Issuu

WERKBOEK NIVEAU 3

Persoonlijke basiszorg 1

verzorgende ig

Persoonlijke basiszorg Deel 1

C.A. Abrahamse C.M. Broeshart A.F.M. Meijssen M.B.J. Linssen

Colofon Auteurs

Redactie

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een ThiemeMeulenhoff ontwikkelt van educatieve uitgeverij toten een learning learning design company. We zich brengen content, leerontwerp design company. WeMet brengen leerontwerp technologie technologie samen. onzecontent, groeiende expertise,en ervaring en samen. Met onze groeiende ervaring enscholen leeroplossingen zijn we eenen partner leeroplossingen zijn expertise, we een partner voor bij het vernieuwen voor scholenvan bij onderwijs. het vernieuwen en verbeteren vanbeter onderwijs. Zo kunnen we verbeteren Zo kunnen we samen recht doen aan de samen beter recht lerenden doen aanen de scholen verschillen en leren scholen en verschillen tussen en tussen ervoor lerenden zorgen dat steeds ervoor zorgen effectiever dat leren steeds persoonlijker, persoonlijker, en efﬁciënter wordt.effectiever en efficiënter wordt.

C.A. Abrahamse M.H.A.J. Gloudemans

Samen leren vernieuwen. Samen vernieuwen.

C.A. Abrahamse C.M. Broeshart A.F.M. Meijssen M.B.J. Linssen

Vormgeving en omslag

www.thiememeulenhoff.nl www.thiememeulenhoff.nlof via de Klantenservice 033 448 37 00

Studio Fraaj, Rotterdam

90 0691048 9104833 ISBN 978 978 9006 Eerste druk, eerste oplage, Eerste oplage, 2016 2016

Fotograﬁe omslag Peter Bak, Rotterdam

Opmaak

mag worden Alle rechten rechten voorbehouden. voorbehouden.Niets Nietsuit uitdeze dezeuitgave uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen opgeslageninineen eengeautomatiseerd geautomatiseerdgegevensbestand, gegevensbestand, of of openbaar gemaakt, enigevorm vormofofop op enige enige wijze, wijze, hetzij hetzij elektronisch, elektronisch, openbaar gemaakt, in inenige manier, zonder mechanisch, door door fotokopieën, fotokopieën,opnamen, opnamen,ofofenig enigandere andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke voorafgaande schriftelijke toestemming toestemming van vande deuitgever. uitgever.

Imago Mediabuilders, Amersfoort

Fotograﬁe © Hollandse Hoogte / Jörgen Caris Fotograﬁe; Corbis; Karin Ligthart; Mirador Media / Anke Gielen; www.dantuma.com

Voor zover deze uitgave is toegestaan op grond van Voor zover het hetmaken makenvan vankopieën kopieënuituit deze uitgave is toegestaan op artikel 16B 1912 j° het Besluit augustus 1985, Stbl. 471 grond van Auteurswet artikel 16B Auteurswet 1912 j° van het 23 Besluit van 23 augustus 1985, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient1912, men dient de daarvoor verschuldigde Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet men dewettelijk daarvoor wettelijk vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatieen Reproductierechten verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Organisatie (PRO), Postbus 3060,(PRO), 2130 KB Hoofddorp Reproductierechten Organisatie Postbus 3060, (www.stichting-pro.nl). 2130 KB Hoofddorp Voor het overnemen van gedeelte(n) uit dezevan uitgave in bloemlezingen, readers (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen gedeelte(n) uit deze uitgave en bloemlezingen, andere compilatiewerken 16compilatiewerken Auteurswet) dient(artikel men zich in readers en(artikel andere 16 tot de uitgever te wenden. Voorzich meer over gebruik van meer muziek, film en Auteurswet) dient men totinformatie de uitgever te het wenden. Voor het maken over van kopieën in hetvan onderwijs informatie het gebruik muziek,zie ﬁlmwww.auteursrechtenonderwijs.nl. en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menente zekere rechten te De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten regelen volgens kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. bosbouw voor het gebruikte papier op een verantwoorde wijze heeft Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. plaatsgevonden.

Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Rondleiding door dit werkboek

Thema 1 Lichamelijke verzorging

Themaopening

Lichamelijke verzorging is een belangrijk onderdeel van je werk als verzorgende. In dit thema gaat het om de verzorging van de huid, de haren, de slijmvliezen en het gebit. Daarbij is het belangrijk dat je het een en ander weet over de bouw en functies van deze lichaamsdelen. De lichamelijke of hygiënische verzorging is een belangrijk onderdeel van het takenpakket van de verzorgende. In eerste instantie wordt de hygiënische verzorging in de eerste levensjaren van een kind volledig door de mantelzorg gedaan. Naarmate een kind ouder wordt, neemt zijn zelfstandigheid toe, totdat er sprake is van volledige zelfzorg. Soms gaat het mis met de zelfzorg en de mantelzorg. Vaak moet je als verzorgende de hygiënische verzorging dan geheel of gedeeltelijk overnemen. Je hebt hierbij ook de taak om de familie van de zorgvrager in te schakelen. De wens van de zorgvrager komt hierbij altijd op de eerste plaats en daarna die van de familie. Daarnaast zijn er mensen die onvoldoende lichaamsbeweging krijgen om verschillende redenen. Door onvoldoende lichaamsbeweging kunnen allerlei complicaties ontstaan. Ook hier ligt een belangrijke taak voor jou als verzorgende om te weten hoe je bij bepaalde complicaties het beste kunt handelen. Dit thema bevat verwerkingsopdrachten, praktijksituaties, vaardigheden, themaopdrachten, studiehulp, evaluatie en reflectie over de volgende onderwerpen. Hoofdstuk 1: Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit • huid • slijmvliezen • gebit Hoofdstuk 2: Hygiënische verzorging • doel van de hygiënische verzorging • hygiënische verzorging van de volwassene • de plaats voor hulp • hygiënische verzorging van de baby en het kind

Verwerking

Hoofdstuk 3: Complicaties door onvoldoende lichaamsbeweging • decubitus • contracturen • osteoporose • trombose • longontsteking • obstipatie • smetten • blaasontsteking

Verwerkingsopdrachten

1 Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit 1

In de theorie staat dat de huid verschillende functies heeft. Een droge, schrale huid gaat eerder stuk, waardoor de huid niet optimaal functioneert. Welke functie van de huid is hier aangetast? a beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf b lichaamstemperatuur regelen c stoffen uitscheiden d vet opslaan in het onderhuids bindweefsel

De huid bestaat uit drie lagen. Hieronder staan zes kenmerken. Vul in de tweede kolom in bij welke huidlaag het kenmerk hoort. Kies uit: opperhuid, lederhuid en onderhuids bindweefsel.

