Issuu

BLOK 4 Untitled-1 1

groep 6

handleiding

16/11/2020 24/07/20 12:56 08:49

Untitled-1 2

16/11/2020 08:49

groep 6

handleiding

BLOK 4

Â© ThiemeMeulenhoff, Amersfoort

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 3 GR6B4.indd 1

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Blok 4 | Les 1 LESDOEL De leerling oefent kolomsgewijs optellen en aftrekken tot en met 10.000. Instructie: • kolomsgewijs optellen en aftrekken

BASIS

Blz. 2-3

tot 10.000 met overschrijdingen of tekorten. Vervolg op: • optellen en aftrekken met overschrijding en tekort bij eenheden;

PLUS

Blz. 2-3

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit op het printblad. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met minder sommen en 2 sommen worden uitgerekend in het werkschrift. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit die bij de contexten horen. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 4 Basis: De leerlingen rekenen de totale aantallen bladzijden uit van de boeken. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 5 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit en kleuren de vakken met de juiste antwoorden. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 6 Basis: De leerlingen rekenen de somparen van plus- en minsommen uit op het printblad. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met minder sommen.

• optellen en aftrekken met overschrijding en tekort bij tientallen. Materiaal: • printblad Kolomsgewijs rekenen (per leerling); • klimkaart Trotskaart.

MAAT

Blz. 2-3

Opgave 7 Basis en plus: De leerlingen geven de vakken met de sommen en de vakken met de antwoorden dezelfde kleur. Maat: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen kolomsgewijs uit. Opgave 8 | signaalopgave Basis en Maat: De leerlingen vullen in de schema’s voor kolomsgewijs optellen en aftrekken de cijfers en getallen in die de sommen kloppend maken. Plus: Gelijk aan Basis, met meer ontbrekende cijfers en getallen.

LES 1 INSTRUCTIE De leerling oefent kolomsgewijs optellen en aftrekken tot en met 10.000. • Bespreek kort het lesdoel met de leerlingen. • Bekijk samen met de leerlingen de sommen op het bord en vraag hen wat de stappen zijn bij kolomsgewijs rekenen (honderdtallen, tientallen en eenheden optellen of aftrekken, aan het eind alles bij elkaar optellen). • Laat de leerlingen de plussom op het bord kolomsgewijs uitrekenen op het printblad. • Bespreek na en vraag leerlingen hoe zij rekenen met overschrijdingen en hoe zij deze noteren. • Laat de leerlingen de minsom op het bord kolomsgewijs uitrekenen op het printblad. • Bespreek na en bespreek de hoe leerlingen rekenen met tekorten en hoe zij het antwoord noteren. (het tekort haal je er aan het eind, bij het bij het elkaar tellen van de

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 4 GR6B4.indd 2

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

tussenantwoorden, van af). • Bekijk samen met de leerlingen de sommen op het bord en vraag hen wat de stappen zijn bij kolomsgewijs rekenen (honderdtallen, tientallen en eenheden optellen of aftrekken, aan het eind alles bij elkaar optellen). • Laat de leerlingen de plussom op het bord kolomsgewijs uitrekenen op het printblad. • Bespreek na en vraag leerlingen hoe zij rekenen met overschrijdingen en hoe zij deze noteren. • Laat de leerlingen de minsom op het bord kolomsgewijs uitrekenen op het printblad. • Bespreek na en bespreek hoe leerlingen rekenen met tekorten en hoe zij het antwoord noteren (het tekort haal je er aan het eind, bij het bij het elkaar tellen van de tussenantwoorden, van af).

BEGELEIDE INOEFENING | OPGAVE 1 NU JIJ! • Laat de leerlingen opgave 1 maken door de plussom en de minsom kolomsgewijs uit te rekenen in het werkschrift. • Bespreek na en besteed aandacht aan de overschrijdingen over 1000 en het rekenen met tekort.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

EXTRA INSTRUCTIE | MAAT • Besteed aandacht aan het splitsen van getallen met behulp van het positieschema. • Besteed aandacht aan het splitsen van getallen met behulp van DHTE. • Laat de leerlingen het getal 875 in honderdtallen, tientallen en eenheden splitsen en bespreek na. • Maak samen met de leerlingen 1 plussom en 1 minsom. Besteed aandacht aan de stappen (eerst honderdtallen, dan tientallen, dan eenheden, aan het eind bij elkaar optellen). • Bespreek het tekort bij de minsommen. Besteed aandacht voor het goed opschrijven van het tekort en hoe het eindantwoord wordt berekend (het tekort wordt afgetrokken).

REFLECTIE • Laat de leerlingen op de Trotskaart invullen op welke opgave zij het meest trots zijn en wat hen hierbij heeft geholpen. • Laat een paar leerlingen vertellen wat ze hebben ingevuld. Over de klimkaart ‘Trotskaart’: • Doelgroep: groep 3-8. • Bedoeling van de kaart: leerlingen benoemen waar zij trots op zijn. Dit kan een aanknopingspunt zijn voor een vervolgstap in het leerproces. • Hoe werkt de kaart?: - Geef aan dat er altijd wel iets is waar je trots op kunt zijn in de rekenles. Benoem enkele voorbeelden die passen bij de context van de les.

- Geef de context voor het invullen van de kaart weer. Leerlingen tekenen of beschrijven waar zij trots op zijn. - Hang de kaarten op een centrale plek in het lokaal op. Bespreek enkele Trotskaarten om leerlingen te bemoedigen in hun zelfvertrouwen. • Wanneer gebruik je de kaart?: leerlingen vullen zelfstandig of in tweetallen de kaart in na afloop van een les of blok. STRATEGIEËN Kolomsgewijs optellen Kolomsgewijs optellen gebruik je bij het optellen van grotere getallen. De getallen worden eerst gesplitst en daarna bij elkaar opgeteld: eerst de honderdtallen, daarna de tientallen en dan de eenheden. De antwoorden van deze splitsingen worden vervolgens hoofdrekenend bij elkaar opgeteld. Bij kolomsgewijs optellen houd je rekening met de positiewaarde van een getal. Daarmee is het een vervolg op splitsend optellen, waarmee de leerlingen bekend zijn. Met overschrijding bij de tientallen: Tussenstappen: 4 5 3 + 2 9 6 = 7 4 9 • De getallen worden ge4 5 3 2 9 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 5 0 + 9 0 = 1 4 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 7 4 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Daardoor wordt automatisch duidelijk dat bij 50 + 90, het antwoord 140 bestaat uit eenheden (0), tientallen (4) en honderdtallen (1). • Vervolgens worden de tussenantwoorden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 140 + 9 = 749. Kolomsgewijs aftrekken Kolomsgewijs aftrekken gebruik je bij het aftrekken van grotere getallen. De getallen worden eerst gesplitst en daarna als minsommen uitgerekend: eerst de honderdtallen, daarna de tientallen en dan de eenheden. De antwoorden van deze splitsingen worden vervolgens hoofdrekenend bij elkaar opgeteld. Bij kolomsgewijs aftrekken houd je rekening met de positiewaarde van een getal. Daarmee is het een vervolg op splitsend rekenen, waarmee de leerlingen bekend zijn. Tussenstappen: 7 5 8 – 2 7 6 = 4 8 2 • De getallen worden ge7 5 8 2 7 6 + splitst en als afzonderlijke 7 0 0 – 2 0 0 = 5 0 0 5 0 – 7 0 = 2 0 tekort minsommen genoteerd. 2 8 – 6 = 4 8 2 Daardoor wordt duidelijk dat bij 50 – 70 een tekort van 20 is. • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Bij de tientallen wordt 20 tekort opgeschreven. • De tussenantwoorden worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld, maar het tekort van 20 bij de tientallen wordt afgetrokken. De som wordt: 500 – 20 + 2 = 482.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 5 GR6B4.indd 3

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Blok 4 | Les 2 LESDOEL De leerling oefent kolomsgewijs optellen en aftrekken tot en met 10.000. Automatiseren & memoriseren: • tafels tot en met 10.

