Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

978-90-06-39181-7 978-90-06-39197-8 978-90-06-39179-4 978-90-06-39185-5 978-90-06-39202-9 978-90-06-39188-6 978-90-06-39167-1 978-90-06-39193-0 978-90-06-39168-8 978-90-06-39176-3 978-90-06-39191-6 978-90-06-39196-1 978-90-06-39180-0 978-90-06-39174-9 978-90-06-39169-5

Meer kans van slagen met de De Examenbundel bevat oefenexamens met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

vwo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

Samengevat biedt je een helder en

beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van

biologie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

grammatica en vele voorbeeldzinnen.

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006392029_EB_vBio_omslag.indd 1

drs. E.J. van der Schoot drs. A.N. Leegwater

Meer kans van slagen met Samengevat!

2017|2018

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

2017|2018 vwo

samengevat vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo h/v h/v

ÂŽ

Examenbundel!

examenbundel

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

vwo biologie

Bundels voor al je vakken bestel je op

9 789006 392029

11/05/17 13:36

Deel 1.indd 1

09-03-17 19:04

2017|2018

vwo

drs. E.J. van der Schoot drs. A.N. Leegwater

biologie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Deel 1.indd 1

09-03-17 19:04

Colofon Auteurs drs. E.J. van der Schoot drs. A.N. Leegwater Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Grafivorm, Meppel

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 39202 9 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www. auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Deel 1.indd 2

09-03-17 19:04

vwo biologie

Voorwoord

Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal examen voor het vak biologie op vwo-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Deel 1: Hier vind je per examenonderwerp een aantal (bewerkte) examen-opgaven met uitwerkingen. In de uitwerkingen staan de antwoorden en de daarbij horende toelichtingen. Bij alle vragen zijn hints gegeven om je, waar nodig, op weg te helpen. Oriëntatietoets: Deze bestaat uit vragen over alle onderwerpen die in 2018 centraal geëxamineerd worden. Zo kun je nagaan of je de basisbegrippen van de examenonderwerpen beheerst. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een studieadvies. Deel 2a: In dit deel staan enkele complete examens met hints en uitwerkingen. Deel 2b: Hierin vind je het integrale examen van 2017, eerste tijdvak, zonder uitwerkingen. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Achter in deze bundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen en een onderwerpregister. Bij veel uitwerkingen wordt verwezen naar BiNaS 6e editie en ScienceData 1e druk. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Lukt dat niet, bekijk dan de hint die bij deze vraag hoort (zie de bladzijde na de opgaven). Pas daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examenopgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Ook op www.examenbundel.nl kun je op verschillende manieren oefenen om te kijken of je alle examenstof al beheerst. Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017

Opmerkingen * Hoofdstukken of opgaven die gemarkeerd zijn met een ‘sterretje’ (*) zijn alleen bestemd voor het schoolexamen. Het centraal examen vwo biologie 2018 wordt afgenomen op dinsdag 22 mei tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes. De overheid stelt regels op die betrekking hebben op specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

Deel 1.indd 3

09-03-17 19:04

Inhoud 3 voorwoord 6 tips

deel 1

oefenen op onderwerp 1 Cellen, organen en orgaanstelsels 9 opgaven 18 hints - uitwerkingen

2 Voortplanting en ontwikkeling 22 opgaven 28 hints - uitwerkingen

3 Erfelijkheid 31 opgaven 40 hints - uitwerkingen

4 DNA en *celcyclus 44 opgaven 54 hints - uitwerkingen

5 G enexpressie, RNA en eiwitsynthese 58 opgaven 68 hints - uitwerkingen

6 Evolutie: soortvorming en selectie 72 opgaven 78 hints - uitwerkingen

7 F otosynthese, dissimilatie en voortgezette assimilatie

12 Gaswisseling 159 opgaven 166 hints - uitwerkingen

13 Lever, nieren; uitscheiding 169 opgaven 174 hints - uitwerkingen

14* Gedrag en seksualiteit

177 opgaven 184 hints - uitwerkingen

15* Oog en andere zintuigen 188 opgaven 193 hints - uitwerkingen

16 Zenuwstelsel en spieren 196 opgaven 207 hints - uitwerkingen

17 Hormonale regeling 210 opgaven 218 hints - uitwerkingen

18 Huid en immuniteit 223 opgaven 229 hints - uitwerkingen

81 opgaven 94 hints - uitwerkingen

8 E cosystemen; interactie en regulatie 98 opgaven 115 hints - uitwerkingen

oriĂŤntatietoets

nagaan wat je al weet 235 opgaven

9 E cosystemen; dynamiek en *diversiteit 122 opgaven 131 hints - uitwerkingen

10 Voeding en vertering 136 opgaven 145 hints - uitwerkingen

11 Bloedsomloop 148 opgaven 155 hints - uitwerkingen

Deel 1.indd 4

* Dit onderwerp is alleen bestemd voor het schoolexamen.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