1 10

Het vet in deze laag zorgt voor warmte-isolatie. Er zitten geen bloedvaten in deze laag. In deze laag zitten zweetklieren. In deze laag zitten pigmentkorrels. Deze laag is dikker op de billen, bovenbenen en bovenarmen. Deze laag bestaat uit de hoornlaag en de kiemlaag.

De huid vertelt veel over iemand. a Beschrijf wat je aan jouw huid kunt aflezen.

Verwerking Verwerkingsopdrachten

1 11

Toepassing

Praktijksituaties

Praktijksituaties Het gedrag van Jolanda maakt Chaimaa onzeker tijdens de lichamelijke verzorging Chaimaa Chaimaa is tweedejaarsstudent verzorgende IG. In het eerste leerjaar deed ze BPV in een zorgcentrum. Die BPV werd ruim voldoende beoordeeld. Chaimaa werkt nu een week bij de stichting Adamant. Mensen met een beperking hebben daar een zelfstandige woning in een normale woonwijk. Er is een dienstencentrum van waaruit hulp verleend wordt. Elke woning heeft een communicatielijn met dat centrum. Als een bewoner hulp nodig heeft, belt hij naar het dienstencentrum. In haar eerste week heeft Chaimaa kennisgemaakt met alle bewoners en geholpen bij de hygiënische verzorging.

Vaardigheden

Overleg met Hanneke en Chaimaa Begeleidster Hanneke geeft uitleg over hoe de gegevens van zorgvragers vastgelegd worden in een elektronisch zorgdossier. Sommige bewoners vinden het fijn dat er een uitgebreid zorgplan van hen is. Anderen willen geen of nauwelijks informatie in het dossier. De bewoner bepaalt zelf hoe en wanneer hij verzorgd wordt. Hij is zelf actief in het vragen van hulp. ‘Als iemand besluit om een dag niet gewassen te worden, dan respecteren we dat’, vertelt Hanneke.

Themaopdrachten

Chaimaa leest het zorgdossier van Jolanda Dan gaat de telefoon. Hanneke neemt op: ‘Komt in orde, Jolanda. Is het goed dat Chaimaa komt? Ja, dat is dat nieuwe meisje dat vorige week begonnen is. Ik zal zeggen dat ze even moet nalezen hoe moeilijk jij bent, ha ha ha!’ Hanneke legt de telefoon neer en vraagt aan Chaimaa: ‘Durf jij het aan om Jolanda zelfstandig te wassen? Je moet wel eerst even in haar dossier kijken. Niet dat het al compleet is, hoor. Jolanda heeft zelf haar persoonsbeschrijving ingetypt, daar stond ze op. Wat er met de rest van het zorgplan moet gebeuren, daar wil ze nog over denken.’ Chaimaa loopt naar de computer en leest het zorgplan van Jolanda. Dan pakt Chaimaa haar jas en gaat.

1 19

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Evaluatie Studiehulp

1 Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit 1

Stelling 1 De huid is een van de zintuigorganen. 2 Vitamine C wordt in de huid gevormd onder invloed van zonlicht. 3 Bij een verminderde doorbloeding is de huid rood. 4 De huid is overal even dik. 5 Pigmentkorrels bevinden zich in de opperhuid. 6 De buitenste laag van de lederhuid is de hoornlaag. 7 De talgkliertjes bevinden zich in de lederhuid. 8 Het onderhuids bindweefsel bestaat grotendeels uit vet. 9 De lengtegroei van de nagels vindt plaats vanuit het nagelbed. 10 Een volledig gebit van een volwassene bestaat uit 28 tanden en kiezen. 11 Het tandbeen wordt in zijn geheel bedekt door tandglazuur.

Juist Onjuist

რ რ რ რ რ რ რ რ რ რ რ

Evaluatie Studiehulp

Hoeveel vragen heb je goed beantwoord?

1 Hygiënische verzorging 2

Stelling Juist Onjuist 1 De hygiënische verzorging heeft meestal alleen invloed op het lichamelijk რ რ functioneren. 2 Een zorgvrager was je met lekker warm water. რ რ 3 Smetten is een huidirritatie die kan ontstaan doordat de huidplooien niet რ რ goed droog gemaakt worden. 4 In fase 2 van smetten is de huid kapot. რ რ 5 In fase 3 van smetten breng je zinkoxide FNA op de huid aan. რ რ 6 Neten zijn eitjes van de hoofdluis. რ რ 7 Bij aanwezigheid van luizen en neten is het gebruik van een რ რ bestrijdingsmiddel altijd aan te raden. 8 Als iemand hoofdluizen heeft, is dat een teken van een slechte hygiëne. რ რ 9 Wanneer je iemand scheert met een elektrisch scheerapparaat met een რ რ scheerblad, moet je op-en-neergaande bewegingen maken. 10 Een fysiologische zoutoplossing kun je gebruiken om de ogen te reinigen. რ რ 11 Stomatitis is een ontsteking van het oogslijmvlies. რ რ 12 De teennagels worden in het algemeen recht afgeknipt. რ რ 13 De vulva was je van schaamheuvel richting anus. რ რ 14 Zeep is een goed reinigingsmiddel voor de vulva. რ რ 15 Wanneer je als verzorgende een vrouw moet wassen die menstrueert, kun je რ რ het best handschoenen dragen.

1 76

Evaluatie en reflectie

THEMA 5 Zorg voor de bedden

Vaardigheden

Vaardigheden Bed opmaken, zonder dat de zorgvrager in bed ligt Oriënteren

1 2

Bestudeer de theorie over het opmaken van het bed zonder zorgvrager. Bestudeer de beschrijving van deze vaardigheid. Voorbereiding 1 Vertel de zorgvrager wat er gaat gebeuren. 2 Leg of zet de volgende benodigdheden klaar: - niet-steriele handschoenen, een overschort en een wasmand. Voor een bed in de thuissituatie: - hoeslaken; - dekbedovertrek; - kussenslopen. Voor een hoog-laagbed: - boven- en onderlaken; - steeklaken; - deken; - kussenslopen. 3 Creëer voldoende werkruimte rondom het bed. 4 Zet het bed op werkhoogte. 5 Plaats een of twee stoelen aan het voeteneinde van het bed. 6 Verwijder handen polssieraden en was of desinfecteer je handen.