Verwerken: • kolomsgewijs optellen en aftrekken tot 10.000 met overschrijdingen of tekorten.

Herhalen: • schaal bij omtrek; • splitsend vermenigvuldigen. Materiaal: • printblad Kolomsgewijs rekenen (per leerling).

OVER DE OPGAVEN | OEFENEN & HERHALEN Opgave 2 Basis: De leerlingen meten de omtrekken en gebruiken de schaallijnen om lengte van de werkelijke omtrekken uit te rekenen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de keersommen uit met splitsend vermenigvuldigen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. BASIS

Blz. 4-5

Opgave 4 Basis: De leerlingen schrijven de keersommen op die bij de contexten horen en rekenen ze uit. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

OVER DE OPGAVEN | VERWERKING Opgave 5 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit op het printblad. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met minder sommen en de leerlingen rekenen 2 sommen kolomsgewijs in het werkschrift uit. PLUS

Blz. 4-5

Opgave 6 Basis: De leerlingen rekenen de gezamenlijke gewichten of het verschil in gewicht uit op het printblad. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 7 Basis: De leerlingen omcirkelen de juiste antwoorden. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 8 Basis: De leerlingen bedenken rekenverhalen bij de plus- en minsom. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

MAAT

Blz. 4-5

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 6 GR6B4.indd 4

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

LES 2 AUTOMATISEREN & MEMORISEREN De leerlingen maken deze digitaal of op een kopieerblad.

OEFENEN & HERHALEN Zie 'Over de opgaven'.

TERUGBLIK INSTRUCTIE VORIGE LES De leerling oefent kolomsgewijs optellen en aftrekken tot en met 10.000. • Herhaal kort het lesdoel van de vorige les. • Laat de leerlingen de stappen noemen die je neemt bij kolomsgewijs rekenen (honderdtallen samen, tientallen samen en eenheden samen). Besteed aandacht aan het tekort bij minsommen: hoe je laat zien dat er een tekort is en wat je ermee doet (aftrekken). Bekijk het lesdoel uit de vorige les.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

REFLECTIE • Bespreek opgave 8 na. Laat een paar leerlingen hun verhaal voorlezen en een som op het bord uitrekenen.

komen, in positie, onder elkaar te staan. Daardoor wordt automatisch duidelijk dat bij 7 + 6, het antwoord 13 bestaat uit eenheden (3) en tientallen (1). • Vervolgens worden de tussenantwoorden hoofdrekenen bij elkaar opgeteld: 600 + 30 + 13 = 643. Daarna met overschrijding bij de tientallen: Tussenstappen: 4 5 3 + 2 9 6 = 7 4 9 • De getallen worden ge4 5 3 2 9 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 5 0 + 9 0 = 1 4 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 7 4 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Daardoor wordt automatisch duidelijk dat bij 50 + 90, het antwoord 140 bestaat uit eenheden (0), tientallen (4) en honderdtallen (1). • Vervolgens worden de tussenantwoorden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 140 + 9 = 749.En tenslotte met meerdere overschrijdingen: Tussenstappen: 4 5 7 + 2 9 6 = 7 5 3 • De getallen worden ge4 5 7 2 9 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 5 0 + 9 0 = 1 4 0 plussommen genoteerd. 1 3 7 + 6 = 7 5 3 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. De tussenantwoorden worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 140 + 13 = 753.

STRATEGIEËN Kolomsgewijs optellen Kolomsgewijs optellen gebruik je bij het optellen van grotere getallen. De getallen worden eerst gesplitst en daarna bij elkaar opgeteld: eerst de honderdtallen, daarna de tientallen en dan de eenheden. De antwoorden van deze splitsingen worden vervolgens hoofdrekenend bij elkaar opgeteld. Bij kolomsgewijs optellen houd je rekening met de positiewaarde van een getal. Daarmee is het een vervolg op splitsend optellen, waarmee de leerlingen bekend zijn. Tussenstappen: 4 2 3 + 2 1 6 = 6 3 9 • De getallen worden ge4 2 3 2 1 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 2 0 + 1 0 = 3 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 6 3 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan, maar worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 30 + 9 = 639. Eerst wordt het kolomsgewijs optellen zonder overschrijdingen aangeleerd, zie het voorbeeld hierboven. Vervolgens leren de leerlingen optellen met overschrijding bij de eenheden: Tussenstappen: 4 2 7 + 2 1 6 = 6 4 3 • De getallen worden ge4 2 7 2 1 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 2 0 + 1 0 = 3 0 plussommen genoteerd. 1 3 7 + 6 = 6 4 3 • De tussenantwoorden

Kolomsgewijs aftrekken Kolomsgewijs aftrekken gebruik je bij het aftrekken van grotere getallen. De getallen worden eerst gesplitst en daarna als minsommen uitgerekend: eerst de honderdtallen, daarna de tientallen en dan de eenheden. De antwoorden van deze splitsingen worden vervolgens hoofdrekenend bij elkaar opgeteld. Bij kolomsgewijs aftrekken houd je rekening met de positiewaarde van een getal. Daarmee is het een vervolg op splitsend rekenen, waarmee de leerlingen bekend zijn. Tussenstappen: 7 5 8 – 2 7 6 = 4 8 2 • De getallen worden ge7 5 8 2 7 6 + splitst en als afzonderlijke 7 0 0 – 2 0 0 = 5 0 0 5 0 – 7 0 = 2 0 tekort minsommen genoteerd. 2 8 – 6 = 4 8 2 Daardoor wordt duidelijk dat bij 50 – 70 een tekort van 20 is. • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Bij de tientallen wordt 20 tekort opgeschreven. • De tussenantwoorden worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld, maar het tekort van 20 bij de tientallen wordt afgetrokken. De som wordt: 500 – 20 + 2 = 482.

Untitled-1 7 ATQ_9789006639445_HL GR6B4.indd 5

16/11/2020 08:49 24/07/20 12:54

Blok 4 | Les 3 LESDOEL De leerling leert rekenen met schaal.

Instructie: • schaallijn gebruiken; • schaal in de vorm van bijvoorbeeld 1 : 100 gebruiken; • rekenen met schaal (meters en kilometers).

Vervolg op: • rekenen met schaal bij omtrek en oppervlakte.

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 Basis: De leerlingen meten de afstanden op de plattegronden en gebruiken de schaalijnen om de werkelijke afstanden uit te rekenen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

BASIS

Blz. 6 - 7

Opgave 3 Basis: De leerlingen gebruiken de schaallijnen om de werkelijke afstanden uit te rekenen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 4 Basis: De leerlingen rekenen uit hoe groot de voorwerpen op papier zijn en tekenen ze in hun werkschrift. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 5 Basis: De leerlingen gebruiken de schaallijn en de plattegrond om de vragen te beantwoorden. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met soms andere vragen.

