Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels vwo Duits

vwo Engels vwo Frans

vwo Nederlands vwo biologie

vwo natuurkunde vwo scheikunde

vwo wiskunde A vwo wiskunde B vwo wiskunde C vwo economie

vwo geschiedenis vwo m&o

vwo maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

978-90-06-39179-4

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens

978-90-06-39197-8 978-90-06-39185-5

978-90-06-39202-9 978-90-06-39188-6 978-90-06-39167-1

978-90-06-39193-0

978-90-06-39168-8 978-90-06-39176-3

ÂŽ

De Examenbundel bevat oefenexamens met het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

978-90-06-39191-6

examenbundel

vwo aardrijkskunde

978-90-06-39181-7

vwo Nederlands

Bundels voor al je vakken bestel je op

978-90-06-39196-1

978-90-06-39180-0 978-90-06-39174-9

978-90-06-39169-5

vwo

2017|2018

vwo

samengevat vwo biologie

M. Reints P. Merkx

Nederlands

Meer kans van slagen met Samengevat!

vwo natuurkunde

overzicht van alle examenstof.

vwo wiskunde A vwo wiskunde B

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

vwo aardrijkskunde

Met een compacte uitleg van grammatica en vele

vwo wiskunde C

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk.

vwo geschiedenis

voorbeeldzinnen.

vwo economie

2017|2018

Samengevat biedt je een helder en beknopt

vwo scheikunde

Jouw beste voorbereiding voor het examen 2018

vwo m&o

h/v Nederlands 3F / 4F h/v rekenen 3F Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391855_EB_vNed_omslag.indd 1

9 789006 391855

9/05/17 15:15

Deel 1.indd 1

26-04-17 15:52

2017|2018

vwo

M. Reints P. Merkx

Nederlands

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Deel 1.indd 1

26-04-17 15:52

Colofon Auteurs M. Reints P. Merkx Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak Grafivorm, Meppel

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl

ISBN 978 90 06 39185 5 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Deel 1.indd 2

26-04-17 15:52

vwo nederlands

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak Nederlands op niveau havo. Je kunt met deze examenbundel je leesvaardigheid oefenen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Ook is er aandacht voor argumentatieve vaardigheden voor zover het analyseren en beoordelen van een betoog betreft. De

examenbundel

bevat de volgende onderdelen:

oriëntatietoets

Je kunt beginnen met een oriëntatietoets. Deze toets geeft je een beeld van je kennis van de examenstof. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een handig studieadvies.

deel 1

Hier vind je een overzicht met theorie. In de eerste paragraaf staat beschreven wat je kunt verwachten op het centraal examen. Ook is er een lijst opgenomen met woorden die veel in examens voorkomen. Dit overzicht wordt gevolgd door oefenopdrachten om te toetsen of de theorie is begrepen, met daarachter de uitwerkingen.

deel 2

In deel 2 vind je vier volledige oefenexamens die speciaal voor deze bundel zijn samengesteld. Op deze oefenexamens volgen steeds de antwoorden met een heldere toelichting.

deel 3

Hierin is het voorbeeldexamen opgenomen van College voor Examens, plus de examens van 2015 en 2016. Ook bij deze examens vind je duidelijke uitwerkingen van de antwoorden.

deel 4

Hierin vind je nog het examen 2017-I zonder uitwerkingen. De antwoorden staan op www.examenbundel.nl.

bijlagen

Achter in deze bundel staan tabellen om je cijfer te bepalen voor de in deel 2 opgenomen examens. Ook vind je er een register waarbij je examens kunt zoeken op onderwerpen uit de theorie.

Op www.examenbundel.nl vind je veel gratis oefenexamens die je kunt downloaden. Denk eraan dat de examens Nederlands van vóór 2015 niet zo geschikt zijn om mee te oefenen. Het centraal examen Nederlands vwo 2018 wordt afgenomen op vrijdag 18 mei tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017

Opmerking De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen in 2018, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn. © ThiemeMeulenhoff

Deel 1.indd 3

26-04-17 15:52

Examenbundel 2017 | 2018

Inhoud 3 voorwoord

oriëntatietoets

7 nagaan wat je nu kunt 9 opgaven

deel 1

het centraal examen: theorie met oefenopgaven 19 1 het centraal examen 21 2 taalgebruik en aantal woorden 23 3 signaalwoorden en signaalzinnen 24 4 tekstsoort, schrijfdoel, intentie van de schrijver 26 5 citeren en met eigen woorden 28 6 hoofdgedachte en hoofdvraag 30 7 samenvatten 32 8 functie van tekstgedeelte 36 9 standpunt en argumenten 38 10 argumentatie en argumentatieschema’s 40 11 drogredenen 42 12 aanvaardbaarheid van argumentatie 45 13 veelvoorkomende woorden in de examens 49 oefenopgave A 53 oefenopgave B 57 uitwerkingen