Observatielijsten

Thema 1 Lichamelijke verzorging 277 Zorgvrager wassen op bed 277 Zorgvrager wassen op bed met wasdoekjes 281 Zorgvrager wassen aan de wastafel, onder de douche of in bad 285 Haren wassen op bed 289 Zorgvrager die zich op bed bevindt, scheren met een elektrisch scheerapparaat 291 Zorgvrager die zich op bed bevindt, scheren met scheermes en scheerzeep 293 Tandenpoetsen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 295 Gebitsprothese verzorgen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 297 Mondholte reinigen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 299 Therapeutische elastische kousen met een open teenstuk aantrekken 301 Therapeutische elastische kousen met een gesloten teenstuk aantrekken 303 Therapeutische elastische kousen uittrekken 305 Hygiënische verzorging van een baby 307

Thema 2 Hulp bieden bij de opname van voeding en vocht 309 Hulp bieden aan een zorgvrager die zelf niet kan eten en drinken Flesvoeding geven 311

309

Thema 3 Hulp bieden bij de uitscheiding 313 Hulp bij het gebruik van een po op bed 313 Hulp bij het gebruik van een urinaal op bed 317 Verwisselen van een incontinentiemat 319 Externe katheter of condoomkatheter verwisselen 321 Katheterzak verwisselen 325 Verzorgen van een blaaskatheter 327 Laxerende zetpil toedienen 329 Microklysma (microlax) of fosfaatklysma toedienen 331 Hulp bieden bij het manueel verwijderen van ontlasting 333 Hulp bieden bij het opgeven van sputum 335 Hulp bieden bij braken 337 Hulp bieden bij het inbrengen van een tampon bij menstruatie

339

Thema 4 Hygiënisch en ergonomisch verantwoord werken 341 Handen wassen met (vloeibare) zeep 341 Handen desinfecteren met handalcohol 343 Aan- en uittrekken van steriele handschoenen 345 Creëren van een schoon of steriel werkveld 347

1 275

Iconen helpen je op weg

1 1 1 1 1 1 Werken met dit werkboek

Uitvoering 7 Trek bij kans op contact met uitscheidingsproducten en bloed handschoenen en/ of overschort aan. 8 Leg de kussens op de stoel(en). 9 Maak sprei en dekens los. 10 Let er tijdens het opmaken van het bed op dat je niet te veel met het beddengoed wappert in verband met hygiëne. 11 Zorg ervoor dat tijdens de werkzaamheden het vuile wasgoed zo min mogelijk in contact met het schone wasgoed komt in verband met hygiëne. 12 Vouw sprei en dekens afzonderlijk in drieën en leg ze over de stoel(en). Het beddengoed mag de vloer niet raken. 13 Doe het bovenlaken in drieën gevouwen in de wasmand. 14 Doe het steeklaken in de wasmand. 15 Leg een eventueel zeil ongevouwen over de stoel(en). 16 Doe het onderlaken in de wasmand. 17 Als je het molton niet verschoont, trek je het glad.

1 260

Inhoudsopgave Thema 1 Lichamelijke verzorging

Verwerking 11 Verwerkingsopdrachten 11 Hoofdstuk 1 Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit 11 Hoofdstuk 2 Hygiënische verzorging 13 Hoofdstuk 3 Complicaties door onvoldoende lichaamsbeweging 16 Toepassing 19 Praktijksituaties 19 Het gedrag van Jolanda maakt Chaimaa onzeker tijdens de lichamelijke verzorging 19 Meneer Toonstra heeft een ﬁkse longontsteking en wordt daarom op bed verzorgd 22 Na het ernstige verkeersongeval krijgt het gezin Van de Ven hulp van de thuiszorg 26 Vaardigheden 29 Zorgvrager wassen op bed 29 Zorgvrager wassen op bed met wasdoekjes 33 Zorgvrager wassen aan de wastafel, onder de douche of in bad 37 Haren wassen op bed 41 Zorgvrager die zich op bed bevindt, scheren met een elektrisch scheerapparaat 45 Zorgvrager die zich op bed bevindt, scheren met scheermes en scheerzeep 48 Tandenpoetsen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 51 Gebitsprothese verzorgen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 54 Mondholte reinigen van een zorgvrager die zich op bed bevindt 58 Therapeutische elastische kousen met een open teenstuk aantrekken 61 Therapeutische elastische kousen met een gesloten teenstuk aantrekken 64 Therapeutische elastische kousen uittrekken 67 Hygiënische verzorging van een baby 70 Themaopdrachten 74 Evaluatie 76 Studiehulp 76 Hoofdstuk 1 Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit 76 Hoofdstuk 2 Hygiënische verzorging 76 Hoofdstuk 3 Complicaties door onvoldoende lichaamsbeweging 77 Evaluatie en reﬂectie 78

Thema 2 Hulp bieden bij de opname van voeding en vocht

Verwerking 82 Verwerkingsopdrachten 82 Hoofdstuk 4 Spijsvertering 82 Hoofdstuk 5 Zorg voor de voeding 84 Hoofdstuk 6 Voeding bij ziekte 89 Hoofdstuk 7 Dieetleer 91 Toepassing 95 Praktijksituaties 95 Laura geeft kraamzorg aan mevrouw Govers 95 Meneer Bakker is mager 99 Mevrouw Peters wordt geholpen bij het eten 102 Vaardigheden 105 Hulp bieden aan een zorgvrager die zelf niet kan eten en drinken Flesvoeding geven 109 Themaopdrachten 113 Evaluatie 114 Studiehulp 114 Hoofdstuk 4 Spijsvertering 114 Hoofdstuk 5 Zorg voor de voeding 115 Hoofdstuk 6 Voeding bij ziekte 115 Hoofdstuk 7 Dieetleer 116 Evaluatie en reďŹ‚ectie 118

Thema 3 Hulp bieden bij de uitscheiding

120

Verwerking 121 Verwerkingsopdrachten 121 Hoofdstuk 8 Uitscheidingsstelsel 121 Hoofdstuk 9 Urine 123 Hoofdstuk 10 Feces 127 Hoofdstuk 11 Transpiratie, menstruatie, sputum en braaksel Toepassing 135 Praktijksituaties 135 Een katheterzak verwisselen bij Iris 135 Meneer Bouwman heeft een longontsteking Meneer De Jager heeft diarree 142

139

131

105

Vaardigheden 146 Hulp bij het gebruik van een po op bed 146 Hulp bij het gebruik van een urinaal op bed 150 Verwisselen van een incontinentiemat 154 Externe katheter of condoomkatheter verwisselen 158 Katheterzak verwisselen 162 Verzorgen van een blaaskatheter 166 Laxerende zetpil toedienen 169 Microklysma (microlax) of fosfaatklysma toedienen 173 Hulp bieden bij het manueel verwijderen van ontlasting 177 Hulp bieden bij het opgeven van sputum 180 Hulp bieden bij braken 183 Hulp bieden bij het inbrengen van een tampon bij menstruatie Themaopdrachten 189 Evaluatie 191 Studiehulp 191 Hoofdstuk 8 Uitscheidingsstelsel 191 Hoofdstuk 9 Urine 191 Hoofdstuk 10 Feces 192 Hoofdstuk 11 Transpiratie, menstruatie, sputum en braaksel Evaluatie en reﬂectie 194

