Issuu

examen bundel examenbundel.nl

examenbundel 2020 2021

examenbundel vmbo-gt / mavo Nederlands vmbo-gt / mavo Engels vmbo-gt / mavo Duits vmbo-gt / mavo Frans vmbo-gt / mavo Economie vmbo-gt / mavo Maatschappijkunde vmbo-gt / mavo Geschiedenis vmbo-gt / mavo Aardrijkskunde vmbo-gt / mavo Wiskunde vmbo-gt / mavo Nask 1 vmbo-gt / mavo Nask 2 vmbo-gt / mavo Biologie

samengevat vmbo Nederlands 2F vmbo Rekenen 2F vmbo-kgt Economie vmbo-gt / mavo Geschiedenis vmbo-kgt Aardrijkskunde vmbo-kgt Wiskunde

Meer dan alleen oefenexamens

Tips, tricks en informatie die jou helpen bij het slagen voor je eindexamen vind je op examenbundel.nl! Nog meer kans op slagen? Volg ons ook op social media. #geenexamenstress

vmbo-kgt Nask 1 vmbo-gt Nask 2 vmbo-kgt Biologie

vmbo-gt Economie

examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress

2020 2021

vmbo-gt/mavo

Economie

examenidioom vmbo Engels vmbo Duits vmbo Frans

zeker slagen ! voor vmbo, havo ĂŠn vwo

EB_vmbo_economie_170x240.indd 1

9 789006 781229

3/06/20 09:02

9789006781229_EB_vmEco.indb 24

28/04/20 14:42

examenbundel.nl

examen bundel Meer dan alleen oefenexamens

2020 2021

vmbo-gt/mavo

9789006781229_EB_vmEco.indb 1

P.M. Leideritz

Economie

28/04/20 14:42

Colofon Auteur P.M. Leideritz Vormgeving binnenwerk Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Crius Group, Hulshout Redactie Jacqueline de Kok, Culemborg

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen.

Vormgeving stappenplan OudZuid Ontwerp, Dieren

www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 78122 9 Eerste druk, eerste oplage, 2020 ©ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2020 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

EB_vmbo_economie_Deel1.indd 2

20/05/20 14:36

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal examen voor het vak economie op vmbo-gt-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Examentraing praktijk: Hier vind je typen vragen met voorbeelden die je in het centraal examen kunt verwachten. De oriëntatietoets: Heb je deze toets gemaakt? Vul je scores in op www.examenbundel.nl. Je ziet gelijk wat je kent en wat je niet kent. Ook zie je welke hoofdstukken in de examenbundel je nog moet oefenen en wat je in Samengevat moet leren. De oriëntatietoets is net zo groot als een examen. Als je de oriëntatietoets goed hebt gedaan, ben je klaar voor deel 2 van dit boek. Je gaat daar oefenen met examens. Deel 1: Hier vind je per examenonderwerp een aantal (bewerkte) examenopgaven met uitwerkingen. In de uitwerkingen staan de antwoorden en de daarbij horende toelichtingen. Deel 2a: In dit deel staan vier complete examens met uitwerkingen. In de uitwerkingen vind je uitleg en toelichting bij de antwoorden. Deel 2b: Hierin vind je een stappenplan dat je kan helpen bij het werken met deze examenbundel. Bijlagen: Achter in deze bundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen na het maken van de oefenexamens, en een onderwerpregister. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examen opgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Ook op www.examenbundel.nl kun je op verschillende manieren oefenen om te kijken of je alle examenstof al beheerst. Het centraal examen economie vmbo-gl en tl 2021 wordt afgenomen op vrijdag 21 mei tussen 13.30 en 15.30 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2020

Opmerkingen De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

EB_vmbo_economie_Deel1.indd 3

20/05/20 14:36

Begin met het stappenplan! Wil je weten hoe je het best leert en oefent met deze examenbundel? Bekijk dan eerst het stappenplan in deel 2b.

EB_vmbo_economie_Deel1.indd 4

20/05/20 18:23

Inhoud 3 Voorwoord 6 Tips 8 Soorten examenvragen

OriĂŤntatietoets

Deel 2a

Examens met uitwerkingen

25 Opgaven

Deel 1

Oefenen op onderwerp 1 Consumptie

- 1.1 Informatie en kopen 39 Opgaven 53 Uitwerkingen

- 1.2 Geld en betalen 59 Opgaven 65 Uitwerkingen

- 1.3 I nkomen, budgetteren en financieren 68 Opgaven 85 Uitwerkingen

Examen 2018-I 175 Opgaven 189 Uitwerkingen Examen 2018-II 194 Opgaven 205 Uitwerkingen Examen 2019-I 210 Opgaven 224 Uitwerkingen Examen 2019-II 229 Opgaven 240 Uitwerkingen

Deel 2b 245

Stappenplan

2 Arbeid en productie - 2.1 P roduceren en het bedrijfsleven 90 Opgaven 104 Uitwerkingen

Bijlagen Cijferbepaling Onderwerpregister

- 2.2 A rbeidsmarkt en werkgelegenheid 110 Opgaven 123 uitwerkingen 3 Internationale ontwikkelingen 129 Opgaven 143 Uitwerkingen 4 Verrijkingsstof, inclusief Overheid en bestuur 150 Opgaven 167 Uitwerkingen

