Issuu

examen bundel examenbundel.nl

examenbundel 2020 2021

examenbundel vwo Nederlands vwo Engels vwo Duits vwo Frans vwo Economie vwo Bedrijfseconomie vwo Maatschappijwetenschappen vwo Geschiedenis vwo Aardrijkskunde vwo Wiskunde A vwo Wiskunde B vwo Wiskunde C vwo Scheikunde vwo Biologie vwo Natuurkunde

Meer dan alleen oefenexamens

samengevat vwo Economie vwo Bedrijfseconomie

Tips, tricks en informatie die jou

vwo Maatschappijwetenschappen

helpen bij het slagen voor je

vwo Geschiedenis

eindexamen vind je op

vwo Aardrijkskunde

examenbundel.nl! Nog meer kans

vwo Wiskunde A

op slagen? Volg ons ook op social

vwo Wiskunde B

media. #geenexamenstress

vwo Wiskunde C vwo Scheikunde vwo Biologie vwo Natuurkunde havo/vwo Nederlands 3F/4F

2020 2021

Nederlands

examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress

vwo

havo/vwo Rekenen 3F/4F

vwo

Nederlands

examenidioom vwo Engels vwo Duits vwo Frans

zeker slagen ! voor vmbo, havo ĂŠn vwo

EB_vwo_Nederlands_195x268.indd 1

9 789006 781410

2/06/20 15:48

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 10

27/04/20 08:57

examenbundel.nl

examen bundel Meer dan alleen oefenexamens

2020 2021

vwo

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 1

M. Reints P. Merkx

Nederlands

27/04/20 08:57

Colofon Auteurs M. Reints P. Merkx Vormgeving binnenwerk Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Crius Group, Hulshout Redactie Marinell Bruys, Hoogerheide

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl

ISBN 978 90 06 78141 0 Eerste druk, eerste oplage, 2020 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2020 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 2

20/05/20 14:13

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak Nederlands op niveau vwo. Je kunt met deze examenbundel je leesvaardigheid oefenen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Ook is er aandacht voor argumentatieve vaardigheden voor zover het analyseren en beoordelen van een betoog betreft. De

examenbundel

bevat de volgende onderdelen:

Oriëntatietoets Je kunt beginnen met een oriëntatietoets. Deze toets geeft je een beeld van je kennis van de examenstof. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een handig studieadvies. Deel 1

Hier vind je een overzicht met theorie. In de eerste paragraaf staat beschreven wat je kunt verwachten op het centraal examen. Ook is er een lijst opgenomen met begrippen die van belang zijn voor de examens. Dit overzicht wordt gevolgd door oefenopdrachten om te toetsen of de theorie is begrepen, met daarachter de uitwerkingen.

Deel 2

Hierin zijn de examens opgenomen van 2016, 2017, 2018 en 2019. Bij deze examens vind je duidelijke uitwerkingen van de antwoorden.

Deel 3

Hierin vind je een stappenplan dat je kan helpen bij het werken met deze examenbundel.

Bijlagen

Achter in deze bundel staat een register waarin is aangegeven bij welke paragrafen van deel 1 de verschillende examenvragen horen. Ook vind je daar tabellen om je cijfer te bepalen voor de examens in deel 2.

Op www.examenbundel.nl vind je veel gratis oefenexamens die je kunt downloaden. Het centraal examen Nederlands vwo 2021 wordt afgenomen op vrijdag 21 mei 2021 tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2020

Opmerking De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen in 2021, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 3

20/05/20 14:13

Inhoud

6 Tips bij het maken van het examen Nederlands

Oriëntatietoets 9

21 Deel 1

63 Deel 2

2016-I

Theorie met oefenopgaven

Begin met het stappenplan! Wil je weten hoe je het best leert en oefent met deze examenbundel? Bekijk dan eerst het stappenplan in deel 3.

23 24 26 27

1 Het centraal examen 2 Taalgebruik en aantal woorden 3 Signaalwoorden en signaalzinnen 4 Tekstsoort, schrijfdoel, intentie van de schrijver 29 5 Citeren en met eigen woorden 31 6 Hoofdgedachte en hoofdvraag 33 7 Samenvatten 35 8 Functie van tekstgedeelte 39 9 Standpunt en argumenten 41 10 Argumentatie en argumentatieschema’s 43 11 Drogredenen 45 12 Aanvaardbaarheid van argumentatie 48 13 Belangrijke begrippen

52 Oefenopgave A 56 Oefenopgave B 60 Uitwerkingen

Examens met uitwerkingen

65 Tekst 1: De prijs van werk 72 Tekst 2: Te groot voor kennis 75 Tekst 3: Sylvie en Rafaël tonen de morele crisis aan 77 Tekst 4: Mens, leer te sterven! 79 Tekst 5: Oorlog en criminaliteit 82 Uitwerkingen 2016-II 91 Tekst 1: Het nieuws als show 98 Tekst 2: Het balboekje van de verslaggever 102 Tekst 3: Knoppenkunde is geen computeronderwijs 105 Tekst 4: Buit de stagiaire niet uit maar betaal haar 108 Uitwerkingen 2017-I 118 Tekst 1: Mannen? Nee vrouwen zijn bevoorrecht 121 Tekst 2: Vrouwen bevoorrecht? Nee, ze zijn juist bezig met een inhaalslag 127 Tekst 3: Gezag ontstaat niet door strenger te straffen 130 Tekst 4: De keerzijde van de ‘harde aanpak’ 134 Uitwerkingen

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 4

20/05/20 14:13

2017-II

2019-II

146 Tekst 1: Eco-extremisten 155 Tekst 2: Het beeldscherm: mijn grote liefde en mijn tiran 157 Tekst 3: Megalomane types 161 Uitwerkingen

246 Tekst 1: De evolutie leert ons geen moraal 253 Tekst 2: Nee, meneer de politicus, mijn statistieken zijn niet links 256 Tekst 3: Kunnen we normaler doen over eten? 258 Tekst 4: Darwin zou het nu ook samen doen 261 Uitwerkingen

2018-I 172 Tekst 1: Meer filosofie! 175 Tekst 2: Minder economie, meer filosofie 178 Tekst 3: Filosoof, ga naar Delft! 182 Tekst 4: Wat is slim? 186 Uitwerkingen

271 Deel 3

Stappenplan

2018-II 197 Tekst 1: Leren is niet ‘dat zoeken we op’ 202 Tekst 2: Beetje contrarevolutie kan geen kwaad 206 Tekst 3: Meertalig opvoeden, nog steeds een goed idee? 209 Tekst 4: Nee dames, dít onderzoek vereist talent! 211 Uitwerkingen

Bijlagen Register Cijferbepaling deel 2

2019-I 221 Tekst 1: Het opdringerige heden 229 Tekst 2: De Kunst en de Regels 232 Tekst 3: Wat is daar nou erg aan? 235 Uitwerkingen

