of our Lord Jesus Christ be with your spirit, brothers and sisters. Amen. JOHN 3:13-21 No one has ever gone into heaven except the one who came from heaven—the Son of Man. Just as Moses lifted up the snake in the wilderness, so the Son of Man must be lifted up, hat everyone who believes may have eternal life in him.” For God so loved the world that he gave his one and only Son, that whoever believes in him shall not perish but have eternal life. For God did not send his Son into the world to condemn the world, but to save the world through him. Whoever believes in him is not condemned, but whoever does not believe stands condemned already because they have not believed in the name of God’s one and only Son. This is the verdict: Light has come into the world, but people loved darkness instead of light because their deeds were evil. Everyone who does evil hates the light, and will not come into the light for fear that their deeds will be exposed. But whoever lives by the truth comes into the light, so that it may be seen plainly that what they have done has been done in the sight of God. 4

ԱՅՍ ԿԻՐԱԿԻ - THIS SUNDAY ՏՕՆ ԽԱՉՎԵՐԱՑԻ ԿԱՄ ՎԵՐԱՑՄԱՆ Ս. ԽԱՉԻ Այս Կիրակի, Սեպտեմբեր 13-ին Հայ Եկեղեցին կը տօնէ Ս. Խաչի Վերացման Տօնը: Խաչվերացը Հայ Եկեղեցւոյ հինգ տաղաւար տօներէն մէկն է։ Խաչվերացի տօնը կը յիշատակէ Հերակլ Կայսեր կողմէ Քրիստոսի խաչափայտը պարսից գերութենէ ազատագրելը եւ Երուսաղէմ վերադարձնելը: 610 թուականին, իր հզօրութեան գագաթնակէտին հասած Պարսկաստանի Խոսրով թագաւորը կը յարձակի Բիւզանդիոնի վրայ։ 614-ին պարսից զօրքը կը մտնէ Երուսաղէմ: Ներխուժելով Ս. Յարութեան տաճարը, անոնք կը գերեվարեն այնտեղ պահուող Խաչափայտը, որու վրայ խաչուած էր մեր Տէր Յիսուս Քրիստոս։ Տիրոջ Խաչը կը տարուի Պարսկաստան եւ մեծ փառքի կ՚արժանանայ։ Տեղացիները Խաչափայտին հետ կը վարուին մեծ երկիւղածութեամբ, ըսելով՝ թէ քրիստոնեաներուն Աստուածը իրենց մօտ է։ Խաչի միջոցով կը կատարուին բազմաթիւ հրաշքներ, շատեր դարձի կու գան եւ կ՚ ընդունին քրիստոնէութիւնը։ Այնուհետեւ Յունաց Հերակլ կայսրը Խաչափայտը գերութենէ ազատելու համար պատերազմի կ՚ ելլէ Պարսից Խոսրով արքայի դէմ։ Անոր կ՚ օգնեն նաեւ հայկական զօրքերը։ Պատերազմը յաջողութեամբ կ՚ աւարտի եւ Տէրունական Խաչափայտը կ՚ ազատագըրուի։ Յաղթական Ս. Խաչը հանդիսաւոր թափօրով հայոց Կարին (Էրզըրում) քաղաքէն անցնելով կը տարուի Կ. Պոլիս, ուր երեք տարի պահուելէ ետք կը փոխադրուի Երուսաղէմ։ Անձամբ՝ կայսրը իր ուսերուն դրած Խաչը կը բարձրացնէ Գողգոթայի գագաթը, զայն տեղադրելով վերանորոգուած Ս. Յարութիւն տաճարին մէջ։ Այստեղէն ալ անուանումը՝ Խաչվերաց, որ կը նշանակէ Խաչին վերացումը, այսինքն՝ Խաչի բարձրացումը։ Խաչվերացի նախորդող Շաբաթ օրը կը կոչուի Նաւակատիք, իսկ Խաչվերացին յաջորդող Երկուշաբթին Մեռելոց Յիշատակութեան օր է: Համաքրիստոնէական այս տօնը միւս եկեղեցիները կը տօնեն Սեպտեմբեր 14-ին, իսկ Հայց. Առաք. եկեղեցին զայն կը նշէ Սեպտեմբեր 14-ին ամէնէն մօտ Կիրակիին: 5

