Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels vmbo gt / mavo

Nederlands

978-90-06-39198-5

vmbo gt / mavo

Duits

978-90-06-39192-3

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

Engels Frans

wiskunde biologie nask 1

nask 2

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

978-90-06-39177-0

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

978-90-06-39165-7

De bundel is speciaal samengesteld voor dit

978-90-06-39194-7

978-90-06-39195-4 978-90-06-39178-7

978-90-06-39182-4

economie

vmbo gt / mavo

maatschappijkunde 978-90-06-39164-0

978-90-06-39166-4

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

978-90-06-39189-3

samengevat Nederlands 2F

Meer kans van slagen met Samengevat!

vmbo kgt

nask 1

overzicht van alle examenstof.

vmbo

vmbo kgt vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt

Samengevat biedt je een helder en beknopt

biologie nask 2

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

rekenen 2F

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk.

wiskunde

Met een compacte uitleg van grammatica en vele

aardrijkskunde

voorbeeldzinnen.

economie

2017|2018

vmbo

vmbo gt

2017|2018

vmbo gt / mavo

vmbo kgt

ÂŽ

schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

examenbundel

geschiedenis

De Examenbundel bevat oefenexamens met

978-90-06-39199-2

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

vmbo gt / mavo Duits

Bundels voor al je vakken bestel je op

J. Schoeman

Duits

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

geschiedenis

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391923_EB_vmDui_omslag.indd 1

9 789006 391923

9/05/17 14:46

Deel A.indd 1

07-04-17 10:34

2017|2018

vmbo gt / mavo

J. Schoeman

Duits

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Deel A.indd 1

07-04-17 10:34

Colofon Auteur J. Schoeman Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Grafivorm, Meppel

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl

ISBN 978 90 06 39192 3 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Deel A.indd 2

07-04-17 10:34

vmbo gt/mavo duits

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak Duits op niveau vmbo gt/mavo. Het eerste deel bestaat uit duidelijke informatie en handige tips die je kunt bestuderen voordat je aan de oefenopgaven begint. In het tweede deel kun je je leesvaardigheid oefenen in je eigen tijd en in je eigen tempo. De

examenbundel

bevat de volgende onderdelen:

de oriëntatietoets oefentoets met handig studieadvies deel 1A

algemene informatie over Duitsland

deel 1B

oefenen met leesstrategieën – signaalwoorden – hoe zien examenvragen eruit

deel 2A

losse examenteksten met woordenlijsten

deel 2B

examen van 2015-II met woordenlijsten

deel 2C

losse examenteksten met tips vooraf en uitleg van de antwoorden

deel 2D

examens van 2016-I en 2016-II met toelichting en uitleg

deel 2E

examen van 2017-I

bijlagen

cijferbepaling van oefenexamens - (oefenen met de) basiswoordenlijst

Het stappenplan op bladzijde 6 geeft je een idee hoe je met de werken.

examenbundel

kunt

Op www.examenbundel.nl vind je veel gratis oefenexamens die je kunt downloaden. Het centraal examen Duits vmbo gl en tl 2018 wordt afgenomen op donderdag 17 mei tussen 9.00 en 11.00 uur. De makers van de examenbundel wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017

Opmerking De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen in 2018, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn. © ThiemeMeulenhoff

Deel A.indd 3

07-04-17 10:34

Examenbundel 2017 | 2018

Inhoud 3 voorwoord

deel 2

oefenen met examenteksten 6 stappenplan 65 7 oriëntatietoets nagaan wat je nu kunt 9 oriëntatietoets

deel 1

voorbereiding op het centraal examen 23

25 26 30 32 34 35

39 40 54 59 62

A 1 2 3 4 5 6

het Duitse taalgebied geografie staatsinrichting en politiek geschiedenis onderwijs typisch Duits

losse examenteksten

met woordenlijsten

moeilijkheidsgraad ★ 67 1 examen 2013-II: 10 68 2 examen 2014-II: 6 69 3 examen 2014-II: 8

71 73 75 76

4 5 6 7

78 80 81 83 85

8 9 10 11 12

89 90 91 93 95 96 97 99 101 102 103 105 107 108

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

moeilijkheidsgraad ★★

examen examen examen examen

2013-II: 2014-II: 2014-II: 2014-II:

11 3 5 13

moeilijkheidsgraad ★★★

leesvaardigheid

1 het centraal examen 2 leesstrategieën 3 signaalwoorden 4 omgaan met moeilijke woorden 5 veelvoorkomende woorden en uitdrukkingen in de vraagstelling

Deel A.indd 4

ennis van land en k samenleving

examen examen examen examen examen

2013-II: 2013-II: 2014-II: 2014-II: 2014-II:

4 9 4 7 12

xamen 2015-II met e woordenlijsten

2015-II

examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen

2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II: 2015-II:

1★ 2 ★★ 3 ★★ 4 ★★★ 5 ★★ 6 ★★★ 7 ★★★ 8 ★★ 9★ 10 ★★ 11 ★★★ 12 ★ 13 ★★ 14 ★

07-04-17 10:34

vmbo gt/mavo duits

109

l osse examenteksten met uitwerkingen

moeilijkheidsgraad ★ 11 1 examen 2013-I: 1 113 2 examen 2014-I: 114 3 examen 2014-I: 115 4 examen 2015-I: moeilijkheidsgraad ★★ 116 5 examen 2014-I: 118 6 examen 2014-I: 120 7 examen 2015-I: 122 8 examen 2015-I: 123 9 examen 2015-I:

4 6 9 1

8 13 4 6 14

moeilijkheidsgraad ★★★ 124 10 examen 2014-I: 4 126 11 examen 2015-I: 2 127 12 examen 2015-I: 9 128 13 examen 2015-I: 11 130 14 examen 2015-I: 12 132 15 examen 2015-I: 13 134 uitwerkingen

187 188 189 191 193 194 195 197 199 200 201 202 204 205 207

2016-II

15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29

examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen

2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II: 2016-II:

