DIT BOEK IS VAN:
KLAS:
Auteurs C.M. de Boer MSc, drs. Chr. de Jong, F. Jutte MSc, drs. J.H.A. Padmos, A.M. Peters Eindredactie drs. D. Ariaens, A.M. Peters
5
Inhoud
Inhoud Hoe werk je met het werkboek? 1 De Verenigde Staten in beeld
Start 6 §1 Klimaat en landschap 7 §2 Extreem weer 10 §3 Stad in Amerika: Chicago 14 §4 Migratie in de VS 17 Anders actief - De muur van Trump 20 - Keuzemenu 21 Finish 23
2 Nederland in 2050
Start §1 De stad in 2050 §2 Het platteland in 2050 §3 Bronnen: Molbiliteit in 2050 §4 Bronnen: Amsterdam in 2050 Anders actief - Atlas van de Toekomst - Keuzemenu Finish
3 Chili: het land waar de aarde ophoudt
Start §1 Klimaat §2 Chili beeft §3 Chili brandt §4 Bronnen: Chili in beeld Anders actief - Ramp in Colombia - Keuzemenu Finish
4 Het Verenigd Koninkrijk verandert
Start §1 Een belangrijke speler op het wereldtoneel §2 Engeland: van industrie naar hightech §3 Bronnen: Bevolkingsssamenstelling §4 Veranderingen in Europa Anders actief - Blijven of weggaan? - Keuzemenu Finish
5 Verschillen in India
Start §1 India: land vol verschillen §2 Land van de moesson §3 Booming India §4 Verstedelijking Anders actief - Mysterie: De sterilisatieloterij - Keuzemenu Finish
6 Landschap in je eigen omgeving
Start §1 Sporen uit de ijstijd §2 De zeespiegel stijgt §3 Mensen in het kustgebied §4 Mensen in het zand- en lösslandschap Anders actief - Bouwstenen van het cultuurlandschap - Keuzemenu Finish
7 Rusland en zijn buren
Start §1 Een weerbarstige natuur §2 Grootmacht Rusland? §3 Een etnische lappendeken §4 Milieuproblemen Anders actief - Norilsk - Keuzemenu Finish
8 Een kwetsbare planeet
Start §1 Duurzaam leven op aarde §2 Bevolking op aarde §3 Voedsel op aarde §4 Bronnen: Water op aarde Anders actief - Day Zero - Keuzemenu Finish
Projecten
6
1
§1
De Verenigde Staten in beeld
§1 Klimaat en landschap
Start
1.
2
De Verenigde Staten in beeld
Hoofdvraag Regio in beeld: Welke regionale verschillen zijn er in de Verenigde Staten (VS) als je kijkt naar klimaat, landschap, steden en migratie, en hoe kun je die verschillen verklaren?
Bekijk de filmpjes en foto’s over extreem weer online.
a Welke vormen van extreem weer heb je in de filmpjes en op de foto’s gezien?
c Wat wordt er gezegd over de drie grootste bevolkings groepen in Chicago? aantal:
d Noteer een verschil met een Nederlandse stad.
b Beschrijf de gevolgen van het extreme weer in de filmpjes en op de foto’s.
3
Blader hoofdstuk 1 in je leerboek door.
a Kleur in W1 de VS volgens de legenda. Omcirkel Nederland volgens de legenda. b Over welke onderwerpen gaat dit hoofdstuk?
§1
c Komt er in Nederland ook extreem weer voor? Leg je antwoord uit.
§2
§3
Welke temperatuur- en neerslagfactoren bepalen het klimaat en het landschap in de VS?
Gebruik in je leerboek figuur 6.
a Zet in W2 de cijfers van de achttien grootste Amerikaanse steden op de juiste plek. 1 New York 7 Miami 13 Detroit 2 Los Angeles 8 Philadelphia 14 Seattle 3 Chicago 9 Atlanta 15 Minneapolis 4 Houston 10 Boston 16 San Diego 5 Dallas 11 Phoenix 17 Tampa 6 Washington 12 San Francisco 18 Denver b Zet in W2 de Romeinse cijfers I t/m V van de gebergten in de juiste rondjes. I Appalachen III Sierra Nevada V Cascade Range II Rocky Mountains IV Coast Ranges c Schrijf in W2 de letters A t/m H van acht van de vijftig staten van de VS op de juiste plek. A New York D Florida G Nevada B Illinois E Texas H California C Georgia F Arizona d Vul hieronder de namen van de wateren (rivieren, zeeën) a t/m h in W2 in.
Bekijk figuur 1 in je leerboek. Luister naar het Startverhaal online.
W1
W3
Natte en droge gebieden in de VS. CANADA
1.000 km
neerslag in mm
c
d
e
f
g
h
minder dan 500 meer dan 500
3
W2
MEXICO
Lees in je leerboek Koude en warme winters en bekijk figuur 3. Lees in het Basisboek B48 Breedteligging en temperatuur en B53 Temperatuur boven land en zee.
a In welke drie Amerikaanse steden zijn de verschillen tussen de zomer- en wintertemperatuur het kleinst?
Topografie van de VS.
1.000 km
b Bedenk een verklaring voor het kleine verschil in zomer- en wintertemperatuur.
Nederland en de Verengde Staten (VS). g
h
a In welke stad is de foto van figuur 1 genomen?
a
b Waarom gaat Melvin met zijn vrienden naar de Crown Fountain?
e
c d MEXICO
a Schrijf in W3 de woorden nat en droog in de juiste invulvakken. b Kleur W3 volgens de legenda. c Gebruik de atlaskaart Verenigde Staten - Bevolking, Bevolkingsdichtheid (Verenigde Staten - Bevolkingsspreiding). Welk verband is er tussen de bevolkingsdichtheid (bevolkingsspreiding) en de neerslag?
b
CANADA
2
Bekijk figuur 3 in je leerboek. Lees in het Basisboek B21 Kaartvaardigheden.
a
§4
Deelvraag
1
spreiding: 1
7
Klimaat en landschap
Ogallalla-aquifer Verenigde Staten
Nederland
c In welke drie Amerikaanse steden zijn de verschillen tussen de zomer- en wintertemperatuur het grootst?
b f
8
1
5
d Bedenk een verklaring voor het grote verschil in zomer- en wintertemperatuur.
