Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

978-90-06-39181-7 978-90-06-39197-8 978-90-06-39179-4 978-90-06-39185-5 978-90-06-39202-9 978-90-06-39188-6 978-90-06-39167-1 978-90-06-39193-0 978-90-06-39168-8 978-90-06-39176-3 978-90-06-39191-6 978-90-06-39196-1 978-90-06-39180-0 978-90-06-39174-9 978-90-06-39169-5

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

De Examenbundel bevat oefenexamens leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

vwo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

Samengevat biedt je een helder en

beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van

natuurkunde

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

grammatica en vele voorbeeldzinnen.

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391886_EB_vNat_omslag.indd 1

O.G. Krant drs. R. Slooten drs. L. van Rooyen drs. M.H. Overbosch

Meer kans van slagen met Samengevat!

2017|2018

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

2017|2018 vwo

samengevat vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo h/v h/v

ÂŽ

met uitleg bij de antwoorden, zodat je

examenbundel

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

vwo natuurkunde

Bundels voor al je vakken bestel je op

9 789006 391886

9/05/17 14:17

Deel 1.indd 1

04-04-17 10:18

2017|2018

vwo

O.G. Krant drs. R. Slooten drs. L. van Rooyen drs. M.H. Overbosch

natuurkunde

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Deel 1.indd 1

04-04-17 10:18

Colofon Auteurs O.G. Krant drs. R. Slooten drs. L. van Rooyen drs. M.H. Overbosch Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Grafivorm, Meppel

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 39188 6 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www. auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Deel 1.indd 2

04-04-17 10:18

vwo natuurkunde

Voorwoord

Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal examen voor het vak natuurkunde op vwo-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Deel 1: Hier vind je per examenonderwerp een aantal (bewerkte) examen-opgaven met uitwerkingen. In de uitwerkingen staan de antwoorden en de daarbij horende toelichtingen. Bij alle vragen zijn hints gegeven om je, waar nodig, op weg te helpen. Oriëntatietoets: Deze bestaat uit vragen over alle onderwerpen die in 2018 centraal geëxamineerd worden. Zo kun je nagaan of je de basisbegrippen van de examenonderwerpen beheerst. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een handig studieadvies. Deel 2a: In dit deel staan enkele complete examens met hints en uitwerkingen. Deel 2b: Hierin vind je het integrale examen van 2017, eerste tijdvak, zonder uitwerkingen. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Achter in deze bundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen en een onderwerpregister. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Lukt dat niet, bekijk dan de hint die bij deze vraag hoort (zie de bladzijde na de opgaven). Pas daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examenopgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Ook op www.examenbundel.nl kun je op verschillende manieren oefenen om te kijken of je alle examenstof al beheerst. Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017

Opmerkingen Het centraal examen vwo natuurkunde 2018 wordt afgenomen op donderdag 24 mei tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes. De overheid stelt regels op die betrekking hebben op specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

Deel 1.indd 3

04-04-17 10:18

Inhoud 3 voorwoord 6 tips

deel 1

oefenen op onderwerp 1 Vaardigheden (domein A)

oriĂŤntatietoets nagaan wat je al weet 159 opgaven

9 opgaven 18 hints en uitwerkingen

2 Informatie-overdracht (domein B1) 23 opgaven 33 hints en uitwerkingen

3 M edische beeldvorming (domein B2) 39 opgaven 43 hints en uitwerkingen

4 Kracht en beweging (domein C1) 48 opgaven 60 hints en uitwerkingen

5 E nergie en wisselwerking (domein C2) 69 opgaven 76 hints en uitwerkingen

6 Gravitatie (domein C3) 84 opgaven 90 hints en uitwerkingen

7 Elektrische systemen (domein D1) 96 opgaven 107 hints en uitwerkingen

8 E lektrische en magnetische velden (domein D2) 114 opgaven 124 hints en uitwerkingen

9 E lektromagnetische straling en materie (domein E2) 133 opgaven 138 hints en uitwerkingen

10 Quantumwereld (domein F1) 143 opgaven 150 hints en uitwerkingen

Deel 1.indd 4

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

04-04-17 10:18

vwo natuurkunde

deel 2a

examens met uitwerkingen Examen 2013-II-pilot (aangepast) 169 opgaven 183 hints en uitwerkingen Examen 2014-I-pilot (aangepast) 191 opgaven 205 hints en uitwerkingen Examen 2014-II-pilot (aangepast) 214 opgaven 223 hints en uitwerkingen Examen 2015-I-pilot 231 opgaven 242 hints en uitwerkingen Examen 2015-II-pilot (aangepast) 250 opgaven 263 hints en uitwerkingen Examen 2016-I 274 opgaven 287 hints en uitwerkingen Examen 2016-II 296 opgaven 309 hints en uitwerkingen