1 ★★★ 2 ★★ 3 ★★ 4 ★★★ 5 ★★ 6★ 7 ★★★ 8 ★★ 9 ★★★ 10 ★ 11 ★★ 12 ★★ 13 ★ 14 ★ 15 ★★

208 uitwerkingen

221

e xamen 2017-I

223 examen 2017-I 151

153 154 155 157 159 160 161 163 165 166 167 169 170 173 174

xamen 2016-I en 2016-II e met uitwerkingen

2016-I

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen examen

2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I: 2016-I:

bijlagen

oefenen met de basiswoordenlijst basiswoordenlijst cijferbepaling examens 2015-II, 2016-I en 2016-II

uitwerkingen

Deel A.indd 5

1 ★★★ 2★ 3 ★★ 4 ★★ 5 ★★ 6★ 7 ★★ 8 ★★ 9 ★★ 10 ★★★ 11 ★★★ 12 ★★ 13 ★★★ 14 ★★

07-04-17 10:34

Examenbundel 2017 | 2018

stappenplan Natuurlijk kun je kriskras door de examenbundel gaan en met die onderdelen oefenen die jou belangrijk lijken. Je kunt het ook systematischer aanpakken en daar is dit stappenplan voor bedoeld. Het stappenplan leidt je op een slimme manier door de bundel en helpt je zo bij de voorbereiding op het examen.

augustus/september

oktober/december

januari/maart

april/mei

maak de oriëntatietoets

bestudeer onderdeel B3, B4 en B5 in deel 1

bestudeer in de basiswoordenlijst de woorden f t/m r

bestudeer in de basiswoordenlijst de woorden s t/m z

lees Kennis van land en samenleving in onderdeel A1 in deel 1

maak de vragen bij de teksten met *** in onderdeel A en C in deel 2

maak het hele examen in onderdeel B in deel 2

maak de vragen bij de teksten met * en ** in onderdeel A en C in deel 2

meer dan 15% fout

bekijk het studieadvies

meer dan 3 fout

nee

bestudeer de leesstrategieën volgens het studieadvies in onderdeel B2 van deel 1

nee

meer dan 15% fout

bestudeer nu geheel deel 1

bestudeer de uitwerkingen bij de teksten met *** in onderdeel C in deel 2

nee

maak de hele examens in onderdeel D in deel 2 en bestudeer de uitwerkingen

maak het examen in onderdeel E in deel 2

herhaal onderdeel B3 en B5 in deel 1 en de gehele basiswoordenlijst

examen bestudeer de uitwerkingen bij de teksten met * en ** in onderdeel C in deel 2

bestudeer in de basiswoordenlijst de woorden a t/m e

Deel A.indd 6

07-04-17 10:34

oriĂŤntatietoets nagaan wat je nu kunt In examenopgaven worden verschillende vaardigheden getoetst. Deze toets - geeft een globaal beeld van hoe goed of slecht je deze vaardigheden beheerst; - bestaat uit (aangepaste) examenvragen; - heeft ongeveer de omvang van een half examen. Wanneer je de scores invoert op www.examenbundel.nl onder het onderdeel oefenen bij Antwoorden OriĂŤntatietoets voor Duits vmbo gt, krijg je te zien met welke onderdelen uit de examenbundel je in ieder geval nog zou kunnen oefenen. Daarna kun je met behulp van het stappenplan op bladzijde 6 verder werken met de examenbundel. Vergeet niet ook de basiswoordenlijst achter in deze examenbundel door te nemen.

Deel A.indd 7

07-04-17 10:34

Deel A.indd 1

07-04-17 10:34

vmbo gt/mavo duits

oriëntatietoets Tekst 2

tekst 1

In een folder waarin boottochten op de Rijn worden aangeboden, vind je het

1 In een folder waarin boottochten op de Rijn worden aangeboden, vind je het volgende kortingsoverzicht. volgende kortingsoverzicht. Æ Noem twee groepen reizigers die altijd gratis mee mogen varen. Noem twee groepen reizigers die altijd gratis mee mogen varen.

Twintig scholieren (15 en 16 jaar oud) willen een rondvaart maken op de Rijn.

2 Twintig scholieren (15 en 16 jaar oud) willen een rondvaart maken op de Rijn. Æ Hoeveel procent korting krijgt deze groep? Hoeveel procent korting krijgt deze groep?

Die Spartarife der KD (Köln Düsseldorfer) FAMILIENTICKETS Linienfahrten: € 53,00 Rundfahrten: ab € 21,00

SENIORENTARIFE Fahrgäste ab 60 Jahren erhalten montags und freitags 50% Ermäßigung auf allen Linienfahrten.

GRUPPENERMÄßIGUNG FÜR ERWACHSENE 10% ab 10 zahlenden Personen 15% ab 20 zahlenden Personen 20% ab 30 zahlenden Personen 25% ab 40 zahlenden Personen

SCHÜLER-/STUDENTENTARIFE Schüler und Studenten bis 27 J. erhalten 50% Ermäßigung auf allen Linienfahrten und 25% Ermäßigung auf Rundfahrten.

KINDERTARIFE ¾ Kinder unter 4 Jahren fahren kostenlos. ¾ Kinder von 4 bis 13 Jahren fahren für nur € 5,00 auf allen Rund- und Linienfahrten. ¾ Mittwoch ist Familientag! Da können Kinder (4 - 13 J.) in Begleitung eines voll zahlenden Erwachsenen auf allen Rund- und Linienfahrten kostenlos mitfahren.

GT-0063-a-11-2-o

Deel A.indd 9

GEBURTSTAGS-NULLTARIF Geburtstagskinder — egal welchen Alters — fahren auf den Schiffen der KD zum Nulltarif.

lees verder ►►►

07-04-17 10:34

Tekst 5

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

Wat maakt 13 tekst 2 de BMW “Öko-Sportwagen” zo bijzonder?