Lees in je leerboek Noord-zuidligging van bergen en bekijk figuur 2 t/m 6. Lees in het Basisboek B56 Ligging van gebergten, B57 Neerslagfactoren, B58 Stuwingsregen en B60 Droogte.
e Met welke temperatuurfactor kun je het grote verschil in temperatuur tussen New York en Miami het best verklaren?
§1
De Verenigde Staten in beeld
c Welke andere factoren spelen een rol bij de temperatuur in de volgende steden? Noteer voor elke stad één factor.
in het zuidoosten (bij New Orleans):
a Wat is een kenmerk van de gebergteketens in de VS?
in het westen (bij Seattle):
6
in figuur 5
Bekijk figuur 3 en 4 in je leerboek. Lees in het Basisboek B73 Klimaatsysteem van Köppen en B74 Grenzen tussen de Köppenklimaten.
a Waarom is het in Seattle in de zomer vrij koel en in de winter vrij zacht? Tip: Let ook op de temperatuur van het zeewater. zomer:
a Teken in W5 klimaatdiagram A. Gebruik hierbij W6. b Schrijf onder elke grafiek de juiste plaatsnaam. Kies uit: Los Angeles – Minneapolis – Phoenix – New Orleans. Schrijf er de letters achter van het klimaat volgens het systeem van Köppen. c Welk klimaat heeft Miami volgens het klimaatsysteem van Köppen?
in figuur 6
b Kleur W4 volgens de legenda. c Welke invloed heeft het reliëf op de temperatuur in het midden van de VS?
winter:
b New York ligt aan zee, op ongeveer dezelfde breedte als Seattle. Toch is er een groot verschil in temperatuur. Bedenk er een verklaring voor.
d Wat is het verschil met het zeeklimaat in New Orleans?
W4
Landschappen in de VS.
CANADA
W6
c Noteer een overeenkomst en een verschil tussen het klimaat in New Orleans en in California. San G HFrancisco F
E
D
New York
B
C
A
n
At lan t
a cea Grote O
d Bedenk waarom het in New Orleans ’s zomers warmer is dan in Los Angeles.
isch
Los Angeles
verschil:
. 40° N
New Orleans
n Mexico Golf va
MEXICO
B.
e O ce aan
Chicago
H
Gemiddelde temperatuur en neerslag in stad A.
maand j f m a m j j a s o n d
in (°C)
11 12 16 20 24 27 28 28 27 21 16 13
in mm
128 153 125 114 116 148 155 157 140 78 112 146
7
Herhaling
a Kleur in W7 de rondjes van New York en Rome. b Wat zou je verwachten van de temperatuur in New York als je alleen kijkt naar de breedteligging?
kustvlakte
Central Valley
Appalachen
Great Plains
Rocky Mountains
Centrale Laagvlakte
e Welk klimaat uit de tekst in je leerboek lijkt het meest op dat van Nederland?
Coast Ranges / Sierra Nevada / Cascade Range
Great Basin
W7
Breedteligging van de VS en Europa.
250 mm
Klimaatdiagrammen van vier steden in de VS. ºC 30
250 mm
ºC 30
250 mm
ºC 30
250 mm
ºC 30
200
20
200
20
200
20
200
20
150
10
150
10
150
10
150
10
100
0
100
0
100
0
100
0
50 0
j f mam j j a s o nd maand
−10
50
−20
0
A ....................................................
j f mam j j a s o nd maand
−10
50
−20
0
B ....................................................
j f mam j j a s o nd maand
−10
50
−20
0
C ....................................................
Leerdoelen Wat moet je kennen en kunnen? LB • wat de invloed is van de breedteligging op de temperatuur in de VS • wat de invloed is van aan- en aflandige winden op de temperatuur en de neerslag in de VS • wat de invloed is van de ligging van gebergten op de temperatuur en de neerslag in de VS • welke klimaten en landschappen voorkomen in de VS
Rome 30 ºN
.B.
WB • de ingevulde W2 t/m W5 • de antwoorden op vraag 1d en de opdrachten 3 t/m 6
BB • • • • • • • • •
B48 Breedteligging en temperatuur B53 Temperatuur boven land en zee B56 Ligging van gebergten B57 Neerslagfactoren B58 Stuwingsregen B60 Droogte B73 Klimaatsysteem van Köppen B74 Grenzen tussen Köppenklimaten Vaardigheid toepassen: - B21 Kaartvaardigheden
Begrippen
1.000 km
50 ºN .B.
W5
1.000 km
Seattle
overeenkomst:
San Francisco:
Chicago:
Lees in je leerboek Zee en wind en bekijk figuur 3.
New York:
4
New York
Leerboek aanlandige wind, aflandige wind, breedteligging, extensieve veeteelt, hooggebergte, hoogvlakte, jong gebergte, laagvlakte, landklimaat, lijzijde, loefzijde, middelgebergte, Middellandse Zeeklimaat, oud gebergte, regenschaduw, steppeklimaat, stuwingsregen, woestijnklimaat, zeeklimaat Basisboek breedteligging, lijzijde, loefzijde, neerslagfactor, regenschaduw, stuwingsregen, temperatuurfactor
−10 j f mam j j a s o nd maand
−20
D ....................................................