PLUS

Blz. 6 - 7

MAAT

Blz. 6 - 7

Opgave 6 | signaalopgave Basis: De leerlingen tekenen de schaallijnen en schrijven de bijbehorende schaal op. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 8 GR6B4.indd 6

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Materiaal: • liniaal (per leerling).

LET OP: deze les bevat een signaalopgave. Signaalopgaven zitten in elke eerste en derde les. Deze opgave is een opgave van een opvolgend niveau. De opgaven zijn te herkennen aan het vuurtorensymbool. Dit betekent dat de maatleerlingen een basis-

LES 3 INSTRUCTIE De leerling leert rekenen met schaal. • Bespreek kort het lesdoel met de leerlingen. • Bekijk opgave 3 uit les 13 op het digibord met de leerlingen. • Laat hen vertellen wat zij nog weten over het rekenen met schaal. Bespreek de schaallijn en het verschil tussen de afstand op papier en in het echt. • Bekijk samen met de leerlingen de afbeeldingen op het digibord. • Laat de leerlingen vertellen wat het verschil is tussen de schaallijnen bij de plattegronden. • Vertel dat wanneer je inzoomt bij een plattegrond het aantal meters of kilometers bij de schaallijn kleiner wordt, omdat het dichterbij is en wanneer je uitzoomt bij een plattegrond het aantal meters of kilometers bij de schaallijn groter wordt, omdat het verder weg is. • Start op het Internet Google Maps op en laat zien hoe de schaallijn verandert bij in- en uitzoomen. • Bekijk met de leerlingen de afbeelding op het bord. • Meet met een liniaal op hoe lang de schaallijn op het bord is. • Bespreek wat de schaallijn betekent (4 cm op de kaart is 20 kilometer in het echt). • Meet op het bord de afstand tussen Boxtel en Erp (6 cm). • Laat de leerlingen uitrekenen hoeveel kilometer dit in het echt is (30 km). • Bespreek na en besteed aandacht aan de manier van uitrekenen. • Bekijk met de leerlingen de afbeelding op het bord. • Vraag hen wat 1 : 50 000 betekent. Leg kort uit dat 50 000 staat voor 50.000. In plaats van de punt staat er een spatie. • Leg uit dat dit ook een manier is om schaal aan te duiden: 1 stukje op de kaart is in het echt 50.000 van deze stukjes. (1 cm op de kaart is in het echt 50.000 cm, bijvoorbeeld).

opgave maken, de basisleerlingen en plusleerlingen maken een plusopgave.

BEGELEIDE INOEFENING | OPGAVE 1 NU JIJ! • Laat de leerlingen opgave 1 maken door de afstanden op te meten met een liniaal en met de schaallijn uit te rekenen hoe lang deze afstanden in het echt zijn. • Bespreek na en laat de leerlingen vertellen hoe ze de afstanden hebben berekend. • Vraag hen wat de schaal is (2 cm is in het echt 200 m) en laat hen vertellen of ze de berekening makkelijk of moeilijk vonden.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

EXTRA INSTRUCTIE | MAAT • Gebruik opgave 2 en bespreek de schaallijn • Laat zoveel mogelijk de leerlingen verwoorden hoe ze rekenen en ondersteun met uitleg waar nodig. De schaallijn is 2 cm en geeft 20 km aan. Dat betekent dat 1 centimeter in het boek 10 km in het echt is.

EXTRA INSTRUCTIE | PLUS • Bekijk de afbeeldingen op het digibord.

REFLECTIE • Bespreek opgave 7 na. Laat een paar leerlingen vertellen hoe ze de afstand in het echt hebben bepaald, welke schaallijn ze hebben gebruikt en welke maten ze daarbij hebben gekozen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 9 GR6B4.indd 7

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Blok 4 | Les 4 LESDOEL De leerling leert rekenen met schaal.

Automatiseren & memoriseren: • Splitsend vermenigvuldigen met de tafels van 12 tot en met 19.

Herhalen: • rekenen met kommagetallen met 1 decimaal; • splitsend delen.

OVER DE OPGAVEN | OEFENEN & HERHALEN Opgave 2 Basis: De leerlingen kleuren de vakken met plus- en minsommen. Het antwoord bepaalt de kleur. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met minder sommen en afbeeldingen van getallenlijnen ter ondersteuning. BASIS

Blz. 8-9 Opgave 4 Basis: De leerlingen rekenen de deelsommen splitsend uit. Plus: Gelijk aan Basis, de leerlingen schrijven geen splitsingen op. Maat: Gelijk aan Basis, de splitsingen zijn gedeeltelijk al gegeven.

PLUS

Blz. 8-9

MAAT

Blz. 8-9

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 10 GR6B4.indd 8

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Verwerken: • rekenen met schaal (meters en kilometers).

Materiaal: klimkaart Schaalkaart (per leerling).

OVER DE OPGAVEN | VERWERKING

LES 4

Opgave 5 Basis: De leerlingen gebruiken de plattegronden en schaallijnen om de werkelijke afstanden te berekenen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

AUTOMATISEREN & MEMORISEREN

Opgave 6 Basis: De leerlingen tekenen de schaallijnen bij de afbeeldingen en schrijven de schaal op. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

TERUGBLIK INSTRUCTIE VORIGE LES

Opgave 7 Basis: De leerlingen rekenen de hoogtes van de voorwerpen op papier uit en tekenen de voorwerpen in het werkschrift. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

De leerlingen maken deze digitaal of op een kopieerblad.

OEFENEN & HERHALEN Zie 'Over de opgaven'.

De leerling leert rekenen met schaal. • Bespreek kort het lesdoel van de vorige les. • Bespreek kort het gebruik van de schaallijn. • Laat de leerlingen vertellen hoe je rekent met schaal. Bekijk het lesdoel uit de vorige les.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

REFLECTIE Opgave 8 Basis: De leerlingen vullen in wat de afstanden in werkelijkheid of op papier zijn. Plus: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen soms de getallen op andere plekken in. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen alleen de werkelijke afstanden in.

• Laat de leerlingen de Schaalkaart invullen. • Bespreek na en vraag de leerlingen wat al goed gaat en waar ze nog hulp bij nodig hebben. Over de klimkaart ‘schaalkaart’: • Doelgroep: groep 4-8. • Bedoeling van de kaart: leerlingen schalen hun eigen kunnen in en denken op een andere manier na over hun volgende stap. • Hoe werkt de kaart?: - Benoem het lesdoel of een onderwerp waarvoor leerlingen een kaart invullen. Leerlingen vullen zelfstandig de kaart in. Dat duurt 2 minuten. - De leerlingen vragen elkaar in tweetallen wat nodig is om 1 punt te stijgen. - Sluit de activiteit af door enkele tweetallen te vragen wat zij bespraken. • Wanneer gebruik je de kaart?: leerlingen vullen zelfstandig of in tweetallen de kaart in na afloop van een les of blok.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 11 GR6B4.indd 9

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Blok 4 | Les 5 LESDOELEN • De leerling oefent kolomsgewijs optellen en aftrekken tot en met 10.000. • De leerling leert rekenen met schaal.

Handig rekenen: • relatie tussen delen en vermenigvuldigen.

Nu even anders: • tekenen op schaal.

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 De leerlingen tekenen het raam op schaal in hun werkschrift. Daarna tekenen ze de muis op schaal op een groot blad of op het schoolplein.

OVER DE OPGAVEN | EXTRA OEFENEN

BASIS

Blz. 10-11

Opgave 1 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit op het printblad. Plus: De leerlingen bedenken zelf 2 plus- en minsommen met per som 2 overschrijdingen of tekorten en rekenen de antwoorden uit. Maat: Gelijk aan Basis, met minder sommen en de leerlingen rekenen ook 2 sommen kolomsgewijs in het werkschrift uit. Opgave 2 Basis: De leerlingen rekenen op het printblad de plus- en minsommen uit die bij de contexten horen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

PLUS

Blz. 10-11

Opgave 3 Basis: De leerlingen gebruiken de plattegrond en de schaallijn om vragen te beantwoorden over de werkelijke afstanden. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 4 Basis: De leerlingen tekenen de schaallijnen bij de afbeeldingen en vullen de schaal in. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

MAAT

Blz. 10-11

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 12 GR6B4.indd 10

16/11/2020 24/07/20 12:54 08:49

Vervolg op: • rekenen met schaal.

Afronden weektaken

LES 5 HANDIG REKENEN INSTRUCTIE • Bekijk met de leerlingen de afbeelding op het bord. • Vertel dat je 72 koekjes verdeelt over 6 zakjes. Laat de leerlingen uitrekenen hoeveel koekjes in elk zakje gaan en schrijf het antwoord (12) in de 6 vakjes onder het getal 72. • Bespreek daarna de relatie van deze deelsom met de keersom 6 x 12 = 72. Leg uit dat je keersommen kunt gebruiken bij het uitrekenen van deelsommen. • Laat de leerlingen opgave 1 maken door de getallen over de vakjes te verdelen en de bijbehorende deel- en keersommen op te schrijven.

NU EVEN ANDERS • Laat de leerlingen in tweetallen het raam van de klas in hun werkschrift tekenen volgens de aangegeven schaal (verkleining). • Laat hen ook op een groot blad of het schoolplein de muis uit het werkschrift tekenen volgens de aangegeven schaal (vergroting).

AFRONDEN WEEKTAKEN

STRATEGIEËN Delen met behulp van vermenigvuldigen In Alles telt Q wordt delen met behulp van vermenigvuldigen aangeboden. De tafels zijn een hulpmiddel om de deeltafels te doorzien. Bij de som 42 : 6 = wordt bijvoorbeeld gevraagd naar de keersom die leerlingen hierin herkennen, namelijk 6 x 7 = 42.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 13 GR6B4.indd 11

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Blok 4 | Les 6 LESDOEL De leerling leert over kommagetallen als 0,01.

Instructie: • volgorde in de getallenrij van kommagetallen met 2 decimalen; • kommagetallen met 2 decimalen plaatsen op de getallenlijn; • optellen en aftrekken met kommagetallen met 2 decimalen.

Vervolg op: • kommagetallen in de context van geld; • kommagetallen met 1 decimaal.

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 Basis: De leerlingen schrijven de getallen op die bij de plekken op de getallenlijnen horen en de leerlingen verbinden de getallen met de juiste plekken op de getallenlijnen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit. Plus: Gelijk aan Basis, zonder afbeelding van de getallenlijn als hulp. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. BASIS

Blz. 12 - 13 Opgave 4 Basis en Maat: De leerlingen verbinden steeds 2 getallen die samen 0,75 zijn. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 5 Basis: De leerlingen kleuren de vakken met sommen. De antwoorden bepalen de kleuren. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis.

PLUS

Blz. 12 - 13

Opgave 6 Basis: De leerlingen zetten de getallen op volgorde van klein naar groot. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met minder en andere getallen en minder opdrachten. Opgave 7 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen en soms overschrijding van een hele. Maat: De leerlingen vullen de getallen in die passen bij de plekken op de getallenlijnen.

MAAT

Blz. 12 - 13

Opgave 8 | signaalopgave Basis: De leerlingen bedenken een plus- en minsom bij de gegeven antwoorden. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 14 GR6B4.indd 12

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Didactische aandachtspunten: • De getallenlijn wordt gebruikt als ondersteuning.

• Let op het uitspreken van de getallen. Besteed aandacht aan het verschil tussen 0,5 en 0,5 als dat nodig is.

BEGELEIDE INOEFENING | OPGAVE 1 NU JIJ! LET OP: deze les bevat een signaalopgave.

LES 6

• Laat de leerlingen de plus- en minsommen van opgave 1 maken. • Bespreek na en gebruik de getallenlijn om de stappen te laten zien. Besteed aandacht aan het uitspreken van de getallen en aan het verschil tussen 0,04 en 0,4 als dat nodig is.

INSTRUCTIE

VERWERKING

De leerling leert over kommagetallen als 0,01. • Bespreek kort het lesdoel. • Bekijk de getallenlijn op het bord samen met de leerlingen en herinner de leerlingen aan de les van de week ervoor waar werd gerekend met kommagetallen zoals 0,1 (één tiende). • Laat 1 van de leerlingen op het bord opschrijven waar op de getallenlijn het getal 0,1 ligt. • Bekijk met de leerlingen de afbeeldingen op het digibord en herhaal nog een keer dat de leerlingen eerder al gerekend hebben met 0,1 (één tiende). • Schrijf het getal 0,01 op het bord en laat de leerlingen nadenken hoe dit getal heet, als 0,1 één tiende is. • Vertel dat 0,01 gelijk is aan één honderdste, dat 0,01 tien keer kleiner is dan 0,1 en dat de getallenlijn van 0 tot 1 is onderverdeeld in 100 stukjes van 0,01. • Leg de link tussen het getal 0,01 met geld, waar het rekenen met 2 cijfers achter de komma al bekend is. Vertel dat in 1 euro 100 cent zitten en dat je dit schrijft als € 0,01. • Schrijf de breuk boven het getal 0,01 en vertel dat je één honderdste deel ook als breuk kunt schrijven. • Maak het kaartje met het getal 0,01 vast aan de getallenlijn. • Laat de leerlingen de getallen op de getallenkaartjes uitspreken (één honderdste, zeven honderdste, vierendertig honderdste en één twaalf honderdste) en alle getallen behalve 1,12 op de juiste plekken vastmaken aan de getallenlijn. • Wijs 0,3 aan op de getallenlijn en laat de leerlingen voor zichzelf bedenken welk getal je aanwijst. Leg uit dat dit getal zowel als 0,3 en als 0,30 kan worden opgeschreven. • Laat de leerlingen het verschil uitleggen tussen 0,03 en 0,30 uitleggen. Het kan helpen om hen de getallen hardop te laten uitspreken. • Besteed aandacht aan het getal 1,12. Laat de leerlingen uitleggen hoe je dit getal kunt plaatsen op de getalenlijn (van 1,1 doortellen tot 1,12). • Schrijf de getallen die aan de getallenlijn zijn vastgemaakt in het schema op het bord. • Laat de leerlingen de sommen op het bord uitrekenen. • Bespreek na en gebruik de getallenlijn om de stappen te laten zien.

Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

EXTRA INSTRUCTIE | MAAT • Besteed aandacht aan positioneren met behulp van de getallenlijn. • Herhaal de structuur van tienden en honderdsten uit met de getallenlijn van de 1e opdracht. • Maak samen opgave 2. Laat de leerlingen de getallen uitspreken en help hen om hardop vertellen hoe ze de juiste getallen en plekken op de getallenlijn kunnen vinden.

REFLECTIE • Bespreek opgave 8. Laat de leerlingen vertellen hoe ze hebben gedacht en gerekend. • Vraag of leerlingen hebben gerekend met een getallenlijn, of ze uitrekenpapier hebben gebruikt of dat ze alles uit het hoofd hebben uitgerekend. STRATEGIEËN Positioneren van getallen (op de getallenlijn) Getallen ten opzichte van andere getallen. De positiewaarde van een getal geeft aan welke waarde het heeft op een bepaalde plaats in het getal. De 4 in 24 is 4 waard, maar de 4 in 42 is 40 waard. Getallen hebben een bepaalde volgorde en opbouw. Het gaat over minder en meer, buurgetallen en de relatie die getallen ten opzichte van elkaar hebben. Hoe weet je dat 75 hoger is dan 59? En de 9 is toch hoger dan de 7 of 5? De positiewaarde van getallen wordt o.a. aangeboden met DHTE-model als ondersteuning en door het op volgorde zetten van getallen met dezelfde cijfers. Modellen daarbij zijn: • getallenlijn; • kralensnoer; • MAB-materiaal.

Untitled-1 15 GR6B4.indd 13 ATQ_9789006639445_HL

16/11/2020 08:49 24/07/20 12:55

Blok 4 | Les 7 LESDOEL De leerling leert over kommagetallen als 0,01.

Automatiseren & memoriseren: • splitsend delen.

Herhalen: • grafieken aflezen en interpreteren; • rekenen met kommagetallen met 1 decimaal.

OVER DE OPGAVEN | OEFENEN & HERHALEN Opgave 2 Basis: De leerlingen beantwoorden de vragen door de grafiek af te lezen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de plus- en minsommen uit. Plus: Gelijk aan Basis, de leerlingen kiezen ook de vergelijkingstekens die de vergelijkingen kloppend maken. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. BASIS

Blz. 14-15

Opgave 4 Basis: De leerlingen verbinden telkens 3 getallen die samen 4 zijn. Plus en Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

OVER DE OPGAVEN | VERWERKING Opgave 5 Basis en Plus: De leerlingen verbinden de getallen met de juiste plekken op de getallenlijnen. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen ook getallen in die bij de plekken op de getallenlijnen passen.

PLUS

Blz. 14-15

Opgave 6 Basis: De leerlingen vullen de rekentekens in die de sommen kloppend maken. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen soms 1 rekenteken in. Opgave 7 Basis: De leerlingen kleuren een route door het doolhof waarbij de opeenvolgende getallen steeds 0,05 groter zijn. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 8 Basis en Plus: De leerlingen vullen de rekendriehoeken verder in. Maat: De leerlingen vullen de plustabellen in.

MAAT

Blz. 14-15

Opgave 9 Basis, Plus en Maat: De leerlingen kruisen aan hoe goed ze kommagetallen als 0,01 begrijpen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 16 GR6B4.indd 14

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Verwerken: • volgorde in de getallenrij van kommagetallen met 2 decimalen; • kommagetallen met 2 decimalen plaatsen op de getallenlijn; • optellen en aftrekken met kommagetallen met 2 decimalen.

LES 7

STRATEGIEËN

AUTOMATISEREN & MEMORISEREN

Positioneren van getallen (op de getallenlijn) Getallen ten opzichte van andere getallen. De positiewaarde van een getal geeft aan welke waarde het heeft op een bepaalde plaats in het getal. De 4 in 24 is 4 waard, maar de 4 in 42 is 40 waard. Getallen hebben een bepaalde volgorde en opbouw. Het gaat over minder en meer, buurgetallen en de relatie die getallen ten opzichte van elkaar hebben. Hoe weet je dat 75 hoger is dan 59? En de 9 is toch hoger dan de 7 of 5? De positiewaarde van getallen wordt o.a. aangeboden met DHTE-model als ondersteuning en door het op volgorde zetten van getallen met dezelfde cijfers. Modellen daarbij zijn: • getallenlijn; • kralensnoer; • MAB-materiaal.

De leerlingen maken deze digitaal of op een kopieerblad.

OEFENEN & HERHALEN Zie 'Over de opgaven'.

TERUGBLIK INSTRUCTIE VORIGE LES De leerling leert over kommagetallen als 0,01. • Bespreek kort het doel van de vorige les. • Herhaal met de afbeelding van de vorige les hoe honderdsten passen in de structuur van getallen. • Laat de leerlingen vertellen wat de verschillen en overeenkomsten zijn tussen de getallen 0,3, 0,30 en 0,03. Bekijk het lesdoel uit de vorige les.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

REFLECTIE • Laat de leerlingen vertellen wat ze hebben ingevuld, wat ze al goed weten over 0,01 en wat ze nog moeilijk vinden. • Vraag hen wat hen helpt om honderdsten te begrijpen.

Untitled-1 17 ATQ_9789006639445_HL GR6B4.indd 15

16/11/2020 08:49 24/07/20 12:55

Blok 4 | Les 8 LESDOEL De leerling leert over temperatuur in graden Celsius.

Instructie: • introductie van ‘graden Celcius’ als aanduiding voor temperatuur; • de afkorting °C gebruiken voor ‘graden Celcius’.

Vervolg op: • invullen en aflezen van grafieken van temperatuur.

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 Basis: De leerlingen beantwoorden de vragen door de grafiek af te lezen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen schrijven de temperaturen op volgorde van koud naar warm. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis. BASIS

Blz. 16 - 17

Opgave 4 Basis: De leerlingen beantwoorden de vragen door de tabel af te lezen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 5 Basis: De leerlingen rekenen de temperaturen uit die bij de contexten horen. Plus: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen de getallen soms op andere plekken in. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

PLUS

Blz. 16 - 17

Opgave 6 Basis: De leerlingen tekenen een grafiek bij de tabel. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 7 Basis: De leerlingen rekenen de gemiddelde temperaturen uit. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen en meer getallen per gemiddelde. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 8 | signaalopgave Basis: De leerlingen kiezen de temperaturen die bij de contexten passen en leggen hun keuzes uit. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

MAAT

Blz. 16 - 17

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 18 GR6B4.indd 16

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Didactische aandachtspunten: • Deze les leent zich minder goed voor differentiatie.

Materiaal: • thermometers, al dan niet met ondersteuning van apps. LET OP: deze les bevat een signaalopgave. Signaalopgaven zitten in elke eerste en derde les. Deze opgave is

LES 8

een opgave van een opvolgend niveau. De opgaven zijn te herkennen aan het vuurtorensymbool. Dit betekent dat de maatleerlingen een basisopgave maken, de basisleerlingen en plusleerlingen maken een plusopgave.

• Bespreek na. Besteed aandacht aan het correct opschrijven van °C.