Thema 4 Hygiënisch en ergonomisch verantwoord werken

186

193

196

Verwerking 197 Verwerkingsopdrachten 197 Hoofdstuk 12 De leefomgeving van de zorgvrager 197 Hoofdstuk 13 Infectieleer 199 Hoofdstuk 14 Voorschriften voor hygiënisch werken 202 Hoofdstuk 15 Voorschriften voor veilig werken 205 Hoofdstuk 16 Ergonomisch verantwoord werken 208 Hoofdstuk 17 Milieuvoorschriften 211 Toepassing 215 Praktijksituaties 215 De woonomgeving van Luut is niet veilig 215 Janny probeert het echtpaar Klazer bewust te maken van goede hygiëne 219 Saskia beoordeelt de ergonomische omstandigheden op de afdeling 222 Vaardigheden 226 Handen wassen met (vloeibare) zeep 226 Handdesinfectie met handalcohol 229 Aan- en uittrekken van steriele handschoenen 231 Creëren van een schoon of steriel werkveld 234 Themaopdrachten 237

Evaluatie 239 Studiehulp 239 Hoofdstuk 12 De leefomgeving van de zorgvrager 239 Hoofdstuk 13 Infectieleer 239 Hoofdstuk 14 Voorschriften voor hygiënisch werken 240 Hoofdstuk 15 Voorschriften voor veilig werken 240 Hoofdstuk 16 Ergonomisch verantwoord werken 241 Hoofdstuk 17 Milieuvoorschriften 242 Evaluatie en reﬂectie 243

Thema 5 Zorg voor de bedden

245

Verwerking 246 Verwerkingsopdrachten 246 Hoofdstuk 18 Bed van de zorgvrager

246

Toepassing 253 Praktijksituaties 253 Een gebroken enkel 253 Het bed van mevrouw Geuze wordt verschoond 256 Vaardigheden 260 Bed opmaken, zonder dat de zorgvrager in bed ligt 260 Bed opmaken terwijl de zorgvrager in bed ligt en kan draaien Wieg of ledikant opmaken 268 Themaopdrachten 271 Evaluatie 272 Studiehulp 272 Hoofdstuk 18 Bed van de zorgvrager Evaluatie en reﬂectie 273

Observatielijsten

275

272

264

Thema 1 Lichamelijke verzorging

Lichamelijke verzorging is een belangrijk onderdeel van je werk als verzorgende. In dit thema gaat het om de verzorging van de huid, de haren, de slijmvliezen en het gebit. Daarbij is het belangrijk dat je het een en ander weet over de bouw en functies van deze lichaamsdelen. De lichamelijke of hygiënische verzorging is een belangrijk onderdeel van het takenpakket van de verzorgende. In eerste instantie wordt de hygiënische verzorging in de eerste levensjaren van een kind volledig door de mantelzorg gedaan. Naarmate een kind ouder wordt, neemt zijn zelfstandigheid toe, totdat er sprake is van volledige zelfzorg. Soms gaat het mis met de zelfzorg en de mantelzorg. Vaak moet je als verzorgende de hygiënische verzorging dan geheel of gedeeltelijk overnemen. Je hebt hierbij ook de taak om de familie van de zorgvrager in te schakelen. De wens van de zorgvrager komt hierbij altijd op de eerste plaats en daarna die van de familie. Daarnaast zijn er mensen die onvoldoende lichaamsbeweging krijgen om verschillende redenen. Door onvoldoende lichaamsbeweging kunnen allerlei complicaties ontstaan. Ook hier ligt een belangrijke taak voor jou als verzorgende om te weten hoe je bij bepaalde complicaties het beste kunt handelen. Dit thema bevat verwerkingsopdrachten, praktijksituaties, vaardigheden, themaopdrachten, studiehulp, evaluatie en reﬂectie over de volgende onderwerpen. Hoofdstuk 1: Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit • huid • slijmvliezen • gebit Hoofdstuk 2: Hygiënische verzorging • doel van de hygiënische verzorging • hygiënische verzorging van de volwassene • de plaats voor hulp • hygiënische verzorging van de baby en het kind Hoofdstuk 3: Complicaties door onvoldoende lichaamsbeweging • decubitus • contracturen • osteoporose • trombose • longontsteking • obstipatie • smetten • blaasontsteking

1 10

Verwerking Verwerkingsopdrachten

1 Bouw en functie van huid, slijmvliezen en gebit 1

De huid bestaat uit drie lagen. Hieronder staan zes kenmerken. Vul in de tweede kolom in bij welke huidlaag het kenmerk hoort. Kies uit: opperhuid, lederhuid en onderhuids bindweefsel. Het vet in deze laag zorgt voor warmte-isolatie. Er zitten geen bloedvaten in deze laag. In deze laag zitten zweetklieren. In deze laag zitten pigmentkorrels. Deze laag is dikker op de billen, bovenbenen en bovenarmen. Deze laag bestaat uit de hoornlaag en de kiemlaag.

De huid vertelt veel over iemand. a Beschrijf wat je aan jouw huid kunt aďŹ‚ezen.

1 11

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Bespreek je antwoord met groepsgenoten. Praat over de verschillen en de overeenkomsten.

Probeer jij het uiterlijk of de conditie van je huid te beĂŻnvloeden? Zo ja, hoe en waarom?

In de theorie staat dat de zweetklieren transpiratievocht afgeven aan het huidoppervlak. Klopt de uitspraak dat je bij sporten ook veel schadelijke stoffen via de huid verliest? Licht je antwoord toe.

De huid bestaat uit verschillende lagen die verschillende functies hebben. Hoe komt het dat een prik met een naald op je neus meer pijn doet dan een prik met een naald in de hak van je voetzool? Omcirkel steeds het juiste antwoord. De hoornlaag op je neus is dikker / dunner dan aan de hak van je voetzool. Dit betekent dat de pijnzenuwen bij de neus zich meer / minder aan het oppervlak bevinden dan die van de hak. Ze worden dus sneller / minder snel geprikkeld.

Welke beweringen over de nagels zijn juist? a Vanuit het nagelbed groeit de nagel dikker. b Een nagelwal beschermt de nagel aan de achterkant. c De nagelwortel ligt onder de huid aan de achterkant van de nagel. d Vanuit de nagelwortel groeit de nagel in de breedte.

Een van de behandelingen die een tandarts kan verrichten, is het boren in een kies, omdat hij een gaatje moet vullen.

1 12

Verwerkingsopdrachten

2 Hygiënische verzorging

In welk deel van de kies zit de boor als je een pijnscheut voelt? Licht je antwoord toe.