9
d Bekijk het filmpje over neerslag online. Welke invloed heeft het reliëf op de neerslag in de VS?
in figuur 2
Klimaat en landschap
Digitaal samenvatting
10
1
§2 Extreem weer b Waarom is het mooi weer bij een hogedrukgebied?
Deelvraag
Waar komt extreem weer voor in de VS en waarom daar?
1
Lees in het Basisboek B61 Wind en B62 Hogedruk- en lagedrukgebieden.
a Wat is het verschil tussen lage luchtdruk en hoge luchtdruk?
lage luchtdruk:
c Waarom ontstaat er een lagedrukgebied op 60° N.B. (en Z.B.)? d Waarom gaat het regenen bij een lagedrukgebied?
§2
De Verenigde Staten in beeld
b Waarom ontstaan er zware regens als sterk verschillende luchtsoorten botsen?
b Vul W10 in. c Michael is een orkaan van de klasse 5. Wat wil dat zeggen?
d Bedenk twee redenen waarom de windkracht afneemt boven land.
c Bedenk waarom de meeste tornado’s aan het eind van de middag ontstaan.
d Stel dat er op de grens met Canada een oost-west liggend gebergte zou zijn. Verwacht je dan meer of minder tornado’s in de VS? Meer / Minder, omdat
2
Lees in je leerboek Lucht boven land en zee en bekijk figuur 8 en 9.
b Welk weer is het als de wind vanuit het zuidoosten naar de VS gaat waaien? Leg je antwoord uit.
W8
Luchtdruk.
c Welk weer is het als de wind vanuit het noorden naar de VS gaat waaien? Leg uit.
5
1030
1 02 5
1020
1010
1000
1005
is o
b
ar
en
luchtdruk in hectopascal (hPa)
2
Bekijk het filmpje over de luchtstromen op aarde online.
a Waarom ontstaat er een hogedrukgebied op 30° N.B. (en Z.B.)?
d Bedenk waardoor er in de VS bij noordenwind in de winter vaak sneeuw valt ten zuiden van de grote meren Lake Michigan en Lake Erie.
n
he O ceaan
At
an
d Waarom stroomt lucht van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied?
A
cea Grote O
ey
lan tisc
6 ch e
a la
1.000 km
pp
b Zet in W8 een H en een L in het midden van de juiste cirkel. c Waarom gaat het waaien door verschillen in luchtdruk?
CANADA
t oun ains yM ck
a Welke drie hoofdsoorten lucht zijn er in Noord-Amerika en welke eigenschap hebben ze?
Tornado Alley.
Ro
W9
Tornad oA ll
3
hoge luchtdruk:
e Leg uit waarom bewoners bij hurricanes deuren en ramen dichttimmeren en bij een tornado niet.
1
11
Extreem weer
Florida MEXICO
van Mexico Golf
koude, droge lucht
Tornado Alley
warme, droge lucht
tornado Cookeville (figuur 7)
warme, vochtige lucht
berggebied
Lees in je leerboek Tornado’s en hurricanes helemaal en bekijk figuur 10. Bekijk de foto’s online.
a Hoe groot is de schade door orkaan Michael?
Lees en bekijk figuur 10 en 11 in je leerboek. Bekijk figuur 2.1 in het Basisboek. Bekijk de animatie, de kaart en het filmpje over wateroverlast in Miami online.
a Welke Amerikaanse staat wordt bedreigd door orkaan Irma? b Waardoor is die staat heel kwetsbaar voor overstromingen? c Welke twee verschijnselen kunnen overstromingen veroorzaken? 1 2 d Maak een schatting van de omvang van de orkaan in kilometers. Gebruik de atlas. ongeveer
km
W10 Route van orkaan Michael, 2018.
Datum en tijd
Locatie
Naam
Windsnelheid in km/uur
7 okt. 06.00 uur
kust Mexico
tropische depressie
64 - 119
7 okt. 12.00 uur
4
Lees in je leerboek Tornado’s en hurricanes t/m het eerste rondje en bekijk figuur 7 en 8.
a Kleur in W9 de berggebieden en de grenslijn van Tornado Alley volgens de legenda. Teken daarna de drie pijlen volgens de legenda.
8 okt. 12.00 uur
tropische
Cuba
9 okt. 18.00 uur 10 okt. 17.00 uur
bij Tallahassee
11 okt. 00.00 uur 11 okt. 06.00 uur
12
1
e Wat is het verschil in schaalniveau tussen orkanen en tornado’s?
d Bekijk figuur 2.32. Waar stijgt de lucht snel op en zijn de windsnelheden het grootst?
tornado:
schaal
orkaan:
schaal
7
§2
De Verenigde Staten in beeld
c Hoe komt de woestijnstad Las Vegas aan water? d Op welke manier is er soms ook wateroverlast in de woestijn?
e Vul W11 in. Gebruik daarbij de Basisboeknummers bij deze opdracht en je leerboek.
Lees in het Basisboek B61 Wind, B66 Orkaan en B68 Tornado en bekijk figuur 2.30 t/m 2.33. Gebruik Tornado’s en hurricanes in je leerboek.
8
a Wat is het verschil tussen de schaal van Beaufort en de schaal van Saffir-Simpson?
9
Lees in je leerboek Droogte. Lees in het Basisboek B78 Woestijn en steppe: te droog en bekijk figuur 3.5.
Bekijk en lees de informatie over tornado’s, hurricanes, de Ogallala-aquifer en de droogtemonitor online.
1
b In welke periode ontstaan hurricanes in het oosten en zuidoosten van de VS?
2
b Teken in W2 de (globale) ligging van de Ogallala-aquifer volgens de legenda. c Welke verandering zie je in het waterpeil van de Ogallalla aquifer?
omdat
b Hoe heeft de landbouw in het westen van de VS zich aangepast aan de droogte?