Deel 1.indd 4

deel 2

het centraal examen: 4 oefenexamens met uitwerkingen

63 oefenexamen 1: samengesteld uit examenteksten van 2013-I en 2010-I 80 uitwerking 86 oefenexamen 2: samengesteld uit examenteksten van 2013-II, 2010-II en 2008-I 102 uitwerking 109 oefenexamen 3: samengesteld uit examenteksten van 2014-I, 2013-I en 2009-II 121 uitwerking 127 oefenexamen 4: samengesteld uit examenteksten van 2014-II, 2008-I, 2007-I en 2004-I 142 uitwerking

26-04-17 15:52

vwo nederlands

149

deel 3

het centraal examen: voorbeeldexamen en examens 2015-I, 2015-II, 2016-I en 2016-II met uitwerkingen

voorbeeldexamen 151 tekst 1: Grenzeloze literatuur 157 tekst 2: De heilloze weg van het CPB 160 tekst 3: Breinmythes 161 tekst 4: Stemmen voor de Tweede Kamer 164 uitwerking 2015-I 172 tekst 1: Het juk van de vrijheid 179 tekst 2: Digitaal panopticum 182 tekst 3: ‘Ik voel me veiliger dan op de snelweg in Nederland’ 183 tekst 4: Omstreden wetenschap 186 uitwerking 2015-II 194 tekst 1: In je hoofd 200 tekst 2: Het recht om de gordijnen te mogen sluiten 203 tekst 3: Ik heb niets te verbergen 207 tekst 4: Leden van een kleine wereld 209 uitwerking 2016-I 218 tekst 1: De prijs van werk 225 tekst 2: Te groot voor kennis 228 tekst 3: Sylvie en Rafaël tonen de morele crisis aan 230 tekst 4: Mens, leer te sterven 232 tekst 5: Oorlog en criminaliteit 235 uitwerking

Deel 1.indd 5

2016-II 244 tekst 1: Het nieuws als show 251 tekst 2: Het balboekje van de verslaggever 255 tekst 3: Knoppenkunde is geen computeronderwijs 258 tekst 4: Buit de stagiaire niet uit maar betaal haar 261 uitwerking

271

deel 4

het centraal examen: examen 2017-I zonder uitwerkingen 273 examen 2017-I

bijlagen

cijferbepaling deel 2 en 3 register

26-04-17 15:52

Deel 1.indd 1

26-04-17 15:52

oriĂŤntatietoets nagaan wat je nu kunt Examenopgaven hebben een hoge moeilijkheidsgraad doordat in een opgave vaak verschillende onderdelen van de examenstof aan de orde komen. Deze toets - geeft je een beeld van je kennis van de examenstof; - bestaat uit (aangepaste) examenvragen. Wanneer je de scores invoert op www.examenbundel.nl bij het onderdeel Antwoorden oriĂŤntatietoets voor vwo Nederlands, krijg je te zien met welke hoofdstukken uit de examenbundel je in ieder geval nog zou moeten oefenen. Na extra oefenen (in deel 1 van deze bundel) ben je klaar om aan de complete examens te beginnen (in deel 2, 3 en 4).

Deel 1.indd 7

26-04-17 15:52

Deel 1.indd 1

26-04-17 15:52

vwo nederlands

oriëntatietoets Tekst 1 1 tekst

Red de ambtenaar!