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 5

20/05/20 14:13

Tips bij het maken van het examen Nederlands Oefening - Bouw leeservaring op. Examenteksten komen vaak uit landelijke kranten en opiniebladen. Als je geregeld krantenartikelen en artikelen in opiniebladen leest, vergroot je niet alleen je tekstinzicht maar ook je woordenschat. - Maak examens en bestudeer de bijbehorende theorie. Zo raak je vertrouwd met de veelvoorkomende vraagtypen en de omvang van het centraal examen. - Achter in deze bundel staat een register waarin je examenopgaven kunt opzoeken die aansluiten bij de paragrafen van deel 1. Heb je moeite met een bepaald vraagtype, besteed dan extra aandacht aan de examenopgaven die je via dit register vindt. - Het centraal examen bestaat uit ongeveer vier teksten met plusminus 40 vragen en duurt drie uur. Soms is er bij een vraag een tekstfragment opgenomen. In anderhalf uur maak je dus zo’n 20 vragen. Het is belangrijk dat je ook oefent met het indelen van je tijd. Voorbereiding - Vergeet niet een woordenboek mee te nemen naar het examen. - Neem voldoende pennen en desgewenst een markeerstift mee. - Zorg ervoor dat je ruim op tijd aanwezig bent, zodat je rustig en geconcentreerd aan het examen kunt beginnen. Uitvoering - Begin met het rustig lezen van de complete, eerste tekst. Daarbij kun je signaalwoorden en kernzinnen markeren. Omdat je ter voorbereiding al een aantal examens hebt gemaakt, weet je wat voor vragen je ongeveer kunt verwachten. Kijk niet te snel naar de vragen. Vragen over de hoofdgedachte, de tekstsoort of de bedoeling van de schrijver en vragen waarin je teksten met elkaar moet vergelijken, kun je pas beantwoorden als je de hele tekst hebt doorgenomen. - Kijk daarna pas naar de vragen en zoek per vraag gericht in de tekst. - Zoek alleen woorden op die je nodig hebt om de vragen te kunnen beantwoorden. Veel woorden opzoeken kan tot gevolg hebben dat je in tijdnood komt. Vaak kun je de betekenis van een woord ook wel uit de context afleiden. - Maak de vragen altijd in de gegeven volgorde. Veel vragen hangen namelijk met elkaar samen, en vaak kun je een vraag beter beantwoorden als je eerst de voorgaande vragen hebt beantwoord. - Lees elke vraag rustig en nauwkeurig door. Markeer desgewenst kernwoorden. - Begin pas met de beantwoording van een vraag als je zeker weet wat echt gevraagd wordt. - Neem bij open vragen de vraag of een deel van de vraag over voordat je tot het antwoord komt. Door deze werkwijze zet je jezelf op het goede spoor en voorkom je veelal dat jouw antwoord te veel afwijkt van het gevraagde antwoord. Als het antwoord maar een bepaald aantal woorden mag tellen, hoef je alleen het aantal woorden van het eigenlijke antwoord te tellen. Voor de lengte van je antwoord telt de overgenomen vraag of het overgenomen gedeelte van de vraag niet mee. - Besteed niet te veel tijd aan het tellen van het maximale aantal woorden dat je in het antwoord mag gebruiken. Vaak kun je het aantal gebruikte woorden wel inschatten. En: het gegeven aantal woorden is in de regel ruim bemeten. Maar als je twijfelt aan de lengte van je antwoord, tel dan zorgvuldig. Want als je antwoord maximaal 20 woorden mag tellen en je hebt er 24 gebruikt, dan tellen alleen de eerste 20 woorden als antwoord. - Sla op je antwoordblad tussen de antwoorden steeds minstens een regel over. Je kunt dan later gemakkelijker iets toevoegen of verbeteren.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 6

20/05/20 14:13

Nederlands vwo

ďťżTips

- Blijf niet te lang bezig met een opgave waarbij je echt vast komt te zitten. Houd er wel rekening mee dat een goed antwoord op een open vraag meestal meer punten oplevert dan de juiste optie bij een meerkeuzevraag. - Geef op het blad met de examenopgaven aan welke vraag je nog niet helemaal hebt beantwoord. Je kunt die vraag dan later snel terugvinden om deze af te maken. - Probeer alle vragen te beantwoorden, ook als je niet zeker bent van het antwoord. Vaak levert een gedeeltelijk goed antwoord op een open vraag toch nog een punt op en bij een meerkeuzevraag maak je in ieder geval kans dat je antwoord toch goed is. Controle - Ga na of je alle meerkeuzevragen en open vragen hebt beantwoord. - Leg de vragen nog even naast je antwoorden. Let vooral op die vragen waarin naar een aantal onderdelen (voorbeelden, ontwikkelingen) wordt gevraagd. Controleer of je antwoorden volledig zijn. - Besteed ook extra aandacht aan de open vragen die je in volledige zinnen moet beantwoorden. Door die te verbeteren of aan te vullen kun je nog aardig wat extra punten verzamelen. - Controleer je antwoorden op spelling, woordkeus en zinsbouw.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 7

20/05/20 14:13

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 8

20/05/20 14:13

Examenopgaven hebben een hoge moeilijkheidsgraad doordat in een opgave vaak verschillende onderdelen van de examenstof aan de orde komen. Deze toets - geeft je een beeld van je kennis van de examenstof; - bestaat uit (aangepaste) examenvragen. Wanneer je de scores invoert op www.examenbundel.nl bij het onderdeel Antwoorden oriëntatietoets voor vwo Nederlands, krijg je te zien met welke hoofdstukken uit de examenbundel je in ieder geval nog zou moeten oefenen. Na extra oefenen (in deel 1 van deze bundel) ben je klaar om aan de complete examens te beginnen (in deel 2).

Oriëntatietoets

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 9

20/05/20 14:13

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 10

27/04/20 08:57

Oriëntatietoets Tekst 1 1 Tekst

Historici, durf lessen te trekken!

(1) Het is droevig gesteld met de historische kennis van de gemiddelde Nederlander, dat weten we inmiddels wel. Het blijkt uit Citotoetsen, testjes onder Tweede Kamerleden en uit een wijdverbreide nostalgie – dat onstilbare verlangen naar een of ander Gouden Tijdperk waar we nauwelijks iets van weten, naar het schijnt ergens in de zeventiende eeuw. (2) Intussen blijven de schuldigen van het historische onbenul buiten schot. Dat zijn niet die onwetenden en nostalgici, de historici zelf zijn verantwoordelijk. Er is immers geen vakgebied dat zichzelf zo gretig weg relativeert. In de professionele geschiedbeoefening heerst het dogma dat je van vroeger niets leren kan. Immers: de geschiedenis herhaalt zich nooit. Er is altijd wel een of ander triviaal, en daarom juist weer cruciaal detail dat een tweede keer net even anders loopt. In het laboratorium van de geschiedkundige moet het verleden in een steriel vacuüm worden bestudeerd. Anders is het quatsch. Het wordt tijd dat de geschiedkundigen weer gaan doen waarvoor de maatschappij hen nodig heeft: lessen trekken uit het verleden. (3) De professionele historici voelen zich ongemakkelijk bij de toegenomen belangstelling van de leek. Tijdens het vijfjaarlijkse congres van het International Committee of Historical Sciences, twee jaar geleden in Amsterdam, heerste het gevoel dat “hun vak wordt gegijzeld door docenten die er te weinig van begrijpen en door politici die zich er te veel mee bemoeien”, zo © ThiemeMeulenhoff