Great Plains:
c Waarom ontstaan de cyclonen bij Australië in de maanden januari tot maart?
Great Basin:
Central Valley:
in de maanden
,
tornado’s en
Kenmerk Orkaan
Tornado
namen
100 m / 500 - 1.500 km
100 m / 500 - 1.500 km
oog
wel / niet
wel / niet
doorsnede oog gemiddeld
50 m / 30 - 50 km
50 m / 30 - 50 km
ontstaan
boven land / zee
boven land / zee
Herhaling
Bekijk de foto’s in §2 in je leerboek. a Waar zijn de foto’s van §2 genomen? Zet in W12 de figuurnummers op de juiste stippellijnen in de kaart.
CANADA
B figuur ........
Wat moet je kennen en kunnen? LB • hoe luchtsoorten invloed hebben op het klimaat in de VS (figuur 8) • waar extreem weer (tornado’s, hurricanes, s tofstormen, blizzards) voorkomt in de VS en waarom daar
WB • de ingevulde W8 t/m W12 • de antwoorden op de opdrachten 1 t/m 4, en 6 en 8
figuur ........
D C
MEXICO
periode in het jaar
E figuur ........
1.000 km
aantal per jaar gemiddelde duur
10 minuten / 5 - 10 dagen
10 minuten / 5 - 10 dagen
........ droogterisico landbouw
........ kans op hurricanes
voorbereidingstijd inwoners
minder dan een half uur / paar dagen
minder dan een half uur / paar dagen
........ blizzards, koudegolven
........ droogte (watertekort, branden)
maximale windsnelheid
lager / hoger dan die van een tornado lager / hoger dan die van een orkaan
schade in een gebied
plaatselijk / groot gebied
........ kans op tornado's
• • • • •
B61 Wind B62 Hogedruk- en lagedrukgebieden B66 Orkaan (en figuur 2.1, 2.30, 2.31 en 2.32) B68 Tornado B78 Woestijn en steppe: te droog
Begrippen Leerboek aquifer, depressie, front, hogedrukgebied, hurricane, lagedrukgebied, luchtsoort, modderstroom, orkaan, tornado Basisboek cycloon, extensieve veeteelt, hogedrukgebied, hurricane, lagedrukgebied, orkaan, schaal van Beaufort, schaal van Saffir-Simpson, tornado, tyfoon
Digitaal samenvatting
A
waar in de VS?
plaatselijk / groot gebied
Leerdoelen
BB
W12 Gebieden met extreem weer in de VS.
doorsnede
b Wat betekenen de letters A t/m E in W12? Zet ze voor de juiste legenda-eenheid in W12. c Zet in W12 de luchtsoorten a t/m e in de juiste invulrondjes. Let op: Sommige luchtsoorten moet je twee keer invullen. a = warm, vochtig b = warm, droog c = koel, vochtig d = koud, droog e = erg koud, droog
hurricanes
d In welk deel van de VS is het op dit moment erg droog?
10 W11 Verschillen tussen een orkaan en een tornado.
13
a Hoeveel tornado’s en hurricanes waren er dit jaar in de VS?
a Gebruik figuur 3.5. Op welke twee manieren kun je in een woestijn aan water komen?
Extreem weer
14
1
§3
De Verenigde Staten in beeld
§3 Stad in Amerika: Chicago Deelvraag
20 km
stratenpatroon
an
km
Lak eM ich ig
60
Welke veranderingen zijn er in de verschillende soorten wijken van Chicago?
verkeer
km
2
0 km
Chicago
lengte
breedte b Welk klimaat heeft Chicago? een Middellandse Zeeklimaat met warme zomers en milde winters een zeeklimaat met koele zomers en zachte winters een landklimaat met warme zomers en koude winters
downtown
eerste ring suburbs
centrale stad
tweede ring suburbs
huizen/gebouwen
b Waardoor neemt de bevolking in het zuiden (en westen) van Chicago af?
woningdichtheid
c Zoek met Google Maps de Crown Fountain (figuur 1) en de Cloud Gate (figuur 14) in het Millennium Park. Klik op Satelliet, het wereldbolletje en 3D. Gebruik Ctrl+je muis om het 3D-beeld te zien. Beschrijf de ligging van het park met beide attracties.
c Waardoor groeit de bevolking in de tweede ring suburbs sneller dan in de eerste ring (W13)?
d Noteer vier kernbegrippen die de bevolkingsontwikkeling van Chicago verklaren.
10
x 1 miljoen
9
centrale stad
a Uit welke drie delen bestaat een Amerikaans stadsmodel? (Tip: Gebruik ook het inzetkaartje in figuur 13.)
8
eerste ring suburbs
1 2
5
b Noteer twee factoren die het ontstaan van migrantenwijken verklaren.
b Wat zijn twee kenmerken van de wijk West Town in figuur 12 en 15?
1
1
2
2
c Gebruik de kaart over de spreiding van bevolkingsgroepen online. Is er in Chicago ruimtelijke segregatie?
c Hoe herken je de gentrificatie in figuur 15?
1 0 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020 jaar
4
Lees in het Basisboek B175 Suburbanisatie.
a Teken in W14 de lijnen volgens de legenda. b Kleur de drie delen van de stad volgens de legenda. c Leg uit hoe het komt dat de bevolking in de centrale stad sinds 1950 daalt. d Welk deel van de stad groeit het snelst?
Bekijk alle figuren van §3 in je leerboek. Bekijk de (lucht)foto’s en Street Viewbeelden online.
a Beschrijf hoe de wijken eruitzien.
stadscentrum (Loop)
centrale stad (zuid)
suburb
Ja / Nee, omdat
voordelen:
d Bedenk zelf of er in Chicago maatschappelijke segregatie zal voorkomen.
d Noteer twee voordelen en twee nadelen van gentrificatie.