A Hij is de meest gestroomlijnde sportwagen. B Hij is de snelste auto ter wereld. 3 Wat C maakt BMW ‘Öko-Sportwagen’ zo bijzonder? Hij de is erg zuinig. A Hij is de meest gestroomlijnde sportwagen. D Hij veroorzaakt geen milieuschade. B Hij is de snelste auto ter wereld. C Hij is erg zuinig. 1p 14 Welk nadeel van de milieuschade. BMW “Öko-Sportwagen” wordt er in de tekst genoemd? D Hij veroorzaakt geen

4 Welk nadeel van de BMW ‘Öko-Sportwagen’ wordt er in de tekst genoemd?

BMW präsentiert Öko-Sportwagen BMW wird in Kürze ein ganz besonderes Modell vorstellen. Der sportliche Wagen wird mit sehr viel Leistung aufwarten, wobei sich der Verbrauch dennoch in einem geringen Rahmen hält. Die neue Studie mit Sportwagencharakter hat ein enormes Sparpotential, so der Hersteller. Die Kunden von BMW sollen Spaß am Fahren haben und trotzdem sehr viel einsparen. Äußerlich sieht das Modell schon aus wie ein kleiner Rennwagen und auch im Inneren steht eine enorme Technik zur Verfügung. Der Zweisitzer ist sehr bequem, hat jedoch nur eine geringe Zuladefläche. In nur 4,8 Sekunden schafft er es auf Tempo 100 durch enorme 356 PS. Das Geheimnis steckt unter der Motorhaube: Das Auto wird angetrieben von einem Diesel, der mit zwei Elektromotoren funktioniert. Dies erklärt auch den geringen Verbrauch, denn die Elektromotoren können die Energie zurückgewinnen, die der Dieselmotor an den Wagen abgibt. Der Durchschnittsverbrauch liegt bei 3,76 Liter Diesel auf 100 Kilometer. Der entsprechende C02-Ausstoß bei Dieselbetrieb entspricht somit 99 Gramm pro Kilometer.

GT-0063-a-11-2-o

Deel A.indd 10

lees verder ►►►

07-04-17 10:34

oriëntatietoets

vmbo gt/mavo duits

tekst Tekst38 Zwischen Mathe und Manege Ramona steht in einer grünen Gardeuniform am Rande des Zirkuszeltes und verkauft Zuckerwatte. Kurze Zeit später wird sie in der Vorstellung akrobatische Kunststücke vorführen. Mit ihren 14 Jahren ist sie keineswegs die jüngste Artistin beim Zirkus Caroli. Zu dem Kölner Unternehmen gehören 17 Kinder, die alle in den Betrieb eingebunden sind. Hauptschulabschluss. Die Idee der fahrenden Penne stammt aus Holland, wo diese schon seit 50 Jahren existieren. Die „Evangelische Zirkus- und Schausteller Seelsorge“ griff die Idee auf und schrieb alle Bundesländer an, etwas Ähnliches auch für Deutschland zu entwickeln. An dem Projekt beteiligen sich zehn Zirkusse mit 58 Kindern. Obwohl es sich bewährt hat, findet das Projekt bislang keine Nachahmer. Hauptursache: die Finanzierung der teuren Minischule.

(1) „Das kommt automatisch“, sagt Zirkuschef Eugen Neigert. „Die Kinder wollen das machen, was die Größeren tun.“ Die meisten Artisten, Clowns und Dompteure setzen eine Familientradition fort. Das Zirkusleben fordert aber ein hohes Anpassungsvermögen, vor allem von den Kindern. Selten besuchen sie länger als einige Wochen dieselbe Schule. Regelmäßig müssen sie sich in einen neuen Klassenverband eingewöhnen. „Wenn die Kinder etwas nicht wissen, werden sie von ihren Mitschülern gnadenlos verspottet.“, sagt Annette Schwer. Die ehemalige Gesamtschullehrerin leitet ein in Deutschland einmaliges Projekt: die „Schule für Zirkuskinder“ in Düsseldorf. Eine Lehrkraft betreut die Kinder eines Zirkusbetriebes über das gesamte Schuljahr. Der Unterricht findet in einem speziell hergerichteten Bauwagen statt, den der Zirkus von Spielort zu Spielort mitzieht.

(3) Deshalb hat der wohlhabende Münchener Zirkus Krone schon vor Jahren Eigeninitiative ergriffen und eine Privatschule für Zirkuskinder gegründet. Probleme mit dem Lernstoff haben die Krone-Schüler in ihrer Schule nicht, das hohe Lernniveau der Zirkuskinder ist auch „kein Wunder“: „Der Unterricht ist hier intensiver als in den herkömmlichen Schulen. Bei uns bekommen die Kinder gezielten Einzelunterricht“, sagt Lehrerin Coulin. „Und Schule schwänzen geht bei uns gar nicht, das würden die Eltern ja sofort mitkriegen.“ Obwohl die Kinder der Krone-Schule oft „sehr gute Schüler sind“, geht von ihnen kaum einer aufs Gymnasium — einmal Zirkus, immer Zirkus, heißt ein altes Sprichwort unter fahrenden Leuten.

(2) Von den mittlerweile acht Lehrerinnen wird große Flexibilität verlangt. Sie unterrichten regelmäßig an anderen Orten und bilden sich stetig in allen Fächern fort. „Das Engagement ist deutlich höher als bei Regelschulen, aber das ist es, was uns reizt“, schwärmt Annette Schwer. Nun zeigen sich die ersten Früchte: Im vergangenen Jahr bestanden vier Schüler der Düsseldorfer Zirkusschule den

GT-0063-a-11-2-o

Deel A.indd 11

lees verder ►►► 11 11

07-04-17 10:34

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

5 ‘Das kommt automatisch’ (Zeile 1) Was ist damit gemeint? A Bei Zirkuskindern steigert sich mit dem Alter ihr Können wie von selbst. B Zirkuskinder folgen meistens von selbst dem Vorbild ihrer Verwandten. C Zirkuskinder haben die Zirkusarbeit im Blut und brauchen darum wenig Training. 6 ‘Selten besuchen … Klassenverband eingewöhnen.’ (Zeile 8-11) Wie schließen diese Sätze an den vorhergehenden Satz an? A mit einer Erklärung B mit einer Lösung C mit einer Schlussfolgerung 7 ‘Von den … Annette Schwer.’ (Zeile 24-30) Was geht aus diesen Zeilen über die Zirkusschule hervor? A Sie bietet den Schülern ein umfangreiches Bildungsangebot. B Sie hat eine ständig wechselnde Lehrerschaft. C Sie stellt hohe Anforderungen an ihr Personal. D Sie verbucht größere Erfolge als andere Schulen.

8 ‘Zirkusschule’ (Zeile 33) Noem twee andere begrippen waarmee in deze alinea hetzelfde wordt aangeduid. Schrijf de Duitse begrippen over uit de tekst.

9 ‘Deshalb hat … Zirkuskinder gegründet.’ (Zeile 46-49) Warum hat Zirkus Krone das gemacht? A Der Zirkus fand die Regelschulen nicht streng genug. B Der Zirkus war unzufrieden über die Lehrpläne der Regelschulen. C Es gab damals noch keine öffentliche Schule für Zirkuskinder. D Teilnahme an dem Düsseldorfer Projekt kostete den Zirkus zu viel.