deel 2b

niet-uitgewerkt examen Examen 2017-I 321 opgaven

bijlagen cijferbepaling onderwerpregister

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 5

04-04-17 10:18

Tips bij het maken van (examen)opgaven bij exacte vakken Bij het op de juiste manier oplossen van een probleem doorloop je in het algemeen drie stappen: de voorbereiding, de uitvoering en een controle. Het maakt daarbij niet uit of je moet uitzoeken waarom je mobiel niet meer oplaadt, of dat je een wiskundig vraagstuk moet oplossen. Bij de aanpak van problemen krijgt de uitvoering vaak de meeste aandacht. De voorbereiding is in vele gevallen minimaal en controle blijft meestal achter wege. Toch is het dikwijls een goede voorbereiding die tot de juiste oplossing leidt. En een controle achteraf kan onjuiste antwoorden voorkomen ten gevolge van rekenfouten, verkeerde eenheden of verschrijvingen. In het onderstaande overzicht tref je een aantal suggesties aan die je bij het maken van opgaven van nut kunnen zijn. Een aantal daarvan lijkt heel vanzelfsprekend en waarschijnlijk maak je er, bewust of onbewust, al gebruik van. Andere tips zijn misschien minder bekend. Geef ze eens extra aandacht en kijk of dat je resultaten verbetert. Voorbereiding · Kijk eerst vluchtig alle opgaven door en begin met de opgaven die je vertrouwd voorkomen. · Ga na hoeveel tijd beschikbaar is per opgave. Probeer te voorkomen dat je te lang bezig blijft met dezelfde vragen en daardoor weinig punten scoort. · Lees de tekst van de gekozen opgave rustig en nauwkeurig. Onderstreep of markeer hierbij aanwijzingen, begrippen, formules, getallen e.d. die van belang kunnen zijn. Deze informatie is dan bij het beantwoorden van de vragen snel terug te vinden. · Als de tekst van een opgave je onbekend voorkomt, kunnen de vragen die erbij horen je toch vaak op een idee brengen. · Lees elke vraag nauwkeurig en ga na welke informatie je nodig denkt te hebben om de vraag te kunnen beantwoorden. Zoek deze gegevens op in de tekst van de opgave of in andere beschikbare bronnen (zoals het Binas Informatieboek). Slechts in een beperkt aantal gevallen zul je uitsluitend met parate kennis het antwoord moeten geven. · Bepaal welke tussenstappen je bij de beantwoording van de vraag zult moeten maken. Deze worden bepaald door het ‘gat’ dat er zit tussen de gegevens en het gevraagde. Je kunt daarbij zowel van de gegevens als van het gevraagde uitgaan. · Begin pas aan de uitvoering, wanneer je de aanpak van het vraagstuk overziet. Uitvoering · Reserveer op je papier voor elke opgave voldoende ruimte. Je werk wordt daardoor overzichtelijker en je kunt je antwoord makkelijker aanvullen. · Schrijf alle tussenstappen op, zodat zichtbaar wordt hoe je tot je antwoord bent gekomen. · Indien om uitleg wordt gevraagd, mag die niet ontbreken. · Schrijf bij twijfel altijd iets op (behalve als je zelf al kunt beoordelen dat je antwoord nergens op slaat). In een onvolledig antwoord kan een simpele omrekening tussen eenheden toch een punt opleveren. Controle · Lees de vraag nog eens over. Is hij volledig beantwoord? · Vind je het gevonden antwoord zinnig (klopt b.v. de orde van grootte)? Zo niet, probeer je denk- of rekenfout op te sporen of maak daarover tenminste een opmerking. · Is de juiste eenheid vermeld? · Is de afronding van een verkregen waarde in overeenstemming met de vraag stelling? Let op het juiste aantal significante cijfers. 6