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

EB_vmbo_economie_Deel1.indd 5

20/05/20 14:36

Tips voor het examen Bij het oplossen van problemen zoals een examenopgave doorloop je drie fasen: voorbereiding, uitvoering en controle. Vaak krijgt de uitvoering de meeste aandacht en besteden leerlingen ten onrechte weinig tijd aan voorbereiding en controle. In onderstaand overzicht tref je een aantal tips aan die je bij het maken van opgaven kunnen helpen. Een aantal ervan lijkt heel vanzelfsprekend en waarschijnlijk maak je er bewust of onbewust al gebruik van. Andere tips zijn misschien minder bekend. Geef ze eens extra aandacht en kijk of dat je resultaten verbetert. Voorbereiding • Kijk eerst vluchtig alle opgaven door en begin met de opgaven die je vertrouwd voorkomen. • Werk volgens een tijdplanning, zeker als je bij schoolexamens in tijdnood kwam. Probeer te voorkomen dat je te lang bezig blijft met dezelfde vragen en daardoor minder punten scoort. • Je krijgt op het eindexamen twee boekjes: 1 Een boekje met opgaven; 2 Een informatieboekje (teksten, tabellen, grafieken, bijlagen en dergelijke). Lees de tekst van de gekozen opgave en de informatiebronnen die daarbij horen rustig en nauwkeurig. Onderstreep of markeer hierbij aanwijzingen, begrippen, getallen en tekstregels, die van belang kunnen zijn. Deze informatie is dan bij het beantwoorden van de vragen snel terug te vinden. • Wees er op bedacht dat een en dezelfde informatiebron voor de beantwoording van meerdere vragen van de opgave nodig is. • Lees goed de toelichtingen en de getallen bij het gebruik van figuren, grafieken en tabellen. Gaat het bijvoorbeeld om procenten, procentuele veranderingen ten opzichte van het voorafgaande jaar, absolute bedragen, miljoenen of miljarden, jaren of kwartalen, indexcijfers, euro’s of vreemde valuta’s. • Bedenk dat veel foute antwoorden het gevolg zijn van het niet goed lezen van de vraag en de gegeven inforsmatie. • Slechts in een beperkt aantal gevallen zul je uitsluitend met parate kennis het antwoord moeten geven. • Kijk welke tussenstappen je moet maken om de vraag te beantwoorden. Soms moet je informatie opzoeken en selecteren, dan weer moet je informatie met elkaar vergelijken. Vaak kun je pas een antwoord geven door eerst een berekening te maken. • Het kan handig zijn je antwoord in steekwoorden op kladpapier te noteren, zeker bij antwoorden met meer onderdelen. • Begin met de uitvoering, het schrijfwerk, wanneer je de aanpak van de (hele) opgave overziet. Uitvoering • Reserveer op je papier voor elke opgave voldoende ruimte. Je werk wordt daardoor overzichtelijker en je kunt je antwoorden gemakkelijker aanvullen. • Wanneer je de opgaven niet in de aangegeven volgorde maakt, noteer ze dan toch op je antwoordvel in de aangegeven volgorde. Reserveer dus ruimte voor de opgaven die je nog even overslaat. • Als om een berekening wordt gevraagd laat dan zien hoe je aan het eindgetal gekomen bent. Als de methode van berekening goed is, maar je hebt een rekenfout gemaakt wordt dit meestal niet als een fout gerekend. • Als om een verklaring, uitleg, argumenten of standpunt wordt gevraagd, moet je die geven anders is je antwoord nul (0) punten waard. Formuleer altijd in korte, zakelijke en hele zinnen.

9789006781229_EB_vmEco.indb 6

28/04/20 14:42

Economie vmbo gt / mavo

• Wanneer je onder het schrijven begint te twijfelen en je het (voorbereide) antwoord wilt wijzigen, lees dan de vraag nog eens nauwkeurig. • Schrijf altijd iets op, ook als je twijfelt. In een onvolledig antwoord kan toch iets staan waarmee je punten kunt scoren. Controle • Ga na of je alle opgaven, ook de laatste, hebt gemaakt. • Lees de vraag nog eens over. Is hij volledig beantwoord? • Vind je het gegeven antwoord zinnig. Klopt de orde van grootte van een cijfer, bijvoorbeeld een premie opstalverzekering van 100.000 euro in plaats van 100 euro. • Is de juiste eenheid vermeld bijvoorbeeld 100 dollar in plaats van 100 euro. • Soms wordt om een afronding gevraagd in hele bedragen of in decimalen. Let dan op het juiste aantal cijfers achter de komma. • Wees voorzichtig met verbeteren. Vaak is de eerste gedachte de beste. Wanneer je toch gaat verbeteren, doe dit dan duidelijk. Soms is het beter een hele vraag geheel door te strepen en opnieuw te beginnen. Ga na of een verbetering geen gevolgen heeft voor een ander deel van je antwoord(en).

9789006781229_EB_vmEco.indb 7

28/04/20 14:42

Soorten examenvragen De examens economie bestaan elk jaar uit een opgavenboekje en een bijlage met enkele informatiebronnen. De typen vragen die je in het examen economie kunt verwachten, hebben we op een rijtje gezet met daarbij voorbeelden uit de praktijk. Alle type vragen komen voor in een heel examen. Welke type vraag er ook gesteld wordt, je moet natuurlijk wel kennis van zaken hebben om het goede antwoord te kunnen geven. Succes met oefenen.

Vraagtypen in het centraal examen I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV

Meerkeuzevragen zonder informatiebron Meerkeuzevragen en rekenen Meerkeuzevragen en grafieken aflezen Volgordevragen (meerkeuze) Vragen met een invultekst Vragen met een aantal beweringen Argumentatievragen type 1 Argumentatievragen type 2 Argumentatievragen type 3 Rekenvragen zonder informatiebron Rekenvragen met informatiebron Reproductievragen Vragen om een verklaring te geven via economische begrippen Vragen om een uitleg te geven door denkstappen te zetten

MEERKEUZEVRAGEN ZONDER INFORMATIEBRONNEN

1 Storm en Hajar zitten in het tweede jaar van een ICT-opleiding op het mbo. Zij willen een app ontwikkelen voor bedrijven. Storm en Hajar berekenen de vaste kosten en variabele kosten. De vaste kosten bedragen € 1.000 en de variabele kosten € 0,01 per verkochte app. Hoe meer apps er worden verkocht, hoe lager de kostprijs per app. Waarom is dat zo? A De variabele kosten kunnen over meer producten worden verdeeld. B De variabele kosten kunnen over minder producten worden verdeeld. C De vaste kosten kunnen over meer producten worden verdeeld. D De vaste kosten kunnen over minder producten worden verdeeld.

2 Achmed en Fabia willen hun huis duurzaam verbouwen en moeten het geld voor de investeringen lenen. De energieadviseur legt uit dat je voor dit soort investeringen geld kunt lenen via de gemeente, de zogenaamde duurzaamheidslening, óf geld kunt lenen van een bank. Er zijn in Nederland maar weinig banken, waar zij het geld kunnen lenen. → Van welke marktvorm is hier sprake? A monopolistische concurrentie, want er zijn veel aanbieders van geld B monopolistische concurrentie, want er zijn weinig aanbieders van geld C oligopolie, want er zijn veel aanbieders van geld D oligopolie, want er zijn weinig aanbieders van geld