10 Wodurch kann man den Doppelpunkt zwischen ‘kein Wunder’ und ‘Der Unterricht’ (Zeile 53) ersetzen? A aber B auch C denn D sogar 11 ‘sehr gute Schüler sind’ (Zeile 60) Warum stehen diese Worte im Text in Anführungszeichen? A Weil sie hervorgehoben werden sollen. B Weil sie nicht ernst gemeint sind. C Weil sie zitiert worden sind.

Deel A.indd 12

07-04-17 10:34

oriëntatietoets

vmbo gt/mavo duits

tekst Tekst 124 Ganz tief unten Greg Stemm gehört zu den mehr als hundert Unternehmern, die professionell Schiffswracks aufspüren. Ein Jahrzehnt suchte er nach der versunkenen SS Republic.

(1) Langsam gleitet die Kamera über den Meeresboden. Das Wasser ist trüb. Verwitterte Holzstücke ragen hie und da aus dem Sand. Das Objektiv nähert sich den schemenhaften Umrissen eines verwitterten Ankers. Die nächste Szene zeigt einen großen Haufen Münzen. Einzelne Stücke werden vom Greifarm eines Roboters vorsichtig von Sand befreit und in einen weißen Plastikbehälter gesteckt. Was hier scheinbar wahllos verstreut über den Meeresboden liegt, sind die Überreste des großen Raddampfers SS Republic. Wo genau diese Aufnahmen gemacht wurden, weiß außer der amerikanischen Firma ‘Odyssey Marine Exploration’ niemand so ganz genau. Der genaue Fundort zählt zu den gut gehüteten Geheimnissen des Bergungsunternehmens, das sich auf die Suche von Schiffswracks spezialisiert hat. Nadel im Heuhaufen (2) Mit der Entdeckung der SS Republic gelang Odyssey ein großer Treffer. Für Odyssey-Mitbegründer Greg Stemm war es die Suche nach der Nadel im Heuhaufen: „Ich habe ein Jahrzehnt gebraucht, um die SS Republic zu finden“, sagt er. Ein Vorhaben, das ohne den Einsatz von hochmoderner Ausrüstung undenkbar war. Mehr als 2 500 Quadratkilometer Meeresboden suchten die Spezialisten des Unternehmens ab, bevor sie in 500 Metern Tiefe fündig wurden. Dort kommt nur ein Tauchroboter hin. Schwarze Schafe (3) Odyssey arbeitet bei der Schatzsuche mit Archäologen zusammen. Man will sich nicht dem Vorwurf der Plünderei aussetzen. Aber die Aussicht auf vermeintlich schnell verdientes Geld lockt viele Glücksritter an. Sie richten großen Schaden an, weil sie den Fundort verwüsten, der für Archäologen von unschätzbarem Wert ist. (4) Die Risiken für die Odysseymitarbeiter sind schwer einzuschätzen. Oft verbringen sie Jahre damit, ein gesunkenes Schiff zu lokalisieren. Schlechtes Wetter oder Ärger mit Behörden, etwa wegen fehlender Genehmigungen, können die Kosten schnell in atemberaubende Höhen treiben. Die Schatzsuche auf dem Meeresgrund kann sich so leicht zu 15 entwickeln.

GT-0063-a-11-2-o

Deel A.indd 13

lees verder ►►► 13 13

07-04-17 10:34

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

12 Alinea 1 bestaat uit twee delen. Deel 1 beschrijft wat de camera laat zien. Deel 2 geeft een toelichting op de vindplaats van het scheepswrak. Met welke zin begint deel 2? Schrijf de eerste twee woorden van die Duitse zin over.

13 Was wird aus dem 2. Absatz über die Suchaktion nach der SS Republic deutlich? A Sie hat länger gedauert als geplant. B Sie hat nicht gebracht, was man erhofft hatte. C Sie hat viel Mühe und Zeit gekostet. D Sie war nur durch einen Zufall erfolgreich.

14 ‘Schwarze Schafe’ (Absatz 3) Wer ist damit gemeint? A Archäologen (Zeile 17) B Glücksritter (Zeile 19) C Odysseymitarbeiter (Zeile 21) D Behörden (Zeile 23)

15 Was passt im Sinne des Textes in die Lücke in Zeile 26? A einem lebensgefährlichen Abenteuer B einer riskanten Investierung C einer touristischen Attraktion

Deel A.indd 14

07-04-17 10:34

OrIënTATIETOETs

vmbo gt/mavo duits Tekst 2

tekst 5 1p

Welke uitspraak over “Straßenkunst/Streetart” is juist volgens deze tekst?

A “Streetart” is vooral in Frankrijk erg populair. 16 Welke uitspraak over ‘Straßenkunst/Streetart’ is juist volgens deze tekst? B “Streetart”-kunstwerken worden vaak besmeurd door vandalen. A ‘Streetart’ is vooral in Frankrijk erg populair. C Er wordt steeds strenger tegen “Streetart”-kunstenaars opgetreden. B ‘Streetart’-kunstwerken worden vaak besmeurd door vandalen. D Met “Streetart” de maker ervan een boodschap overbrengen. C Er wordt steeds wil strenger tegen ‘Streetart’-kunstenaars opgetreden.

D Met ‘Streetart’ wil de maker ervan een boodschap overbrengen. 3 Waarom hebben “Streetart”-kunstenaars vaak een bijnaam? 17 A Waarom hebben vaak een bijnaam? Zo kunnen ze‘Streetart’-kunstenaars elkaar belachelijk maken. A Zo kunnen ze elkaar belachelijk maken. B Zo kunnen ze hun naam laten aansluiten op hun kunstwerken. B Zo hun en naam laten aansluiten op hun C Zokunnen zijn hunze naam kunst voor anderen beter te kunstwerken. onthouden. C Zo zijn hun naam en kunst voor anderen beter te onthouden. D Zo zijn ze moeilijker te vinden. D Zo zijn ze moeilijker te vinden.