(1) De opvatting dat ambtenaren nutteloos zijn, wordt tegenwoordig breed gedeeld. Ambtenaren worden bijkans beschouwd als pissebedden: als je een baksteen optilt, zie je er opeens heel veel. De grijze beestjes voeren schijnbaar nutteloze activiteiten uit. Omdat ze volgens de heersende mening nauwelijks waarde toevoegen, is het geoorloofd dit ongedierte zonder pardon te vernietigen door de steen te laten vallen of de schoenzool er draaiend op te zetten. (2) Geschat wordt dat Nederland 954.000 ambtenaren telt. Ongeveer 123.000 van hen werken voor de rijksoverheid, een half miljoen in het onderwijs en 171.000 voor de gemeenten. De rest is verdeeld over defensie, politie, provincies en wetenschappen. Samen vormen zij 11 procent van de beroepsbevolking. Ter vergelijking: in België lopen de schattingen uiteen van bijna 800.000 tot ruim een miljoen ambtenaren, terwijl ons buurland maar 10,6 miljoen inwoners heeft. In België vormen ambtenaren dus meer dan 16 procent van de beroepsbevolking en in de Scandinavische landen loopt dat percentage op tot ver boven de 20. Hoe onnauwkeurig de cijfers ook zijn, de Nederlandse bureaucratie is dus beslist niet groter dan in vergelijkbare landen – kleiner zelfs. Desondanks zijn de meeste politieke partijen erop uit het ambtenarenbestand van provincies, waterschappen en landelijke overheden drastisch in te perken. Hoe zijn die negatieve oordelen bij politiek en burger over ambtenaren eigenlijk ontstaan? (3) Dat de weerzin diep zit, blijkt bijvoorbeeld uit ambtenarengrappen die op veel kantoren met smaak verteld worden. Ook in de literatuur komt de

Deel 1.indd 9

ambtenaar er bekaaid af. Het bekendste voorbeeld is van Simon Carmiggelt. Zijn observaties van ambtelijk gedrag leidden zelfs tot een nieuwe uitdrukking in de Nederlandse taal: epibreren, dat in de Van Dale als volgt wordt gedefinieerd: niet nader aan te geven werkzaamheden verrichten (waarvan men de indruk wil geven dat ze belangrijk zijn, ook al stellen ze helemaal niets voor). Het beeld van ambtenaren in de bellettrie is meestal dat van sullige medewerkers wier gezag mag worden ondermijnd. Om bureaucratische uitwassen te signaleren, worden tegenwoordig zelfs namen van grote schrijvers gebruikt, die zelf als uitstekende ambtenaren bekendstonden. Zo rukt de Kafkabrigade uit om nodeloze bureaucratie tegen te gaan, terwijl Franz Kafka zelf heel goed functioneerde als werknemer binnen de private bureaucratie van een verzekeringsmaatschappij. (4) In de verschillende economische theorieën wordt aan de rol van ambtenaren een verschillende betekenis toegekend. De neoklassieke economen waren voorstander van een kleine overheid. De taken van de overheid moesten zich beperken tot de taken van nachtwaker. Dat hield in dat de overheid zich zo min mogelijk met de markt bemoeide en als primaire functie de handhaving van orde en gezag moest hebben. (5) Toen in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw bleek dat het marktmechanisme feilbaar was en er langdurige werkloosheid ontstond met grote sociale spanningen tot gevolg, ontstond er politieke druk om de nachtwakersstaat uit te breiden. De overheid zou moeten kunnen ingrijpen in de 9

lees verder ►►►

26-04-17 15:52

0riëntatietoets

100

105

110

115

120

125

130

135

markt. Maar pas na de Tweede Wereldoorlog ontstond bij de grote politieke partijen voldoende draagvlak voor de welvaartsstaat, waarbij de overheid zich mede verantwoordelijk stelde voor welvaart en welzijn van de burgers. De welvaartsstaat bracht grote, complexe bureaucratische organisaties met zich mee. De administratieve gebouwen verspreidden zich over Den Haag en de randgemeenten. (6) In de jaren zeventig van de twintigste eeuw kwam de welvaartsstaat in de problemen. Er ontstond een fiscale crisis. De verzorgingsstaat kon niet langer worden gefinancierd door de overheid. Daardoor ontstond er meer ruimte voor de vrije markt en groeide de kritiek op het openbaar bestuur en de ambtenaren. Overheidstaken werden naar de markt gebracht door privatisering, verzelfstandiging en uitbesteding. Uitvoerende diensten werden op afstand van de politiek geplaatst, waardoor politici de controle verloren, terwijl de burgers hen nog wel verantwoordelijk hielden als er iets misging in de uitvoering. Voor de politiek werd het steeds moeilijker om doelen te formuleren en ze kon dus ook maar moeilijk sturen. Specifieke inhoudelijke deskundigheid van ambtenaren werd niet langer benut en zij ontwikkelden zich tot ‘procesarchitecten’. Een deel van de ambtenaren privatiseerde zichzelf, ging werken als consultant en adviseerde de oude ambtelijke organisatie. Ambtenaren begonnen te rouleren over de departementen. Een goed manager had overal verstand van, inhoudelijke kennis was beduidend minder van belang. Het aantal overheidsorganisaties nam door de verzelfstandigingen in deze periode sterk toe. De term ‘bestuurlijke drukte’ was geboren. (7) Toch valt de opvatting dat ambtenaren door deze ontwikkeling nutteloos of nog meer nutteloos werden,