VW-1001-a-14-2-b

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 11

rapporteerde nrc.next. (4) Maar ingrijpen is er niet bij. Ze kijken lijdzaam toe hoe de populaire geschiedbeoefening wordt overgenomen door de journalistieke schoonschrijvers die geen last hebben van zulke scrupules. Hoofdschuddend zien ze vanaf de zijlijn hoe, sinds Nederland zichzelf als een verwarde natie beschouwt, de geschiedenispolitiek oprukt. Onder oud-premier Balkenende, afgestudeerd historicus, moest ‘ons’ verleden de motor van integratie worden en de nodige normen en waarden bijbrengen. Oud-minister Verhagen, nog zo’n geschiedenisklant, stelde voor een tempel ter ere van de nationale geschiedenis te bouwen. Dat minister-president Rutte, die ook al geschiedenis studeerde, geen geld overhad voor dit Nationaal Historisch Museum, laat onverlet dat zijn partij de fameuze canon van de geschiedenis – het gedroomde panacee voor alle historische onkunde – verplicht wil stellen. (5) Dat de vaklui niet willen kletsen over ‘de Nederlander’ en zijn ‘identiteit’, niet willen meedoen aan de platte exercitie die geschiedenispolitiek heet, dat pleit voor hen. Maar het ongemak van de professionele historicus komt ook voort uit zijn onvermogen iets over de actualiteit te zeggen. Als hij het al zou willen, zou hij het niet kunnen, want voor zinvolle vergelijkingen tussen vroeger en nu moet bruikbaar vergelijkingsmateriaal worden geproduceerd. In al die stroeve proefschriften waar de

2/9

lees verder ►►►

27/04/20 08:57

Oriëntatietoets

100

105

110

115

120

125

130

voetnoten en onleesbare zinsconstructies regeren en in al die obscure maar toch zeer ‘prominente’ vaktijdschriften met meer redacteuren dan lezers, gaat het zelden over zaken van enig maatschappelijk belang. (6) Vier lange en eenzame jaren duurt het promotietraject, dat als enige toegang verschaft tot de academische kaste. Aan het einde van die rit staat een pil die door de promovendus in eigen beheer moet worden uitgegeven, omdat geen uitgeverij zich eraan wil wagen. Promoveren is een wedstrijdje in trivialiseren, dat blijkt wel uit drie successen die onlangs zijn geboekt aan mijn alma mater, de Universiteit Utrecht: de veelbewogen (her)drukgeschiedenis van het katholieke prentenboek Pia desideria, de studie Het voortleven van de middeleeuwse ridderroman in het zeventiende-eeuwse Frankrijk en De hernieuwde interesse voor het Zeeuwse platteland tussen 1750 en 1850. (7) In de agenda van de faculteit lees ik ook dat er twee spraakmakende conferenties aankomen over ‘de dynamiek van het middeleeuwse manuscript’ en over ‘identiteiten, intertekstualiteit en performance in de vroegmoderne zangcultuur’. Van harte aanbevolen, mocht u een van de tien mensen op de wereld zijn die zich ervoor interesseren. Ach ja, de aarde warmt op, de wereldwijde ongelijkheid explodeert en de economische crisis…, maar we weten straks wel alles over de invloed van ‘intertextual patterns’ in vroegmoderne smartlappen op ‘the dynamic process of group formation’. (8) Er wordt, in Utrecht en elders, ook wel onderzoek gedaan met meer

VW-1001-a-14-2-b

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 12

135

140

145

150

155

160

165

170

175

3/9

Examenbundel 2020 | 2021

maatschappelijke relevantie, maar je moet wel erg je best doen om die artikelen te vinden in een hooiberg van irrelevantie. Is dat erg? Bierbrouwen en dressuur rijden worden toch ook alleen maar voor de lol gedaan? Waarom moet altijd alles nut hebben? In dit geval heb ik toch bezwaren. Hier beleven wel heel weinig mensen lol aan, we betalen er met z’n allen voor en mensen die slim en geduldig genoeg zijn voor een intertekstuele analyse van vroegmoderne kroegkrakers, kunnen ook een wezenlijke bijdrage leveren aan de analyse van serieuze problemen. (9) Ik denk daarom dat het tijd is af te kicken van de drang naar historische kennis om die kennis zelf. ‘Nut’, dat verboden woordje binnen de geesteswetenschappen, zou weer op een voetstuk moeten komen te staan. En dan niet het ‘nut’ zoals overbodige universiteitsbestuurders dat ‘valoriseren’, maar gewoon, het nut waar de noden van nu om vragen. De historicus is prima in staat dat zelf te bepalen. Neem alleen al de crisis: al vijf jaar aan de gang, maar van het geschiedkundig front geen nieuws. Terwijl er zoveel vragen zijn. Waar komt deze crisis vandaan? Hebben we eerder zoiets meegemaakt? Welke lessen kunnen we trekken uit de vorige wereldcrises? (10) De moderne historicus kan niet zoveel met dit soort vragen. De obsessie met de wetenschappelijke statuur van de geschiedbeoefening, ook wel ‘professionalisering’ genoemd, heeft dit soort vragen grotendeels irrelevant gemaakt. Geschiedenis is verworden tot een opleiding voor het beweren van uiterst precieze dingen over uiterst oninteressante dingen. Zoals in wel