INSTRUCTIE De leerling leert over temperatuur in graden Celcius. • Bekijk met de leerlingen de afbeeldingen op het digibord. • Laat hen 3 dingen opschrijven waar ze aan denken bij deze temperatuur en de schrijfwijze ervan. • Laat de leerlingen vertellen waar ze aan dachten en maak een woordspin op het bord. Besteed aandacht aan het kommagetal, het symbool ° (voor graden), de afkorting C (voor Celsius), de link met de lichaamstemperatuur van een mens en de thermometer als meetinstrument. • Laat de leerlingen vertellen wanneer je temperatuur opmeet, bijvoorbeeld de omgevingstemperatuur (binnen en buiten), temperatuur van het water (zwembad) en je lichaam (ziekte, koorts). • Met de woordspin kun je de beginsituatie van de leerlingen inschatten en kun je hem gebruiken als uitgangspunt voor de verdere instructie. • Bewaar de woordspin en kom er eventueel bij de volgende les (reflectie) op terug. • Vertel dat Celcius een wetenschapper was die heeft bedacht om de temperatuur van bevriezend water 0 °C te noemen, de temperatuur bij kokend water 100 °C en hiertussen de temperatuur tussen vriezen en koken te verdelen in 100 stukjes. • Laat de leerlingen vertellen wat de temperatuur op de digitale thermometer op het bord is en waarbij deze temperatuur voorkomt (bijvoorbeeld: kamertemperatuur binnen, zomertemperatuur buiten). • Laat de leerlingen een situatie noemen waarbij de temperatuur op de thermometer op de afbeelding voorkomt (bijvoorbeeld: wintertemperatuur buiten, de temperatuur in een vriezer). Besteed aandacht aan het gebruiken van het minteken bij het schrijven van de graden onder 0: -15°C.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

EXTRA INSTRUCTIE | MAAT • Herhaal kort de volgende aspecten van temperatuur: Celcius, de afkorting °C, de temperaturen van 0 en 100 graden Celcius en het opschrijven van de mingraden (zoals bijvoorbeeld -3 °C). Gebruik eventueel de afbeeldingen van de thermometers uit de instructie ter ondersteuning. • Maak samen de 1e opdracht van opgave 3. • Laat de leerlingen opgave 3 verder afmaken. Help hen als dit nodig is.

EXTRA INSTRUCTIE | PLUSNIVEAU • Laat de leerlingen de 1e opdracht van opgave 3 maken. • Bespreek na en laat hen vertellen hoe ze de temperaturen op volgorde gezet. Besteed aandacht aan het op volgorde zetten van de temperaturen onder 0 (- 3,6 °C is meer onder 0 graden dan -2,1 °C dus -3,6 is kouder). • Laat de leerlingen de rest van opgave 3 afmaken.

REFLECTIE • Bespreek opgave 8. Laat de leerlingen vertellen welke temperaturen ze hebben gekozen voor het badwater, het zwembad en de zee en waarom ze dit hebben gekozen. Besteed vooral aandacht aan de argumenten van de leerlingen en laat hen vooral met elkaar in gesprek gaan onder jouw begeleiding.

BEGELEIDE INOEFENING | OPGAVE 1 NU JIJ! • Herhaal wat een gemiddelde is en hoe je het berekent. • Laat de leerlingen opgave 1 door de grafiek met temperaturen te tekenen bij de tabel en vragen over de temperaturen te beantwoorden.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 19 GR6B4.indd 17

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Blok 4 | Les 9 LESDOEL De leerling leert over temperatuur in graden Celsius.

Automatiseren & memoriseren: • optellen en aftrekken tot en met 10.000.

Herhalen: • kolomsgewijs optellen met overschrijdingen; • rekenen met breuken.

OVER DE OPGAVEN | OEFENEN & HERHALEN Opgave 2 Basis: De leerlingen rekenen op het printblad de plussommen uit die bij de contexten horen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen schrijven ook de plussommen op.

BASIS

Blz. 18-19

Opgave 3 Basis: De leerlingen kleuren de vakken in dezelfde kleuren als van de antwoordvakken in het midden. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 4 Basis: De leerlingen vullen de breuken in die de vergelijkingen kloppend maken. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen.

OVER DE OPGAVEN | VERWERKING

PLUS

Blz. 18-19

Opgave 5 Basis: De leerlingen vullen de temperatuur-tabellen in. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen en minder opgaven. Maat: Gelijk aan Basis, zonder temperaturen onder 0 °C. Opgave 6 Basis: De leerlingen beantwoorden de vragen over de grafiek. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 7 Basis: De leerlingen vullen uit de gegeven temperaturen de temperaturen in die passen bij de aanwijzingen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis.

MAAT

Blz. 18-19

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 20 GR6B4.indd 18

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Verwerken: • temperatuur in graden Celcius.

Materiaal: • eventueel: de woordspin van de instructie van de vorige les (leerkracht, voor de reflectie).

LES 9 AUTOMATISEREN & MEMORISEREN De leerlingen maken deze digitaal of op een kopieerblad.

OEFENEN & HERHALEN Zie 'Over de opgaven'.

TERUGBLIK INSTRUCTIE VORIGE LES De leerling leert over temperatuur in graden Celcius. • Bespreek kort het doel van de vorige les. • Herhaal het opschrijven van temperatuur in graden Celcius en het opschrijven van temperaturen onder het vriespunt. Bekijk het lesdoel uit de vorige les.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

REFLECTIE • Laat de leerlingen voor zichzelf 1 ding opschrijven dat ze over temperatuur hebben geleerd. • Laat de leerlingen vertellen wat ze hebben opgeschreven en maak op het bord een woordspin met de dingen die ze hebben opgenoemd. • Blik eventueel terug op de woordspin waarmee de instructie in de vorige les is begonnen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 21 GR6B4.indd 19

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Blok 4 | Les 10 LESDOELEN • De leerling leert over kommagetallen als 0,01. • De leerling leert over temperatuur in graden Celsius.

Handig rekenen: • compenseren bij aftrekken.

Nu even anders: • zelf temperatuur opmeten.

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 De leerlingen schrijven de temperaturen op die zij bij de binnen- of buitenactiviteit hebben opgemeten. Opgave 3 De leerlingen maken een grafiek met de verzamelde gegevens.

OVER DE OPGAVEN | EXTRA OEFENEN

BASIS

Blz. 20-21

Opgave 1 Basis: De leerlingen verbinden steeds 2 getallen die samen 0,66 zijn. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: De leerlingen vullen de getallen in die passen bij de plekken op de getallenlijnen en verbinden de getallen met de juiste plekken op de getallenlijnen. Opgave 2 Basis: De leerlingen kleuren de vakken. De antwoorden van de sommen bepalen de kleur. Plus: De leerlingen vullen de rekentekens in die de vergelijkingen kloppend maken. Maat: De leerlingen vullen de plustabellen in.

PLUS

Blz. 20-21

Opgave 3 Basis: De leerlingen beantwoorden de vragen over de temperaturen met behulp van de tabel. Plus: De leerlingen tekenen de grafiek met de gegevens uit de tabel. Maat: De leerlingen zetten de temperaturen op volgorde van koud naar warm. Opgave 4 Basis: De leerlingen vullen uit de gegeven temperaturen de temperaturen in die passen bij de contexten. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: De leerlingen beantwoorden de vragen met de gegevens uit de grafiek.

MAAT

Blz. 20-21

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 22 GR6B4.indd 20

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Vervolg op: • leren over temperatuur in graden Celcius.