09-03-17 19:04

vwo biologie

deel 2a

examens met uitwerkingen Examen 2015-I (pilot) 253 opgaven 273 hints - uitwerkingen

Examen 2015-II (pilot) 280 opgaven 296 hints - uitwerkingen

Examen 2016-I 302 opgaven 321 hints - uitwerkingen

Examen 2016-II 328 opgaven 347 hints - uitwerkingen

deel 2b

niet-uitgewerkt examen Examen 2017-I 357 opgaven

bijlagen cijferbepaling onderwerpregister

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 5

09-03-17 19:04

Tips bij het maken van (examen)opgaven bij biologie Voorbereiding • Haal even rustig adem en ontspan je spieren. • Lees steeds eerst de vraag of opdracht die achter het nummer van de opgave staat en daarna pas de informerende tekst daarboven. Kijk dan goed naar wat echt gevraagd wordt. Je kunt belangrijke zinsdelen alvast markeren op je examenblad. • Bij open vragen moet je uitleg begrijpelijk zijn voor een leerling uit het voorgaande leerjaar. • Blijf niet te lang bezig met een moeilijke opgave. Loop niet achter op een tijdschema van ± 15 opgaven per uur. • Gebruik geen onduidelijke uitleg, zoals: er is invloed van... (stimulerend of remmend?); het is hoger (wat hoger dan wat?); de temperatuur verandert (wordt die hoger of lager?); de zuurgraad wordt minder (gaat de pH omlaag of wordt het minder zuur? gebruik niet het woord zuurgraad). • Bij meerkeuzevragen kun je foutieve antwoorden op je examenblad direct afstrepen, maar maak ze niet onleesbaar. Uitvoering • Sla na ieder antwoord steeds een regel over, of reserveer voldoende ruimte als het niet (volledig) af is. Zo kun je een overgeslagen opgave later snel terugvinden. • Gebruik voor het antwoord op een meerkeuzevraag één hoofdletter en geef geen uitleg. Streep die hoofdletter bij een wijziging door en zet een nieuwe letter er achter, dus niet er doorheen. • Ga na of je het antwoord uit de gegeven tekst moet halen of uit BiNaS/ScienceData. • Het aantal punten dat je voor een vraag kunt krijgen, geeft meestal aan uit hoeveel stappen een antwoord minstens moet bestaan. • Geef niet meer antwoorden of voorbeelden dan gevraagd; als er bv. twee gevraagd worden, worden de eerste twee alleen nagekeken. • Als bij een open vraag gerekend moet worden, zet die berekening er dan bij, ook als je die berekening niet geheel af kunt maken. Bepaalde rekenstappen leveren soms punten op. Wordt om een afronding gevraagd? Zo niet dan mag het berekende getal niet nauwkeuriger of onnauwkeuriger zijn dan de getallen die gegeven zijn. Dat wil zeggen niet meer, maar ook niet minder cijfers achter de komma. • Bij beschrijving van een experiment moet vaak de volgende zin toegevoegd worden: ‘De overige factoren zijn gelijk’. Noem deze factoren. • Maak bij tijdnood in ieder geval alle meerkeuzevragen. Begin daar op tijd aan. Controle als je klaar bent Lees nogmaals wat gevraagd wordt. Is het antwoord passend op de vraag? Volgen de zinnen in je antwoord elkaar logisch op? Zijn de juiste eenheden vermeld? Zijn bij diagrammen de x- en y-as voorzien van cijfers en eenheden? Is een lijn- of staafdiagram gevraagd? Teken de lijn niet voor het eerste of na het laatste meetpunt. Vaak is een vloeiende lijn vereist (mag zonder knikken vlak langs de punten lopen). • Let op het aantal significante cijfers, vóór of na de komma. Zijn deze in overeenstemming met genoemde waarden in de opgave? • Zijn minstens alle meerkeuzevragen beantwoord?

• • • •

Deel 1.indd 6

04-04-17 15:19

deel 1 oefenen op onderwerp

Deel 1.indd 7

09-03-17 19:04

Deel 1.indd 1

09-03-17 19:04

vwo biologie

1 Cellen, organen en orgaanstelsels Caulobacter Binnen het rijk van de bacteriën wordt een groep onderscheiden die de prosthecate bacteriën wordt genoemd. Tot deze groep behoren alle bacteriegenera die één prostheca of meer prosthecae bezitten. Een prostheca is een uitsteeksel van een cel dat cytoplasma bevat en dat omgeven is door de celwand van die cel. In afbeelding 1 zijn vier tekeningen van foto’s van elektronenmicroscopische opnamen van bacteriën weergegeven. afbeelding 1

1 Welke van deze tekeningen geven een bacterie uit de groep van de prosthecatebacteriën weer? A alleen 1 en 3 B alleen 1 en 4 C alleen 2 en 4 D alleen 1, 2 en 3 E alleen 2, 3 en 4 F 1, 2, 3 en 4 Afbeelding 2 is een elektronenmicroscopische foto van een deel van een Caulobacterbacterie.