lees verder ►►►

27/04/20 08:57

angst voor kleine vergissingen, anachronismen en sweeping Nederlands vwo Oriëntatietoets statements niet langer regeren. (12) Historische analogieën zijn 260 natuurlijk dan evenzeg vaak als meer wetenschappen heeft ook hier ingrijpen je: misleidend “Nee, niet doen, 215 want verhelderend. Dehet geschiedenis 180 de publicatiedrift toeslagen, waardoor Bush loog, kostte 3.000blijft een grabbelton. Het is net als bij de het jargon welig tiert in steeds miljard, honderdduizenden burgereconomischedoe wetenschap zoek kleinere oplages. Tot overmaat van slachtoffers, het niet!” –Ben je een willekeurige uitje: en“Ja, er zijn 265 ramp vervlocht deze 230 voor ingrijpenmening dan zeg nu altijd wel een paarwant prominente professionalisering zich met het doen, want 1938, Chamberlain, 1) 2) 220 want historici die je de bijbehorende 185 postmodernisme en sindsdien is appeasement , o nee, dus nu vergelijkingen heterat verleden alles ‘tekst en interpretatie’ en is bommen erop!”met Quod kunnen leveren. 3)In. bijvoorbeeld de volk ieder moreel oordeel uit den boze. demonstrandum kwestie Iran kan zowel de Irak270 Dit heeft de maatschappelijke 235 (13) Gelukkig zitten er ook groene analogie als grabbelbak de München-analogie relevantie van de professionele ballen in de van het 225 verleden. van pas komen. je tegen 190 geschiedbeoefening nog verder Aan deBen historicus de taak ondergraven. om die er,dan volgens wetenschappelijke meer wetenschappen heeft ook hier ingrijpen zeg je: “Nee, niet doen, (11)publicatiedrift Eigenlijk zoutoeslagen, het hele promotiecriteria, uit loog, te vissen. Want 3.000 over 180 de waardoor want Bush het kostte traject moeten of VW-1001-a-14-2-b 240 miljard, vrijwel alhonderdduizenden onze zorgen – de burgerkrediet- 4 / 9 het jargon weligworden tiert in afgeschaft, steeds in ieder geval grondig moeten van crisis, de klimaatcrisis, Europese kleinere oplages. Tot overmaat slachtoffers, doe het niet!” Ben je 195 ramp worden herzien.deze Jonge, bevlogen (des)integratie, de zeg multiculturele vervlocht 230 voor ingrijpen dan je: “Ja, nu historici in de krachtzich vanmet hunhet leven samenleving, privatiseringen, professionalisering doen, want 1938, want Chamberlain, 1) 2) vier jaar lang onderdompelen in is de stijgende zorgkosten, de 185 postmodernisme en sindsdien want appeasement , opopulisme, nee, dus nu trivialiteit datinterpretatie’ verzin je tochenniet? 245 bommen ‘Arabische Lente’, verloedering en alles ‘tekst– en is erop!” Quod erat 3) Zeker,moreel er zijn oordeel genoeg uit redenen om wat niet meer – heeft de historicus ieder den boze. demonstrandum . 200 Dit terughoudend te zijn als historicus iets zinnigs te zitten zeggen. heeft de maatschappelijke 235 (13) Gelukkig er ook groene midden in de Als we echt (14) Deinhistoricus zou meer aandacht relevantie vanactualiteit. de professionele ballen de grabbelbak van het zo veel zouden kunnen van het moeten besteden aan politiek190 geschiedbeoefening nogleren verder verleden. Aan de historicus de taak verleden, dan leefden we allang in 250 om maatschappelijke Hij ondergraven. die er, volgensvraagstukken. wetenschappelijke het paradijs. dathele is nog geen zou zichuit meer bezig moeten houden (11) EigenlijkMaar zou het promotiecriteria, te vissen. Want over 205 traject reden om de geschiedbeoefening met de al bestrijding van –dede kredietmoeten worden afgeschaft,tot of 240 vrijwel onze zorgen academisch te reduceren. geschiedvervalsing waar politici en in ieder gevalhobbyisme grondig moeten crisis, de klimaatcrisis, Europese Laat hetherzien. vak het Jonge, strijdtoneel zijn van journalisten zichde ommulticulturele de haverklap 195 worden bevlogen (des)integratie, originele,integendraadse zelfs 255 samenleving, aan schuldig maken. Bovendien zou historici de kracht vanen hun leven privatiseringen, ronduit analyses; laat hij – met de tegenwoordig nu vier jaarpartijdige lang onderdompelen in de de stijgende zorgkosten, populisme, de 210 trivialiteit angst voor– kleine vergissingen, eenmaal noodzakelijke vrijblijvenddat verzin je toch niet? 245 ‘Arabische Lente’, verloedering en anachronismen en sweeping heidniet – meer en Zeker, er zijn genoeg redenen om wat meermoeten – heeftoordelen de historicus statements niettelanger regeren. minder moeten afwachten: als hij het 200 terughoudend zijn als historicus iets zinnigs te zeggen. (12) Historische analogieën 260 (14) niet doet, dan doenzou anderen het wel. midden in de actualiteit. Als zijn we echt De historicus meer aandacht natuurlijk even vaak misleidend als Voor Robert Fruin (1823-1899), zo veel zouden kunnen leren van het moeten besteden aan politiek- de 215 Het verhelderend. De isgeschiedenis Herodotus vangekoesterde de vraagstukken. Lage Landen, verleden, dan leefden allanginblijft in 250en maatschappelijke noot 1 postmodernisme eenwe stroming de filosofie kunst die lang begrippenHij als waarheid en authenticiteit in twijfel trekt. Er zou volgens deze stroming geen geprivilegieerde een grabbelton. Het is net als bij de stond nog vast dat je van de het paradijs. Maar dat is nog geen zou zich meer bezig moeten houden zijn kennis te komen. economische wetenschap – zoek een geschiedenis kunt van leren: 205 manier reden om om de tot geschiedbeoefening tot met de bestrijding dedie moet willekeurige mening uit en er zijn 265 ‘stof tot nadenken’ opleveren. Zijn academisch hobbyisme te reduceren. geschiedvervalsing waar politici en noot 2 “Chamberlain, want appeasement”: Chamberlain was premier van Groot-Brittannië van 1937 altijd wel een paar prominente opvolger P.J. Blok (1855-1929) Laat het vak het strijdtoneel zijn van journalisten zich om de haverklap tot 1940. Hij stond bekend om zijn appeasement-politiek: met behulp van diplomatiek overleg 220 en historici die je probeerde de bijbehorende verzuchtte namaken. hetmet schrijven van zijn originele, tegendraadse envergeefs zelfs naar achteraf 255 aan schuldig Bovendien zou gedoogbeleid hij, bleek, een oorlog nazi-Duitsland vergelijkingen met het verleden Geschiedenis van het ronduit partijdige analyses; laat de formeel vastgelegd hij – metinde nu in te voorkomen. Zijn appeasement-politiek, hettegenwoordig Verdrag vanNederlandse München was vankleine meetIn af aan omstreden.de kunnen leveren. bijvoorbeeld volk (1923) dat het hemvrijblijvendeen “waarlijk 210 1938, angst voor vergissingen, eenmaal noodzakelijke kwestie Iran kanen zowel de Irak270 heid nationale opgave en oordelen bron van en anachronismen sweeping – meer moeten noot 3 Quod erat demonstrandum: hetgeen wat te bewijzen was. Deze uitdrukking wordt vaak aan het analogie alsniet de München-analogie onbeschrijfelijk was als geweest. statements langer regeren. minder moeten genot” afwachten: hij het einde van een logische redenering gebruikt, bijvoorbeeld in de wiskunde, om aan te duiden dat 225 (12) van pas komen. analogieën Ben je tegenzijn Zo klef hoeft niet, maar inhet Clio’s Historische 260 niet doet, danhet doen anderen wel. hetgeen men wilde bewijzen, daadwerkelijk bewezen is. natuurlijk even vaak misleidend als Voor Robert Fruin (1823-1899), de 215 verhelderend. De geschiedenis blijft Herodotus van de Lage Landen, een grabbelton. Het is net als bij de stond nog vast dat je van lees de verder ►►► VW-1001-a-14-2-b 4/9 © ThiemeMeulenhoff 13 economische wetenschap – zoek een geschiedenis kunt leren: die moet willekeurige mening uit en er zijn 265 ‘stof tot nadenken’ opleveren. Zijn altijd wel een paar prominente opvolger P.J. Blok (1855-1929) EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 13 220 historici die je de bijbehorende verzuchtte na het schrijven van zijn 27/04/20 08:57 210