Straßenkunst

Wer öfter durch Hamburg läuft, entdeckt immer mehr kunstvoll gesprayte oder gedruckte Abbildungen an den Häusern oder sogar mitten auf dem Gehweg. Es handelt sich dabei um Straßenkunst, oder auf Englisch: „Streetart“. Es ist normalerweise eine illegale Kunst. Es gibt aber auch Künstler, die von Firmen legale Aufträge bekommen. Viele Menschen verwechseln diese Kunstform mit Graffiti. Bei Graffiti ist die Schrift (Buchstaben und Zahlen) am wichtigsten, bei der Streetart aber, nehmen Bilder eine zentrale Rolle ein. Es wird versucht, Geschichten mithilfe von Kunstwerken zu erzählen. Viele Streetart-Künstler wenden sich gegen die Gesellschaft. Der Franzose Gérard Zlotykamien gilt als der erste Künstler, der im öffentlichen Raum arbeitete, und somit als Gründer der Streetart. Für viele Künstler ist es wichtig, einen eigenen Namen in der Streetart-Welt zu schaffen. Allerdings ist die Gefahr einer Strafverfolgung sehr groß, da diese Form der Kunst gesetzlich verboten ist. Die Künstler möchten darum unbekannt bleiben und kennen sich untereinander daher meist nur unter ihrem Spitznamen.

GT-0063-a-12-2-o

Deel A.indd 15

lees verder ►►► 15 15

07-04-17 10:34

0rIënTATIETOETs

Examenbundel 2017 | 2018

Tekst 5

tekst 6 1p 14 Een vriendin van je houdt ontzettend van koken. 18 Een vriendin je houdt ontzettend  Welkvan tv-programma zou voorvan haarkoken. daarom interessant kunnen zijn? Welk tv-programma zou voor haar daarom interessant zijn? Schrijf de Duitse naam van het programma op kunnen in de uitwerkbijlage. Schrijf de Duitse naam van het programma op.

WDR

NDR

Panda, Gorilla & Co.

12.45

WDR aktuell Nachr.

Amnesie Folge 241 (7. St.)

Mod.: Birget Klaus,

13.00

Servicezeit: Reportage

Arztserie, Dtl. 2004 (Wh.)

Dennis Wilms Wildnis aus

Magazin. (Wh.)

Mit J. Hitzblech

zweiter Hand Experiment

13.30 14.15

12.15

BR BAYERN

12.00

12.30

Planet Wissen Magazin

In aller Freundschaft

13.05

Typisch! Doku (Wh.)

Arztserie, Dtl. 2007 (Wh.)

13.35

Brisant Magazin (Wh.)

Kriminalreport (Wh.)

14.00

NDR aktuell Nachr.

13.30

Der Trödel-King

Moderation: Andrea

14.15

Bilderbuch Deutschland

14.15

Maritime Doku-

Grießmann 15.00

In aller Freundschaft

Planet Wissen

Renaturierung (Wh.)

Bochum. Blume im Revier

mentation Ihre Heimat

(Wh.)

war das Meer. Doku, Dtl.

Magazin. Das Schwarze

15.00

NDR aktuell Nachr.

Meer - Ein Relikt der

15.15

Auf Entdeckerreise durch

2005 (Wh.) 15.00

Dahoam is dahoam

Sinflut?

Kanadas Norden (2)

16.00

WDR aktuell Nachr.

Von Einsiedlern und

16.15

Daheim & unterwegs

Indianern. 3-tlg. Doku, Dtl.

15.30

Wir in Bayern Magazin

Familienserie, Dtl. 11 (Wh. v. gest.)

08 (Wh.) 3. Teil: morgen

16.45

Rundschau Magazin

René le Riche und

16.00

NDR aktuell Nachr.

17.00

Am Großvenediger

Annika Wichmann.

16.10

Mein Nachmittag Mag.

Eine Familie an dem

Kreative Küche: Die

Kochen vor Wut:

vierthöchsten Berg

Fasten-Suppe / Fit und

Aggressionsbewältigung

Österreichs. Doku (Wh.)

Magazin. Moderation:

gesund: Tag 2 der

17.10

Nashorn, Zebra & Co.

17.30

Frankenschau aktuell /

Fastenwoche

Was Zwiebeln bei Pavianen

Schwaben & Altbayern

18.00

Lokalzeit Magazin

bewirken. Doku-Soap (Wh.)

Akt.

18.05

Hier und heute Mag.

NaturNah Auf Jagd mit dem

18.00

Abendschau Nachrichten

18.20

Servicezeit Magazin

Adler - Der Falkner. Doku.

18.45

Rundschau Magazin

18.50

Aktuelle Stunde

Dtl. 2011 - Dietmar Damm

19.00

Gesundheit! Magazin

19.30

Lokalzeit Magazin

und seine 20 Greifvögel

Thema: Haarausfall bei

20.00

Tagesschau Nachr.

leben in Großenaspe im

Frauen

18.15

Kreis Segeberg. 18.45 20.00

19.45

Dahoam is dahoam

DAS! Nur für Bremen: bis

Kleine Stiche Folge 688.

20.00 Uhr Radio Bremen TV

Familienserie, Dtl. 11 -

Tagesschau Nachr.

Veronica entdeckt einen Ring in Alfreds Jackett.