Deel 1.indd 6

04-04-17 10:18

deel 1 oefenen op onderwerp

Deel 1.indd 7

04-04-17 10:18

Deel 1.indd 1

04-04-17 10:18

vwo natuurkunde

1 Vaardigheden (domein A) Opgave 1

Mondharmonica

Van een mondharmonica is de beschermkap weggehaald. Zie figuur 1. figuur 1

gaatjes A

lipjes

Deze mondharmonica heeft tien gaatjes. Onder elk gaatje zit een metalen lipje. Als een speler lucht door een gaatje blaast, ontstaat in het lipje onder dat gaatje een staande golf. Het lipje trilt dan in de grondtoon. De lipjes onder de gaatjes A en B zijn even dik en even breed. Met behulp van een microfoon en een computer zijn twee opnames gemaakt van het geluid, een bij het blazen in gat A en een bij het blazen in gat B. In figuur 2 en 3 zie je het resultaat van de opnames. Elke opname duurde 20 ms. figuur 2

20 t (ms)

figuur 3

1 Leg uit welke van deze figuren correspondeert met gat A.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 9

04-04-17 10:18

1 vaardigheden (domein a)

Examenbundel 2017 | 2018

Een lipje is een dun koperen stripje dat aan één kant is vastgemaakt. Het andere uiteinde kan vrij trillen. Een zijaanzicht van een lipje zie je in figuur 4. figuur 4

lipje

1,20 cm

Naast de grondtoon gaat het lipje (zeker bij hard blazen) ook trillen in de eerste boventoon. 2 Geef in figuur 4 de plaatsen aan van de buiken en de knopen in het lipje als het trilt in de eerste boventoon.

Opgave 5 Spaken van een fietswiel Opgave 2 Spaken van een fietswiel In figuur 1 zie je het voorwiel van een fiets met 36 spaken. De as van het wiel zit In figuur 5 zie je het voorwiel van een fiets met 36 spaken. De as van het wiel zit vast vast aan frame. Rondom deze asde draait spaken zitten de vast aan hethet frame. Rondom deze as draait naaf. de De naaf. spakenDe zitten vast tussen naaf tussen naaf en de velg. en dede velg. figuur15 figuur

Deel 1.indd 10

Als de fietsenmaker tegen een spaak tikt, hoort hij een toon van 300 Hz. Neem aan dat dit de grondtoon van de spaak is. De lengte van een spaak tussen naaf en velg is 30 cm. De massa van een spaak is 6,00 g.

04-04-17 10:18

vwo natuurkunde

1 vaardigheden (domein a)

Met de spaken kan het fietswiel worden afgesteld. Daarvoor moet de fietsenmaker alle spaken met een speciale sleutel aanspannen. Door met een pennetje tegen de spaken te tikken en naar de toon die dan klinkt te luisteren, weet de fietsenmaker of de spankracht in de spaken goed is. Als de fietsenmaker tegen een spaak tikt, hoort hij een toon van 300 Hz. Neem aan dat dit de grondtoon van de spaak is. De lengte van een spaak tussen naaf en velg is 30 cm. De massa van een spaak is 6,00 g. Voor de voortplantingssnelheid van de golven in een spaak geldt: v=

√

F ––s ml

Hierin is: – v de voortplantingssnelheid van de golven in de spaak in m s–1 ; – Fs de spankracht in de spaak in N; – ml de massa per lengte-eenheid van de spaak in kg m–1.

3 Leg met behulp van bovenstaande formule uit of de toon die de spaak geeft hoger of lager wordt als de spaak strakker aangedraaid wordt.

Opgave 6 Een temperatuursensor maken Opgave 3 Temperatuursensor maken Jeroen gaatzelf zelfeen eentemperatuursensor temperatuursensor in elkaar zetten. wildedat de sensor Jeroen gaat in elkaar zetten. Hij wilHij dat sensor bij een bij hogere temperatuur een hogere spanning geeft. geeft. een hogere temperatuur een hogere spanning Jeroen bedenkt ZieZie figuur 6. 1. Jeroen bedenktdrie drieschakelingen. schakelingen. figuur In de drie schakelingen zijn steeds dezelfde NTC en dezelfde R gebruikt. In de drie schakelingen zijn steeds dezelfde NTC en dezelfde R gebruikt. figuur 6