‘Arabische Lente’, verloedering en wat niet meer – heeft de historicus iets zinnigs te zeggen. O riëntatietoets Examenbundel 2020 | 2021 (14) De historicus zou meer aandacht naam, een beetje relevanter mag moeten besteden aan politiekbest. En leesbaarder. En leerzamer. 250 maatschappelijke vraagstukken. Hij 275 (15) Waarom is het zo droevig swaps zou zich meer bezig moeten houden gesteld met de historische kennis met de bestrijding van de van de gemiddelde Nederlander? Het 290 geschiedvervalsing waar politici en antwoord is eenvoudig: omdat de journalisten zich om de haverklap gemiddelde Nederlander de kennis 255 aan schuldig maken. Bovendien zou 280 die nu wordt aangeboden nergens hij – met de tegenwoordig nu voor nodig heeft. Historische eenmaal noodzakelijke vrijblijvendargumenten spelen nauwelijks een 295 heid – meer moeten oordelen en rol van betekenis in de samenleving minder moeten afwachten: als hij het of het politieke debat. Terwijl we van 260 niet doet, dan doen anderen het wel. 285 de economische wetenschap de Voor Fruin relevanter (1823-1899), de naam,Robert een beetje mag fijnste kneepjes krijgen Herodotus van de LageEn Landen, naar: Rutger– Bregman best. En leesbaarder. leerzamer. voorgeschoteld van credit default nog vastisdat de uit:tot deuitverdieneffecten Volkskrant, 29 september (15) Waarom hetjezovan droevig swaps – horen 2012 275 275 stond geschiedenis kunt leren: diekennis moet we zelden iets over de historische gesteld met de historische 265 ‘stof tot gemiddelde nadenken’ opleveren. Zijn Het 290 van de Nederlander? 290 dimensie van de Europese Unie, het opvolger Blok (1855-1929) integratiedebat of missies zoals die in antwoordP.J. is eenvoudig: omdat de verzuchtte het schrijven zijn Kunduz. Geschiedenis is voor de gemiddeldenaNederlander devan kennis van het Nederlandse meesten niet meer danmanier een vak 280 die nu wordt aangeboden nergens 280 Geschiedenis geen geprivilegieerde zijn op om tot kennis te komen. volk dat hetHistorische hem een “waarlijk voor (1923) nodig heeft. school of een stukje iets noot 2 “Chamberlain, want nostalgie, appeasement 270 nationale opgave ennauwelijks bron van een argumenten spelen 295 hoogstens van bijom een 295 wat 1937 tot 1940. Hij pas stondkomt bekend zijn appeasement onbeschrijfelijk genot” geweest. rol van betekenis in dewas samenleving spelletje Triviant. Heten wordt tijd dat probeer diplomatiek overleg gedoogbeleid Zo klefpolitieke hoeft hetdebat. niet, maar in we Clio’s of het Terwijl van historici bekennen en vaker oorlogschuld met nazi-Duitsland te voorkomen. Zijn een beetjewetenschap relevanter mag fijnste kneepjes krijgen de economische de iets vastgelegd nuttigs gaan doen. 285 285 naam, in het Verdrag van München in best. En leesbaarder. En leerzamer. voorgeschoteld – van credit default Waarom is het zo droevig swaps tot uitverdieneffecten – horen Rutger Bregman 4 / 9275 (15) naar: lees verder ►►► gesteld de historische kennis iets over de historische uit: met de Volkskrant, 29 september 2012 we zelden aan te duiden dat hetgeen men wilde van de gemiddelde Nederlander? Het 290 dimensie van de Europese Unie, het antwoord is eenvoudig: omdat de integratiedebat of missies zoals die in gemiddelde Nederlander de stroming kennis in Kunduz. Geschiedenis is voor de noot 11 Het is en die noot Het postmodernisme postmodernisme is een een stroming in de de filosofie filosofie en kunst kunst die lang lang gekoesterde gekoesterde In de tekst Historici, durf lessen te trekken! kunnen achtereenvolgens de volgende 280 die nu wordt aangeboden meesten meer dan vak op begrippen als authenticiteit trekt. zou deze stroming begrippen als waarheid waarheid en ennergens authenticiteit in in twijfel twijfel trekt. Er Er niet zou volgens volgens dezeeen stroming delen worden onderscheiden: voor geen nodig heeft. Historische of een stukje nostalgie, iets geprivilegieerde manier zijn te geprivilegieerde manier zijn om om tot tot kennis kennisschool te komen. komen. deel geen 1: Een maatschappelijk probleem argumenten spelen nauwelijks een 295 wat hoogstens pas komt bij een noot 2 “Chamberlain, want appeasement”: Chamberlain was premier van Groot-Brittannië van noot 2 “Chamberlain, want appeasement”: Chamberlain was premier vanvan Groot-Brittannië van deel 2: Situatieschets en oorzaken van het probleem rol van betekenis in deoplossing samenleving spelletje Triviant. Het wordt 1937 tot stond bekend met van 1937 tot 1940. 1940. Hij Hij stond bekend om om zijn zijn appeasement-politiek: met behulp behulp van tijd dat deel 3: Voorstellen voor van hetappeasement-politiek: probleem deel 4: Relativering vanen het probleem of het politieke debat. Terwijl we vanprobeerde schuld en vaker diplomatiek overleg gedoogbeleid hij, naar achteraf een diplomatiek overleg en gedoogbeleid probeerdehistorici hij, vergeefs vergeefs naarbekennen achteraf bleek, bleek, een deel 5: Samenvatting 285 de economische wetenschap de iets nuttigs gaan doen. oorlog te Zijn formeel oorlog met met nazi-Duitsland nazi-Duitsland te voorkomen. voorkomen. Zijn appeasement-politiek, appeasement-politiek, formeel 245

1 Bij welke alinea begint deel 2? vastgelegd vastgelegd in in het het Verdrag Verdrag van van München München in in 1938, 1938, was was van van meet meet af af aan aan omstreden. omstreden. 2 Bij welke alinea begint deel 3? Rutger Bregman hetgeen noot Quod demonstrandum: noot 33 naar: Quod erat erat demonstrandum: hetgeen wat wat te te bewijzen bewijzen was. was. Deze Deze uitdrukking uitdrukking wordt wordt vaak vaak uit: september 2012gebruikt, aan het einde logische redenering aande hetVolkskrant, einde van van een een29 logische redenering gebruikt, bijvoorbeeld bijvoorbeeld in in de de wiskunde, wiskunde, om om aan aan te te duiden duiden dat dat hetgeen hetgeen men men wilde wilde bewijzen, bewijzen, daadwerkelijk daadwerkelijk bewezen bewezen is. is. noot 1 Het postmodernisme is een stroming in de filosofie en kunst die lang gekoesterde begrippen als waarheid en authenticiteit in twijfel trekt. Er zou volgens deze stroming geen geprivilegieerde manier zijn om tot kennis te komen. noot 2 “Chamberlain, want appeasement”: Chamberlain was premier van Groot-Brittannië van 1937 tot 1940. Hij stond bekend om zijn appeasement-politiek: met behulp van diplomatiek overleg en gedoogbeleid probeerde hij, vergeefs naar achteraf bleek, een oorlog met nazi-Duitsland te voorkomen. Zijn appeasement-politiek, formeel VW-1001-a-14-2-b vastgelegd in het Verdrag van München in 1938, was van meet af aan omstreden. © ThiemeMeulenhoff 14 3 Quod erat demonstrandum: hetgeen wat te bewijzen was. Deze noot uitdrukking wordt vaak aan het einde van een logische redenering gebruikt, bijvoorbeeld in de wiskunde, om aan te duiden dat hetgeen men wilde bewijzen, daadwerkelijk bewezen is.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 14

5/9

27/04/20 08:57

Nederlands vwo

Oriëntatietoets

De tekst bevat verwijten aan historici en journalisten. Daarnaast worden in de tekst verwijten genoemd ten aanzien van drie andere beroepsgroepen, waaronder docenten. 3 Benoem de twee andere beroepsgroepen en geef aan welke verwijten aan de drie beroepsgroepen worden gemaakt. Neem hiertoe onderstaande tabel over en vul die verder in. Beroepsgroep

Verwijt(en)

1 Docenten geschiedenis 2 3

4 Wat is de belangrijkste functie die alinea 12 heeft ten opzichte van de omringende tekst? Kies uit: afweging, conclusie, gevolgtrekking, oorzaak, samenvatting, tegenstelling, toegeving, uitwerking, verklaring, voorwaarde.

5 Wat is de belangrijkste functie die alinea 13 heeft ten opzichte van de voorgaande alinea? Kies uit: afweging, conclusie, gevolgtrekking, nuancering, oorzaak, samenvatting, toegeving, uitwerking, verklaring, voorwaarde.