VW-1001-a-11-2-b

Deel 1.indd 10

Examenbundel 2017 | 2018

140

145

150

155

160

165

170

175

180

185

makkelijk te weerleggen. Ambtenaren zijn wel degelijk belangrijk, omdat zij diensten verlenen, publieke waarden creëren en voor continuïteit in het beleid zorgen. Bij diensten kunnen we denken aan vergunningen afgeven, onderwijs verzorgen of vuilnis ophalen. Publieke waarden hebben betrekking op brede belangen die niet via de markt kunnen worden gediend, bijvoorbeeld de handhaving van de democratische rechtsstaat, de toekomst van het milieu en het energievraagstuk. Ambtenaren zorgen bovendien voor continuïteit: terwijl politici vaak al na vier jaar van een ministerie of uit de Tweede Kamer vertrekken, blijven zij achter en handhaven de lijn. Zo waarborgen zij stabiliteit in een periode waarin politici alleen maar wat roepen en soms niet wezenlijk geïnteresseerd zijn in uitwisseling van argumenten. Ambtenaren dienen de publieke zaak. Hun loon telt gewoon mee in het nationaal inkomen. Ze vertegenwoordigen waarde. Wat gebeurt er als je een kwart van de ambtenaren schrapt? Wie zetten we dan voor de klas? We willen allemaal wel meer investeren in onderwijs en in veiligheid op straat, maar dat kan niet als je tegelijkertijd de mensen schrapt, die dit verzorgen. (8) Als ambtenaren nutteloos zijn, dan is dit eerder een gevolg van het niet goed functioneren van politici dan van het disfunctioneren van ambtenaren. Politici hebben de controle op de uitvoering te veel uit handen gegeven en kunnen niet meer aansturen omdat het hun aan ideeën ontbreekt. Ambtenaren hebben geen duidelijk kader meer van waaruit zij werken. Topambtenaren verliezen het langetermijnbeleid steeds meer uit het oog en willen dat hun minister snel scoort. Politici beloven de kiezers van alles, waardoor de verwachtingen torenhoog zijn, terwijl ze die verwachtingen niet kunnen waarmaken. Dit slaat als een boemerang terug op

lees verder ►►►

26-04-17 15:52

oriëntatietoets

vwo nederlands

190

195

200

205

210

215

220

de politiek. (9) Uiteraard is ook op het functioneren van ambtenaren wel wat aan te merken. In de eerste plaats werken zij te verkokerd en zijn er te veel publieke organisaties met hetzelfde probleem bezig. Uit publicaties van de Kafkabrigade blijkt bijvoorbeeld dat een probleemgezin door heel veel functionarissen van verschillende instanties wordt bezocht. In de tweede plaats passen de klassieke bureaucratische organisaties niet meer bij de technologische ontwikkelingen die het tempo van het maatschappelijk handelen omhoog jagen. Als je via internet in tien minuten een hotel en een vliegticket naar de andere kant van de wereld kunt regelen, dan is drie weken wachten op een vergunning van de gemeente niet te verkopen. In de derde plaats is er te veel aandacht voor het beleid en te weinig voor de dienstverlening. Burgers klagen terecht over de lange wachtlijsten in de zorg en aan het loket van het gemeentehuis of over de doolhof aan bureaucratische regeltjes voor de aanvraag van een vergunning. Er circuleren een heleboel bureaucratische gruwelverhalen waaruit blijkt dat mensen vermalen raken in de ambtelijke molens. (10) Om een einde te maken aan deze manco’s zullen politici ideeën moeten ontwikkelen, leiding moeten geven aan het land en besluiten moeten nemen over publieke organisaties waarbinnen