figuur 1

NTC

Usensor

NTC

Usensor

NTC

Usensor

voor temperatuursensor. Op de uitwerkbijlage Jeroen kiestschakeling schakeling Jeroen kiest CC voor zijnzijn temperatuursensor. Op de uitwerkbijlage is voor is voor schakeling C de grafiek van de sensorspanning tegen de temperatuur schakeling C de grafiek van de sensorspanning tegen de temperatuur geschetst. 4 geschetst. Schets op de bijlage op de volgende pagina de grafieken van de sensorspanning tegen deoptemperatuur die schakeling A en schakeling B geven. 22 Schets de uitwerkbijlage de grafieken van de sensorspanning tegen de temperatuur die schakeling A en schakeling B geven. 23

Leg uit hoe het komt dat schakeling C bij een hogere temperatuur een hogere sensorspanning geeft. Jeroen gebruikt een voedingsspanning van 5,0 V. Voor de NTC geldt: RNTC = 2, 2 kΩ bij een temperatuur van 25 °C.

3p 11 25 Deel 1.indd

De NTC mag niet te veel opwarmen door de stroom die er doorheen loopt: het elektrisch vermogen dat in de NTC omgezet wordt, mag maximaal 2,0 mW bedragen bij een temperatuur van 25 °C. 11 © ThiemeMeulenhoff Bereken de waarde die de serieweerstand R (minimaal) moet hebben. Jeroen wil de sensor gaan ijken. Maak een tekening van een proefopstelling die nodig is om de ijkgrafiek te

04-04-17 10:18

1 vaardigheden (domein a)

Examenbundel 2017 | 2018

uitwerkbijlage bij vraag 4

5 Usensor (V) 4

3 2 1 0

t ( C)

VERGEET NIET DEZE UITWERKBIJLAGE IN TE LEVEREN

Opgave 4 De golfsnelheid VW-1023-a-10-1-u VW-1023-a-10-1-u* v=

√

Harp

v in een snaar is te berekenen met: 4

lees verdereinde ►►►

Fsl ––– m

Hierin is: – Fs de spankracht (in N); – l de lengte van de snaar (in m); – m de massa van de snaar (in kg).

5 Laat zien dat

√

Opgave 5

Fsl ––– dezelfde eenheid heeft als v. m

Ion in magneetveld

De frequentie f waarmee een ion met lading q ronddraait in een magneetveld met sterkte B hangt af van zijn massa m en niet van zijn snelheid en de straal van de Bq . cirkel: f = 2πm

6 Leid deze formule af uit formules in Binas.

Deel 1.indd 12

04-04-17 10:18

Dit levert:

Fgem  0, 7 103 N.

De afgelegde weg is te schatten met behulp van de gemiddelde snelheid. Dit levert:

vgemnatuurkunde  2,5 ms1. Invullen levert: vwo

W  0,7 103  2,5  0,5 10,9 kJ. vaardigheden (domein a)

Dus antwoord c is juist.

Opgave 6

Opgave 7 Auto

Auto

Figuur 7 toont een foto van een auto. Door de snelheid waarmee deauto. auto rijdt, is de afbeelding op de foto onscherp. Figuur 1 toont een foto van een Door de snelheid in waarmee auto rijdt,7isisde afbeelding op de foto onscherp. De onscherpte de fotode van figuur ontstaan doordat de sluiter van de De onscherpte de nemen foto van van figuur is ontstaan doordat sluiterinvan fotocamera bij fotocamera bijinhet de1foto enige tijd opende stond, dit de geval 1/30 seconde. het nemen van de foto enige tijd open stond, in dit geval 1/30 seconde. figuur 7

figuur 1

Modelleren In Subdomein A7 staat wat een leerling moet kunnen met modellen. In specificatie B1.1 staat dat een leerling in een numeriek model het verband moet laten zien tussen de voorwaarde voor een harmonische trilling en de wiskundige beschrijving ervan. In Specificatie C1.7 staat dat de leerling een numeriek model voor het simuleren van bewegingen moet kunnen kiezen en gebruiken. In specificatie H1.3 staat dat de leerling modelstructuren in computermodellen moet kunnen herkennen. Opgave 8 bevat voorbeelden van vragen over modelleren. Van een model wordt altijd de tekstversie en de grafische versie getoond. Opgave 9 bevat een voorbeeld over een numeriek model van een harmonische trilling.