In alinea 6 kan een kritische lezer een overhaaste generalisatie zien. 6 Leg met verwijzing naar de gegeven argumentatie in de tekst uit waarom een kritische lezer hier die drogreden kan zien. ‘Waarom moet altijd alles nut hebben? In dit geval heb ik toch bezwaren.’ (regels 138-140) 7 Tegen welk aspect van het huidige historische onderzoek heeft de auteur in dit geval met name bezwaar?

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 15

27/04/20 08:57

Oriëntatietoets

Examenbundel 2020 | 2021

Alinea 11 is te lezen als een zelfstandige redenering. 8 Benoem de functie van de afzonderlijke zinnen in deze redenering. Neem daartoe de nummers uit onderstaand schema over en noteer per nummer de functie van de zin. Maak een keuze uit de volgende functies: aanbeveling, argument, bewering, constatering, gevolg, oorzaak, samenvatting, tegenwerping, toegeving, verklaring, voorbeeld. Let op, je mag elke term maar één keer gebruiken. 1 E igenlijk zou het hele promotietraject moeten worden afgeschaft, of in ieder geval grondig moeten worden herzien.

standpunt

2 J onge, bevlogen historici in de kracht van hun leven vier jaar lang onderdompelen in de trivialiteit – dat verzin je toch niet? 3 Z eker, er zijn genoeg redenen om terughoudend te zijn als historicus midden in de actualiteit. 4 A ls we echt zo veel zouden kunnen leren van het verleden, dan leefden we allang in het paradijs.

argument bij vorige zin

5 M aar dat is nog geen reden om de geschiedbeoefening tot academisch hobbyisme te reduceren. 6 L aat het vak het strijdtoneel zijn van originele, tegendraadse en zelfs ronduit partijdige analyses; laat de angst voor kleine vergissingen, anachronismen en sweeping statements niet langer regeren.

Het tekstfragment dat bestaat uit alinea 12 en 13 is te zien als een op zichzelf staande argumentatie met een impliciete conclusie. 9 Parafraseer deze argumentatie met de impliciete conclusie in de vorm van drie (deel)zinnen volgens onderstaand schema: Weliswaar … maar … Daarom … Uit alinea 14 blijkt een specifieke opvatting over het uitspreken van een mening. 10 Citeer uit het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 9, 10 en 11 de zin waaruit het meest duidelijk blijkt wat de auteur volgens de tekst vindt van de hedendaagse opvatting over het uitspreken van een mening. In alinea 4 wordt ervan uitgegaan dat geschiedenis een belangrijk punt is in de politiek, terwijl in alinea 15 wordt gesteld dat historische argumenten ‘nauwelijks een rol van betekenis’ hebben in de politiek. Hier lijkt sprake van een tekstuele tegenstrijdigheid. 11 Leg uit waarom er geen sprake van een tegenstrijdigheid is. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 16

27/04/20 08:57

Nederlands vwo

Oriëntatietoets

12 Welke uitspraak over het verband tussen alinea 1 enerzijds en alinea’s 14 en 15 anderzijds is de beste? A In alinea 1 wordt een probleem geschetst en in alinea 14 en 15 worden daarvoor oorzaken genoemd en wordt daaruit een conclusie getrokken. B In alinea 1 wordt een probleem geschetst en in alinea 14 en 15 worden daarvoor een mogelijke oplossing en verklaringen gegeven. C In alinea 1 wordt een stelling geponeerd en in alinea 14 en 15 wordt die stelling herhaald en worden bijbehorende argumenten gegeven. D In alinea 1 wordt een stelling geponeerd en in alinea 14 en 15 wordt die stelling herhaald en wordt een samenvatting gegeven. Verspreid in de tekst worden verschillende aanbevelingen gedaan aan historici. 13 Welke vier van onderstaande tien aanbevelingen worden in de tekst gedaan? Noteer de nummers. Historici 1 moeten 2 moeten 3 moeten 4 moeten 5 moeten 6 moeten 7 moeten 8 moeten 9 moeten 10 moeten

aantrekkelijker en boeiender schrijven over hun vak. bewaken dat de geschiedenis correct wordt weergegeven. hun werk leerzamer maken voor jongeren. maatschappelijke relevantie van hun werk nastreven. meer individueel verantwoordelijkheidsgevoel tonen. meer voorbeelden aan de actualiteit ontlenen. minder misleidende historische analogieën bieden. politici adviseren over maatschappelijke vraagstukken. terughoudend zijn met adviezen aan politici. zich actiever opstellen in het maatschappelijk debat.

14 Welke van de volgende zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer? A Historici hebben hun maatschappelijke taak veronachtzaamd en daarom wordt het tijd dat ze zich meer richten op verbanden tussen het heden en het verleden om op basis daarvan te adviseren over actuele maatschappelijke problemen. B Historici houden zich alleen met onbelangrijk historisch onderzoek bezig en daarom wordt het tijd dat ze meer onderzoek doen naar verbanden tussen het heden en het verleden om daarmee de politiek te kunnen adviseren. C Historici laten zich bij hun onderzoek te veel leiden door wat journalisten en politici van hun vak vinden en daarom wordt het tijd dat ze afstand nemen van die groepen om zich meer met maatschappelijke problemen bezig te houden. D Historici richten zich eenzijdig op het verleden en het wordt tijd dat ze op basis van onderzoek naar actuele maatschappelijke problemen voorspellen in welke richting de maatschappij zich het beste kan ontwikkelen.

15 Hoe kan de tekst het beste worden gekarakteriseerd? A als een activerende tekst met polemiserende elementen B als een beschouwende tekst met betogende elementen C als een polemiserende tekst met beschouwende elementen