FEAST OF EXALTATION OF HOLY CROSS This Sunday, September 13, the Armenian Church will celebrate the Feast of the Exaltation of the Holy Cross. This is the last of the five tabernacle feasts on our church calendar. The Exaltation refers to the return of the True Cross (on which Christ was crucified) from imprisonment and its ceremonious elevation. In 610 A. D, the Persian King Khosrov attacks the Byzantine Empire and in 614 A. D. the Persian army enters Jerusalem. The Persians seized the Cross of our Lord and took it to Persia. 14 years later, the Emperor Heraclius recaptured the Cross. First he took it to Constantinople, passing by the Armenian city of Garin and 3 years later back to Jerusalem. Patriarch Zakariah of Jerusalem decorated the Cross with flowers and elevated it on the Hill of Calvary. The other traditional churches celebrate this Feast on September 14th but the Armenian Church celebrates Feast of Exaltation of Holy Cross on the Sunday nearest to September 14th.

ԽԱՉՎԵՐԱՑԻ ԱՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐ Խաչվերացի տօնին կը կատարուին ուխտագնացութիւններ, յատկապէս դէպի Սուրբ Խաչանունը կրող եկեղեցիներն ու վանքերը: Ամենամեծ ուխտագնացութեան տեղերէն էր Կարնոյ լեռներու ստորոտին գտնուող Խաչկայ վանքը: Խաչվերացի տօնին օրը կը կատարուի Խաչի թափօր եւ եկեղեցւոյ մեծ խաչը կը զարդարուի ծաղիկներով եւ ռեհանի տերեւներով ու կը կատարուի կարգ Անդաստանի: Անդաստանի աւար6

տին ռեհանը կը բաժնուի հաւատացեալներուն: Ժողովուրդը ռեհանը կը համարէ խաչի ծաղիկ: Վասպուրականի մէջ տարածուած էր տօնի կապակցութեամբ համեմով յատուկ հաց թխելու եւ զայն աղքատներուն բաժնելու սովորութիւնը: Մուսալեռցիները Խաչվերացի տօնին (Խաչեյն Զադագ) ուխտի կ'երթային Թովմաս առաքեալի վանքը, ու հոն հարիսա կը պատրաստէին: Ուխտաւորները իրենց հետ մատաղացու կենդանիներ եւ ցորեն կը բերէին, իսկ հարիսա պատրաստելը կը համարուէր Եօղունօլուքցիներու մենաշնորհը:

THE TRADITIONS OF FEAST OF HOLY CROSS On the Feast of Khatchverats Pilgrimages would take place, especially to churches and monasteries caring the name of the Holy Cross. One of the most famous pilgrimage sites was the monastery of Holy Cross near Karin. For the feast, the main cross of the church was decorated especially with basil leaves. This decorated cross would lead the procession of Andastan. At the end of the procession the basil was distributed to the faithful. People also call basil the flower of Cross. On the occasion of the feast in the province of Vasbouragan it was customary to bake a special bread with herbs and share it with poor. In the region of Musa Dagh, during the Feast of Exaltation of Holy Cross the pilgrims would go to the monastery of St. Thomas the Apostle. They would bring the animals for offering and the wheat to prepare traditional harissa. Preparation of harissa was considered to be the privilege of the pilgrims from the village of Yoghounolouk

ՆԱՒԱԿԱՏԻՔ Խաչվերացի տօնին նախորդող Շաբաթ օրը նաւակատիք է, այս տարի Սեպտեմբեր 12-ին: Այդ օրը, ինչպէս նաև Խաչվերացին յաջորդող Երեքշաբթի, Չորեքշաբթի եւ Հինգշաբթի օրերը Սուրբ եկեղեցւոյ տօնն է: Ան կը խոհրդանշէ Երուսաղէմի Ս. Յարութեան մեծ տաճարի շինուիլը եւ անոր նուիրագործելու եւ օծելու օրը: Նաւակատիքը կրօնական իմաստով կը նշանակէ Նորաշէն եկեղեցւոյ մը օծման, առաջին նուիրագործութեան եւ կամ օծման տարեդարձի հանդէս: Հայ եկեղեցին Նաւակատիքներ կը կատարէ նաեւ մեծ տօներու նախընթաց օրը, պահքի խստութիւնը մեղմացնելու համար: Թէեւ պահքին մսեղէնը խստիւ արգիլուած է, սակայն պահքի նաւակատիքին Պատարագէն յետոյ կ'արտօնուի ձկնեղէնի ու կաթնեղէնի օգտագործումը: Այս մեղմացուած պահքի կերակուրը նոյնպէս կը կոչուի Նաւակատիք: Հայ եկեղեցւոյ հինգ Տաղաւար տօներու նախընթաց օրերն ալ նաւակատիք են: Վարդավառի, Ս. Աստուածածնի Վերափոխման ու Խաչվերացի նախընթաց Շաբաթ օրը, առաւօտեան Պատարագէն յետոյ եւ Ս. Ծննդեան ու Ս. Յարութեան ճրագալոյցներու երեկոյեան Պատարագէն յետոյ կաթնեղէն ու ձկնեղէն գործածելը նոյնպէս Նաւակատիք է: NAVAGADIK The Saturday preceding the Feast of the Exaltation of the Holy Cross is the eve of the feast, this year September 12. That day, as well as the Tuesday, Wednesday and Thursday following the Feast of the Exaltation of the Holy Cross are the feasts of the Holy Church. This feast commemorates the completion and the consecration of Church of holy Sepulcher by the initiative of IV century Empress Helena. In our church Navagadik also means the first dedication or the anniversary of dedication for any newly built church.