107 Schat waarmee de auto reed.reed. Licht Licht je antwoord toe. toe. Schatde desnelheid snelheid waarmee de auto je antwoord Opgave 8 is een voorbeeld van een opgave over subdomein C1 Kracht en beweging. Opgave 9 is een voorbeeld van een opgave over subdomein B1 Informatieoverdracht. antwoord Opgave 8 Parachutespringer

Opgave 7

Eendeparachutist springtvan op het 3800 meter hoogte uit2,5 hetmaal vliegtuig. Tijdens eerste Op foto is de breedte achterwiel ongeveer zo groot als dehet hoogte. Dusdeel parachutist op 3800 hoogte uit hetZie vliegtuig. van de sprong blijft despringt parachute gesloten (‘vrije val’). figuur 8.Tijdens het eerste deel heeft deEen auto zich tijdens het maken vanmeter de foto 1,5 wieldiameters verplaatst. van spronganderhalve blijft de parachute gesloten val’). Zie deeen figuur Een auto is de ongeveer meter hoog, Voor(‘vrije de diameter van wiel1.schatten we Met halve behulp van een computermodel figuur 8 een meter. figuur 1 Met behulp van een s 1,5  0,5 wordt deze beweging onderzocht.   23 ms 1. Voor decomputermodel snelheid geldt dan: wordtvdeze Op de volgende pagina staan ttwee 1 30 beweging onderzocht. varianten van zo’n model, een grafisch Hieronder staan twee model en een tekstmodel. Voor de varianten van zo’n model, vragen 8 en 9 maak je gebruik van een grafisch model en een één van beide. tekstmodel. Voor de vragen Geef duidelijk welk model je nader vastgesteld Syllabus vwo CE 2016, 11natuurkunde en 12aan maak je gebruik gebruikt. van één van beide. Geef duidelijk aan welk model je gebruikt.

Deel 1.indd 13

Parachutespringer

04-04-17 10:18

Examenbundel 2017 | 2018

1 vaardigheden (domein a)

grafisch model

grafisch model grafisch model hoogte = ……… hoogte = ………

snelheid = ……… snelheid = ………

resulterende kracht = ……… resulterende kracht = ………

g = -9,8 2 m/s g = -9,8 m/s2

luchtweerstand = 0,5*luchtdichtheid*c_w*frontaal_oppervlak*snelheid^2 luchtweerstand = 0,5*luchtdichtheid*c_w*frontaal_oppervlak*snelheid^2

zwaartekracht = massa * g zwaartekracht = massa * g

Bij sommige grootheden is de inhoud in een kader weergegeven. Dit zijn de gegevens die Bij groothedenisisde de inhoudinineen een kader weergegeven. Dit de zijngegevens de gegevens Bijsommige sommige weergegeven. Dit zijn die moeten wordengrootheden ingevuld om het inhoud model te latenkader werken. die moeten worden ingevuld ommodel het model laten werken. moeten worden ingevuld om het te latentewerken. tekstmodel tekstmodel tekstmodel MODEL MODEL

STARTWAARDEN STARTWAARDEN

luchtweerstand=0,5*Cw*oppervlakte*luchtdichtheid*snelheid^2 luchtweerstand=0,5*Cw*oppervlakte*luchtdichtheid*snelheid^2

hoogte = ……… hoogte = ………

zwaartekracht := massa*g zwaartekracht := massa*g

snelheid = ……… snelheid = ………

resulterende kracht := ……… resulterende kracht := ………

massa := 96 ' kg massa := 96 ' kg

versnelling := resulterende kracht/massa versnelling := resulterende kracht/massa

g := −9.81 ' m/s^2 g := −9.81 ' m/s^2

hoogte := hoogte + snelheid * dt hoogte := hoogte + snelheid * dt

Cw := 1 Cw := 1

snelheid := snelheid + versnelling * dt snelheid := snelheid + versnelling * dt

luchtdichtheid := 1,3 ' kg/m3 luchtdichtheid := 1,3 ' kg/m3

t := t + dt t := t + dt

In het model ontbreken enkele gegevens. In het model ontbreken enkele gegevens. 11 Geef aan wat er moet worden ingevuld achter de grootheden hoogte, snelheid en InGeef het aan model ontbreken enkele gegevens. 11 resulterende wat er moet worden ingevuld achter de grootheden hoogte, snelheid en kracht. 8 Geef aan watkracht. er moet worden ingevuld achter de grootheden hoogte, snelheid resulterende

resulterende Op een hoogtekracht. van 1000 m wordt de parachute (oppervlakte 58 m2) geopend.