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 17

27/04/20 08:57

en slechte cultuur gedurende de twintigste eeuw buitengewoon hardnekkig. Oriëntatietoets Examenbundel 2020 | 2021 (3) Dit ideaal van een onbedorven natuurstaat blijkt ook in deze tijd nog Tekst 2 2 Tekst steeds te bestaan. In 2002 zong cultuurfilosoof Ton Lemaire in het 1) (fragment) Wat weerloos is, is niet per se van waarde vuistdikke Met open zinnen de inmiddels bekende klaagzang van Tekst 2 plundering en natuur. vernieling (1) Een paar jaar geleden zag ik in een heilzame En van tochde was er aarde. Hij pleitteHet voor een gemeende bioscoop Into the Wild, Sean iets veranderd. steeds manifester 1) Wat weerloos is,gelijkis niet per se van van waarde schapsleven van ecologische kleinschaligecrisis in Penns verfilming van het worden een landbouw en jacht,enintachtig harmonie met namige boek van Jon Krakauer. Boek de jaren zeventig maakte (1) Een volgen paar jaar zag ik in een heilzame natuur. En toch was er en film de geleden laatste twee dit ideaal feitelijk irrelevant. We de bioscoop van Into Chris the Wild, Sean iets veranderd. steeds manifester levensjaren McCandless. konden moeilijkHet blijven dromen van Penns verfilming vancijfers het gelijkworden van een ecologische crisis in6 / 9 Nadat hij met mooie is een pastoraal bestaan op een aarde VW-1001-a-14-2-b namige boek van Jon Boek de jaren zeventig tachtigdiermaakte afgestudeerd, drijft zijnKrakauer. weerzin tegen waar de ene na deenandere en en volgentechnologische de laatste twee dit ideaal feitelijk irrelevant. de film moderne, plantensoort bezig was uit teWe sterven. levensjaren van Chris McCandless. konden moeilijk dromenvan van consumptiemaatschappij hem weg Het geloof in de blijven heilzaamheid Nadat hij met mooie cijfers een pastoraal bestaan op een aarde van huis. Hij hunkert ernaariszich te door de mens onaangeraakte afgestudeerd, zijn weerzin tegen waar de ene namoeilijk de andere dier- en verliezen in dedrijft ongerepte natuur. Het wildernis blijkt houdbaar. de moderne, plantensoort bezig was uit te sterven. kost de kijkertechnologische weinig moeite (4) Terwijl orthodoxe adepten van de consumptiemaatschappij Het geloof heilzaamheid van sympathie op te brengen hem voor weg zijn mythe van in hetderomantische natuurvan huis. ernaar zich te een doorons de mens onaangeraakte vlucht uit Hij eenhunkert verziekte, moderne purisme aanbevelen de natuur verliezen in film de ongerepte Het wildernis blijkt moeilijk houdbaar. wereld. De is voor eennatuur. groot deel zo veel mogelijk te bevrijden van kost de kijker weinig moeite (4) Terwijl orthodoxe adepten van de een ode aan de natuur, een ode die menselijke bemoeienissen, neemt sympathie op te brengen van voorde zijn mythe van het natuurruikt naar het optimisme jaren gaandeweg hetromantische besef toe dat zoiets vlucht purisme ons aanbevelen de natuur zestig.uit een verziekte, moderne als een volkomen ongerepte natuur wereld. film isvan voorEeden, een groot zo veel mogelijk te bevrijden (2) Ook De Frederik een deel in Nederland vrijwel nergens van meer een ode aan de natuur, een ode die menselijke neemt bekende negentiende-eeuwse bestaat en bemoeienissen, ook niet meer kan ruikt naaren hetdichter, optimisme vanzijn de jaren gaandeweg het besefvijfhonderd toe dat zoiets schrijver stichtte bestaan. Gedurende jaar zestig. als een volkomen ongerepte natuur eigen kolonie, gedreven door het landbouwgeschiedenis is alles wat (2) Ookvan Frederik van Eeden, in Nederland vrijwel meer ideaal een leven in een een ooit moerassig, leeg nergens en onherbergbekende negentiende-eeuwse bestaat en was ook niet meer kan droogonbedorven natuurstaat. Hoewel zaam land allang bedijkt, schrijver en dichter, stichtte bestaan. vijfhonderd jaar deze en vergelijkbare onder-zijn gemalen,Gedurende ingepolderd, ontgonnen, eigen kolonie, gedreven door het landbouwgeschiedenis is alles nemingen steevast op een mislukking aangeharkt, beplant, bebost enwat ideaal vanbleek een leven in eenvan de ooit moerassig, en onherberguitliepen, het ideaal uiteindelijk nuttigleeg en bewoonbaar onbedorven natuurstaat. Hoewel zaam landZo was allangnatuur bedijkt,endroogheilzame natuur tegenover een zieke gemaakt. raakten landdeze en vergelijkbare onder- de gemalen, ingepolderd, ontgonnen, en slechte cultuur gedurende leven hecht vergroeid met cultuur en nemingen steevast op een mislukking aangeharkt, beplant, bebost en twintigste eeuw buitengewoon geschiedenis. Het onderscheid uitliepen, bleek het ideaal van de uiteindelijk nuttig bewoonbaar hardnekkig. tussen Natuur en en Cultuur kan heilzame natuur een zieke gemaakt. Zo raakten natuurgemaakt. en land(3) Dit ideaal vantegenover een onbedorven eigenlijk niet meer worden moeiteloos de euforie eentijd skyline machtige landschap blijken elkaar en slechte cultuur gedurende de leven vergroeid metlegde cultuur natuurstaat blijkt ook indie deze nog (5) In hecht de twintigste eeuw de en in hem te oproept trekvogels, of niet uit te sluiten. Hoe twintigste eeuw (of buitengewoon geschiedenis. Het onderscheid steeds bestaan. In 2002 zong modernisering eenIntegendeel. steeds ongebreidiepzeevissen) metLemaire grote wetenmeer ervanop weten, deskan te groter hardnekkig. tussen Natuur en Cultuur cultuurfilosoof Ton in het delderwe beslag de schaarser schappelijke kennis van zaken. ons ontzag. (3) Dit ideaal van een onbedorven eigenlijk niet meer gemaakt. vuistdikke Met open zinnen de wordende grond in worden Nederland. De Kennis vanbekende en liefde voor het tijd mooie, natuurstaat blijkt ook in deze (5) In de twintigste eeuw de inmiddels klaagzang vannog politieke bemoeienis namlegde toe. Door steeds te bestaan. In 2002 zong modernisering een steeds ongebreiplundering en vernieling van de de brede waaier van gefragmenteernaar: van der cultuurfilosoof Ton Lemaire in het delder beslag de schaarser aarde. Hij Patrick pleitte voor eenKroef gemeende wensen en op visies ontstond een uit: DeMet Groene Amsterdammer, 9 februari 2012die grond vuistdikke open zinnen de wordende in een Nederland. De schapsleven van kleinschalige natuur hiervan afspiegeling inmiddels van politieke bemoeienis nam toe. Door landbouw bekende en jacht, klaagzang in harmonie met vormt: hybride compromissen. Dat noot 1 De titel is een verwijzing naar de dichtregel ‘Alles van waarde is weerloos’ uit het gedicht plundering entitel vernieling van denaar de dichtregel de brede waaier van gefragmenteernootoude 1 De is een “Alles van waarde is weerloos” uit het De zeer zingt van de verwijzing Nederlandse dichter en beeldend kunstenaar Lucebert (1924-1994). aarde. Hij pleitte voor een gemeende wensen en visies ontstond een gedicht De zeer oude zingt van de Nederlandse dichter en beeldend kunstenaar schapsleven van kleinschalige natuur die hiervan een afspiegeling VW-1001-a-14-2-b 6/9 lees verder ►►► Lucebert (1924-1994). landbouw en jacht, in harmonie met vormt: hybride compromissen. Dat © ThiemeMeulenhoff 18 De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 18 VW-1001-a-14-2-b

6/9

(5)

lees verder ►►► 27/04/20 08:57

Nederlands vwo

Oriëntatietoets

16 Vat tekst 2 samen in maximaal 55 woorden. Uit je samenvatting moet duidelijk worden: - welke visie natuurpuristen hebben op de natuur; - welk standpunt de auteur inneemt tegenover de natuurpuristen; - welke ontwikkeling in Nederland aan zijn standpunt ten grondslag ligt.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 19

27/04/20 08:57

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 20

27/04/20 08:57

De theorie is volledig aangepast aan hetÂ nieuwste examenprogramma (syllabusÂ 2019), inclusief de begrippenlijst argumentatieve vaardigheden.