225

230

235

240

245

250

255

260

ambtenaren beter kunnen functioneren. Als je op de lange termijn de kenniseconomie wilt stimuleren of het watervraagstuk wilt oplossen, zul je een ministerie van Kennis of Water moeten instellen. Dat is veel intelligenter dan alleen op basis van bezuinigingsbedragen mensen overbodig verklaren. Reorganisaties en bezuinigingen kosten enorm veel energie, terwijl die juist nodig zijn om toekomstige maatschappijvisies te doordenken en het daaruit volgende beleid daadwerkelijk uit te voeren. (11) Het is heel goed mogelijk ambtenaren anders te laten werken, maar dan zal er een begin moeten worden gemaakt met een maatschappelijke analyse die aangeeft welke problemen op ons land afkomen en welke zaken wij willen oplossen. Politici formuleren echter nauwelijks een langetermijnvisie, hebben geen tijd om na te denken, maken geen analyses, redeneren niet en geven geen prioriteiten aan. Vooraanstaande politici twitteren zich suf, maar het probleem van Twitter is dat gedachten van meer dan 140 karakters verboden zijn. De politiek verwordt daarmee tot een haiku, zonder de poëtische schoonheid daarvan te bezitten. De politiek denkt niet na, maar zoekt wel haar slachtoffers uit. Het klakkeloos bezuinigen op ambtenaren zal op termijn onjuist blijken te zijn. Ambtenaren hebben nut, politici steeds minder.

naar: Jouke de Vries, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Leiden uit: Maarten!

‘Desondanks zijn de meeste politieke partijen erop uit het ambtenarenbestand van provincies, waterschappen en landelijke overheden drastisch in te perken.’ (regels 34-38) 1 Welke twee opvattingen liggen daar, gelet op alinea 1 en 2, aan ten grondslag?

VW-1001-a-11-2-b

Deel 1.indd 11

lees verder ►►► 11

26-04-17 15:52

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

2 Welk tussenkopje past het best boven deel 2, alinea 4 tot en met 6? A Afhankelijkheid positie ambtenaar van wisselende rol overheid B Ambtenarenapparaat in relatie tot toenemende politieke bemoeizucht C Groeiende morele druk op ambtenaren binnen welvaartsstaat D Slinkend economisch belang van ambtenaren op de vrije markt

3 Welk tussenkopje past het beste boven deel 3, alinea 7 tot en met 9? A Aanzwellende discrepantie tussen hogere en lagere ambtenaren B Groeiende onkunde van politici aangaande de publieke zaak C Precieze verkenning maatschappelijke nutteloosheid ambtenaar D Uiteenlopende en tegengestelde strategieën ambtenaren en politici

4 Welk tussenkopje past het beste boven deel 4, alinea 10 en 11? A Brede voortschrijdende verloedering van politieke betrokkenheid B Gewenste strategie ten aanzien van verbeterde inzet overheidsdienaren C Noodzakelijke prikkels ter stimulering van kenniseconomie D Verdringing langetermijnvisie door veranderingen in communicatie overheid

5 Welke verklaring voor het ontstaan van de huidige negatieve oordelen bij politiek en burger over ambtenaren is, blijkens de tekst Red de ambtenaar!, het meest aannemelijk? A de kwaadwillige schets van de ambtenaar in economische theorieën B de niet-aflatende ridiculisering van de ambtenaar in moppen en literatuur C de onduidelijkheid van de ambtelijke taak en de bureaucratisering eromheen D de tekorten en mankementen van de gestaag uitdijende verzorgingsstaat

6 Hoe kan het verband tussen de alinea’s 4 tot en met 6 het beste worden getypeerd? A als een chronologisch verband B als een tegenstellend verband C als een verband van argument en tegenargument D als een verband van oorzaak en gevolg

7 Analyseer de redenering in alinea 7. Doe dat door onderstaand schema over te nemen en in te vullen: Stelling: Argument 1 bij de stelling: Argument 2 bij de stelling: Argument 3 bij de stelling:

Functies van afzonderlijke alinea’s zijn te benoemen met begrippen als: conclusie, definitie, gevolg, hypothese, oplossing, samenvatting, stelling, tegenwerping, toegeving. Ook de alinea’s 7 tot en met 9 hebben binnen het geheel van de tekst een eigen functie. 8 Welke functie heeft alinea 7 vooral? Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen. 9 Welke functie heeft alinea 8 vooral? Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen.