The Armenian church celebrates Navagadik on the eve of the big feast days as well. The main feasts, such as the five Tabernacle feasts of the Armenian church have Navagadik on the eve of each feast. In this case, Navagadik means that the fast before each feast prohibiting the use of any animal product becomes less strict. After the Divine Liturgy, the fasting Faithful are permitted to use dairy products and fish. For 5 tabernacle feasts the use of dairy product and fish is allowed on Saturday: after the morning Liturgy for the Feasts of Vartavar, Assumption of Holy Mother of God and Feast of Holy Cross after the Evening Jeragaluyts Mass for the feasts of Holy Nativity and the Holy Resurrection.

ԳԻՏԷԻ՞Ր ԹԷ Դէպի Երուսաղէմ ճամբուն վրայ, ժողովրդային շքեղ հանդիսութիւններով եւ կայսերական թափօրով Խաչը կ'անցնի նաեւ մեր երկիր Հայաստանէն, ասիկա Հայ ժողովուրդին համար ծայրայեղ սրբութիւն կը նկատուի: Պատմիչները կը վկայեն թէ Խաչի թափօրը կանգ կ'առնէ պատմական Կարնոյ (Էրզրում) լեռներու ստորոտին եւ հոն Տէրոջը Խաչափայտին դրուած տեղէն աղբիւր կը բխի: Հոն կը կառուցուի Խաչկա եկեղեցին, զոր կը դառնայ յայտնի ուխտատեղի: Իսկ Կարնոյ դաշտի հարաւարևելեան կողմը բարձրացող լեռներու ամենաբարձր գագաթը կը կոչուի « Խաչափայտ»: DID YOU KNOW? Tradition has it, that on its way to the Holy City of Jerusalem, the Cross passed through Armenia and was placed in somewhere near the city of Karin (Erzurum). From the place, where the Holy Cross was left, spring water started to flow and later it became a place of pilgrimage. Near the place the Monastery of the Holy Cross was built and the tallest peak of the mountain range was called Khachapayd.

ԽԱՉԱԿՆՔԵԼ Խաչակնքուելու ատեն հաւատացեալները երեք մատները՝ բթամատը, ցուցամատն ու միջնամատը կը միացնեն իրարու, որ կը խորհրդանշէ Սուրբ Երրորդութիւնը: Միւս երկու մատները՝ ճկոյթըն ու մատնեմատը, միասին կը ծալուին, զոր կը խորհրդանշէ Քրիստոսի երկու բնութեան անբաժանելի միութիւնը: Խաչակնքուած ատեն կ'ըսենք՝ ՙՅանուն Հօր (աջ ձեռքի երեք մատները միասին դէպի ճակատ) եւ Որդւոյ (ձեռքը կ'իջեցուի վար) եւ Հոգւոյն (ձեռքը դէպի ձախ կողմը) Սրբոյ (ձեռքը դէպի աջ կողմը), Ամէն (ձեռքը բացուած մատներով կը դրուի սրտին վրայ): Հայերէնի մէջ «խաչակնքուիլ» բառը կը նշանակէ ՝ խաչ և կնքուիլ, այսինքն խաչին կնիքը դնել մեր վրայ եւ կնքուիլ Աւետարանի ճշմարտութեամբ:

MAKING THE SIGN OF THE CROSS In Armenian Apostolic church faithful make the sign of the Cross by joining the thumb, index finger and middle finger of the right hand as the symbol of Holy Trinity- Father, Son and Holy Spirit,and fold ring finger and pinkie together against the palm as a symbol of oneness of two natures of Jesus Christ. They place the right hand, as described above, first on the forehead saying, "In the name of the Father", then a little below the chest saying, "and the Son", then on the left side of the chest saying, "and the Holy", then on the right side of the chest saying, "Spirit", and end with placing the opened palm in the center of the chest saying, "Amen"