1 Hygiënische verzorging 2

In de theorie staat dat je zorgvragers soms bij hun hygiënische verzorging moet helpen, omdat zelfzorg of mantelzorg onvoldoende is. Hoe kan het dat iemand niet meer zelf zijn hygiënische verzorging kan doen? Geef drie oorzaken.

De theorie behandelt de invloed van een goede hygiëne op lichamelijk functioneren, sociaal functioneren en psychisch welbevinden. Beschrijf een duidelijk voorval uit je eigen leven waaruit blijkt dat een goede hygiëne invloed had op jouw sociaal functioneren.

Ga jij wel eens in bad of onder de douche als je lichaam fris en schoon is? Zo ja, waarom doe je dat?

In de theorie staat dat de verzorging van de huid niet alleen afhankelijk is van de eigenschappen van de huid, maar ook van de persoonlijke wensen van de zorgvrager. Als jij volledig verzorgd zou moeten worden, met welke persoonlijke wensen moet de zorgverlener dan rekening houden als het gaat om je huid?

In de theorie staat dat hoofdluis regelmatig voorkomt en erg besmettelijk is. Verklaar de volgende waarschuwing die op een middelbare school te lezen is: ‘Er is hoofdluis geconstateerd op school. Pas op met selﬁes!’

1 13

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Lees de volgende situatieschets.

Meneer Begijn is 78 jaar. Door zijn reuma en overgewicht beweegt hij nauwelijks. Hij zit een groot deel van de dag in een gemakkelijke stoel. ’s Morgens helpt verzorgende Liam hem bij de hygiënische verzorging. Als Liam hem na het douchen afdroogt, zegt meneer Begijn dat hij de linker lies voorzichtig moet drogen, want die is zo pijnlijk. Liam ziet dat de liesplooi felrood is en dat de huid glimt.

Wat is er waarschijnlijk aan de hand? Meneer Begijn heeft last van a smetten fase 1 b smetten fase 2 c smetten fase 3 d smetten fase 4 Hoe moet Liam de lies verzorgen? Hij moet deppend drogen en a preventieve maatregelen nemen. b antischimmelpreparaat aanbrengen en scheurlinnen in de liesplooi leggen. c zinkoxide FNA, barrièrecrème of barrièrespray aanbrengen en scheurlinnen in de liesplooi leggen. d zinkoxide FNA aanbrengen en de wondverpleegkundige raadplegen.

Hoofdluizen zijn erg vervelend en besmettelijk, maar komen helaas zeker op scholen nog vaak voor. Lees de volgende situatieschets.

Tijdens je BPV in de thuiszorg werk je bij de familie Gerards. Het gezin bestaat uit een echtpaar en twee kinderen. Het gezin krijgt hulp, omdat mevrouw Gerards in het ziekenhuis ligt. Meneer Gerards is overdag naar zijn werk. Het oudste kind van vijf gaat naar de basisschool. De jongste van drie gaat driemaal in de week naar de peuterspeelzaal. Op een morgen, voor het naar school gaan, ontdek je dat het oudste kind luizen heeft.

Wat doe je? Omcirkel de juiste antwoorden. a Je behandelt het kind meteen met een bestrijdingsmiddel tegen luizen. b Je waarschuwt de ouders. c Je laat het kind naar school gaan en hoopt dat het niet te veel in contact komt met andere kinderen. d Je waarschuwt de school. e Je behandelt het kind volgens de richtlijnen met shampoo en crèmespoeling. 8

In de theorie staat dat je bij de hygiënische verzorging altijd alert moet zijn op schaamtegevoelens bij de zorgvrager. Het genitaal gebied is een intieme plaats. Vooral als de zorgvrager bloot ligt, kan dit tot schaamte leiden. Geef één manier van hoe jij als zorgverlener kunt proberen dit schaamtegevoel bij de zorgvrager te beperken.

1 14

Verwerkingsopdrachten

2 Hygiënische verzorging

Zowel bij de man als bij de vrouw kan het wassen van het genitaal gebied seksuele reacties oproepen. Bij de man is dit duidelijk zichtbaar. Geef één voorbeeld van wat jij zou doen als een zorgvrager tijdens de wasbeurt een erectie krijgt.

In de theorie staat dat in zorgcentra steeds vaker wasdoekjes worden gebruikt bij de hygiënische verzorging. a Noem een voordeel en een nadeel van het gebruik van wasdoekjes. Voordeel

Nadeel

Lees de volgende tekst.

Wasdoekjes zijn comfortabel voor iedere zorgvrager en ze zijn efﬁciënt. Iedere gezondheidszorginstelling moet het gebruik van wasdoekjes invoeren. Op deze manier wordt een bijdrage geleverd om de kosten van de gezondheidszorg omlaag te brengen.

Wat vind jij het belangrijkst om rekening mee te houden: dat er aan de wensen van de zorgvragers tegemoet wordt gekomen of dat de kosten omlaag gaan? Licht je antwoord toe.

1 15

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

door onvoldoende 1 Complicaties lichaamsbeweging 3

In de theorie staat dat voldoende lichaamsbeweging belangrijk is om allerlei complicaties te voorkomen. Hoe kan het dat iemand onvoldoende beweegt? Geef drie oorzaken.

In de theorie staat: ‘Decubitus is als een ijsberg, alleen het topje is zichtbaar’. a Leg uit wat hiermee wordt bedoeld.

Zou je deze vergelijking ook kunnen maken voor contracturen? Dus: ‘Een contractuur is als een ijsberg, alleen het topje is zichtbaar’. Licht je antwoord toe.

In de theorie staat een decubitusscorelijst. Zoek op internet nog één andere decubitusscorelijst. Vergelijk de twee lijsten. a Noteer twee overeenkomsten en twee verschillen tussen de lijsten. Overeenkomst 1

Overeenkomst 2

Verschil 1

Verschil 2

1 16

Verwerkingsopdrachten

3 Complicaties door onvoldoende lichaamsbeweging

Hoe zijn de verschillen te verklaren?

Heb je voorkeur voor een bepaalde lijst? Licht je antwoord toe.

In de theorie staat dat een zorgvrager actief en passief kan bewegen. Welke beweringen over actief en passief bewegen zijn juist? a Bij passief bewegen moet je een gewricht forceren. b Bij passief bewegen voert de verzorgende de bewegingen uit. c Door passief te bewegen bouw je spierkracht op. d Iemand met een contractuur kan het best passief en actief bewegen.

Lees de volgende situatieschets.

Jip heeft acht weken gips om zijn linkerarm gehad. Nadat het gips verwijderd is, blijkt dat hij nog geen emmer water kan tillen met zijn linkerarm.