Deel 1.indd 9

09-03-17 19:04

1 cellen, organen en orgaanstelsels

Examenbundel 2017 | 2018

afbeelding 2

bron: Th.D. Brock & M.T. Madigan, Biology of microorganisms, Englewood Cliffs, 1991, 736

Uit afbeelding 2 is af te leiden hoeveel maal de Caulobacter-bacterie op deze foto is vergroot. 2 Bereken de vergrotingsfactor van deze foto. Bacteriën van het genus Caulobacter hebben gedurende een deel van hun levenscyclus een prostheca. Caulobacter deelt zich op een bijzondere wijze. Bij de celdeling van de meeste bacteriën ontstaan uit één moedercel twee gelijke dochtercellen. Bij Caulobacter ontstaan bij de celdeling uit één moedercel twee ongelijke dochtercellen. Deze twee dochtercellen worden ‘zwermcel’ en ‘gesteelde cel’ genoemd. In afbeelding 3 is weergegeven op welke wijze een zwermcel zich deelt (periode z) en op welke wijze een gesteelde cel zich deelt (periode g). Caulobacter verspreidt zich door middel van de zwermcellen. Gesteelde cellen blijven op de plek waar ze met de steel (prostheca) zijn vastgehecht. afbeelding 3

bron: Th.D. Brock & M.T. Madigan, Biology of microorganisms, Englewood Cliffs, 1991, 737

Deel 1.indd 10

09-03-17 19:04

vwo biologie

1 cellen, organen en orgaanstelsels

Periode z, die met een zwermcel begint, duurt langer dan periode g, die met een gesteelde cel begint. Over dit verschil in duur van de perioden worden de volgende beweringen gedaan. 1 Periode z duurt langer, doordat in deze cel meer DNA gesynthetiseerd wordt. 2 Periode z duurt langer, doordat de zwermcel een steel vormt voor hij zich deelt. 3 Periode z duurt langer, doordat de zwermcel tijdens de deling een flagel vormt. 3 Welke van deze beweringen geeft een juiste verklaring voor de langere duur van de periode z? A bewering 1 B bewering 2 C bewering 3

Bacteriën In een experiment worden bacteriën van dezelfde soort in twee oplossingen (1 en 2) met een verschillende osmotische waarde gelegd. In afbeelding 4 is het experiment schematisch weergegeven. Er is aangegeven wat in beide oplossingen met een bacterie gebeurt. De oplossingen bevatten gelijke hoeveelheden lysozymen. Lysozymen zijn enzymen die de wand van een bacterie aantasten. In beide oplossingen komt de bacterie-inhoud vrij. In oplossing 1 barst de celmembraan, in oplossing 2 niet. De bacterie-inhoud is niet isotonisch met één van beide oplossingen. afbeelding 4

bewerkt naar: Th.D. Brock & M.T. Madigan, Biology of microorganisms, Englewood Cliffs, 1991, 60

4 Waardoor barst de celmembraan in oplossing 1 wel en in oplossing 2 niet? A Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 hoger is dan die van oplossing 2 en hoger dan die van de bacterie. B Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 hoger is dan die van oplossing 2, maar lager dan die van de bacterie. C Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 lager is dan die van oplossing 2, maar hoger dan die van de bacterie. D Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 lager is dan die van oplossing 2 en lager dan die van de bacterie.

Deel 1.indd 11

09-03-17 19:04

1 cellen, organen en orgaanstelsels

Examenbundel 2017 | 2018

Transport In afbeelding 5 zijn de twee mogelijke transportrichtingen van stoffen door dekweefselcellen in het lichaam schematisch weergegeven. Tot het externe milieu worden die ruimten in het lichaam gerekend die – zonder dat een celmembraan hoeft te worden gepasseerd – in verbinding staan met de buitenwereld. afbeelding 5