GT-0063-a-12-2-o

Deel A.indd 16

lees verder ►►► © ThiemeMeulenhoff

07-04-17 10:34

OrIënTATIETOETs

vmbo gt/mavo duits

tekst 7

Tekst 7

Hauptstadt der Wildschweine Immer mehr Wildschweine verlassen die Wälder — und ziehen in die Stadt. In Berlin machen 8 000 von ihnen Gärten, Parks und Straßen unsicher. (1) Die Metropole ist die unumstrittene Hauptstadt der städtischen Wildschweine. Rund 5 000 sind im Stadtgebiet heimisch — in schwachen Zeiten. Doch: „Es werden immer mehr“, sagt Derk Ehlert, Jagdreferent in Berlin. Ungefähr alle drei Jahre steigt die Zahl der Tiere sprunghaft an, um dann für etwa zwei Jahre wieder auf „Normalmaß“ zu sinken. Aber jedes Mal ist der Spitzenwert höher als der vorherige. Etwa 500 000 Wildschweine wurden letztes Jahr bundesweit geschossen oder verendeten bei Verkehrsunfällen — vor vier Jahrzehnten waren es noch 50 000. (2) Doch warum verlassen die Tiere den Wald und ziehen in Stadtnähe? Es gibt viele Gründe: „Etwa die “, so Ehlert. „In Raps- und Maisfelder fühlen sie sich wie 21 im Paradies.“ In Berlin stehen zudem viele Eichen — Eicheln sind eines ihrer Leibgerichte. Auch das macht die Hauptstadt für Wildschweine zum beliebten Ausflugsziel. „Einen Komposthaufen riechen die auf drei Kilometer“, sagt Ehlert. Mülleimer mit Essensresten sind ebenso beliebt wie Beete, wo Blumenzwiebeln locken. Die Tiere vertilgen beinahe alles, was sie kriegen können: Würmer, Wurzeln, Mäuse, Kartoffeln. Und: Je mehr Futter, desto mehr Nachwuchs. Je mehr Nachwuchs, desto mehr neue Reviere müssen erobert werden — aus Gewohnheit wieder in der Stadt. Es gibt sogar Tierliebhaber, die „gezielte Fütterungen“ vornehmen und säckeweise Fressbares verteilen. Das ist zwar verboten, wird aber kaum bestraft. Weil es, so Ehlert, „nicht entscheidend für den Zuzug der Tiere ist“. (3) Für Wildschweine sind die grünen Achsen der Stadt sehr attraktiv: Über S-BahnTrassen, Brachen und Parkwege können sie praktisch jeden Ort der City erreichen, ohne sich allzu häufig auf Straßen begeben zu müssen. Vor einigen Jahren trabten zwei Tiere sogar mitten im Zentrum über den Alexanderplatz. „Im Wald werden Wildschweine stärker gejagt, in der Stadt sind sie sicherer“, so Ehlert. (4) Es gibt einen Plan, die Berliner Wildschweine besser im Zaum zu halten. Wie realistisch dieser Plan ist, ist allerdings umstritten. Die Idee: Über Futterautomaten könnte man den Tieren ein Anti-Baby-Hormon verabreichen. Viele Jäger wehren sich dagegen, denn dann dürften sie das Fleisch geschossener Exemplare — pro Kilo fünf Euro wert! — nicht mehr verkaufen. Ob sich die Wildschweine mit der mechanischen Fütterung anfreunden würden, ist außerdem fraglich. „Kein Schwein ist wie das andere“, sagt Ehlert. „Sie sind so individuell wie wir Menschen.“

GT-0063-a-12-2-o

Deel A.indd 17

17 17 ►►► lees verder

07-04-17 10:34

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

19 ‘Die Metropole … städtischen Wildschweine.’ (Absatz 1) Was ist damit gemeint? A Berlin trifft besondere Maßnahmen gegen die Wildschweinplage. B Das Wildschwein ist das beliebteste Tier der Berliner. C In Berlin gibt es inzwischen mehr Wildschweine als im Wald. D In Berlin leben mehr Wildschweine als in anderen Städten.

20 Welche Aussage stimmt mit dem 1. Absatz überein? A Das Bejagen von Wildschweinen wird immer populärer unter Jägern. B Man untersucht, wie man die Anzahl der Wildschweine verringern kann. C Umfang und Zunahme des Berliner Wildschweinbestands sind bekannt. D Wildschweine müssen in Berlin dringend besser geschützt werden.

21 Was passt im Sinne des Textes in die Lücke im 2. Absatz? A Fortpflanzungsmöglichkeiten B Nahrungsbedingungen C Naturschutzgebiete

22 ‘Es gibt … kaum bestraft.’ (Absatz 2) Warum wird das Füttern von Wildschweinen kaum bestraft? A Es ist kein Hauptgrund für die Zunahme der Wildschweine. B Es ist sehr schwierig die Täter zu ergreifen. C Es verhindert, dass Wildschweine große Schäden anrichten.

23 Was ist der Kern des 3. Absatzes? A Bei den Einwohnern und Besuchern Berlins verursachen Wildschweine viel Angst und Panik. B Städtische Wildschweine benehmen sich meistens frecher als Wildschweine in der Natur. C Wildschweine können sich leicht und fast ohne Gefahr für sich selbst durch Berlin bewegen. D Wildschweine sind immer öfter in Verkehrsunfälle verwickelt. 24 ‘Wie realistisch … allerdings umstritten.’ (alinea 4) Welke twee redenen worden daarvoor in deze alinea genoemd?

Deel A.indd 18

07-04-17 10:34

vmbo13 gt/mavo duits Tekst

OrIënTATIETOETs

tekst 8

Geef van elk van de volgende beweringen aan of deze wel of niet overeenkomt met de tekst. 25 Geef van volgende beweringen aan of deze wel of niet overeenkomt met Kruis van aan elk ‘wel’ of de ‘niet’ in de uitwerkbijlage. de tekst. 1 Het motorseizoen wordt geopend en afgesloten met een feest. 1 wordt een geopend en afgesloten met een feest. 2 Het Elk motorseizoen lid moet regelmatig activiteit organiseren. 2 Elk lid moet regelmatig een activiteit organiseren. 3 Elk lid is verplicht een veiligheidscursus te volgen. 3 Elk lid is verplicht een veiligheidscursus te volgen. 4 Iedereen die lid wil worden, wordt ook toegelaten.

4 Iedereen die lid wil worden, wordt ook toegelaten.

Klever Motorrad Club: Wir über uns Unser Club hat etwa 60 Mitglieder jeden Alters und Berufs. Wir treffen uns 14-tägig am Freitagabend in unserem Clublokal zum gemütlichen Beisammensein. Über eine Mitgliedschaft wird bei unserer Jahreshauptversammlung entschieden. Wir beginnen die Saison mit einer Eröffnungsfete, dann folgen in der gesamten Saison diverse Veranstaltungen; z. B. Rennstreckentermine, Touren, Sicherheitstraining, Clubrallye, usw.. Am Ende der Saison gibt es natürlich auch eine Fete. Wie man sieht, ist bei uns immer etwas los und der Spaß am gemeinsamen Hobby kommt natürlich auch nicht zu kurz. Besonders empfehlenswert ist unser Fahrsicherheitstraining, das wir regelmäßig clubintern veranstalten. Der Mitgliedsbeitrag beträgt 48 €/Jahr. Über eine eventuelle Aufnahme entscheidet die Jahreshauptversammlung; Voraussetzung für die Aufnahme ist eine regelmäßige Teilnahme an den Clubveranstaltungen und den Clubabenden.