Waar heeft Jip last van? a contracturen b osteoporose c spieratroďŹ e d trombose 6

In de theorie staat dat mensen die weinig bewegen last kunnen krijgen van obstipatie. Welke mogelijkheden zijn er om obstipatie te voorkomen bij iemand die bedlegerig is? a passief bewegen b veel drinken c vezelrijke voeding eten d voldoende vitamine D opnemen e wisselhouding toepassen

Volgens de theorie ontstaan smetten op plaatsen waar twee huiddelen op elkaar drukken. Een mannelijke zorgvrager zit de hele dag in zijn rolstoel. Op welke twee plaatsen is de kans op het ontstaan van smetten het grootst? a bij het scrotum b in de knieholtes c in de liezen d onder de oksels

1 17

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Lees de volgende situatieschets.

Meneer De Mesmaker (84 jaar) is gisteren gevallen en heeft daarbij twee ribben gekneusd. Hij ligt op bed en wil er niet uitkomen. Veel te pijnlijk zegt hij. Maar de verzorgende wil meneer De Mesmaker toch uit bed krijgen om te voorkomen dat hij een longontsteking krijgt.

Waarom is de kans op een longontsteking groot?

In de theorie wordt uitgebreid ingegaan op de gevaren van decubitus en contracturen. Lees de volgende situatieschets.

Meneer De Keizer is 67 jaar. Hij is doof. Enkele maanden geleden is hij zwaargewond geraakt na een verkeersongeval. Hij verblijft nu in een revalidatiecentrum. Hij kan niet lopen en maakt gebruik van een rolstoel. Het team dat hem begeleidt, heeft besloten dat meneer De Keizer informatie op papier krijgt, om hem voor te lichten over de nadelen van het rolstoelgebruik. Het team wil zich vooral richten op de preventie van decubitus en contracturen.

Stel voor meneer De Keizer informatie op over hoe hij in zijn geval kan voorkomen dat hij decubitus en contracturen krijgt. • Schrijf 200-250 woorden over decubitus en 200-250 woorden over contracturen. • Schrijf de informatie zo veel mogelijk puntsgewijs op. • Lever het verslag in bij je docent. Bedenk dat meneer De Keizer vroeger horlogemaker is geweest en weinig weet over gezondheidszorgproblemen.

1 18

Toepassing Praktijksituaties Het gedrag van Jolanda maakt Chaimaa onzeker tijdens de lichamelijke verzorging Chaimaa Chaimaa is tweedejaarsstudent verzorgende IG. In het eerste leerjaar deed ze BPV in een zorgcentrum. Die BPV werd ruim voldoende beoordeeld. Chaimaa werkt nu een week bij de stichting Adamant. Mensen met een beperking hebben daar een zelfstandige woning in een normale woonwijk. Er is een dienstencentrum van waaruit hulp verleend wordt. Elke woning heeft een communicatielijn met dat centrum. Als een bewoner hulp nodig heeft, belt hij naar het dienstencentrum. In haar eerste week heeft Chaimaa kennisgemaakt met alle bewoners en geholpen bij de hygiënische verzorging. Overleg met Hanneke en Chaimaa Begeleidster Hanneke geeft uitleg over hoe de gegevens van zorgvragers vastgelegd worden in een elektronisch zorgdossier. Sommige bewoners vinden het ﬁjn dat er een uitgebreid zorgplan van hen is. Anderen willen geen of nauwelijks informatie in het dossier. De bewoner bepaalt zelf hoe en wanneer hij verzorgd wordt. Hij is zelf actief in het vragen van hulp. ‘Als iemand besluit om een dag niet gewassen te worden, dan respecteren we dat’, vertelt Hanneke. Chaimaa leest het zorgdossier van Jolanda Dan gaat de telefoon. Hanneke neemt op: ‘Komt in orde, Jolanda. Is het goed dat Chaimaa komt? Ja, dat is dat nieuwe meisje dat vorige week begonnen is. Ik zal zeggen dat ze even moet nalezen hoe moeilijk jij bent, ha ha ha!’ Hanneke legt de telefoon neer en vraagt aan Chaimaa: ‘Durf jij het aan om Jolanda zelfstandig te wassen? Je moet wel eerst even in haar dossier kijken. Niet dat het al compleet is, hoor. Jolanda heeft zelf haar persoonsbeschrijving ingetypt, daar stond ze op. Wat er met de rest van het zorgplan moet gebeuren, daar wil ze nog over denken.’ Chaimaa loopt naar de computer en leest het zorgplan van Jolanda. Dan pakt Chaimaa haar jas en gaat.

1 19

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Chaimaa belt aan Chaimaa fietst naar Jolanda’s woning. ‘Vorige week ben ik samen met Hanneke drie keer bij Jolanda geweest’, overdenkt ze al fietsend. ‘Ben ik toen misschien wat te afwachtend geweest? Maar Jolanda keek ook zo nors en ze had niet bepaald een vriendelijke stem!’ Chaimaa belt aan. Via de intercom roept Jolanda: ‘Kom er maar in.’ Chaimaa loopt de woning binnen. Ze gaat naar de slaapkamer en klopt op de deur. ‘Ja’, reageert Jolanda nors. Jolanda ligt op bed en leest een tijdschrift. ‘Even dit stukje nog lezen, ik heb het bijna uit’, meldt Jolanda. Spullen klaarzetten Chaimaa bedenkt dat ze Jolanda nu voor het eerst niet in haar rolstoel ziet. Zij lijkt zo veel kleiner en molliger. Jolanda legt haar tijdschrift weg en vraagt: ‘Heb je al vaker mensen gewassen?’ Chaimaa zegt: ‘Oh, jawel, op school hebben we veel geoefend. En tijdens mijn BPV in het zorgcentrum waste ik heel vaak mensen.’ ‘Nou, dat is mooi’, antwoordt Jolanda beslist. ‘Dan zul je ook wel allerlei regeltjes geleerd hebben over het wassen. Die kun je bij mij maar het best vergeten. Want ik heb mijn eigen regeltjes. Zet eerst alles maar klaar. Ik wil dat je mijn rug, mijn onderlichaam en mijn benen wast.’ Chaimaa loopt naar de wastafel en vult een waskom met water. ‘Hoe warm wil je het water hebben?’, roept ze naar Jolanda. Ze zet de waskom op het nachtkastje en legt er twee handdoeken en washandjes naast. Ze pakt een stuk zeep en bedenkt dat ze tijdens haar vorige BPV veel zelfverzekerder was. Jolanda heeft haar eigen regeltjes Chaimaa wast Jolanda’s rug. ‘Je kunt merken dat je vaker mensen gewassen hebt. Je wast lekker stevig. Aan dat geaai heb ik een hekel.’ Nu moet Chaimaa het onderlichaam verzorgen. Chaimaa ziet bloed in Jolanda’s slipje. ‘Ook dat nog’, denkt ze. ‘Eh, ik denk dat je ongesteld bent geworden.’ Chaimaa krijgt het er warm van. Het is de eerste keer dat ze iemand moet helpen die menstrueert. Jolanda reageert koeltjes: ‘Was me maar met veel zeep. In dat kastje vind je tampons.’ Chaimaa wast de vulva zoals Jolanda dat wil. Chaimaa heeft nog nooit een tampon bij een ander ingebracht. ‘Voor het inbrengen van de tampon zal ik even een vaste kracht bellen, ik heb dat nog nooit bij een cliënt gedaan.’ ‘Ben je mal, dat is helemaal niet nodig, ik zal je uitleggen hoe je dat moet doen.’ Chaimaa laat zich overhalen. Terwijl ze de tampon inbrengt, vraagt ze zich af of ze geen handschoenen aan had moeten trekken. Maar ze durft het niet te zeggen. Het inbrengen lukt vrij vlot. Daarna wast ze de billen en de benen en helpt Jolanda in de rolstoel. Jolanda wast zelf haar bovenlichaam en gezicht. Chaimaa ruimt de spullen op die ze heeft gebruikt. ‘Zo zustertje, ik red me verder wel. Ik vind dat je het nog niet zo gek gedaan hebt’, zegt Jolanda. Chaimaa is onzeker Chaimaa komt het kantoor binnen. ‘En?’, vraagt Hanneke belangstellend, ‘is het gelukt?’ ‘Mm’, antwoordt Chaimaa terwijl zij in haar koffie roert, ‘ik voelde me nogal onzeker. Ik vond het vooral moeilijk hoe ik moest omgaan met de dingen die ik geleerd heb. Het viel mij bijvoorbeeld op dat Jolanda’s huid in de liezen nogal rood was. Ik heb geleerd hoe je smetten moet behandelen, maar ik durfde er niets over te zeggen. Jolanda liet duidelijk blijken dat ze zelf wil bepalen wat er aan haar lichaam gebeurt. Ze zei dat ik de regeltjes die ik geleerd had, maar het best kon vergeten!’