Bekijk figuur 12, 14 en 15 in je leerboek. Gebruik figuur 16 voor de ligging van West Town.
2
3
7
b Welk deel van de stad staat in figuur 13?
a Beschrijf de spreiding van de bevolkingsgroepen over Chicago in figuur 16.
6
3
Bekijk figuur 16 in je leerboek. Lees in het Basisboek B168 Migrantenwijken en B169 Segregatie.
a Welke foto laat een voorbeeld van stedelijke vernieuwing zien? Licht je antwoord toe.
4
c Kleur de stippellijnen in W13 volgens de legenda. d Door welke natuurlijke factor wijkt het stadsmodel in Chicago af van dat van andere Amerikaanse steden?
tweede ring suburbs
7
3
W14 Bevolkingsgroei in Chicago (centrale stad en suburbs).
Lees de tekst van §3 in je leerboek en bekijk figuur 13. Lees in het Basisboek B180 Model van een stad en bekijk figuur 7.10.
5 2
Lees de tekst van §3 in je leerboek en bekijk figuur 16. Lees in het Basisboek B184 Leefbaarheid en B185 Achterstandswijken.
40
Gebruik de atlas.
15
a Verklaar de snelle bevolkingsgroei in downtown en directe omgeving.
a Vergelijk de omvang van Lake Michigan (W13) met de omvang van de Noordzee tussen Engeland en Nederland.
6
b Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen het centrum en de suburbs?
W13 Stadsmodel Chicago.
1
Stad in Amerika: Chicago
Ja / Nee, omdat
nadelen:
§4
De Verenigde Staten in beeld
a Schrijf in W15 Loop en suburb boven de juiste kolommen. b Leg je keuze in vraag 8a uit.
2
Deelvraag Lake
n ga
1
Welke gebieden in de VS zijn populair in de binnenlandse en buitenlandse migratie?
hi Mic
2
1
3 4
W15 Kenmerken van twee wijken. 5
Bevolkingsgroep
Gebruik het atlaskaartblad Verenigde Staten - Steden: Los Angeles en San Francisco (Verenigde Staten - Steden westkust) en figuur 16.
10 km
Leerdoelen Wat moet je kennen en kunnen? 12
LB • de opbouw van een stad in de VS in drie delen • wat de verschillen zijn tussen downtown, centrale stad en suburbs (bevolking, inkomen) • welke veranderingen er zijn in de drie stadsdelen • wat de voor- en nadelen zijn van gentrificatie
b Welke soort migranten zijn/waren de Mexicanen?
8
6
c Bedenk twee verschillen tussen de immigratie in de VS en die in Nederland.
4
Begrippen
10
Herhaling
W16 is een schetskaart van de agglomeratie Chicago. In de kaart staan gebieden met de cijfers 1 t/m 5. Bespreek met een klasgenoot per gebied de kenmerken van bevolking en inkomen. Gebruik daarbij figuur 16 in je leerboek, B15 Vervanden leggen in het Basisboek en de kaarten over inkomens en bevolkingsgroei in Chicago online. Je kunt W16 ook downloaden. Daarin kunnen jullie in steekwoorden de kenmerken zetten.
Leerboek agglomeratie, central business district (cbd), centrale stad, gentrificatie, leefbaarheid, re-urbanisatie, ruimtelijke segregatie, selectieve migratie, stedelijke vernieuwing, suburb, urban sprawl Basisboek a chterstandswijk, central business district (cbd), centrale zakenwijk, leefbaarheid, maatschappelijke segregatie, migrantenwijk, ruimtelijke segregatie, stadscentrum, suburb, suburbanisatie
Digitaal samenvatting
0 02
0 -2
0
01 -2
20 10
0
00 -2
19 90
20 00
99
98
-1
97 -1
96 -1
-1
19 80
B184 Leefbaarheid B185 Achterstandswijken Vaardigheid toepassen: - B15 Verbanden leggen
19 70
B168 Migrantenwijken • B169 Segregatie • B175 Suburbanisatie • B180 Model van een stad
19 60
• • • •
-1
91 -1
BB
19 10
d Bedenk er een verklaring voor.
19 00
0
0
0
0
0
2
19 50
• de ingevulde W13 t/m W16 • de antwoorden op opdracht 2, 5, 7 en 10
0
2
x 1 miljoen
10
WB
Lees in het Basisboek B159 Push- en pullfactoren en B160 Economische migratie.
a Welke push- en pullfactoren spelen een rol bij de migratie van Mexicanen naar de VS? Bedenk van elk één voorbeeld.
W17 Immigratie in de VS, 1900 - 2020.
1
3
0
c Noteer twee verschillen tussen de bevolkingsgroepen in Chicago (figuur 16) en Los Angeles (of San Francisco).
95
d Verklaar de lage immigratie in de periode rond 1940.
km
b Wat valt je op als je de oppervlakte van Los Angeles vergelijkt met die van Amsterdam? (Amsterdam = ongeveer 15 × 20 km)
b Hoe kun je de diversity explosion zien in figuur 18?
94
×
c Leg uit wat gatewaystaten zijn.
a Hoe groot is de oppervlakte met stedelijke bebouwing in Los Angeles? ongeveer
c Wat is het belangrijkste verschil tussen de immigratie vóór en na 1960?
-1
9
69%
19 40
alleenstaand/samen 23%
ongeveer
0
77% 31%
93
gezinnen
-1
45%
19 30
6%
20%
Lees in je leerboek Immigratie en bekijk figuur 18 en 19A. Lees in het Basisboek B163 Bevolking naar migratieachtergrond en B167 Multiculturele samenleving.
a Maak de legenda van W17 af. Bedenk zelf uit welke werelddelen de immigranten kwamen. b Hoeveel immigranten kwamen in de periode 2010 tot 2020 naar de VS?