GT-0063-a-12-2-o

Deel A.indd 19

lees verder ►►►

19 19

07-04-17 10:34

Deel A.indd 20

07-04-17 10:34

deel 1 voorbereiding op het centraal examen

Deel A.indd 21

07-04-17 10:34

Deel A.indd 22

07-04-17 10:34

onderdeel A kennis van land en samenleving 1 het Duitse taalgebied 2 geografie 3 staatsinrichting en politiek 4 geschiedenis 5 onderwijs 6 typisch Duits In dit onderdeel krijg je informatie over Duitsland. In het examenprogramma Duits staat dat je kennis van land en samenleving moet kunnen toepassen bij het herkennen van cultuuruitingen (zoals allerlei soorten teksten). Bovendien kan het je helpen de examenteksten beter te begrijpen als je meer weet over het land waar de tekst vandaan komt. Ook is deze kennis een voordeel bij het maken van kijk- en luistertoetsen. De schuingedrukte woorden zijn Duitse woorden die handig zijn om te kennen. Als je wilt controleren of je dit onderdeel goed hebt bestudeerd, kun je gebruikmaken van de studievragen op www.examenbundel.nl of de interactieve quiz doen op www.kennisvanlandenvolk.nl.

Deel A.indd 23

07-04-17 10:34

Deel A.indd 24

07-04-17 10:34

vmbo gt/mavo duits

A 1 het

KENNIS VAN LAND EN samenleving

Duitse taalgebied

Het Duits is de officiële taal van Duitsland, Oostenrijk en Liechtenstein. In Zwitserland is het ‘Zwitserduits’ een van de officiële talen, naast Frans en Italiaans. In Luxemburg, België (het oostelijk deel dat grenst aan Duitsland), Denemarken (Zuid-Jutland), Italië (Zuid-Tirol) en het Franse Elzas-Lotharingen wordt ook Duits gesproken. Zelfs in Namibië (een vroegere Duitse kolonie) en landen van het voormalige Oostblok wordt Duits gesproken. In Europa hebben rond de 120 miljoen mensen Duits als moedertaal. Daarmee is Duits de meest gesproken voertaal in de Europese Unie.

Deel A.indd 25

07-04-17 10:34

KENNIS VAN LAND EN samenleving

Examenbundel 2017 | 2018

A 2 geografie Na de Tweede Wereldoorlog werd het Deutsche Reich door de geallieerden opgedeeld in vier zones en in een later stadium onstonden daaruit de Bundesrepublik Deutschland (BRD) en de Deutsche Demokratische Republik (DDR) (zie A4 geschiedenis, Duitsland in de twintigste eeuw, op bladzijde 32 en 33). Berlijn, dat daarvoor de hoofdstad was, kwam in de DDR te liggen en werd opgesplitst in West-Berlijn en Oost-Berlijn. Na die Wiedervereinigung (de Duitse hereniging) op 2 oktober 1990 heet Duitsland weer gewoon Deutschland. Het is nu qua oppervlakte het zesde land van Europa en is bijna negen keer zo groot als Nederland. Duitsland ligt centraal in Europa en grenst aan negen landen. Duitsland bestaat uit drie grote geografische landschappen: vanuit het noorden verandert het landschap geleidelijk van vlak laagland via middelgebergte naar het hooggebergte van de Alpen. Omdat Duitsland uit zulke verschillende landschappen bestaat, is het erg in trek bij toeristen. Dat geldt voor zowel strandliefhebbers als wandelaars en wintersporters. Zo zijn de Duitse waddeneilanden in het noorden voor de kust van Ostfriesland en de stranden aan de Ostsee enorm populair. Dan is er de Eifel, een dunbevolkte streek, die vlak over de grens bij Zuid-Limburg begint. In het noorden van de Eifel ligt het Nationalpark Eifel dat uit beboste heuvels, mooie stuwmeren en ongerepte beekdalletjes bestaat en wordt begrensd door de rivier de Mosel (Moezel). Het gebied rond de Moezel is beroemd om zijn wijnbouw en historische gebouwen. De Harz is een middelgebergte dat in drie deelstaten ligt: Saksen-Anhalt, Nedersaksen en Thüringen (zie kaartje hiernaast). In de winter ben je hier behoorlijk zeker van sneeuw. De Harzer-Hexen-Stieg-wandelroute is 97 kilometer lang en werd in 2008 verkozen tot Duitslands mooiste wandelroute. Het Schwarzwald is een dichtbebost middelgebergte in het zuidwesten van Duitsland. Het is het grootste middelgebergte van Duitsland en een van de populairste toeristenbestemmingen in Duitsland. In het Zwarte Woud kun je goed wandelen, maar er zijn ook verschillende meren. Verder is hier de koekoeksklok uitgevonden; je vindt er dan ook verschillende musea en winkeltjes met koekoeksklokken. En natuurlijk eet je hier de Schwarzwälder Kirschtorte (kersentaart met chocola). In het zuiden van Duitsland liggen de uitlopers van de Alpen. Waarschijnlijk heb je weleens gehoord van Garmisch-Partenkirchen, gelegen aan de voet van de hoogste berg van Duitsland, de Zugspitze, 2962 meter hoog. Hier vindt elk jaar op nieuwjaarsdag een wedstrijd schansspringen plaats, die ook op de Nederlandse televisie uitgezonden wordt.