Deel 1.indd 12

26-04-17 15:52

vwo nederlands

oriëntatietoets

10 Welke functie heeft alinea 9 vooral? Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen. ‘Dit slaat als een boemerang terug op de politiek.’ (regels 186-187). 11 Welke van onderstaande zinnen geeft het meest nauwkeurig weer wat hiermee verwoord wordt? A De ambtenaren verliezen hun vertrouwen in de politici, omdat die de kiezers van alles beloven, terwijl ze dat niet waar kunnen maken. B De ambtenaren verliezen hun vertrouwen in de politici, omdat die niet goed weten hoe de topambtenaren moeten worden aangestuurd. C De burgers verliezen hun vertrouwen in de politiek, omdat de politici de ambtenaren onjuist aansturen, waardoor die een slechte naam krijgen. D De burgers verliezen hun vertrouwen in de politiek, omdat politici er niet voor zorgen dat wat ze toezeggen te gaan doen, ook gebeurt. In de tekst Red de ambtenaar! wordt aandacht besteed aan het negatieve beeld van ambtenaren dat veel mensen hebben. 12 Welke twee van onderstaande beweringen zijn in overeenstemming met de inhoud van de tekst? 1 Het is terecht dat burgers de ambtenaren verfoeien, omdat dat beeld gebaseerd is op hun ervaringen. 2 Het negatieve beeld van ambtenaren hangt nauw samen met bepaalde economisch-maatschappelijke ontwikkelingen. 3 Ambtenaren dienen het vooral zichzelf aan te rekenen dat bij veel mensen een negatief beeld van hun inspanningen is ontstaan. 4 Het is, zo vinden veel burgers, de schuld van politici dat bij de burgers verkeerde opvattingen over de overheidsdienaren zijn ontstaan. 5 Het negatieve beeld van de nutteloze ambtenaren is niet alleen in de literatuur te vinden, maar is wijdverbreid.

13 Welk argumentatief bezwaar zou een kritische lezer kunnen inbrengen tegen de wijze waarop in de laatste twee alinea’s van de tekst Red de ambtenaar! een beeld wordt geschetst van politici? Licht je antwoord toe.

14 Hoe kan het schrijfdoel van de tekst Red de ambtenaar! het beste getypeerd worden? Het belangrijkste schrijfdoel van de tekst Red de ambtenaar! is: A de problemen te schetsen waarmee ambtenaren te maken krijgen door het negatieve beeld dat in de literatuur en in allerlei economische theorieën van hen gegeven wordt. B informatie te verstrekken over de problematische wijze waarop ambtenaren en politici samenwerken en oplossingen aan te dragen voor het geschetste probleem. C te betogen dat politici met meer visie te werk moeten gaan, wat tot gevolg zal hebben dat ambtenaren beter gaan functioneren, waardoor het aantal niet beperkt hoeft te worden. D uiteen te zetten hoe de huidige problemen met betrekking tot het functioneren van de ambtenaren zijn ontstaan en aan te geven waarom het aantal ambtenaren niet beperkt wordt. E vooroordelen ten aanzien van het belang van ambtenaren weg te nemen en het nut van deze functionarissen nader uiteen te zetten, zodat ze ook het respect krijgen dat ze verdienen.

Deel 1.indd 13

26-04-17 15:52

0riëntatietoets

Examenbundel 2017 | 2018

15 Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst Red de ambtenaar! weer? A Ambtenaren verrichten beslist zinvol werk, maar zij kunnen hun taak nog beter vervullen als de politiek een duidelijke visie ontwikkelt voor de lange termijn. B Dat het aanzien van ambtenaren nooit een behoorlijk peil heeft bereikt, moet vooral worden toegeschreven aan bepaalde, inmiddels achterhaalde economische theorieën. C Het aanzien van ambtenaren moet met grote spoed worden opgevijzeld: zij zijn het slachtoffer van politici die lijden aan een gebrek aan bestuurlijke wijsheid. D Zowel de hogere als de lagere ambtenaren dienen zich beter in te spannen voor de publieke zaak, zij lopen anders binnen de kortste keren nog verder achter bij innovaties.