List of Donations September 5- 11, 2026

GENERAL DONATION Mr. Sevag Kupelian $100 Mr. Henry Alexanian $50

LOUMA Anonymous Donor $100

IN MEMORY OF THE LATE SINORHIG SUZAN COKUN Ms. Nadya Hamparian $100

THE LATE MICHAEL VARTANIAN Ms Stella Maloyan $150

THE LATE EDUARD SHAHSUVARYAN Mr. Artur Mirzoyan $50 Mr. Artur Martirosyan $50

THE LATE ARCH-DEACON KRIKOR TOZAK Mrs. Anahid Kalaycioglu $50 Mr. & Mrs. Levon & Marilyn Fermanian $50 14

THE LATE AREN AVEDISSIAN Mrs. Lena Avedissian $20

APPRECIATION We thank all our donors for supporting Holy Trinity Armenian Church through their heartfelt donations. If you prefer to stay anonymous, please contact the Church office and inform the administration. ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻՔ Շնորհակալութիւն ձեր սրտաբուխ նուիրատուութիւններուն համար։ Եթէ կը նախընտրէք ձեր անունը չյիշել կատարած նուիրատուութեան համար, կը խնդրենք նախօրօք կապուիլ եկեղեցւոյ գրասենեակ:

Donations may be made: Over the phone: 416 431 3001 E-transfer via: info@TorontoArmenianChurch.com Cheques payable to: HTAC

Սիրելիներ, 1928 թուականէն սկսեալ Սուրբ Երրորդութիւն Հայց. Առաք. Եկեղեցին կը շարունակէ մատուցել հոգեւոր, կրթական, մարդասիրական, մշակութային, ընկերային եւ այլ ծառայութիւններ մեր սիրելի հայրենակիցներուն: Հաճեցէք կապ հաստատել եկեղեցւոյս գրասենեակին հետ վերոյիշեալ ծառայութիւններու համար: Since 1928, the Holy Trinity Armenian Church proudly offers a range of services that cater to the needs of our vibrant community! Contact us to discover a welcoming sanctuary where traditions thrive, hearts are nourished, and souls find solace. Tel: 416 431 3001

Email: info@TorontoArmenianChurch.com 16

1. Fill out this form. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-EePY2y2UpgBGgYrrJlS3HgWnI9ZGCVmnJEneBqL4YU6VA/viewform 2. Send an e-transfer of $25 per ticket to info@barevcentre.com Your spot is confirmed once your e-transfer is received. Registration closes Friday, September 18, 2026.

Register in 2 minutes with the online form. EARLY BIRD: $300 until September 30, 2026 — $350 after. Pay by e-transfer to info@barevcentre.com (please write Sassun in the message) or PayPal; installment plans available. Questions? Email info@barevcentre.com or call 416-431-3001 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvZrNPfiStqlkEmx5 x3omAhoXyEZfw9vUfaDR3tpUQGxHM-A/viewform

The First Armenian Quiz In Canada An evening of questions, music and company — for all ages Organized by Barev Centre First Game: September 25 at 7:00 PM at Magaros Artinian Hall The Concept The model is the Armenian and Russian game of What? Where? When?, adapted for a Toronto community audience and entertainment. But the evening is a social occasion as much as a competition. 30

ԽԱՉԻՆ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՇԱՐԱԿԱՆ ԵՒ ԱՂՕԹՔ Կենարար Խաչը, որ մեզի փրկութիւն եղաւ, ասով ամէնքս քեզ կը բարեբանենք: Որ լոյսի Հօրմէ լոյս ճառագայթեց երկրի վրայ եւ հաւատացեալներուն զօրութեան գաւազան եղաւ, ասով ամէնքս քեզ կը բարեբանենք: Որ լուսափայլ ծագումով հրաշափառապէս երեւցաւ մեզի, իբրեւ զօրութիւն թշնամիին դէմ, ասով ամէնքս քեզ կը բարեբանենք:

ԱՂՕԹՔ Պահպանէ մեզ, Քրիստոս Աստուած մեր, սուրբ եւ պատուական Խաչիդ հովանիին տակ, խաղաղութեան մէջ. փրկէ տեսանելի եւ անտեսանելի թշնամիէն. արժանի ըրէ գոհութեամբ փառաւորելու Քեզ, Հօրը եւ Սուրբ Հոգիին հետ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից, ամէն: