Issuu

examen bundel examenbundel.nl

Meer dan alleen oefenexamens

boek Nu bij je

del.nl n u b n e m mijn.eoxeafenen, video’s en meer Online

2021 2022

havo

Aardrijkskunde

examenbundel.nl

examen bundel Meer dan alleen oefenexamens

2021 2022

havo

H.J.C. Kasbergen J.P.M. Maas

Aardrijkskunde

mijn.examenbundel.nl Slagen zonder examenstress doe je met Examenbundel, Samengevat, Examenidioom en Zeker Slagen! Alles voor je schoolexamens en je centrale examens in je boeken, maar ook online.

Quickscan

Antwoorden bij de oriëntatietoets

Oefenexamens

Overzicht van al je examenvakken

Video’s en andere leerbronnen

En nog veel meer op Mijn Examenbundel!

Ga naar mijn.examenbundel.nl en log in op Mijn Examenbundel. Met deze code krijg je toegang tot heel veel (digitale) extra’s die bij je bundel horen:

Deze code is uniek en door één persoon te gebruiken. Geldig tot 15 juli 2022.

#ikgazekerslagen

Voorwoord Met deze Examenbundel bereid je je goed voor op het eindexamen en op de schoolexamens. Je oefent met echte examenopgaven. In de uitwerkingen staan de antwoorden met een duidelijke uitleg. Zo weet je precies wat je goed en fout hebt gedaan. Gebruik naast deze Examenbundel ook het boek Samengevat om te leren voor je examen. Hierin vind je een handige samenvatting van alle examenstof.

examen bundel

Oefenen met echte examens en duidelijke uitwerkingen

samen gevat }

Overzichtelijke samenvatting van de examenstof

Wil je weten op welke datum het centraal examen is? Ga naar examenbundel.nl/examenrooster voor het actuele examenrooster. Of scan de QR-code:

Namens team Examenbundel heel veel succes! Heb je een vraag of opmerking over deze Examenbundel? Ga dan naar examenbundel.nl/contact.

Opmerking De overheid stelt de regels op voor het examen. Bijvoorbeeld wat de examenonderwerpen zijn, welke hulpmiddelen je mag gebruiken en wanneer het examen is. De auteurs en uitgever hebben deze Examenbundel met grote zorg samengesteld. Soms veranderen de regels van de overheid echter of worden er nieuwe afspraken gemaakt over wat die regels betekenen. Raadpleeg daarom altijd je docent of onze website www.examenbundel.nl voor actuele informatie die voor jouw examen van belang is.

Inhoud 3 Voorwoord

7 Stappenplan: hoe leer je met de Examenbundel 13 Tips over examenbundel en examen 16 Hoe behaal je de maximale score?

Oriëntatietoetsen

Deel 2a

19 Oriëntatietoets I: alle domeinen 23 Oriëntatietoets II: alle domeinen

157

Examens met uitwerkingen

aangepast aan examens zonder atlas Deel 1 29

Oefenen op onderwerp

1 Domein A Vaardigheden 31 Oefenopgaven 47 Hints 48 Uitwerkingen

2 Domein B Wereld 61 Oefenopgaven 75 Hints 76 Uitwerkingen

3 Domein C Aarde 85 Oefenopgaven 97 Hints 98 Uitwerkingen

Heel Examen I 159 Opgaven 171 Uitwerkingen Heel Examen II 181 Opgaven 194 Uitwerkingen Heel Examen III (2019) 203 Opgaven 217 Uitwerkingen

Deel 2b

4 Domein D Brazilië 107 Oefenopgaven 116 Hints 117 Uitwerkingen 5a Domein E Leefomgeving – rivieren 128 Oefenopgaven 135 Hints 136 Uitwerkingen

229

Examen zonder uitwerkingen

Examen I 231 Opgaven

Bijlagen

Cijferbepaling Onderwerpregister

5b Domein E Leefomgeving – steden 141 Oefenopgaven 150 Hints 151 Uitwerkingen

Stappenplan: hoe leer je met de Examenbundel? Natuurlijk kun je de Examenbundel van voor naar achter doorwerken of er kriskras wat onderdelen uithalen om mee te oefenen, maar je kunt het ook systematischer aanpakken. Als je oefenen met de Examenbundel combineert met leren uit Samengevat, bereid je je optimaal voor op je examen. Op de volgende pagina’s vind je drie routes die laten zien hoe je kunt leren met de Examenbundel. Kies de route die past bij jouw manier van leren: • Route 1: Ga je graag meteen aan de slag? Start met oefenen op onderwerp. • Route 2: Wil je eerst weten waar je staat? Start met de oriëntatietoets. • Route 3: Leer je liever eerst de theorie? Start met leren per onderwerp.

Wil je weten wat je leerstijl is?

ute Kies de rouw die bij jo an manier v t! leren pas

Lees ook de tip s! Voorkom verrassingen tijdens je examen.

#ikgazekerslagen © ThiemeMeulenhoff

Stappenplan

Examenbundel 2021 | 2022

Route 1 Ga je graag meteen aan de slag? Start met oefenen op onderwerp.

Maak per week opgaven van een hoofdstuk in deel 1 van de Examenbundel. Kijk de opgaven na met de bijbehorende uitwerkingen. Meer dan de helft goed.

De helft of minder goed. Neem het bijbehorende hoofdstuk in Samengevat door.

januari & februari

Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens. Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.

De helft of minder goed. Maak de opgaven van dat hoofdstuk uit deel 1 die je nog niet gemaakt had. Gebruik de hints.

Maak de oriëntatietoets. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl. Voldoende.

maart

Onvoldoende.

Bestudeer Samengevat over de onderwerpen die minder goed gingen. Oefen opgaven uit deel 1 van de Examenbundel en via het onderwerpregister uit de verschillende examens over het betreffende onderwerp. Gebruik de hints!

Aardrijkskunde havo

Hoe leer je met de Examenbundel?

Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel. Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.

Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!

april

Bestudeer Samengevat en maak via het onderwerpregister van de Examenbundel een aantal opgaven over dat onderwerp uit deel 1 en 2a tot je tevreden bent met het resultaat. Blijf oefenen met deel 2a zodat je met vertrouwen het examen in gaat.

#geenexamenstress

Stappenplan

Examenbundel 2021 | 2022

Route 2 Wil je eerst weten waar je staat? Start met de oriëntatietoets.

Maak de oriëntatietoets in de Examenbundel. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl.

januari

Voldoende.

Onvoldoende. Kijk welke onderwerpen uit deel 1 van de Examenbundel nog niet goed gingen.

februari

Bestudeer elk hoofdstuk in Samengevat. Maak opgaven per onderwerp uit deel 1 van de Examenbundel. Kijk de opgaven na met de bijbehorende uitwerkingen. Meer dan de helft goed.

De helft of minder goed. Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens.

maart

Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.

De helft of minder goed.

Maak de opgaven van dat hoofdstuk uit deel 1 die je nog niet gemaakt had. Gebruik de hints.

Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel.

april

Aardrijkskunde havo

Hoe leer je met de Examenbundel?

Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.

Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!

april

#geenexamenstress

Stappenplan

Examenbundel 2021 | 2022

Route 3 Leer je liever eerst de theorie? Start met leren per onderwerp.

januari & februari

Bestudeer per week een hoofdstuk uit Samengevat. Maak de oriëntatietoets van de Examenbundel. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl. Voldoende.

Onvoldoende. Kijk welke onderwerpen uit deel 1 van de Examenbundel nog niet goed gingen.

maart

Maak de opgaven uit deel 1 over die onderwerpen. Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.

De helft of minder goed.

Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens. Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel. Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.

Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!