9789006781229_EB_vmEco.indb 8

28/04/20 14:42

Prijsverandering januari 2011 ten opzichte van januari 2005

Economie vmbo gt / mavo

top 5 gestegen prijzen in %

top 5 gedaalde prijzen in %

aardappelen + 126,2% televisies en videoapparatuur - 62,9% II MEERKEUZEVRAGEN EN REKENEN

benzine

+ 76,6%

foto- en filmapparatuur

- 60,8%

3 Jan heeft twee jaar geleden zijn Peugeot 308 CC (cabriolet) nieuw gekocht voor de dieselolie + Bij 46,7% fotografie enhuishoudboekje film - 56,6% aanschafprijs van € 37.500. het opstellen van zijn moet hij rekening houden met de reserveringen voor een andere auto. Hij verwacht nu nog vijf jaar in shag + 39,2% telefoonapparatuur - 49,1% zijn Peugeot cabriolet te rijden en hem dan te verkopen voor € 10.000. Hij wil dan een andere auto waarvan aanschafprijs € 20.000 is. sieraden enkopen horloges + de 37,6% computerapparatuur - 48,4% → Hoeveel moet Jan per maand reserveren om over vijf jaar de andere auto te kunnen kopen? naar: CBS A € 119,05 B € 166,67 C € 333,34 D € 458,34 informatiebron 9

Procentuele verandering nominale lonen en inflatie informatiebron 1 Procentuele verandering nominale lonen en inflatie %

3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0

nominale lonen

inflatie

Gebruik informatiebron 1. 4 Jasmina ziet in de krant een diagram staan en heeft geleerd dat je de koopkracht van de lonen moet berekenen met een indexcijfer. Ze gaat aan de slag. Welke uitkomst is de juiste? Afronden op 1 decimaal. Het indexcijfer van de koopkracht luidt: A 100,5 B 102,5 C 103 D 99,5 E 97,1 F 97,6

GT-0233-a-15-1-b

9789006781229_EB_vmEco.indb 9

7/8

lees verder ►►►

28/04/20 14:42

Examenbundel 2020 | 2021

III

MEERKEUZEVRAGEN EN GRAFIEKEN LEZEN

5 Marjan en Alexander zijn beiden miljonair en hebben beiden een topinkomen. Marjan zegt dat zij best meer inkomstenbelasting wil betalen en vindt dat het tarief in de hoogste belastingschijf zou moeten stijgen.

Gegeven zijn de volgende grafieken.

grafiek B

60.000

30.000

20.000

10.000

5.0 00 20 .00 0 35 .00 0 50 .00 0 65 .00 0 80 .00 0 95 .00 0

te betalen belasting 50.000 40.000

belastbaar inkomen

nieuw

oud

.00

belastbaar inkomen

nieuw

oud

nieuw

In gaan alléén Nederlanders in de hogere meer belasting In welke welkegrafiek grafiek gaan alléén Nederlanders in de belastingtarieven hogere belastingtarieven betalen? meer belasting betalen? A grafiek A A grafiek grafiekB A B B grafiek grafiekC B C D C grafiek grafiekD C

belastbaar inkomen

.00

5.0

.00

10.000

20.000

10.000

30.000

20.000

5.0

grafiek D

60.000 te betalen belasting 50.000 40.000

30.000

oud

nieuw

.00

grafiek C

60.000 te betalen belasting 50.000 40.000

oud

.00

5.0 00 20 .00 0 35 .00 0 50 .00 0 65 .00 0 80 .00 0 95 .00 0

te betalen belasting 50.000 40.000

grafiek A

60.000

grafiek D

Gebruik informatiebron 4. “Laten we eens kijken hoeveel belasting jij nu moet betalen”, zegt Wibo. Thea heeft in 2010 een belastbaar inkomen van € 1.000.000.  Bereken hoeveel belasting Thea over 2010 moet betalen. Schrijf je berekening op.

9789006781229_EB_vmEco.indb 10

28/04/20 14:42

C hogere accijns D hogere accijns E hogere accijns Economie vmboaccijns gt / mavo F hogere

→ → → →

2 2 3 3

→ → → →

1 3 1 2

→ → → →

3 1 2 1

→ → → →

minder minder minder minder

accijnsinkomsten accijnsinkomsten accijnsinkomsten accijnsinkomsten

omzetontwikkeling drankhandelaren, slijterijen en cafés

informatiebron 2 Omzetontwikkeling drankhandelaren, slijterijen en cafés

% verandering ten opzichte van een jaar eerder

Legenda: drankhandelaren

slijterijen cafés

4 2 0 -2 -4 -6 -8

III

2012 1p

II 2013

Welke correcte uitspraak kun je uit deze grafiek afleiden?

Gebruik informatiebron A De omzet van de2.drankhandelaren daalde in de eerste drie kwartalen 6 Welke correcte uitspraak kun je uit de grafiek van informatiebron 2 afleiden? van 2012 ten opzichte van de omzet een jaar eerder. A De omzet van de drankhandelaren daalde in de eerste drie kwartalen van 2012 ten B opzichte De omzet de drankhandelaren van van de omzet een jaar eerder. was in het tweede kwartaal van 2013 ongeveer 5,5% lager danwas in in het tweede van2013 2012. B De omzet van de drankhandelaren het tweede kwartaal kwartaal van ongeveer lager dan hetdrankhandelaren tweede kwartaal van 2012. C 5,5% De omzet vaninde was in het tweede kwartaal van C De omzet de drankhandelaren was kwartaal in het tweede 2013 2%van lager dan in het tweede vankwartaal 2012. van 2013 2% lager dan in het tweede kwartaal van 2012. D De omzet van de drankhandelaren was in het eerste kwartaal van D De omzet van de drankhandelaren was in het eerste kwartaal van 2013 ongeveer 2013lager ongeveer 0,5% lager dan invan het2012. vierde kwartaal van 2012. 0,5% dan in het vierde kwartaal

VOLGORDE VRAGEN (MEERKEUZE)

7 De Europese Unie (EU) beschermt de economie van de lidstaten door de export van deze staten te stimuleren door exportsubsidies te geven. Esraa en Ismaël stellen dat de armoede in de ontwikkelingslanden toeneemt door dit subsidiebeleid van de EU. Hieronder staan vijf economische verschijnselen. 1 Subsidie EU aan boeren in de EU. GT-0233-a-17-1-o 11 / 16 lees verder ►►► 2 Inkomen van boeren in ontwikkelingslanden daalt. 3 Boeren in ontwikkelingslanden raken hun afzet kwijt. 4 Boeren in de EU kunnen een lagere prijs vragen voor hun producten. 5 Armoede neemt toe in ontwikkelingslanden. In welke regel staan deze verschijnselen zó dat een logische gedachtegang ontstaat? A 1 → 2 → 3 → 4 → 5 B 1 → 2 → 4 → 3 → 5 C 1 → 3 → 2 → 4 → 5 D 1 → 3 → 4 → 2 → 5 E 1 → 4 → 2 → 3 → 5 F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