1 20

Praktijksituaties

Het gedrag van Jolanda maakt Chaimaa onzeker tijdens de lichamelijke verzorging

Wat vind je ervan dat bewoners van de stichting Adamant in principe zelf bepalen hoe en wanneer ze verzorgd worden? Het kan voorkomen dat ze een of meer dagen niet gewassen willen worden.

Jolanda vindt dat Chaimaa de regeltjes die ze op school geleerd heeft over wassen maar het best kan vergeten. a Wat vind je hiervan?

Jolanda wil dat haar vulva met veel zeep gewassen wordt. Wat vind je daarvan?

De liezen van Jolanda zijn rood. a Hoe is dit te verklaren?

Zou je bepaalde regels toch toe willen passen? Licht je antwoord toe.

Welk advies had Chaimaa kunnen geven met betrekking tot deze roodheid?

Jolanda is rolstoelgebruikster en zit een groot deel van de dag in een rolstoel. Welke aandachtspunten zijn er in verband met dit rolstoelgebruik?

Schrijf een verslag waarin je Chaimaa feedback geeft op haar functioneren. Besteed aandacht aan goede en minder goede punten. Geef Chaimaa tips hoe ze in de toekomst zoâ€™n situatie aan zou kunnen pakken.

1 21

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Meneer Toonstra heeft een ﬁkse longontsteking en wordt daarom op bed verzorgd Meneer Toonstra is 79 jaar. Drie jaar geleden verloor hij zijn vrouw. Meneer Toonstra heeft drie kinderen. Tot zijn 52e jaar werkte meneer Toonstra bij een kolen- en oliehandel. Toen kreeg hij longemfyseem en kon hij niet meer werken. In de loop van de jaren ging de functie van zijn longen steeds verder achteruit. Meneer Toonstra werd daardoor steeds afhankelijker van zijn vrouw. Klusjes die hij altijd deed, zoals grasmaaien en kleine boodschappen doen, werden hem allemaal te veel. Iedere ochtend had hij veel tijd nodig voor zijn lichamelijke verzorging. Zijn vrouw zette dan een stoel voor hem bij de wastafel, zodat hij zich rustig kon wassen en scheren. Eenmaal per week, op zaterdag voor het avondeten, hielp mevrouw Toonstra hem met douchen. Toen mevrouw Toonstra overleden was, ontstonden er problemen op psychosociaal, lichamelijk en huishoudelijk gebied. Ze waren bijna vijftig jaar getrouwd geweest. Meneer Toonstra miste zijn vrouw dan ook heel erg. Zij hield hem bijvoorbeeld op de hoogte van wat er in de buurt en in de familie gebeurde. Ook miste hij de gesprekken met haar en de gezelligheid. Meneer kreeg hulp van de thuiszorg voor de lichamelijke verzorging en voor het huishoudelijk werk. De thuishulp kwam drie halve dagen per week voor het huishouden. De maaltijden werden gebracht door ‘Tafeltje-dek-je’ en voor de douchebeurt kwam er eenmaal in de week een verzorgende. Toch kon meneer Toonstra niet langer zelfstandig blijven wonen. Het alleen zijn tijdens de avonden en de nachten werd voor hem steeds moeilijker. Hij leefde namelijk in de voortdurende angst dat hem iets zou overkomen. Meneer Toonstra woont nu in zorgcentrum de Houtsnip. Hij voelt zich er goed thuis. Door zijn longaandoening is hij niet in staat lichamelijk actief te zijn. Daarom gaat hij vaak naar de gemeenschappelijke ruimte. Daar ontmoet hij de andere bewoners. Meneer Toonstra kan zijn eigen woonruimte niet schoonhouden, dat wordt voor hem gedaan. Op het gebied van de lichamelijke verzorging krijgt hij eenmaal in de week hulp bij het douchen. Op dit moment is meneer Toonstra een week ziek. Het begon met een behoorlijke verkoudheid, maar al snel bleek het om een ﬁkse longontsteking te gaan. Hij heeft koorts (38,7 °C) en is erg moe. De huisarts heeft medicijnen en bedrust voorgeschreven. Door de extreme vermoeidheid is meneer niet in staat zichzelf te verzorgen, ook niet op bed. Mark en Karin in gesprek Mark is de praktijkopleider van Karin. Ze zijn in gesprek met elkaar.