0
28%
20- tot 40-jarigen
17
a Bekijk W17. Leg uit in welke periode de VS volgens jou een multiculturele samenleving is geworden.
Lees in je leerboek Immigratie.
-1
0 - 18-jarigen
Migratie in de VS
§4 Migratie in de VS
W16 Chicago: bevolking en inkomen.
Lees in je leerboek Downtown Chicago.
92
8
1
19 20
16
jaar
..............................................
..............................................
..............................................
overig
4
Gebruik de atlas.
Vul W18 in. Gebruik hierbij thematische atlaskaarten over de spreiding van bevolkingsgroepen in de VS.
W18 Spreiding van drie bevolkingsgroepen in de VS.
Bevolkingsgroep 1 Afro-Amerikanen 2 hispanics 3 Aziaten
Waar?
Waarom daar?
18 5
1
§3
De Verenigde Staten in beeld
W20 Bevolkingsgroei in de vijf grootste steden in de VS, 2010 - 2017.
Lees in je leerboek Immigratie.
1.250
a Schrijf in W19 de Romeinse cijfers I = Afro-Amerikanen – II = hispanics – III = Aziaten op de juiste plek. Het cijfer IV van de Anglo-Amerikanen is al ingevuld. b Wat is het gevolg van de immigratie voor de vergrijzing in de VS?
W22 Binnenlandse migratie per regio, 2010 - 2019.
x 1.000
noordoost
750 500
Illinois
midwest
west
Missouri
Indiana
1950
1900
zuid
–250
Arkansas
–500
–750
–1.000
d Bedenk hoe je die ongelijkheid kunt verminderen.
–1.250
7
W19 Kenmerken van de bevolkingsgroepen.
Kenmerk IV VS aantal kinderen per vrouw
1,5
1,8
1,6
2,0
1,7
0- tot 20-jarigen, in %
25
31
23
38
28
55-plussers, in %
24 25 36 17 30
gemiddelde leeftijd
37 34 44 29 38
inkomen per huishouden in $ 87.200 41.400 70.600 51.500 63.200 aandeel hoogopgeleiden 55 24 38 17 34
6
Bekijk figuur 19B in je leerboek. Lees in het Basisboek B149 Bevolkingscijfers: absoluut en relatief, B150 Natuurlijke bevolkingsgroei en B151 Sociale bevolkingsgroei en bekijk figuur 6.3 t/m 6.5.
a Kleur W20 volgens de legenda. b Zijn de cijfers in W20 absolute of relatieve getallen? c De bevolking in New York groeit het meest door natuurlijke / sociale bevolkingsgroei. d Wat is het belangrijkste verschil tussen de bevolkingsgroei in de steden in Texas en de andere steden in W20?
Virginia
North Carolina
verschuivingsrichting
migratiesaldo New York City
Los Angeles
Chicago
Dallas
Houston
totale bevolkingsgroei
saldo binnenlandse migratie
natuurlijke bevolkingsgroei
saldo buitenlandse migratie
8
e Waarom worden de Aziaten een modelminderheid genoemd?
West Virginia
Tennessee
demografisch zwaartepunt
MEXICO
1800
Kentucky
2020
0
Ohio
1850
250
c Waaruit blijkt de ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen in de VS?
Lees in je leerboek Binnenlandse migratie en bekijk figuur 19B en 20. Lees in het Basisboek B151 Sociale bevolkingsgroei.
a Reken in W21 het vestigings- of vertrekoverschot per regio uit. Zet bij een vertrekoverschot een minteken voor het getal. b Kleur W22 volgens de legenda. Gebruik hierbij W21. c Beschrijf het hoofdpatroon van de binnenlandse migratie in de VS. Gebruik hierbij W22 en figuur 19B.
hoog positief
hoog negatief
laag positief
laag negatief
Lees en bekijk figuur 17, 19, 21 en 22 in je leerboek.
a Welke twee staten groeien snel door binnenlandse én buitenlandse migratie? b Welke typische sunbeltstaat heeft een vertrekoverschot in de binnenlandse migratie? c Bedenk er een verklaring voor.
d Bedenk waarom woestijn- en bergstaten aantrekkelijk zijn.
d Geef een verklaring voor het patroon in vraag 7c.
pushfactoren
e Verklaar de migratiestroom vanuit New York naar Florida.
9
Herhaling
a Bedenk een economische reden om te verhuizen. W21 Berekening binnenlandse migratie per regio, 2010 - 2019.
Regio
Vestiging Vertrek × 1.000 × 1.000
noordoost 2.838
e Wat valt je in figuur 19B op aan de ligging van steden die groeien door binnenlandse én buitenlandse migratie?
midwest 4.713 5.168
4.817
zuid 9.276 7.176 west 5.745 5.413
Vestigings- of vertrekoverschot
b Bedenk twee niet-economische redenen om te verhuizen. c Trek een lijn tussen de rondjes in W23. Teken een pijlpunt aan het eind die de richting aangeeft. d In welke richting verschuift het demografische zwaartepunt?