9789006781229_EB_vmEco.indb 11

28/04/20 14:42

8 Een inflatie van 2% bij een spaarrente van 1% wordt als gunstig beschouwd voor de werkgelegenheid in een land. Hieronder staan vijf verschijnselen: 1 Inflatie van 2% bij een spaarrente van 1%. 2 Consumentenbestedingen nemen toe. 3 Productie stijgt. 4 Sparen wordt minder aantrekkelijk. 5 Werkgelegenheid stijgt. In welke regel staan deze verschijnselen zó dat een logische gedachtegang ontstaat? A 1 → 2 → 3 → 4 → 5 B 1 → 2 → 4 → 3 → 5 C 1 → 3 → 2 → 4 → 5 D 1 → 3 → 4 → 2 → 5 E 1 → 4 → 2 → 3 → 5 F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

Examenbundel 2020 | 2021

VRAGEN MET INVULTEKST

9 De hoge rente in de VS is gunstig voor de economie van de EMU-landen (Europese Monetaire Unie). Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Als de rente in de VS stijgt, zal de vraag naar dollars vanuit de EMU-landen … (1) … (afnemen / toenemen). De euro wordt in verhouding tot de dollar… (2) … (duurder / goedkoper). De import door de VS uit de EMU-landen zal daardoor … (3)… (dalen / stijgen). Tijdens een economieles wordt over de inkomensverdeling van Nederland

gesproken en bekijken leerlingen van klas 4TL onderstaande Lorenzcurve

10 Tijdens een economieles wordt over de inkomensverdeling van Nederland gesproken en van Nederland. bekijken leerlingen van klas 4TL onderstaande Lorenzcurve van Nederland. 100 inkomen in % van het totaal 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

90 100

aantal inkomensontvangers in % van het totaal

Gebruik bovenstaande Lorenzcurve. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. 12 © ThiemeMeulenhoff Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden of getallen die tussen haakjes staan. Hoe dichter de Lorenzcurve bij de diagonaal ligt, hoe …(1)… 9789006781229_EB_vmEco.indb 12 2p

28/04/20 14:42

Economie vmbo gt / mavo

Gebruik bovenstaande Lorenzcurve. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden of getallen die tussen haakjes staan. Hoe dichter de Lorenzcurve bij de diagonaal ligt, hoe … (1) … (gelijker / ongelijker) de inkomensverdeling is. De 10% personen met de laagste inkomens verdienen … (2) … (4% / 9% / 20%) van het totale inkomen. De 10% personen met de hoogste inkomens verdienen … (3) … (25% / 75% / 90%) van het totale inkomen.

VI VRAGEN MET EEN AANTAL BEWERINGEN, WAARVAN JIJ MOET ZEGGEN OF ZE JUIST OF ONJUIST ZIJN

11 De overheid heeft verschillende manieren om inkomens te nivelleren. Hieronder staan twee beweringen. → Geef voor elke bewering aan of deze juist of onjuist is. 1 Het verlagen van het percentage van de 4e schijf van de inkomstenbelasting werkt Eerlijk of niet? nivellerend. 2 Verhoging van het minimumloon werkt nivellerend.

Informatiebron 3 Inkomenspanelonderzoek 2005 informatiebron 3 Inkomenspanelonderzoek 2010 bevolking (%)

30 25 20 15 10 5

t1 0 to t1 15 5 to t2 20 0 to t2 25 5 to t3 30 0 to t3 35 5 to t4 40 0 to t4 45 5 to t5 50 0 to t5 55 5 to t6 60 0 to t6 65 5 to t7 70 0 to t7 75 5 to t8 0 10

to t5

to -5

inkomen (x1.000 euro)

bron: www.cbs.nl

Gebruik informatiebron 3. 12 Het CBS doet regelmatig onderzoek naar verschillende economische aspecten. Colombia Zo heeft het CBS over 2010 een onderzoek gedaan naar inkomensverschillen. Hieronder staan drie beweringen over de informatiebron.

Informatiebron 4 → Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. Colombia 1 Er is in 2010 sprake van een inkomensongelijkheid. 2 In 2010 verdient de helft van de bevolking meer dan € 25.000. 3 Een kwart van de bevolking verdient € 15.000 tot € 20.000. Oppervlakte 1.141.748 km2 (28 x Nederland)

Hoofdstad Bevolking © ThiemeMeulenhoff Bruto Binnenlands Product Munteenheid 9789006781229_EB_vmEco.indb 13

Bogotá 45.013.000 (2008) $ 249 miljard (2008)

peso 28/04/20 14:42

Examenbundel 2020 | 2021

VII ARGUMENTATIEVRAGEN TYPE 1 Vragen waarbij je moet kiezen met wie je het eens bent en daarvoor een argument moet geven

13 Vincent praat met zijn buurman over de verhoging van de invoerrechten. Vincent zegt dat het heffen van invoerrechten een positief effect heeft op de werkgelegenheid in Europa. Daardoor is er ook een positief effect voor consumenten. Zijn buurman is het daar niet mee eens en zegt dat consumenten juist nadeel ondervinden van de handelsbescherming. → Met wie ben jij het eens? Met Vincent of zijn buurman? Geef een argument bij je keuze.

14 Varsi vindt dat de overheid de vermogensverschillen moet verkleinen en Rikas vindt dat de overheid de vermogensverschillen moet vergroten. Met wie ben jij het eens? Met Varsi of met Rikas? Onderbouw je mening met een economische verklaring. Kies daarna bij je mening één passende overheidsmaatregel op korte termijn. Kies uit onderstaande maatregelen: 1 belastingpercentage in de hoogste schijf in box 1 verhogen 2 belastingpercentage in de hoogste schijf in box 1 verlagen 3 belastingpercentage in box 3 verhogen 4 belastingpercentage in box 3 verlagen Doe het zo: Kies voor Varsi of Rikas, schrijf je mening op én de bijbehorende maatregel. Varsi: Ik vind dat de vermogensverschillen verkleind moeten worden, omdat …………….. De overheidsmaatregel op korte termijn die hier bij hoort is … (1, 2, 3, 4). Rikas: Ik vind dat de vermogensverschillen vergroot moeten worden, omdat …………….. De overheidsmaatregel op korte termijn die hier bij hoort is … (1, 2, 3, 4).

VIII ARGUMENTATIEVRAGEN TYPE 2 In de tekst staan verschillende meningen of beweringen. Deze moet jij kunnen uitleggen en kunnen toelichten.

15 Nederland geeft een vast percentage van het nationaal inkomen als ontwikkelingshulp. Er is een discussie op gang gekomen tussen twee klasgenoten. Halbe vindt het beter een vast bedrag per jaar te besteden aan ontwikkelingshulp. Jesse is het daar niet mee eens. Hij zegt: “Een vast percentage van het nationaal inkomen is bij economische groei op termijn voordeliger voor de ontwikkelingslanden dan een vast bedrag aan ontwikkelingshulp.” → Leg de mening van Jesse uit.