tekst 2 Kenniseconomie is alles (en dus niets) 1 Maar wat is kenniseconomie eigenlijk? Het is vast belangrijk, maar geef er eens een definitie van. Het klinkt ook sympathiek, maar waar gaat het precies over? Dat blijken lastige vragen, zelfs voor de enthousiaste voorvechters. Waar het nu precies om gaat? Ik kom er niet achter. 2 Dat Nederland een ‘land van transformatie’ is, van een industriële economie naar een diensteneconomie – akkoord. Dat de achterblijvende productiviteitsgroei in de jaren negentig ‘in het oog springt’ en problematisch is – eens. Dat het opleidingspeil van de bevolking stijgt – yes sir. Dat innovatie belangrijk is voor economische groei – maar natuurlijk. Dat staat allemaal in de Monitor Kenniseconomie en het is allemaal waar, om niet te zeggen dat het grosso modo al dik 250 jaar waar is, zolang er markteconomieën bestaan namelijk. Het kapitalisme is gebouwd op hebzucht en gericht op groei – lees Adam Smith en Karl Marx er anders maar op na – en de motor van de groei is de technologische ontwikkeling. 3 Kenniseconomie, is mijn conclusie, is alles wat je hartje begeert, en is dus niets. Het is wat de belanghebbende wil dat het is. Het is een fijn woord voor bestuurders uit het hoger onderwijs, voor onderzoekers met geldgebrek, voor ministers van Economische Zaken zonder agenda, voor premiers die ook iets aardigs op hun bureau willen. Kenniseconomie is een heerlijk woord voor bedrijven als Shell en Philips die speur- en ontwikkelingssubsidies willen, voor consultants, voor kamerleden – vooral van D66 – die willen laten zien dat ze weten wat er in de wereld te koop is, voor Europese regeringsleiders op zoek naar quasi-concrete resultaten. naar: Frank Kalshoven uit: NRC Handelsblad

16 Welke zin is de beste samenvatting van tekstfragment Kenniseconomie is alles (en dus niets) van Frans Kalshoven? A Een te eenzijdige technologische ontwikkeling is het gevolg van het kapitalisme. B Het gevaar van een te eenzijdige technologische ontwikkeling bestaat al 250 jaar. C Kenniseconomie is alles en dus niets. D Kenniseconomie is een fijn woord voor bestuurders, onderzoekers en politici.