bron: L.C. Junquiera & J. Carneiro, Functionele histologie, Utrecht, 1981, 84

De celmembranen van de dekweefselcellen zijn met elkaar verbonden door een ’tight junction’. Over de functie van de tight junction zoals die uit afbeelding 5 is af te leiden, worden drie beweringen gedaan. 1 Door de aanwezigheid van de tight junction ontstaan compartimenten in de cellen. 2 Door de aanwezigheid van de tight junction wordt diffusie van stoffen in de cellen onmogelijk gemaakt. 3 Door de aanwezigheid van de tight junction wordt selectie van stoffen die tussen intern en extern milieu worden uitgewisseld, mogelijk gemaakt. 5 Welke van deze beweringen is of welke zijn juist? A alleen bewering 1 B alleen bewering 2 C alleen bewering 3 D alleen de beweringen 1 en 2 E alleen de beweringen 2 en 3 F de beweringen 1, 2 en 3 Enkele transportprocessen zijn: 1 de afgifte van hormonen aan het bloed, 2 de opname van vitamines uit de holte van de dunne darm, 3 de opname van glucose uit de holte van de dunne darm, 4 de afgifte van stoffen uit het bloed aan een nierkanaaltje, 5 de afgifte van melkzuur uit spierweefsel aan het bloed. Van sommige van deze transportprocessen kan de richting worden voorgesteld met een schema volgens tekening 1 of volgens tekening 2 in afbeelding 5.

Deel 1.indd 12

09-03-17 19:04

vwo biologie

1 cellen, organen en orgaanstelsels

tabel 1

proces(sen)

tekening 1 tekening 2

................... ...................

6 Vul tabel 1 in. Welk van de genoemde processen kan of welke kunnen door tekening 1 uit afbeelding 5 worden voorgesteld? En welk of welke door tekening 2?

Cellen Afbeelding 6 geeft een macrofaag weer. Macrofagen zijn witte bloedcellen die door fagocytose bacteriĂŤn en dode cellen in het lichaam opruimen. Bij het opruimen van een deeltje vindt een aantal processen plaats. Deze processen zijn in willekeurige volgorde: 1 versmelten van een fagosoom en een lysosoom, 2 vorming van verterende enzymen, 3 vorming van een lysosoom, 4 exocytose (= afgeven buiten de cel) van onverteerde resten, 5 enzymatische vertering van het opgenomen deeltje, 6 transport van verterende enzymen van de plaats van vorming naar de plaats van vorming van het lysosoom. afbeelding 6

7 In welk van de in afbeelding 6 benoemde delen vindt proces 2 plaats? En proces 3? Een bacterie is in een fagosoom opgenomen. 8 Geef de juiste volgorde waarin de processen 1 tot en met 6 plaatsvinden te beginnen met proces 2. ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 13

09-03-17 19:04

1 cellen, organen en orgaanstelsels

Examenbundel 2017 | 2018

In sloot en plas Ondergedoken waterplanten die in sloten en plassen leven, zijn aangepast aan het milieu onder water. Dit is onder meer te zien aan de bouw van de bladeren van ondergedoken waterplanten. In afbeelding 7 zijn vier dwarsdoorsneden van bladeren van verschillende soorten planten gegeven. De planten zijn in willekeurige volgorde: een ondergedoken waterplant, een naaldÂboom, een grassoort en een uitheemse soort. afbeelding 7

9 Welk van deze bladeren is het blad van een ondergedoken waterplant? Noem twee kenmerken van de bouw van het blad waaraan je dat kunt zien.

Deel 1.indd 14

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

09-03-17 19:04

vwo biologie

1 cellen, organen en orgaanstelsels

Menselijk lichaam In afbeelding 8 is een dwarsdoorsnede van het bovenlichaam van de mens getekend. De afbeelding geeft een onderaanzicht weer. afbeelding 8

bron: Ray Poritsky, Cross-sectional Anatomy to Color and Study, Philadelphia etc., 1996, section 29

Delen van het lichaam van de mens zijn (in alfabetische volgorde): aorta interpleurale ruimte linkerboezem linkerkamer linkerlong luchtpijp middenrif

rechterboezem rechterkamer rechterlong ribben ruggenmerg ruggenwervel slokdarm

Vijf van deze delen zijn in afbeelding 8 met cijfers aangegeven. 10 Neem tabel 2 over en geef bij elk cijfer de naam van het aangegeven deel. tabel 2

cijfer in afbeelding 8

1 2 3 4 5

11 Noem drie weefseltypen die voorkomen in een longkwab.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 15

deel van het lichaam

09-03-17 19:04

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de De Examenbundel bevat oefenexamens met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

vwo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

Samengevat biedt je een helder en

beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van

biologie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

grammatica en vele voorbeeldzinnen.

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006392029_EB_vBio_omslag.indd 1

drs. E.J. van der Schoot drs. A.N. Leegwater

Meer kans van slagen met Samengevat!

2017|2018

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

2017|2018 vwo

samengevat vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo h/v h/v

ÂŽ

Examenbundel!

examenbundel

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

vwo biologie

Bundels voor al je vakken bestel je op

9 789006 392029

11/05/17 13:36