16 De Wereldhandelsorganisatie probeert vrijhandel te bevorderen. Volgens de handelsorganisatie zorgt vrijhandel voor een grotere welvaart. Blue Vision is een Nederlandse producent van televisies. De directeur van Blue Vision is niet helemaal overtuigd van de voordelen van vrijhandel. Hij zegt: “Door afschaffing van protectie zal de werkgelegenheid in Nederland misschien afnemen. Maar het is ook mogelijk dat de werkgelegenheid in Nederland zal toenemen.” → Leg de bewering van de directeur van Blue Vision uit. Doe het zo: Neem onderstaande zinnen over en vul ze aan. Door het afschaffen van protectie: kan de werkgelegenheid in Nederland afnemen, omdat … . kan de werkgelegenheid in Nederland toenemen, omdat … .

9789006781229_EB_vmEco.indb 14

28/04/20 14:42

Economie vmbo gt / mavo

IX ARGUMENTATIEVRAGEN TYPE 3 In de tekst wordt een maatschappelijk probleem geschetst en er worden mogelijke oplossingen voorgesteld. Jij moet een eigen afweging maken en met eigen argumenten een keuze maken.

17 De Wet Investeren in Jongeren (WIJ) verplicht gemeenten jongeren van 18 tot 27 jaar die zich melden voor een uitkering een aanbod te doen. Dit kan een baan zijn, een vorm van scholing of een combinatie van beide, afgestemd op de situatie van de betreffende jongere. Als deze het aanbod niet accepteert, dan krijgt hij ook geen uitkering van de gemeente. Er zijn voorstanders die het uitstekend vinden dat de gemeente jongeren een opleiding aanbiedt. Er zijn natuurlijk ook tegenstanders van de WIJ. Zij zijn van mening dat de jongeren zelf mee moeten betalen aan hun opleiding. Ben jij het hier mee eens? Doe het zo: Neem één van de twee zinnen die past bij jouw mening over op je antwoordblad en vul daarna de zin aan met jouw argument. 1 Ik vind dat jongeren mee moeten betalen aan hun opleiding, omdat … . 2 Ik vind dat jongeren niet mee hoeven te betalen aan hun opleiding, omdat … .

18 De conciërge van het CHC, Piet van Gerwen, vindt dat de leerlingen te veel snoepen. Hij besluit de prijs met 25% te verhogen. Hierna ziet hij dat de verkoop maar een klein beetje is gedaald. Piet van Gerwen vindt het effect van de prijsverhoging nogal tegenvallen. Hij legt de kwestie voor aan de leerlingenraad. Deze komt met twee mogelijke maatregelen: – alle snoepautomaten de school uit – gezonde producten gaan verkopen en het bestaande snoepaanbod beperken → Welke van de twee mogelijkheden zou jij kiezen? Geef een argument voor jouw keuze. Je moet een voordeel maar ook een nadeel van jouw keuze noemen.

19 De concurrentiepositie van garnalenhandelaar Klaas Puul is door de verplaatsing van de garnalenpellerij naar Marokko verbeterd. Toch hebben sommige economen hun bedenkingen: “Die verplaatsing leidt wel tot aanzienlijke maatschappelijke kosten, onder andere de CO2-uitstoot door het (vracht)verkeer naar en van Marokko. Als je bijvoorbeeld die kosten van de CO2-uitstoot in de kostprijs verwerkt dan is er misschien geen concurrentievoordeel meer.” → Wat vind jij, moet Klaas Puul de kosten van de CO2-uitstoot in de kostprijs verwerken? Doe het zo: neem één van de onderstaande zinnen over en maak deze af. Klaas Puul moet de kosten van de CO2-uitstoot wel in de kostprijs verwerken, want ……………………………… of Klaas Puul moet de kosten van de CO2-uitstoot niet in de kostprijs verwerken, want ………………………………

9789006781229_EB_vmEco.indb 15

28/04/20 14:42

Megan heeft de televisie-uitzending over Prinsjesdag gevolgd. Ze maakt Examenbundel 2020 | 2021 zich nu wel wat zorgen om haar oma. Oma heeft al niet zo heel veel geld te besteden en nu gaat haar koopkracht er nog verder op achteruit. Wat wordt er met koopkracht bedoeld? X REKENVRAGEN ZONDER INFORMATIEBRON A de hoeveelheid geld die iemand te besteden heeft plus de premies die Griekenland al vele jaren flinke tekorten. De Griekse overheid wil de staatsschuld iemandheeft betaalt quote flink verlagen. In 2012 was het Griekse nationaal inkomen € 187,5 miljard. In 2013 B de hoeveelheid geld plus goederen die iemand heeft minus de was er een daling van het nationaal inkomen van 4,0% ten opzichte van 2012. premies die hij moet€ 288 betalen De schuld in 2013 bedroeg miljard. C Bereken de hoeveelheid goederenvan of diensten dieingekocht → de staatsschuldquote Griekenland procentenkunnen van het worden nationaalmet inkomen inhet 2013. besteedbaar inkomen Schrijf berekening op. D hetjeinkomen waarmee goederen en diensten gekocht kunnen worden

21 Uitzendbureau Randstad heeft eerder een ander uitzendbureau, Vedior, overgenomen. Gebruik 6. in 2015 ten opzichte van 2014 met 4% tot De omzet informatiebron van Randstad groeide 29 € 16,64 miljard. De regering wil ook de regels van de kinderbijslag veranderen. In 2014 De omzet in de16 Verenigde (VS) isLeo elk jaar 25% van de totale jaarlijkse omzet van werd Megan jaar enStaten haar broer 10 jaar. Randstad.  Bereken in twee decimalen hoeveel kinderbijslag de moeder van → Bereken de omzet van Randstad in de VS in 2014. Schrijf je berekening op.

Megan en Leo in 2014 per kwartaal ontvangt. Schrijf je berekening op.