2 Opopenen een hoogte vanparachute 1000 m wordt parachute (oppervlakte Het van de is nogde niet in dit model verwerkt.58 m ) geopend. Het openen van de parachute is nog niet in dit model verwerkt. Op een hoogte van 1000 m wordt de parachute (oppervlakte 58 m2) geopend. 12 Leg uit welke grootheid in dit model hiervoor moet worden aangepast. Formuleer daarvoor 12 Het Legopenen uit welkevan grootheid in dit model hiervoor wordenverwerkt. aangepast. Formuleer daarvoor de parachute is nog niet inmoet dit model een modelregel. eenuit modelregel. 9 Leg welke grootheid in dit model hiervoor moet worden aangepast.

Formuleer daarvoor een modelregel.

Syllabus natuurkunde vwo CE 2016, nader vastgesteld Syllabus natuurkunde vwo CE 2016, nader vastgesteld 14

Deel 1.indd 14

37 37

04-04-17 10:18

De oppervlakte A moet worden aangepast. Dit kan met de modelregel: Als hoogte < 1000 dan oppervlakte = 58 vwo natuurkunde

Opgave 9 Lopen

Opgave 8

1 vaardigheden (domein a)

Lopen

Michiel en Miriam doen een onderzoek naar de loopbeweging op een loopband.

Michiel en Miriam doen een onderzoek naar de loopbeweging op een loopband. Michiel en Miriam willen nu nagaan in hoeverre de beweging van de voet als een Michiel en Miriam willen nu nagaan in hoeverre de beweging van de voet als een harmonische trilling opgevat kan worden. Miriam maakt daarom een video -opname harmonische trilling opgevat kan worden. Miriam maakt daarom een video-opname van Michiel op een loopband. Zie figuur 1 van Michiel op een loopband. Zie figuur 9. Van de beweging is een (u,t)-diagram gemaakt. Zie figuur 2. Van de beweging is een (u,t)-diagram gemaakt. Zie figuur 10. figuur 1 figuur 9

figuur 2 figuur 10

Miriam kijkt goed naar het diagram en zegt dat de voetbeweging van Michiel niet de hele tijdkijkt een goed harmonische is. en zegt dat de voetbeweging van Michiel niet de Miriam naar hettrilling diagram 10 Hoe diteen in figuur 10 te zien? hele is tijd harmonische trilling is. 13

Hoe is dit in figuur 2 te zien?

De voet beweegt naar voren als een deel van een harmonische trilling, maar beweegt naar achteren metnaar de constante loopband. Miriam maaktmaar een beweegt De voet beweegt voren als snelheid een deelvan vande een harmonische trilling, computermodel vande deconstante beweging snelheid van de voet Michiel waarin dit maakt verwerkt is. naar achteren met van van de loopband. Miriam een Zie figuur 11. computermodel van de beweging van de voet van Michiel waarin dit verwerkt is. Zie figuur 3. figuur 11 figuur 3

Syllabus natuurkunde vwo CE 2016, nader vastgesteld

11 Verklaar hoe in het model de voorwaartse en teruggaande beweging van de voet worden beschreven. Leg daartoe voor elk van de eerste vier regels van het model apart uit hoe ze de beweging van de voet beschrijven.

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 15

04-04-17 10:18

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

De Examenbundel bevat oefenexamens leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

vwo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

Samengevat biedt je een helder en

beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van

natuurkunde

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

grammatica en vele voorbeeldzinnen.

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391886_EB_vNat_omslag.indd 1

O.G. Krant drs. R. Slooten drs. L. van Rooyen drs. M.H. Overbosch

Meer kans van slagen met Samengevat!

2017|2018

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

2017|2018 vwo

samengevat vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo h/v h/v

ÂŽ

met uitleg bij de antwoorden, zodat je

examenbundel

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

vwo natuurkunde

Bundels voor al je vakken bestel je op

9 789006 391886

9/05/17 14:17