april

#geenexamenstress 12

Tips over Examenbundel en examen Atlasgebruik • Gebruik bij het oefenen met deze Examenbundel de Bosatlas 54e of 55e druk. • Voor het schoolexamen geeft de eigen school aan of er een atlas is toegestaan en welke dat eventueel is. • Bij het centraal examen is geen atlas toegestaan. Kaarten en andere bronnen krijgt je in een bijlage en een kaartenkatern. Deel 2b van deze bundel geeft een voorbeeld daarvan. Gebruik van deze Examenbundel • Je vindt in deze bundel drie onderdelen om te oefenen: • twee oriëntatietoetsen; het zijn instaptoetsen waarmee je kunt nagaan of je de basisbegrippen van de examenonderwerpen beheerst. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een studieadvies. • oefenen op onderwerp; hiermee kun je per onderdeel (domein) met examen- en oefenvragen trainen. Dit is ook nuttig bij de voorbereiding van schoolexamens. • oefenen per heel examen; dit is na het oefenen op onderwerp de volgende stap in de voorbereiding op het centraal examen. Met tabellen achter in de bundel kun je je cijfer berekenen. Achterin staat ook een Onderwerpregister, waarmee je delen van de stof kunt vinden om te oefenen. Na de antwoorden zijn cursief toelichtingen gegeven. Lees die in ieder geval door als je moeite had met een vraag of wanneer je niet zeker wist of je antwoord goed was. Voor het oefenen met deze bundel moet je de nodige kennis hebben verworven door de examenonderwerpen te leren. Deze bundel geeft niet de hele leerstof weer, maar is bedoeld om je te trainen in het maken van een examen. Tips • Oefen met deze bundel (ook) in je eigen tijd en in je eigen tempo. • Probeer een opgave eerst zelf te maken. Daarna controleer je jouw antwoorden met de antwoorden en uitwerkingen in deze bundel. • Vergroot je vaardigheid om examenopgaven te maken met SAMENGEVAT. Daarin wordt de examenstof overzichtelijk gemaakt en nader uitgelegd. • Het is bij het oefenen van hele examens een goede training om maximaal dezelfde tijd te gebruiken als bij het examen, 3 uur. • Leg altijd een atlas op tafel en loop iedere verwijzing na. Zo oefen je in het gebruik van kaarten en diagrammen. • Train met het hoofdstuk Oefenen op onderwerp 1 Vaardigheden in vaardigheden en bijbehorende termen die nodig kunnen zijn bij het examen. • De antwoorden in de bundel zijn ‘modelantwoorden’. Wijkt jouw antwoord daarvan af, kijk dan of het echt fout is. Het kan ook een verschil in formulering zijn. Maken van het examen Start • Je mag met het onderwerp beginnen waarin je je het meest thuis voelt. • Zorg dat je alle vragen naloopt en in ieder geval de gemakkelijke maakt. Die zijn er echt. • Maak je pas op het eind druk om de moeilijke delen. Die zijn er ook wel. • Schrijf de antwoorden niet door elkaar. Laat ruimte open als je een vraag of een vraagdeel even overslaat. Dan vergeet je hem ook niet zo snel.

Tips over Examenbundel en examen

Examenbundel 2021 | 2022

Vragen en bronnen • Lees nauwkeurig en rustig een hele opgave (meestal vier vragen) door en bekijk de bijbehorende bronnen. • Let op sleutelwoorden zoals: ‘Noem een fysischgeografische reden …’ of ‘Noem een sociaalgeografische reden …’ • Bedenk per vraag welke informatiebronnen je nodig hebt, zoals een tekst in de bijlage of een kaart van het kaartenkatern. • Markeer eventueel belangrijke delen in vraag of bron. • Let bij het gebruik van figuren en tabellen goed op titel, gebied, jaar, soort cijfers (absoluut, relatief, indexcijfers en dergelijke). Laat dit zo nodig in je antwoord overkomen. Examenvragen • Werk volgens een tijdsplanning, zeker als je bij schoolexamens in tijdnood kwam. Je kunt bijvoorbeeld een tijd per examenonderwerp vaststellen. Reserveer ook tijd voor controle. • Antwoord kort, zakelijk en gericht: dat spaart tijd. Aan de antwoorden in deze bundel kun je zien wat vereist is. • Begin je aan een nieuw onderwerp, zet dan de knop om. Welke stof en welke begrippen horen erbij? Een paar minuten pauze is ook goed. • Vóór de vragen staat het aantal te behalen punten (1p, 2p etc.). Het aantal punten geeft het aantal onderdelen aan waaruit het antwoord moet bestaan. Zie eventueel de volgende paragraaf: ‘Hoe behaal ik de maximale score?’ Daarin zijn ook voorbeelden van soorten vragen opgenomen. • Zet bij moeilijke vragen je antwoord eerst in steekwoorden op kladpapier. Dat geeft overzicht en voorkomt dat je later moet schrappen of wijzigen. • Haak niet te snel af als je vragen moeilijk vindt of twijfelt over het antwoord. Soms weet je meer dan je denkt. • Let erop dat sommige vragen uit meer onderdelen bestaan, bijvoorbeeld na Geef … • Zijn er meerdere antwoorden gevraagd (bijvoorbeeld: noem drie argumenten), noteer die dan overzichtelijk. • Antwoord zo gericht mogelijk; ‘warme en droge zomers’ is duidelijker dan ‘een goed klimaat’. Als je geen exact antwoord weet, kun je het natuurlijk wel met iets algemeens proberen. • Geef niet meer antwoorden dan wordt gevraagd. Zijn er bijvoorbeeld twee gevraagd, dan worden alleen de eerste twee nagekeken. • Vul altijd iets in, ook als je twijfelt. Er komt vaak nog wel wat goeds uit. Half goed kan ook. Maar geen onzin schrijven. Controle • Zoek van tevoren uit – bijvoorbeeld tijdens schoolexamens – welke manier van controleren voor jou de beste is, zoals per opgave, per examenonderwerp of helemaal aan het eind. Raak je juist in verwarring door het nakijken, doe het dan niet. • Ga na of je alles gemaakt hebt, ook de laatste bladzijde. • Kijk of jouw antwoord wel echt een antwoord is op de gestelde vraag. • Ga na of het antwoord zinnig is. Geen tegenspraak, geen onlogisch gebruik van cijfers. • Wanneer je twijfelt en je het antwoord wilt wijzigen, kijk dan eerst nog eens naar de vraag. • Wees voorzichtig met verbeteren. Vaak is de eerste gedachte de beste. • Wanneer je toch verbetert, doe dit duidelijk. Geen speurtocht ervan maken. Omgaan met spanning • Heb je veel last van examenvrees of faalangst, informeer dan op jouw school naar hulp op dit terrein. • Kies bij het examen een reëel doel. Mikken op een negen als je nooit boven de zes kwam verhoogt de druk.

Aardrijkskunde havo

Tips over Examenbundel en examen

• Laat je vooraf niet beïnvloeden door andere leerlingen. Mijd vooral vlak voor het examen contact met leerlingen die praten over het examen. Ook al zijn het je beste vrienden. Ga eventueel apart staan. • Let tijdens het examen niet op andere leerlingen. Bijvoorbeeld hoe snel die aan de slag gaan of wanneer ze inleveren. Concentreer je op je eigen werk. • Hou je vast aan wat lukt en maak problemen niet groter dan ze zijn. Accepteer dat er moeilijke vragen voorkomen. Er zijn ook gemakkelijke. • Het heeft geen zin tijdens het examen ‘je eigen werk te gaan zitten nakijken’. Laat dat maar aan je leraar over. • Begin met het onderdeel waar je je thuis in voelt. Als het eenmaal loopt, wordt de rest gemakkelijker. • Zorg voor lichamelijke ontspanning: prettige kleding, ontspannen houding, wat eten of wat lekkers (snoepjes) en zeker af en toe wat drinken. • Zorg voor geestelijke ontspanning zoals het bewust inlassen van pauzes, waarbij je ook even wat meer ontspannen gaat zitten. Probeer af en toe de gedachten af te leiden van het examen. Neem eventueel attributen mee die positief werken. • Als je dichtslaat en in paniek raakt, blijf dan niet zitten worstelen. Verandering kan het doorbreken. Ga bijvoorbeeld naar het toilet of meld het aan een surveillant.

examenbundel havo Nederlands havo Engels havo Duits havo Frans havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie havo Natuurkunde

samengevat havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A

Tips, tricks en informatie die jou helpen bij het slagen voor je eindexamen vind je op examenbundel.nl! Nog meer kans op slagen? Volg ons ook op social media. #geenexamenstress

havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie havo Natuurkunde havo/vwo Nederlands 3F/4F havo/vwo Rekenen 3F

examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress

examenidioom havo Engels havo Duits havo Frans

zeker slagen ! voor vmbo, havo én vwo

9 789006 491517