Behalve met bezuinigingen de kinderbijslag zal het gezin van Megan XI REKENVRAGEN METop INFORMATIEBRON ook nog rekening moeten houden met de inflatie. Om inflatie te meten

Om inflatie meten wordt het consumentenprijsindexcijfer wordt het te consumentenprijsindexcijfer (CPI) gebruikt.(CPI) gebruikt.

tabel de bestedingen van het gezin van Megan en de prijsstijgingen in 2014 categorie wegingsfactor prijsindexcijfer

informatiebron 4 de wegingsfactoren van de familie Doorsnee en de prijzen van 2014

wonen

0,35

104

voeding

0,30

102

kleding

0,20

overige

0,15

105

Gebruik informatiebron 4. 22 Bereken in twee decimalen het CPI voor de familie Doorsnee in 2014. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-17-1-o

12 / 16

lees verder ►►►

Eliana maakt een overzicht van haar inkomsten. Behalve looninkomsten en kinderbijslag voor haar dochter, is ze ook voor een deel zelfvoorzienend, want ze heeft een volkstuintje. Als het weer mee zit, levert dit een aardige oogst op van producten die ze niet hoeft te kopen in de winkel. Als ze de kosten aftrekt van de winkelprijzen houdt ze een kleine besparing over.

9789006781229_EB_vmEco.indb 16

28/04/20 14:42

nieuwe kleding voor dochter

Economie vmbo gt / mavo

informatiebron 5

jaarlijkse opbrengsten door de oogst en kosten van Anna’s volkstuintje informatiebron 5 jaarlijkse opbrengsten door de oogst en kosten van Eliana’s volkstuintje

opbrengsten door de oogst

winkelprijs, in €

20 kroppen sla

0,80 per krop

7 kilo tomaten

1,20 per kilo

5 kilo aardbeien

2,50 per halve kilo

1,5 kilo frambozen

0,70 per 100 gram

25 kilo aardappelen

3,50 per 2,5 kilo

15 bossen snijbloemen

4,00 per bos

kosten

per jaar, in €

aanschaf zaden en plantjes

9,90

huur + water volkstuintje

65,00

afschrijving gereedschap

25,00

Gebruik informatiebron 5. 23 Bereken de jaarlijkse besparing van Eliana door haar volkstuintje. Schrijf je berekening op.

XII REPRODUCTIEVRAGEN Je moet een kort antwoord geven zonder toelichting. (Noem … of Geef … ) 24 Veel westerse landen en organisaties helpen om de onderontwikkeling te verminderen. Het kwijtschelden van schulden en rechtstreeks geld geven zijn daar voorbeelden van. GT-0233-a-16-2-b 4 /onderontwikkeling 7 Maar er zijn nog meer manieren om de te verminderen. lees verder ►►► → Noem één andere manier waarop westerse landen kunnen helpen om de onderontwikkeling van bijvoorbeeld Malawi te verminderen.

25 Deniz startte ruim een jaar geleden een schoenenreparatiewinkel: Een jaar later blijkt dat zijn bedrijf het aantal benodigde reparaties om winst te maken in het eerste jaar niet heeft gehaald. Dat verbaasde hem niet: “In het eerste jaar lijden veel bedrijven verlies en pas later gaan ze winst maken.” → Noem één oorzaak waardoor bedrijven in het eerste jaar vaak geen winst maken.

XIII VRAGEN OM EEN UITLEG TE GEVEN DOOR ECONOMISCHE BEGRIPPEN MET ELKAAR IN VERBAND TE BRENGEN OF TE OMSCHRIJVEN

26 Het gebruik van de pinpas verloopt niet altijd vlekkeloos. Laatst stond Hanny bij de kassa van een kledingszaak en kon ze haar pinpas niet gebruiken. Zij stond wel even voor schut. Het display gaf aan dat haar saldo niet toereikend was. Hanny wilde die kleren toch heel graag kopen. Ze pakte haar creditcard en betaalde daarmee. → Waarom kan zij haar creditcard nog wel blijven gebruiken als het saldo op haar betaalrekening niet toereikend is?

9789006781229_EB_vmEco.indb 17

28/04/20 14:42

Examenbundel 2020 | 2021

Het bedrijf Siemens in Hengelo maakt compressoren en gasturbines. Als onderdeel van een wereldwijde reorganisatie van dit concern gaat Siemens in Hengelo sluiten. Door deze reorganisatie en sluiting worden 600 werknemers in Hengelo werkloos. 27 → Is hier sprake van structurele werkloosheid of conjuncturele werkloosheid voor de werknemers van Siemens? Verklaar je antwoord.

XIV VRAGEN OM EEN VERKLARING TE GEVEN DOOR DENKSTAPPEN TE ZETTEN. (HOE, WAAROM EN LEG UIT VRAGEN) Je moet een uitleg geven. Alleen maar een kreet levert geen punten op. Je moet laten zien hoe je aan het antwoord komt en dus een aantal denkstappen geven die leiden tot de conclusie

28 In de concurrentiestrijd speelt de prijs een belangrijke rol. Kees van Gendt is eigenaar van een kleine, zelfstandige supermarkt. Hij denkt dat het voor hem als kleinbedrijf moeilijk zal zijn lagere prijzen te vragen dan het grootbedrijf. → Waarom is het voor het kleinbedrijf vooral moeilijk om met de prijzen te concurreren?

29 Het feit dat Nederland deel uitmaakt van de Europese Unie (EU) wordt door veel economen positief beoordeeld. Dat komt omdat de EU ook een economische unie is. Een economische unie geldt als verklaring dat de Nederlandse export naar landen van de EU zo’n groot aandeel heeft in de totale export van Nederland. → Leg uit waarom binnen een economische unie de export wordt bevorderd.

30 De euro heeft in 2017 de wind vol in de zeilen. De eenheidsmunt is de laatste drie maanden met twaalf cent opgelopen tegenover de dollar. De Amerikanen moeten nu $ 1,21 neertellen voor 1 euro. In januari 2015 was dat nog $ 1,10 → Leg uit dat de opmars van de euro ten opzichte van de dollar nadelig kan zijn voor de winsten van Europese multinationals.

9789006781229_EB_vmEco.indb 18

28/04/20 14:42

Economie vmbo gt / mavo

ANTWOORDEN OP DE VOORBEELDOPGAVEN

1 C

2 D

3 B Jan denkt de auto te verkopen voor € 10.000. Jan moet dus nog € 10.000 in 5 jaar reserveren. Dat is per jaar € 2.000 en per maand € 2.000 / 12 = € 166,67.

4 F Formule: Indexcijfer nominale lonen delen door prijsindexcijfer × 100 = 100,5 : 103 × 100 = 97,57. Afronden op 1 decimaal: 97,6.

5 C B en D vallen af, want in het nieuwe systeem wordt volgens deze grafieken juist minder belasting betaald. In grafiek A gaat iedereen meer belasting betalen.

6 C NB Boven de grafiek staat: procentuele veranderingen ten opzichte van een jaar eerder. De omzet per kwartaal van 2013 wordt dus vergeleken met de omzetontwikkeling van datzelfde kwartaal in 2012. De titel van de grafiek had dus duidelijker kunnen zijn: procentuele veranderingen ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder.