Wat moet je kennen en kunnen? LB • wat de herkomstgebieden zijn van de vier grote bevolkingsgroepen in de VS • wat de oorzaken zijn van de enorme toename van de bevolkingsdiversiteit in de VS • wat de push- en pullfactoren zijn van de binnenlandse migratie • waarom het demografische zwaartepunt naar het zuidwesten verschuift
WB
BB • • • • • • •
B149 Bevolkingscijfers: absoluut en relatief B150 Natuurlijke bevolkingsgroei B151 Sociale bevolkingsgroei B159 Push- en pullfactoren B160 Economische migratie B163 Bevolking naar migratieachtergrond B167 Multiculturele samenleving
Begrippen
pullfactoren
Leerdoelen
• de ingevulde W17 t/m W23 • de antwoorden op de opdrachten
Pennsylvania
Iowa
1.000
W23 Verschuiving van het demografische zwaartepunt. 250 km
1.000 km
CANADA
19
Migratie in de VS
Leerboek arbeidsmigrant, assemblage, binnenlandse migratie, buitenlandse migratie, demografisch zwaartepunt, dienstensector, footloose, hightechindustrie, immigrant, kennisintensief, kennismigrant, lichte industrie, multiculturele samenleving, vluchteling, zware industrie Basisboek aantrekkingsfactor, afstotingsfactor, arbeidsmigrant, economische migrant, multiculturele samenleving, natuurlijke bevolkingsgroei, niet-westerse migratieachtergrond, pullfactor, pushfactor, sociale bevolkingsgroei, vertrekoverschot, vestigingsoverschot, westerse migratieachtergrond
Digitaal samenvatting en zelftoets hoofdstuk 1
20
1
De Verenigde Staten in beeld
Anders actief
Anders actief
Keuzemenu
- B158 Immigratie en emigratie, B160 Economische migratie en B161 Politieke migratie in het Basisboek - het filmpje en de tekstjes online - het stappenplan eigen mening in figuur 1.27 in B29 Waarderen in het Basisboek d Noteer je eigen mening over de stelling, bijvoorbeeld: - Goed dat die muur er komt, want anders komen honderdduizenden migranten naar de VS. - Die muur mag er niet komen. De arbeidsmigranten zijn belangrijk voor de economie, en als rijk land moet Amerika vluchtelingen helpen.
b Waarom zijn er weinig hekwerken langs de grens met Arizona en New Mexico?
4 Zijn de temperatuur en de neerslag normaal voor de tijd van het jaar? Leg ook uit waarom je dat denkt.
De muur van Trump
1
Lees in je leerboek De muur van Trump en bekijk bron 1 en 2.
a Bekijk de kaart met de bestaande hekwerken langs de grens online. W at is het belangrijkste verschil tussen de muur van Trump in bron 1 en de huidige situatie?
21
Keuzemenu
A
B
Het weer van vandaag in de VS
1 Lees de tekst van menu A in je leerboek en lees in het Basisboek B69 Weerbericht. 2 Bekijk de informatie over het weer in Chicago of Los Angeles online. 3 Maak een weerbericht voor het weer van vandaag in Chicago of Los Angeles. Je mag zelf de stad kiezen.
Statenpuzzel
1 Lees de tekst van menu B in je leerboek en bekijk bron 3. 2 Gebruik de atlas. a Zoek uit welke vijftien staten in bron 3 staan. Schrijf de namen van de staten op de goede plek in W25. Als zo’n naam uit twee delen bestaat, dan schrijf je alles aan elkaar. Dus: New York = newyork. Tip: Een van de vijftien staten ligt midden in de Grote Oceaan.
W25 Statenpuzzel. 3 6 12 1 11
2
Bekijk het filmpje over migratieroutes online.
a Welke obstakels komen de migranten onderweg naar de grens met Amerika tegen? b Welke natuurlijke barrières zijn er om Amerika binnen te komen? (Gebruik hierbij bron 1 en 2.) 3
Lees W24.
a Wat is een debat? b Bedenk een goede stelling. Je kunt kiezen voor de stelling in W24: Het is goed dat er een muur wordt gebouwd tussen de VS en Mexico. Maar je mag natuurlijk ook een eigen stelling bedenken. Deze stelling ga je verdedigen of aanvallen tijdens een debat. c Verzamel voor het debat eerst extra argumenten voor jouw eigen mening. Gebruik als bronnen: - de atlaskaartbladen Verenigde Staten en Mexico Grensgebied
4
Ga met elkaar in debat volgens de stappen in W24.
Nog een paar tips ... - Vertel dingen die je zelf hebt meegemaakt. Dat is altijd leuk om te horen. Ook is het overtuigend; de toeschouwers denken dat je veel over het onderwerp weet. - Val iemand nooit persoonlijk aan. Het gaat erom dat je de argumenten aanvalt en dus niet de persoon zelf. - Maak soms een grapje bij je verhaal. Daarmee krijg je het publiek op je hand. - Gebruik voorbeelden. Dat maakt het duidelijker. W24 Debat.
Een debat is een gesprek tussen mensen die het niet met elkaar eens zijn. Er zijn ook toeschouwers bij. Het gesprek gaat aan de hand van een stelling. Een stelling is een bewering waar je het wel of niet mee eens kunt zijn. Bijvoorbeeld: Het is goed dat er een muur wordt gebouwd tussen de VS en Mexico. Een debat bestaat uit verschillende stappen. 1 De voorstanders vertellen waarom ze vóór de stelling zijn. Dat zijn de argumenten: redenen waarom het volgens jou is zoals jij het zegt. 2 De tegenstanders vertellen waarom ze tegen de stelling zijn. Ze reageren op de argumenten van de voorstanders en ze leggen uit waarom ze het er niet (helemaal) mee eens zijn. Of ze hebben er nog vragen over. 3 Op hun beurt reageren de voorstanders op de argumenten van de tegenstanders. 4 De toeschouwers in de klas mogen vragen stellen aan de voor- en tegenstanders. 5 De toeschouwers maken uit wie het debat gewonnen heeft.
2 10 8 13
15 7
5 Wat is het grootste verschil in temperatuur op de kaart? Geef ook een verklaring voor dat verschil.
4 14
9
5
6 In welk land zijn de verschillen in temperatuur groter: in de VS of in Nederland? Leg uit hoe dat komt.
b Als je het goed hebt gedaan, lees je in de gekleurde hokjes een naam. Welke?
3 a Welke twee van de vijftien staten in bron 3 hebben in werkelijkheid de grootste oppervlakte?
7 Maak een weerbericht voor vandaag voor je eigen woonplaats.
b Welke van de vijftien staten heeft in werkelijkheid de kleinste oppervlakte?
c Noteer vijf staten in bron 3 die direct aan zee liggen.
8 Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen het weer van vandaag in Nederland en dat in Chicago of Los Angeles?
22
1
C
De Verenigde Staten in beeld
D
Kolonisatie van de VS
Finish
Los Angeles: stad in delen
1 Lees in je leerboek de tekst van menu C en bekijk bron 4. 2 Bedenk hoe het komt dat Amerika vanuit het oosten naar het westen is gekoloniseerd.
1 a K leur in W27 de stadsuitbreiding van Los Angeles volgens de legenda. b In welke richting groeit Los Angeles?
c Gebruik Google Maps. Welke natuurlijke factoren bepalen dat de stad in deze richting groeit? Tip: Klik op Satelliet, het wereldbolletje en 3D. Gebruik Ctrl+muis voor een 3D-beeld van Los Angeles.
3 Bekijk de foto’s en de bijschriften online. Zet achter de foto’s 1 t/m 8 de juiste letters van de bijschriften a t/m h.
foto 1 bijschrift
foto 5 bijschrift
foto 2 bijschrift
foto 6 bijschrift
d Wat is het verschil in ligging tussen het cbd van Los Angeles en het cbd van Chicago?
foto 3 bijschrift
foto 7 bijschrift
foto 4 bijschrift
foto 8 bijschrift
4 Zet de cijfers 1 t/m 8 van de foto’s in de volgorde oost-west.
23
Finish
In dit hoofdstuk heb je gewerkt aan de vraag: Regio in beeld: Welke regionale verschillen zijn er in de Verenigde Staten (VS) als je kijkt naar klimaat, landschap, steden en migratie, en hoe kun je die verschillen verklaren? In deze Finish oefen je daar nog een keer mee.
Begrippenschema 2 Zet de cijfers 1 t/m 16 uit W28 voor het juiste begrip.
urban sprawl
multiculturele samenleving
tornado
regenschaduw
stuwingsregen
demografisch zwaartepunt
gentrificatie
selectieve migratie
dienstensector
breedteligging
vluchteling
aquifer
footloose
migrantenwijk
schaal van Saffir-Simpson
Kijkvragen 1 Bekijk figuur 23 in de Finish in je leerboek. Met welk(e) onderwerp(en) uit dit hoofdstuk heeft de foto te maken?
W27 Stadsuitbreiding Los Angeles. W28 Begrippen in hoofdstuk 1.
steppe-/ woestijnklimaat
1900
1950 2020
5 Wat betekenen de letters A t/m G in W26? Zet ze op de juiste plek in de legenda. 6 Waarom is een boomloos gebied een hindernis voor kolonisatie?
downtown
Hollywood
Beverly Hills
7 Verklaar de spreiding van de indianenreservaten in de VS. Gebruik daarbij de thematische atlaskaarten Bevolkingsdichtheid en Inheemse bevolking (Etnische samenstelling).
LOS ANGELES
G
ro te
Oc
Klimaat en landschap laagvlakte hoogvlakte temperatuurfactoren: 1 afstand tot zee aanlandige / aflandige wind landklimaat zeeklimaat Middellandse Zeeklimaat savanneklimaat 6 hooggebergteklimaat
middelgebergte hooggebergte
oud gebergte jong gebergte
neerslagfactor: 2
loefzijde lijzijde
luchtsoorten - front hogedrukgebied lagedrukgebied (depressie)
5 orkaan (hurricane, cycloon, tyfoon) modderstroom
3 extensieve veeteelt 4
schaal van Beaufort 7
ea an
25 km
Stad
W26 Natuurlijke kolonisatiehindernissen. CANADA
1.000 km
E
F G
A
C
B
an
MEXICO
B
At lan tisc
cea Grote O
E
he O ceaan
D VERENIGDE STATEN F
Golf van Mexico
....... woestijn
....... einde bevaarbaarheid rivieren
....... droogterisico bij akkerbouw
....... continental divide (waterscheiding)
....... oostgrens van het boomloze gebied
....... moeilijk begaanbaar berggebied
....... hooggebergte in het westen
2 Bekijk de kaart online. Vertaal de site in het Nederlands: klik daarvoor met de rechtermuisknop op de donkerblauwe balk en kies voor Vertalen in het Nederlands. Klik daarna linksboven op Raciaal-etnische samenstelling. a Wat valt je het meest op als je de verschillende bevolkingsgroepen in Los Angeles vergelijkt met die in Chicago in figuur 16? b Geef er een verklaring voor. 3 Met Street View ga je rondkijken in Los Angeles. Maak de opdracht online.
agglomeratie
stedelijke vernieuwing
leefbaarheid
- stadscentrum (downtown) central business district (cbd) - centrale stad - suburbs
re-urbanisatie 9
ruimtelijke segregatie maatschappelijke segregatie
suburbanisatie / 11
8
natuurlijke bevolkingsgroei sociale bevolkingsgroei
vestigingsoverschot vertrekoverschot
pushfactor pullfactor
migrant / migratie
immigrant / immigratie
buitenlandse migratie
12
economische migrant (arbeidsmigrant, kennismigrant) 13
binnenlandse migratie
snowbelt
zware industrie 15 kennisintensief
14
sunbelt
Bevolking
westerse / niet-westerse migratieachtergrond
lichte industrie (hightech) 16 assemblage
achterstandswijk 10
Ontdek waar het om draait
www.thiememeulenhoff.nl/degeo
9 789006 926170