Deel 1

Theorie met oefenopgaven

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 21

27/04/20 08:57

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 22

27/04/20 08:57

1 Het centraal examen Op het centraal examen Nederlands worden twee domeinen uit het examenprogramma getoetst: leesvaardigheid en argumentatieve vaardigheden voor zover het analyseren en beoordelen van een betoog betreft. Het centraal examen Nederlands bestaat uit ongeveer vier teksten met in totaal ongeveer 40 vragen. Soms is er in een vraag bij een tekst nog een tekstfragment opgenomen. Zoâ€™n tekstfragment wordt satelliettekst genoemd. Een satelliettekst gaat over hetzelfde onderwerp als de hoofdtekst, maar hij is geschreven door een andere auteur en geeft een andere kijk op het onderwerp. Je zult de satellietteksten inhoudelijk met de hoofdtekst moeten kunnen vergelijken. Je krijgt drie uur de tijd voor het beantwoorden van de vragen. Voor het hele onderwijs (van basisschool tot hoger onderwijs) is vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen op het gebied van de Nederlandse taal. Voor Nederlands zijn er vier referentieniveaus. Voor het vwo-examen Nederlands moet je voldoen aan referentieniveau 4F. Het soort teksten dat je moet kunnen lezen en begrijpen, wordt als volgt omschreven: algemene omschrijving

Je kunt een grote variatie aan teksten lezen over tal van onderwerpen uit de (beroeps)opleiding en van maatschappelijke aard en je kunt die in detail begrijpen.

tekstkenmerken

De teksten zijn complex en de structuur is niet altijd even duidelijk.

informatieve teksten

Je kunt informatieve teksten met een hoge informatiedichtheid lezen, zoals lange en ingewikkelde rapporten en gecondenseerde artikelen.

betogende teksten

Je kunt betogende teksten lezen waaronder teksten met een ingewikkelde argumentatie, of artikelen waarin de schrijver (impliciet) een standpunt inneemt of beschouwing geeft.

Vraagtypen De paragrafen hierna geven een overzicht van de belangrijkste theorie. Je leest er over welke leesvaardigheden en argumentatieve vaardigheden je moet beschikken om het examen goed te kunnen maken. Je neemt daarbij ook kennis van de vraagtypen die op het examen veel voorkomen en van de wijze waarop je deze het beste kunt beantwoorden. Bij de theorie vind je oefenopgaven en een lijst met belangrijke begrippen. Achter in deze bundel staat een register waarin je de examenopgaven kunt opzoeken die aansluiten bij de paragrafen van deel 1. Heb je moeite met een bepaald vraagtype, besteed dan extra aandacht aan de examenopgaven die je via het register vindt. Beoordeling Je werk wordt beoordeeld aan de hand van een correctievoorschrift. In dat voorschrift staan de scorepunten die aan een antwoord worden toegekend. Het cijfer dat je behaalt voor het centraal examen, bepaalt voor 50 procent je eindcijfer voor het vak Nederlands.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 23

27/04/20 08:57

2 Taalgebruik en aantal woorden Bij open vragen moet je taalgebruik correct zijn. Dat wil zeggen: in je antwoord mogen geen taal- en geen spelfouten voorkomen. Voor incorrect taalgebruik worden maximaal 4 scorepunten in mindering gebracht. Daarvoor geldt als aftrekregeling: - bij 1 fout of 2 fouten krijg je 1 punt aftrek; - bij 3 of 4 fouten krijg je 2 punten aftrek; - bij 5 of 6 fouten krijg je 3 punten aftrek; - bij 7 of meer fouten krijg je 4 punten aftrek. Onder incorrecte formuleringen en onjuist taalgebruik wordt verstaan: spelfouten, verkeerd woordgebruik en fouten in de zinsbouw, inclusief verkeerde woordvolgorde. Als je steeds dezelfde fout maakt, worden die herhaalde fouten als afzonderlijke fouten meegeteld. Bij de beoordeling van de spelling wordt uitgegaan van de schrijfwijze volgens het Groene Boekje. Ook als je antwoord inhoudelijk fout is en dus geen punten oplevert, wordt het op taalgebruik en spelling beoordeeld. Een inhoudelijk fout antwoord met taalfouten leidt dus tot puntenaftrek. Bij open vragen wordt vaak gezegd dat je in een of meer volledige zinnen moet antwoorden. In dat geval wordt er een punt afgetrokken voor een antwoord dat alleen uit een bijzin bestaat. Je krijgt dus een punt aftrek voor een antwoord als: ‘Dat de ijskappen smelten.’ Maar soms hoef je bij een open vraag niet in volledige zinnen te antwoorden. Dan mag je ook met een woordgroep of een bijzin antwoorden. Bij zo’n vraag wordt alleen op de spelling gelet. Als je in je antwoord een of een paar woorden weglaat, wordt er een punt afgetrokken. Is je antwoord geheel in telegramstijl, dan wordt het hoe dan ook geheel fout gerekend en levert je antwoord geen punten op. Gebruik je een kleine letter waar je een hoofdletter zou moeten gebruiken, zoals aan het begin van een zin, dan wordt er een punt afgetrokken. Voor het omgekeerde, als je ten onrechte een hoofdletter gebruikt in plaats van een kleine letter, geldt hetzelfde. Bij de beoordeling van het taalgebruik en de spelling wordt er niet op gelet hoe je getallen schrijft. Je kunt ze uitschrijven (bijvoorbeeld ‘veertien’), maar dat hoeft niet (bijvoorbeeld ‘14’). Soms staat er in de tekst zelf een spelfout. Neem je die fout over in je antwoord, dan kost dat je geen punten. Je antwoorden worden niet beoordeeld op interpunctie. Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden en dergelijke) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 24

27/04/20 08:57

Nederlands vwo

Theorie met oefenopgaven

Bij open vragen wordt vaak aangegeven dat je voor je antwoord niet meer dan een bepaald aantal woorden mag gebruiken. Als je bij zo’n vraag een antwoord geeft dat het maximale aantal woorden overschrijdt, worden alleen die woorden die binnen het maximum vallen, beoordeeld. Anders gezegd: voor een goed antwoord dat te lang is, krijg je zelden alle punten. Houd je dus altijd aan het gegeven maximale aantal woorden. In aansluiting op de vorige regel geldt het volgende. Als je de vraag herhaalt voordat je tot het antwoord komt, tellen de woorden tot aan het eigenlijke antwoord niet mee. Besteed niet te veel tijd aan het tellen van het maximale aantal woorden dat je in het antwoord mag gebruiken. Vaak kun je het aantal gebruikte woorden wel inschatten. En: het gegeven aantal woorden is in de regel ruim bemeten. Maar als je twijfelt aan de lengte van je antwoord, tel dan zorgvuldig. Want als je antwoord maximaal 20 woorden mag tellen en je hebt er 24 gebruikt, dan tellen alleen de eerste 20 woorden als antwoord. Blijf niet te ver onder het gegeven maximale aantal woorden. Als in een uitlegvraag een maximum van 35 woorden wordt genoemd, zal een antwoord van 8 woorden niet veel punten opleveren.

EB_vwo_Nederlands_Deel1.indd 25

27/04/20 08:57

examen bundel examenbundel.nl

examenbundel 2020 2021

Meer dan alleen oefenexamens

samengevat vwo Economie vwo Bedrijfseconomie

Tips, tricks en informatie die jou

vwo Maatschappijwetenschappen

helpen bij het slagen voor je

vwo Geschiedenis

eindexamen vind je op

vwo Aardrijkskunde

examenbundel.nl! Nog meer kans

vwo Wiskunde A

op slagen? Volg ons ook op social

vwo Wiskunde B

media. #geenexamenstress

vwo Wiskunde C vwo Scheikunde vwo Biologie vwo Natuurkunde havo/vwo Nederlands 3F/4F

2020 2021

Nederlands

examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress

vwo

havo/vwo Rekenen 3F/4F

vwo

Nederlands

examenidioom vwo Engels vwo Duits vwo Frans

zeker slagen ! voor vmbo, havo ĂŠn vwo

EB_vwo_Nederlands_195x268.indd 1

9 789006 781410

2/06/20 15:48