7 F

8 E Als het rentepercentage op spaargeld lager is dan het inflatiepercentage, wordt de koopkracht van jouw spaargeld minder. Spaarders gaan dan eerder hun spaargeld gewoon uitgeven → bestedingen stijgen. Om aan de extra vraag van consumenten te kunnen voldoen, moeten bedrijven de productie uitbreiden → meer werkgelegenheid.

9 (1) toenemen – (2) goedkoper – (3) stijgen

10 (1) gelijker – (2) 4% – (3) 75% NB Goed kijken hoe de tekst luidt die bij de horizontale en verticale as staat.

11 B ewering 1: onjuist Bewering 2: juist

12 B ewering 1: juist Bewering 2: onjuist Bewering 3: juist

13 Voorbeelden van een juist argument (één van de volgende): Vincent heeft gelijk. Door het heffen van invoerrechten hebben de bedrijven in Europa minder concurrentie van bedrijven buiten Europa. De werkgelegenheid in Europa blijft behouden en de consument behoudt zijn koopkracht. (inkomen) Buurman heeft gelijk. Door het heffen van invoerrechten blijven de prijzen (kunstmatig) hoog, waardoor de consument te veel betaalt.

9789006781229_EB_vmEco.indb 19

28/04/20 14:42

Examenbundel 2020 | 2021

14 Voorbeelden van juiste antwoorden Eens met Varsi. Ik vind dat de vermogensverschillen verkleind moeten worden, omdat – het niet eerlijk is dat bepaalde mensen door niets te hoeven doen toch heel veel geld verdienen. – bepaalde mensen dan niet gemotiveerd worden om extra te presteren. – grote ongelijkheden tussen groepen tot wantrouwen in elkaar en de politiek leidt. Dat kan tot sociale onrust leiden en is niet goed voor de economie. – er economen zijn die aangetoond hebben dat een rechtvaardige inkomensverdeling de economie juist stimuleert. – De overheidsmaatregel tot nivellering is maatregel 3: belastingpercentage in box 3 verhogen. Eens met Rikas. Ik vind dat de vermogensverschillen vergroot moeten worden, omdat – dat goed werkt voor de economie. Zo worden mensen uitgedaagd om meer te presteren en op die manier ook een hoog inkomen/vermogen te kunnen verwerven en opbouwen. De overheidsmaatregel tot denivellering is maatregel 4: belastingpercentage in box 3 verlagen.

15 Voorbeeld van een juist antwoord: Als het nationaal inkomen groeit, groeit ook het bedrag aan ontwikkelingshulp. 5% van 100 is meer dan 5% van 75. De hulp voor ontwikkelingslanden kan dan meegroeien met de groei van het Nederlandse nationale inkomen Als je jaarlijks een vast (geld)bedrag neemt, zit er geen groei in.

16 Voorbeelden van juiste antwoorden: – kan de werkgelegenheid in Nederland afnemen, omdat buitenlandse producten goedkoper op de Nederlandse markt komen. Hierdoor zal de binnenlandse productie afnemen. – kan de werkgelegenheid in Nederland toenemen, omdat Nederland zijn producten goedkoper op de buitenlandse markt kan aanbieden, waardoor de binnenlandse productie toeneemt.

17 Voorbeeld van een juist argument indien gekozen voor zin 1: …, omdat de studenten later zelf profiteren van hun opleiding door een betere baan, een hoger salaris. Voorbeelden van juiste argumenten indien gekozen voor zin 2: …, omdat Nederland profiteert van meer hoger opgeleiden door een betere concurrentiepositie. …, omdat hoger opgeleiden meer gaan verdienen en dan meer belasting betalen.

18 Voorbeelden van juiste mogelijkheden: Alle snoepautomaten de school uit Voordelen (één van de volgende): – Leerlingen gaan (kunnen) minder snoepen en dit draagt bij aan een betere gezondheid van leerlingen. – Minder snoepen en dus gezondere leerlingen vermindert in de toekomst de kosten voor de gezondheidszorg. Nadelen: (één van de volgende) – Het helpt niet, want leerlingen kopen toch wel snoep buiten school of nemen het mee van huis. – De school verdient niet meer aan de snoepautomaten. (minder inkomsten voor de school).

9789006781229_EB_vmEco.indb 20

28/04/20 14:42

Economie vmbo gt / mavo

Gezonde producten gaan verkopen en het bestaande snoepaanbod beperken Voordelen (één van de volgende) – Leerlingen hebben een keuze en kunnen nu ook gezonde producten kiezen. – De overstap naar gezonde producten is voor leerlingen nu gemakkelijker/ aantrekkelijker. – Leerlingen leren zelf beslissen door ze een keuze voor te leggen. Nadelen (één van de volgende) – Leerlingen willen toch blijven snoepen en blijven dit kopen buiten school of nemen het mee van huis. – Gezonde producten zijn duurder dan snoep. Leerlingen kopen het dan toch niet. – Gezonde producten kopen is niet cool. Ze worden niet verkocht.

19 Voorbeelden van een juist antwoord (één van de volgende) – Klaas Puul moet de kosten van de CO2-uitstoot wel in de kostprijs verwerken, want hij veroorzaakt de CO2-uitstoot en ik vind dat de vervuiler moet betalen. of – Klaas Puul moet de kosten van de CO2-uitstoot niet in de kostprijs verwerken, want dat maakt concurrentie voor hem moeilijk als niet iedereen de maatschappelijke kosten hoeft door te berekenen in de prijs.

20 Voorbeeld van een juiste berekening: In 2013 is het nationaal inkomen 0,96 × € 187,5 miljard = € 180 miljard. De staatsschuldquote is € 288 miljard : 180 miljard × 100 =160%.

21 € 4 miljard Voorbeeld van een juiste berekening: NB Je moet eerst de omzet van Randstad voor 2014 berekenen. Dit is het basisjaar en gelijk aan 100%. – In 2015 is de omzet € 16,64 miljard. Dit bedrag is gelijk aan 104%. In 2014 is de omzet dan € 16,64 miljard : 104 × 100= € 16 miljard. – 25% van 16 miljard is 0,25 × € 16 miljard = € 4 miljard.

22 102,35 Voorbeeld van een juiste berekening: (0,35 × 104) + (0,30 × 102) + (0,20 × 98) + (0,15 × 105) = 36,4 + 30,6 + 19,6 + 15,75 = 102,35 De inflatie is 2,35%.