Afronden weektaken

LES 10 HANDIG REKENEN INSTRUCTIE • Bekijk de afbeelding op het digibord met de leerlingen. • Vertel dat dit 2 zussen zijn. Het leeftijdsverschil tussen deze zussen is altijd gelijk. • Schrijf onder de afbeelding de volgende leeftijden: - 7 en 0 jaar; - 20 en 13 jaar; - 47 en 40 jaar; - 75 en 68 jaar. • Merk op dat je bij de laatste getallen niet meteen ziet dat er 7 jaar verschil bij de zussen zit. Laat de leerlingen leeftijden noemen waarbij je het verschil wel gemakkelijk ziet (bijvoorbeeld 77 en 70 of 70 en 63). • Laat de leerlingen vertellen wat er gebeurt bij de 3 verschillende combinaties leeftijden. (Bij beide zussen worden evenveel jaren opgeteld of afgetrokken. Het verschil in leeftijd blijft steeds gelijk. • Laat de leerlingen de 1e opdracht van opgave 1 maken. • Bespreek na en laat de leerlingen de gevonden oplossingen vertellen. • Laat de leerlingen de rest van de opgave afmaken.

NU EVEN ANDERS • Bespreek hoe je een thermometer gebruikt. Vertel hoe je de temperatuur meet en hoe je de temperatuur kunt aflezen. • Kies daarna 1 van de activiteiten en laat de leerlingen in groepjes de opdrachten uitvoeren. • Buitenactiviteit: - Laat de leerlingen op verschillende plekken de buitentemperatuur meten. Denk bijvoorbeeld aan plekken in de zon, in de schaduw, op een windstille plek, op een winderige plek. Laat hen nog meer plekken bedenken en vul zonodig aan. - Laat hen de plekken en de gemeten temperaturen opschrijven in het werkschrift. - Laat hen van de temperaturen een lijngrafiek maken. • Binnenactiviteit: Experimenteren met de gevoelstemperatuur van water. - Neem een glas met water dat zo koud mogelijk is en meet de temperatuur.

Materiaal: • thermometers (1 per groepje).

- Laat de leerlingen met een vinger de temperatuur van het water in het glas voelen en laat hen vertellen of het water kouder of warmer aanvoelt dan de gemeten temperatuur. - Voeg steeds een beetje warm water toe, meet de temperatuur en laat de leerlingen de temperatuur ‘meten’ met hun vinger. Schrijf beide temperaturen op. - Herhaal dit net zolang tot de temperatuur van het water en de gevoelde temperatuur met de vingervinger gelijk zijn. Schrijf telkens beide temperaturen op. - Laat de leerlingen in hun werkschrift van de werkelijke temperatuur en de temperatuur die is gemeten met de vinger een lijngrafiek maken. • Bespreek de activiteit die je hebt gedaan na en laat de leerlingen vertellen over hun bevindingen.

AFRONDEN WEEKTAKEN

STRATEGIEËN Compenseren Compenseren is de strategie waarbij je gebruikmaakt van een nabijgelegen handig getal (tiental of een heel getal, of een honderdtal). De compensatie kan dus in verschillende delen van de som plaatsvinden. Bij compenseren maak je van (1 van de getallen) in de berekening een rond getal. 3 – 70 wordt dan 300 – 70 en vervolgens tel je daar 4 bij op. We beginnen ermee in groep 4 dat er + 19 wordt uitgerekend als + 20 – 1. In de minvariant wordt het – 19 uitrekenen als – 20 + 1. Dit geldt ook bij vermenigvuldigen: 19 x iets = 20 x iets – 1 x iets. Model daarbij is: getallenlijn. Alternatieve strategie: aanvullen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 23 GR6B4.indd 21

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Blok 4 | Les 11 LESDOEL De leerling leert cijferend optellen. Instructie: • cijferend optellen.

BASIS

Blz. 22-23

Vervolg op: • kolomsgewijs optellen.

LET OP: deze les bevat een signaalopgave.

Didactische aandachtspunten: • De leerlingen maken opgave 9 tijdens de reflectie.

PLUS

Blz. 22-23

OVER DE OPGAVEN Opgave 2 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen uit die bij de contexten horen door cijferend optellen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 3 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen uit door cijferend optellen. Plus: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 4 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen uit door cijferend optellen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met 2 getallen om op te tellen. Opgave 5 Basis: De leerlingen kleuren de antwoorden van de plussommen. Het antwoord bepaalt de kleur. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 6 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen uit door cijferend optellen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 7 Basis: De leerlingen vullen de cijfers in die de plussommen kloppend maken.

MAAT

Blz. 22-23

Plus: Gelijk aan Basis, met soms andere getallen en meer cijfers om in te vullen. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen de 2e getallen van de plussommen in. Opgave 8 Basis: De leerlingen vullen tijdens de reflectie in op welke manier zij de plussom 258 + 421 uitrekenen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

LES 11 INSTRUCTIE De leerling leert cijferend optellen. • Bespreek kort het lesdoel. Vertel de leerlingen dat ze vandaag leren om grote getallen cijferend op te tellen. • Gebruik HTE-schema, herhaal hoe je het getal 563 kunt splitsen en schrijf het getal 563 in het schema. • Laat de leerlingen het schema op het bord met het getal 563 erin op uitrekenpapier schrijven en vertel dat het belangrijk is om de honderdtallen, tientallen en eenheden in het goede vak te schrijven. • Laat de leerlingen ook de rest van de som (563 + 34) invullen en uitrekenen in het schema op het uitrekenpapier. • Doe daarna voor hoe je de som cijferend uitrekent. Leg uit dat je bij cijferend rekenen altijd begint bij de eenheden (aan de rechterkant) en laat een leerling precies vertellen welke stappen je neemt: Tel de eenheden bij elkaar, daarna de tientallen en dan de honderdtallen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 24 GR6B4.indd 22

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

• Bespreek na en controleer of de leerlingen hetzelfde antwoord hebben. • Vertel de leerlingen dat je op deze manier ook 2 getallen met een honderdtal kunt optellen. • Laat de leerlingen de som in het schema opschrijven op uitrekenpapier. • Vraag de leerlingen welke 2 cijfers in de vakken bij de honderdtallen staan (3 en 4). • Laat de leerlingen de plussom uitrekenen. • Bespreek na en doe voor hoe je de som uitrekent. Zeg daarbij precies welke stappen je neemt.

REFLECTIE

BEGELEIDE INOEFENING | OPGAVE 1 NU JIJ!

Kolomsgewijs optellen Kolomsgewijs optellen gebruik je bij het optellen van grotere getallen. De getallen worden eerst gesplitst en daarna bij elkaar opgeteld: eerst de honderdtallen, daarna de tientallen en dan de eenheden. De antwoorden van deze splitsingen worden vervolgens hoofdrekenend bij elkaar opgeteld. Bij kolomsgewijs optellen houd je rekening met de positiewaarde van een getal. Daarmee is het een vervolg op splitsend optellen, waarmee de leerlingen bekend zijn. Met overschrijding bij de tientallen: Tussenstappen: 4 2 3 + 2 1 6 = 6 3 9 • De getallen worden ge4 2 3 2 1 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 2 0 + 1 0 = 3 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 6 3 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan, maar worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 30 + 9 = 639. Eerst wordt het kolomsgewijs optellen zonder overschrijdingen aangeleerd, zie het voorbeeld hierboven.