1 22

Praktijksituaties

Meneer Toonstra heeft een ﬁkse longontsteking en wordt daarom op bed verzorgd

‘Zo Karin, je loopt nu alweer een week met me mee. Inmiddels hebben we samen al weer veel bewoners verzorgd. Ik stel voor dat we vandaag beginnen met de lichamelijke verzorging van meneer Toonstra. Ik blijf er bij en grijp in wanneer er dingen fout dreigen te gaan. Akkoord?’ ‘Ik vind het uitstekend’, zegt Karin. ‘Ik had wel liever eerst een vrouw zelfstandig verzorgd, maar misschien is het wel goed zo.’ Mark reageert: ‘Of het nu een man of een vrouw is. Dat mag in principe niet uitmaken. Wanneer je echt professioneel wilt zijn, moet je daar niet bij stilstaan. Ik vind overigens ook dat een zorgvrager geen voorkeur mag hebben op dat gebied. De hulp die geboden wordt, moet geaccepteerd worden door de cliënt. Maar goed, daar gaan we nu geen discussie over voeren. Vertel me eerst even, hoe ga jij je voorbereiden op de zorg voor meneer Toonstra?’ ‘Ook al ben ik vaker aanwezig geweest bij de verzorging van meneer, vind ik het handig om zijn zorgplan nog eens door te nemen.’ ‘Dat vind ik inderdaad een goede zaak.’ De informatie uit het zorgplan In het zorgplan leest Karin dat meneer last heeft van smetten in de liezen. Hij moet volledig geholpen worden bij de hygiënische verzorging. Het heeft geen zin hem te stimuleren om dingen zelf te doen. Dat is te vermoeiend voor hem. De mondverzorging verdient extra aandacht, omdat meneer Toonstra eigenlijk te weinig drinkt. In combinatie met de hoge koorts is dat niet goed. Hij heeft decubitus categorie I aan zijn stuit. De verzorging van meneer Toonstra ‘Ik kom u wassen, meneer Toonstra. Vindt u dat goed?’, zegt Karin terwijl ze de kamer binnenkomt. ‘Dat is prima, hoor’, antwoordt meneer Toonstra. ‘Ik heb lekker warm water gepakt, dan krijgt u het niet zo koud.’ Karin loopt naar het bed en wil de kommen op het nachtkastje zetten. Ze staat wat onhandig te draaien bij het kastje. Het blad waarop de wasbakken geplaatst moeten worden, is nog niet uitgeklapt. Uit het nachtkastje haalt Karin de toiletspullen. Ze legt een handdoek op het hoofdkussen. ‘Kunt u me misschien eerst scheren?’ Dat vindt Karin geen probleem. Na het scheren verzorgt ze meneer Toonstra zoals ze geleerd heeft. 1

Meneer Toonstra werd in de loop van zijn leven steeds afhankelijker van zijn vrouw. Ze hielp hem onder meer bij de lichamelijke verzorging. Welke invloed kan deze afhankelijkheid op beide personen en op hun relatie hebben gehad?

Na het overlijden van zijn vrouw kwam er eenmaal in de week een verzorgende van de thuiszorg om te helpen bij het douchen. Op welke dag en op welk tijdstip dat gebeurde heb je niet in de praktijksituatie gehoord of gelezen. a Hoe vind je dat dit bepaald zou moeten worden?

1 23

THEMA 1 Lichamelijke verzorging

Ga je hierbij ook uit van de gewoonte van de zorgvrager? Licht je antwoord toe.

Wat vind jij van de reactie van Mark over de voorkeur van Karin om liever eerst een vrouw zelfstandig te mogen verzorgen?

Mark vindt dat een zorgvrager geen voorkeur mag hebben voor een mannelijke of vrouwelijke verzorgende. Wat vind jij daarvan?

In het zorgplan staat dat de mondverzorging van meneer Toonstra extra aandacht nodig heeft. a Wat is het gevaar als de mondverzorging geen extra aandacht krijgt?

Waaruit zal de mondverzorging van meneer Toonstra bestaan?

Beschrijf zo duidelijk mogelijk hoe de stuit van meneer Toonstra eruitziet.

Welke factoren spelen waarschijnlijk een rol bij het ontstaan van decubitus bij meneer Toonstra?

1 24

Praktijksituaties

Meneer Toonstra heeft een ﬁkse longontsteking en wordt daarom op bed verzorgd

De stuit moet verzorgd worden volgens protocol. Hoe dit protocol eruitziet, is niet duidelijk. Werk een concreet voorstel voor zo’n protocol uit. Motiveer de keuzes die je maakt.

Welke observatiepunten zijn belangrijk tijdens de hygiënische verzorging van meneer Toonstra?

Beschrijf welke feedback jij Karin zou geven met betrekking tot de hygiënische verzorging. Denk daarbij aan de aspecten die goed gingen en de aspecten die voor verbetering vatbaar zijn. Betrek in je feedback onder meer de volgende punten: • rekening houden met de wensen en behoeften van de zorgvrager; • de omgang met de zorgvrager; • efﬁciënt werken. Nuttige tips voor Karin zijn welkom.

1 25

Deze uitgave Persoonlijke basiszorg 2 maakt deel uit van de serie Traject V&V. De theorie van deze uitgave sluit volledig aan bij onderstaande werkprocessen uit het kwalificatiedossier Verzorgende IG. B1-K1-W4 Biedt persoonlijke verzorging De leermiddelen uit de serie Traject V&V zijn bestemd voor de opleiding Verzorgende-IG (niveau 3) en de opleiding Mbo-Verpleegkundige (niveau 4). Door de thematische opbouw is Traject V&V geschikt voor alle onderwijsvormen en alle leerwegen, past daarnaast in verkorte trajecten en sluit aan bij elke leerstijl. De leerstof is opgebouwd uit: theorie, praktijksituaties en beroepsvaardigheden. Je kunt starten vanuit de theorie of vanuit een (gesimuleerde) praktijksituatie. Wat voor jou het beste werkt. De theorie bevat alle basiskennis en achtergrondinformatie bij het betreffende werkproces en bevat veel voorbeelden uit de beroepspraktijk. De verwerkingsopdrachten sluiten aan bij de leerstof in de theorieboeken. De praktijksituaties zijn realistische beschrijvingen van situaties uit de beroepspraktijk, inclusief opdrachten gekoppeld aan houdingsaspecten, vaardigheden en kenniselementen. De beroepsvaardigheden bevatten opdrachten voor het stapsgewijs aanleren van instrumenteel-technische en sociaal-agogische vaardigheden. Het complete aanbod van Traject V&V bestaat uit: - theorieboeken met een heldere en gestructureerde uitleg over de benodigde vakkennis, verduidelijkt met veel praktijkvoorbeelden; - werkboeken met verwerkingsopdrachten, toepassingsopdrachten en evaluatie-â€‰/ reflectieopdrachten; - digitale omgeving met ondersteunend materiaal voor zowel student als docent. Wil je weten welke materialen er nog meer beschikbaar zijn bij Traject V&V? Kijk dan op: www.thiememeulenhoff.nl/trajectvenv

Auteurs: C.A. Abrahamse C.M. Broeshart M.B.J. Linssen A.F.M. Meijssen Onder redactie van: C.A. Abrahamse M.H.A.J. Gloudemans

9 789006 910483