23 € 55 Voorbeeld van een juiste berekening: • De waarde van de groenten en bloemen: sla: 20 × € 0,80 = € 16 tomaten: 7 × € 1,20 = € 8,40 aardbeien: 5 × 2 × 2,50 = € 25 frambozen: 1,5 × 10 × 0,70 = € 10,50 aardappelen: 25 × € 3,50 / 2,5 = € 35 bloemen: 15 × € 4 = € 60 totale waarde: € 154,90 • kosten: zaden, huur en afschrijving: € 99,90 besparing per jaar: € 154,90 - € 99,90 = € 55

24 Voorbeelden van een juiste manier (één van de volgende): – Handelsbelemmeringen afschaffen / vrijhandel bevorderen (Fair Trade). – No Aid, but Trade / producten kopen in die landen. – Het onderwijs / de gezondheidszorg in die landen verbeteren. – Kennis uitwisselen. – Investeren in de infrastructuur. © ThiemeMeulenhoff

9789006781229_EB_vmEco.indb 21

28/04/20 14:42

Examenbundel 2020 | 2021

25 Voorbeelden van een juist antwoord: – Je hebt kosten gemaakt om je bedrijf te starten en in te richten. (boekhoudkundige/ juridische adviezen, machines, gereedschap, toonbank/kassa) – Je hebt nog niet veel klanten / kleine klantenkring / je bent nog niet zo bekend in de omgeving. – Je moet de slag te pakken krijgen om een bepaald werktempo aan te houden.

26 Voorbeeld van een juiste uitleg (één van de volgende) – Zij heeft een creditcard van een andere creditcardmaatschappij. – Betalingen met haar creditcard worden afgeschreven van een andere (krediet) rekening.

27 Voorbeeld van een juiste verklaring (één van de volgende): – Structurele werkloosheid: er verdwijnen arbeidsplaatsen door reorganisatie / eventueel verplaatsing naar lage lonenlanden. – Structurele werkloosheid: er is sprake van een verandering aan de aanbodzijde (het productieproces), waardoor minder arbeid nodig is. – Structurele werkloosheid. Bij conjuncturele werkloosheid ontslaat een bedrijf personeel omdat de vraag naar zijn producten terugloopt. Dat is hier niet het geval.

28 Voorbeeld van een juiste verklaring Het grootbedrijf krijgt kwantumkortingen bij de inkoop van grote hoeveelheden. Het kleinbedrijf heeft dit voordeel niet en kan dus moeilijker met de prijs concurreren.

29 Voorbeeld van een juiste uitleg Binnen een economische unie zijn er geen handelsbelemmeringen (vrij verkeer van goederen en diensten). Hierdoor is het gemakkelijker om te exporteren.

30 Voorbeeld van een juist antwoord: De stijging van de koers van de euro ten opzichte van de dollar is nadelig voor al die Europese bedrijven die voornamelijk hun omzet verdienen in Amerika. Voor Amerikanen is het duurder geworden om te importeren. Minder omzet in Amerika is minder winst.

9789006781229_EB_vmEco.indb 22

28/04/20 14:42

De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl

OriĂŤntatietoets

9789006781229_EB_vmEco.indb 23

28/04/20 14:42

9789006781229_EB_vmEco.indb 24

28/04/20 14:42

Oriëntatietoets Opgave 1 Jongeren en schulden Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron. uit de krant: EXPLOSIEVE STIJGING FINANCIËLE PROBLEMEN BIJ JONGEREN Er zijn steeds meer jongeren die in de financiële problemen komen. Dat merken de deurwaarders. Een deurwaarder kan een schuld innen voor een schuldeiser. Steeds vaker klopt de deurwaarder aan bij een jongere met schulden om ervoor te zorgen dat de schuld wordt betaald aan de schuldeiser.

1 De deurwaarders zien vooral jongeren in de problemen komen die er in inkomen op achteruit gaan of hun baan kwijtraken. → Geef een reden waarom juist bij jongeren het financiële gevolg van werkloosheid vaak groter is dan bij ouderen.

2 Vreemd genoeg blijkt dat jongeren met een hoger inkomen later vaker in de (schuld) problemen komen dan jongeren met een lager inkomen. → Maak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Naarmate je inkomen hoger is ben je vaak gewend meer uit te geven en hogere schulden aan te gaan. Bij een …(1)… (toename / afname) van je inkomen door werkloosheid of arbeidsongeschiktheid heb je …(2)… (voldoende / onvoldoende) middelen om je schuld af te lossen.

3 Het Nibud adviseert mensen op verschillende manieren om financiële problemen te voorkomen of op te lossen. In het geval van jongeren adviseert het Nibud ouders de nog thuiswonende jongeren kostgeld te laten betalen, om te helpen voorkomen dat jongeren in de toekomst schulden gaan maken. → Geef een reden waardoor het betalen van kostgeld, thuiswonende jongeren kan helpen voorkomen dat ze in de toekomst schulden gaan maken.

4 Een ander advies van het Nibud aan mensen met financiële problemen is om vooral met chartaal geld te betalen. → Leg uit waarom betalen met chartaal geld financiële problemen kan voorkomen. uit de krant: Als u uw financiële verplichtingen niet na kunt komen, kan de deurwaarder, middels een rechterlijke uitspraak, beslag leggen op (een deel van) het inkomen. Dit heet loonbeslag. Degene die krediet verleende (de schuldeiser) mag dan direct bij de werkgever aankloppen. Dit loonbeslag wordt door de werkgever ingehouden op het nettoloon. In de eerste 7 maanden van 2012 hebben deurwaarders bij ongeveer 150.000 jongeren beslag gelegd op hun loon of uitkering.

9789006781229_EB_vmEco.indb 25

28/04/20 14:42

examen bundel examenbundel.nl

examenbundel 2020 2021

samengevat vmbo Nederlands 2F vmbo Rekenen 2F vmbo-kgt Economie vmbo-gt / mavo Geschiedenis vmbo-kgt Aardrijkskunde vmbo-kgt Wiskunde

Meer dan alleen oefenexamens

Tips, tricks en informatie die jou helpen bij het slagen voor je eindexamen vind je op examenbundel.nl! Nog meer kans op slagen? Volg ons ook op social media. #geenexamenstress

vmbo-kgt Nask 1 vmbo-gt Nask 2 vmbo-kgt Biologie

vmbo-gt Economie

examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress

2020 2021

vmbo-gt/mavo

Economie

examenidioom vmbo Engels vmbo Duits vmbo Frans

zeker slagen ! voor vmbo, havo ĂŠn vwo

EB_vmbo_economie_170x240.indd 1

9 789006 781229

3/06/20 09:02