• Laat de leerlingen opgave 1 maken door de plussommen cijferend uit te rekenen. • Bespreek na en vraag of de leerlingen rechts zijn begonnen met uitrekenen. • Laat de leerlingen vertellen hoe ze hebben gerekend. • Besteed aandacht aan de 1e en 3e som waarbij 100-tallen en 10-tallen worden opgeteld . Vraag de leerlingen wat het verschil is tussen het schrijven van een honderdtal en een tiental in het HTE-schema (Bij het laatste blijft het vak met honderdtallen leeg). • Herhaal dat je bij cijferend rekenen rechts begint, bij de eenheden en dat ze de getallen goed onder elkaar moeten schrijven om verwarring te voorkomen.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

EXTRA INSTRUCTIE | MAAT

• Laat de leerlingen de som op het digibord op hun eigen manier uitrekenen. • Laat de leerlingen bij opgave 9 in het werkschrift aankruisen op welke manier ze de som hebben uitgerekend. • Laat de leerlingen in tweetallen aan elkaar hun keuze uitleggen. • Vraag daarna aan de leerlingen wie er voor de 1e, 2e en 3e strategie heeft gekozen. Laat per strategie 1 leerling uitleggen waarom. STRATEGIEËN

• Besteed aandacht aan cijferend optellen met behulp van het positieschema. • Besteed aandacht aan cijferend optellen met behulp van het HTE schema. • Laat de leerlingen het schema op het bord overnemen en laat hen de som ‘864 + 25’ in het schema schrijven. • Bespreek na. • Besteed aandacht aan welke cijfers onder elkaar komen: de 4 en de 5 van de eenheden en de 6 en de 2 van de tientallen. Onder de 8 van het bovenste getal is een leeg vakje, omdat het 2e getal geen honderdtallen heeft. • Herhaal dat je bij cijferend rekenen rechts begint, bij de eenheden begint en dat je daarna de tientallen en honderdtallen bij elkaar optelt. • Reken de plussom uit op het digibord met het schema. Vertel hierbij precies welke stappen je neemt. • Maak samen met de leerlingen opgave 2. Laat de leerlingen hierbij vertellen welke stappen ze nemen.

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 25 GR6B4.indd 23

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Blok 4 | Les 12 LESDOEL De leerling leert cijferend optellen.

Automatiseren & memoriseren: • deeltafels met tientallen.

Verwerken: • cijferend optellen.

Herhalen: • de samenhang tussen inhoud en gewicht; • rekenen met het metriek stelsel.

OVER DE OPGAVEN | OEFENEN & HERHALEN Opgave 2 Basis: De leerlingen schrijven de gewichten op die aanvullen tot 1 kg. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met andere getallen. Opgave 3 Basis: De leerlingen herleiden de lengtematen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, met soms andere getallen. BASIS

Blz. 24-25

Opgave 4 Basis: De leerlingen kleuren een route door de doolhoven met de maten van kort naar lang. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

OVER DE OPGAVEN | VERWERKING Opgave 5 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen uit door cijferend optellen. Plus: Gelijk aan Basis, met soms andere getallen. Maat: Gelijk aan Basis.

PLUS

Blz. 24-25

Opgave 6 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen die bij de contexten horen uit door cijferend optellen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis. Opgave 7 Basis: De leerlingen rekenen de plussommen die bij de contexten horen uit door cijferend optellen. Plus: Gelijk aan Basis. Maat: Gelijk aan Basis, de eerste getallen van de plussommen zijn gegeven.

MAAT

Blz. 24-25

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 26 GR6B4.indd 24

16/11/2020 24/07/20 12:55 08:49

Opgave 8 Basis: De leerlingen vullen de cijfers in die de plussommen kloppend maken. Plus: Gelijk aan Basis, met soms andere getallen of meer cijfers om in te vullen. Maat: Gelijk aan Basis, de leerlingen vullen alleen de 2e getallen van de plussommen in. Opgave 9 Basis: De leerlingen kruisen aan hoe goed ze cijferend op kunnen tellen. Plus en Maat: Gelijk aan Basis.

LES 12 AUTOMATISEREN & MEMORISEREN De leerlingen maken deze digitaal of op een kopieerblad.

OEFENEN & HERHALEN Zie 'Over de opgaven'.

TERUGBLIK INSTRUCTIE VORIGE LES De leerling leert cijferend optellen. • Bespreek kort het lesdoel van de vorige les. • Laat 1 leerling de som op het bord in een schema schrijven. • Laat een andere leerling de som hardop uitrekenen. • Herhaal kort dat het belangrijk is dat de getallen in het schema goed onder elkaar staan en dat je bij cijferend optellen altijd bij de eenheden rechts begint. Bekijk het lesdoel uit de vorige les.

VERWERKING Zie 'Over de opgaven'. Bekijk de digitale opgaven via de cockpit.

REFLECTIE • Bespreek opgave 9. Laat de leerlingen vertellen wat ze hebben aangekruist en laat hen hun keuze uitleggen.

Tussenstappen: • De getallen worden ge4 2 3 2 1 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 2 0 + 1 0 = 3 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 6 3 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan, maar worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 30 + 9 = 639. Eerst wordt het kolomsgewijs optellen zonder overschrijdingen aangeleerd, zie het voorbeeld hierboven. Vervolgens leren de leerlingen optellen met overschrijding bij de eenheden: Tussenstappen: 4 2 7 + 2 1 6 = 6 4 3 • De getallen worden ge4 2 7 2 1 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 2 0 + 1 0 = 3 0 plussommen genoteerd. 1 3 7 + 6 = 6 4 3 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Daardoor wordt automatisch duidelijk dat bij 7 + 6, het antwoord 13 bestaat uit eenheden (3) en tientallen (1). • Vervolgens worden de tussenantwoorden hoofdrekenen bij elkaar opgeteld: 600 + 30 + 13 = 643. Daarna met overschrijding bij de tientallen: Tussenstappen: 4 5 3 + 2 9 6 = 7 4 9 • De getallen worden ge4 5 3 2 9 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 5 0 + 9 0 = 1 4 0 plussommen genoteerd. 9 3 + 6 = 7 4 9 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. Daardoor wordt automatisch duidelijk dat bij 50 + 90, het antwoord 140 bestaat uit eenheden (0), tientallen (4) en honderdtallen (1). • Vervolgens worden de tussenantwoorden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 140 + 9 = 749.En tenslotte met meerdere overschrijdingen: Tussenstappen: 4 5 7 + 2 9 6 = 7 5 3 • De getallen worden ge4 5 7 2 9 6 + splitst en als afzonderlijke 4 0 0 + 2 0 0 = 6 0 0 5 0 + 9 0 = 1 4 0 plussommen genoteerd. 1 3 7 + 6 = 7 5 3 • De tussenantwoorden komen, in positie, onder elkaar te staan. • De tussenantwoorden worden hoofdrekenend bij elkaar opgeteld: 600 + 140 + 13 = 753. 4

Untitled-1 27 GR6B4.indd 25 ATQ_9789006639445_HL

16/11/2020 08:49 24/07/20 12:55

BLOK 4 handleiding

ATQ_9789006639445_HL Untitled-1 28 OMSLAG GR6B4.indd All Pages

16/11/2020 08:49