Deel A.indd 26

07-04-17 10:34

KENNIS VAN LAND EN samenleving

vmbo gt/mavo duits

Kopenhagen

DÄNEMAR K N

Ostsee Nordsee

Kiel

Schleswig - Holstein Bremerhaven

Wilhelmshafen Groningen

Hildesheim

Nordrhein-Westfalen

MönchenGladbach Köln Aachen

Paderborn

Dortmund Hagen

Salzgitter

Göttingen

Magdeburg

Sachsen - Anhalt

Kassel

Bonn

Hessen

Frankfurt

Rheinland-Pfalz Saarland

Wiesbaden

Erfurt

Thüringen

Würzburg

Mannheim

Gera

Chemnitz

Cheb

Bamberg

Prag

TSCHECHIEN

Neurenberg

Karlsruhe

Stuttgart

Baden-Württemberg

F R A NKREICH

Zwickau

Erlangen

Heidelberg

Dresden

Sachsen

Nancy Straßburg

Leipzig

Mold

Saarbrücken Ludwigshafen

Cottbus

Jena

Deutschland Main

Darmstadt

Frankfurt

Halle

Koblenz

LUXEMBURG

Brandenburg

Bundesrepublik

Wuppertal Leverkusen

Fulda

Lüttich

Weze r

Münster

Potsdam

Braunschweig

Krefeld Essen

B E L GIEN

Hannover

Bielefeld

POLEN

Berlijn

Wolfsburg

Arnheim

Hamm

Brüssel

Osnabrück

Antwerpen

Elb

Niedersachsen

Amsterdam Utrecht Rotterdam

Mecklenburg - Vorpommeren Bremen

Oldenburg

NIEDERLAND E

Rostock

Lübeck

Hamburg

Neck

Ulm

Donau

Bayern

Augsburg München

Freiburg Basel Bern

Deel A.indd 27

Bodensee

Chiemsee

Zürich

SCHWEIZ LIECHTENSTEIN

Innsbruck

Salzburg

ÖSTERREICH

150 km

07-04-17 10:34

KENNIS VAN LAND EN samenleving

Examenbundel 2017 | 2018

Deelstaten Duitsland bestaat uit zestien deelstaten (waaronder drie stadstaten). Deze deelstaten hebben allemaal een eigen hoofdstad en een eigen culturele achtergrond. In het schema hieronder kun je een aantal wetenswaardigheden lezen over de verschillende deelstaten. De deelstaten staan op alfabetische volgorde. deelstaat

hoofdstad

wetenswaardigheden

Baden-Württemberg

Stuttgart

Baden-Württemberg staat bekend om de automerken Porsche en Daimler-Benz.

Bayern

München

Bayern (Beieren) is de grootste deelstaat en heeft naast veel boerenbedrijven ook veel moderne industrie zoals bijvoorbeeld de BMW-fabriek.

Berlin

Berlijn is vanaf de hereniging weer de Duitse hoofdstad en het centrum van de politiek.

Brandenburg

Potsdam

Brandenburg staat bekend om zijn uitgestrekte en ongerepte natuurgebieden, maar ook vanwege de voormalige concentratiekampen Sachsenhausen en Ravensbrück. De stadstaat Berlijn ligt midden in Brandenburg.

Bremen

Bremen is een oude Noord-Duitse hanzestad en bestaat uit de delen Bremen en Bremerhaven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Bremen door bombardementen voor meer dan de helft verwoest. De stad is ook bekend door het sprookje ‘De Bremer stadsmuzikanten’.

Hamburg

Hamburg is net als Bremen een oude hanzestad. De haven van Hamburg is de belangrijkste van Duitsland.

Hessen

Wiesbaden

Hessen ligt midden in Duitsland. De grootste stad is niet Wiesbaden, maar Frankfurt am Main. Daar vind je een van de grootste luchthavens van Europa: Flughafen Rhein-Main.

Mecklenburg-Vorpommern

Schwerin

De belangrijkste Duitse haven aan de Oostzee is te vinden in Rostock.

Niedersachsen

Hannover

Niedersachsen grenst aan de Nederlandse kant aan Groningen, Drenthe en Overijssel. Niedersachsen bestaat voornamelijk uit agrarisch gebied. In Wolfsburg vind je de grootste autoproducent van Duitsland, namelijk Volkswagen.

Deel A.indd 28

07-04-17 10:34

KENNIS VAN LAND EN samenleving

vmbo gt/mavo duits

Nordrhein-Westfalen

Düsseldorf

Dankzij het Ruhrgebied en de steden Keulen, Dortmund en Düsseldorf is Nordrhein-Westfalen de deelstaat met de meeste inwoners. Nederland onderhoudt nauwe betrekkingen met deze deelstaat vanwege de export.

Rheinland-Pfalz

Mainz

Rheinland-Pfalz bestaat uit voornamelijk agrarisch gebied. Trier, de oudste stad van Duitsland, is het middelpunt van de wijnindustrie.

Saarland

Saarbrücken

Saarland is pas sinds 1957 een deelstaat van Duitsland. Daarvoor was het lange tijd in bezit van Frankrijk. Nog steeds is Saarland grotendeels tweetalig.

Sachsen

Dresden

Dresden werd in de Tweede Wereldoorlog voor een groot deel verwoest. In Leipzig worden het hele jaar door veel beurzen gehouden. Ook was Leipzig de woonplaats van de beroemde componist Bach.

Sachsen-Anhalt

Magdeburg

In Sachsen-Anhalt vind je nog veel sporen uit de DDR-tijd. Veel jongeren zijn er weggetrokken, vooral het platteland loopt leeg.

Schleswig-Holstein

Kiel

De noordelijkste deelstaat, tussen Noord- en Oostzee, was in het verleden gedeeltelijk Deens. Er zijn weinig steden en er komen vooral oudere toeristen.

Thüringen

Erfurt

Thüringen lag in de DDR-tijd aan de grens met de BRD. Je vindt er veel musea die met de DDR-tijd maken hebben. De stad Jena is bekend vanwege de optische industrie (brillen en lenzen). Ook zijn de Jenaplanscholen vernoemd naar deze stad, omdat de bedenker uit Jena kwam.

Deel A.indd 29

07-04-17 10:34

www.examenbundel.nl

examenbundels vmbo gt / mavo

Nederlands

978-90-06-39198-5

vmbo gt / mavo

Duits

978-90-06-39192-3

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

Engels Frans

wiskunde biologie nask 1

nask 2

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

978-90-06-39177-0

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

978-90-06-39165-7

De bundel is speciaal samengesteld voor dit

978-90-06-39194-7

978-90-06-39195-4 978-90-06-39178-7

978-90-06-39182-4

economie

vmbo gt / mavo

maatschappijkunde 978-90-06-39164-0

978-90-06-39166-4

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

978-90-06-39189-3

samengevat Nederlands 2F

Meer kans van slagen met Samengevat!

vmbo kgt

nask 1

overzicht van alle examenstof.

vmbo

vmbo kgt vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt

Samengevat biedt je een helder en beknopt

biologie nask 2

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

rekenen 2F

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk.

wiskunde

Met een compacte uitleg van grammatica en vele

aardrijkskunde

voorbeeldzinnen.

economie

2017|2018

vmbo

vmbo gt

2017|2018

vmbo gt / mavo

vmbo kgt

ÂŽ

schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

examenbundel

geschiedenis

De Examenbundel bevat oefenexamens met

978-90-06-39199-2

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

vmbo gt / mavo Duits

Bundels voor al je vakken bestel je op

J. Schoeman

Duits

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

geschiedenis

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391923_EB_vmDui_omslag.indd 1

9 789006 391923

9/05/17 14:46