Deel 1.indd 14

26-04-17 15:52

Het isbezwijken niet te verwachten dat intellectuelen van de verschillen de deugden ven als wijsgeer de politiek der goedevan bedoelingen. elen voor de totalitaire verleidingin de toekomst wel van anti-democratische van de politicus. 15 Intellectuelen raken soms beneveld door hun van de koning-filosoof. De Europese intelverschoond zullen blijven. dan Hetideeën. eerste Deze verschilpunt betreft deertoe drangdat tot 2 45 eigen 145 neigingen beneveling leidt ligentsia heeft ook Shakespeare, Bach,EnGoya heb ik het niet over het klassieke type van de systematiseren. Voor een natuurkundige is en Einstein voortgebracht, en in de politiek politici worden beoordeeld op basis van het vwo nederlands linkse intellectueel. Dat is bijnaWaar geheel uitgesystematiseren in deten politiek is Cicero, Madison en Churchill. gaat het voornemen dat nuttig. aanoriëntatietoets hunMaar politiek grondslag storven. over eenhet geheel nieuw die deugd. dan mis?Maar En hoe moet verder? Hettype antligt.drang Maar geen de weg naar Want de helalisdie metsystematigoede 20 seringsdrift 120 intellectueel: de vragen anti-globalist. het misverstand dat tellen de woord op beide ligt bij Augustinus bedoelingenvoedt geplaveid. In de politiek tekst 3 Tekst 1 bisschop 11 150 (354-430), De politieke agenda de anti-globalisen de niet. economie vanuit cenvanvan Hippo, die zestien mooie bedoelingen Het gaat om een gevol50 maatschappij ten of anti-modernen traal punt kunnen worden gestuurd op basis eeuwen geleden wees wordt op hetvooral belanggedefinivan een gen en resultaten. eerd door allerlei zaken waar men tégen is. vanPolitieke een doel wijsheid of plan. Filosofen zich 17 krijgt menvoelen door ervagoede taakverdeling tussen politieke heersers Coca-ColaenendeExxon belichamen het kwaad beroepshalve aangetrokken demedicijn opvatting ring.(fragment) Van de ervaring zal dustothet enerzijds intelligentsia en priesterklasse 125 anderzijds. van het kapitalisme en zijn de intellectuele samenlevingagorafobie aan superieur gewaand 25 dat tegen moeten komen. Zijn inzicht gaatverantwoordelijk nog steeds op. Onderstaande tekst is een bewerking van een Bolkestein opworden 4 maartonderworpen. hield voor de armoede in de derde wereld. Men is lezing die Frits verstand dient te Dat in 1 Volgens Augustinus regeren de intellecStudeerkamerintellectuelen, die op met beslagen verzoekenvan Stichting Literaire Amsterdam. de sociale en economische orde anti-westers en anti-Amerikaans inActiviteiten het‘het tuelen de de priesters over ‘het ware’, 210 het bril Westen de menigte verleiden, zijn de veroorzaspontaan tot stand komt, op basis van indivibijzonder. Westerse democratie of dezijTaliban, kers van rampen. goede’ en ‘het schone’ en bevolken de duele voorkeuren en besluiten, is iets wat men George Bush of de Bincivitas Laden: hettempels, is lood om voorposten van dei: 1 1305 oud Of u het nemen, schijnlijk. Het gaat namelijk niet om inciden30 liever vergeet. ijzer. Depersoonlijk Verlichtingmoet is waarin niet universeel, kloosters en universiteiten, zijlaat het ik aan u, maar ik wil beginnen met een eenten. De spanning tussen intellectuelen en de stellen zij, maar een nieuwe variant van 3 Een ander verschilpunt heeft te maken met contact met de eeuwigheid onderhouden. 55 de voudig en toch opvallend zinnetje vaneneen politiek zit dieper. westers imperialisme dat niet-westerse culutopische verleiding. Preken over een Politieke heersers bewaken de vrede 5 De wereld rol van is dehet intelligentsia in de van politiek vermaard intellectueel. Dit zinnetje turen en over levensvisies onderdrukt. Deluidt: wetenideale dagelijks brood de regeren de publieke ruimte, de civitas 5 schap kwam voor eerst aan de orde tijdens het “Waarom zijn de meeste intellectuelen die in is naar hun oordeel niet en neutraal, maar dominee en het de moraalfilosoof. Maar politiek terrana. Zij maken de wetten bezitten het de politiek gaan, schurken?” Het betreftworeenen conflict tussen Athene 35 is 135 politiekop instrument om tedie disciplineren de kunst van het het democratische mogelijke. Dromers inen de monopolie geweld zodat wetten 10 een vraag die bijEnzovoort, uitstek in enzovoort. demis twintigste Socrates.ontkennen Voor Socrates was filosofie liefde te heersen. politiek dat: tegenover de onvolden nageleefd. Het gaat als beideeeuw domei60 maakte thuishoort, die meer voor de wereld, wijsheid. En wijsheid was niet te 12 vraageen is: eeuw hebben intellectuelen nogparawel waarin eigenbelang, afgunst nenDe worden vermengd en … alsintellectuele men het koop op de agora, Griekse schurken kende dan welke eeuw Zij werd een functie? Die en ongelijkheid de het toon zetten,marktplein plaatsen zij dijs belangrijke op aarde wilmaatschappelijke vestigen. Want ook. de deugden 10 functie waarideale burgers handeldreven en aan politiek echter eerstede gesteld doorvan Socrates (469hebben intellectuelen weldeugden degelijk, een wereld zonder deze zonden. van de als wijsgeer verschillen de 500048-2-1t 3 Lees Maar verder 399 voor Christus), de eerste filosoof die zich deden. Hij vond de grote idealen (‘het goede’, 140 want elke samenleving heeft behoefte aan hun pogingen het paradijs op aarde te vestigen van de politicus. 40 15 overHet de eerste politiek uitliet en ‘het schone’ en ‘het ware’) tussendan de geluk. sterren. denkers en aanverschilpunt ideeën. Hetdat is met ook de duidelijk – leiden per saldo tot meer ellende 2 betreft de dood drang tot 65 moest bekopen. Tussen de politiek en de De houding van Socrates ten aanzien van de Het laatste verschilpunt kan men omschrij4 ik geef dat grif toe – dat álle intellectusystematiseren. Voor eenniet natuurkundige is politiek, ender kooplieden was geringintellectuelen nooit en is ven als depolitici politiek goede bedoelingen. elen bezwijkenheeft voorhet deMaar totalitaire verleiding systematiseren nuttig. ingeboterd de politiek 15 van schattend. Wieraken zich met soort politiek of botert nog steeds Intellectuelen somsditbeneveld door hun dehet koning-filosoof. De Europese inteldie drang geen deugd.niet. Want al die systemati2 145 Laten we om dat te illustreren eens kijken met de handel inliet, begeerde macht en geld, 45 eigen ideeën. Deze beneveling leidt ertoe dat 20 ligentsia heeft ookhet Shakespeare, Goya seringsdrift voedt misverstandBach, dat de naar de aanzuigende werking totaliin ieder worden geval geen wijsheid.op basis van het en Einstein voortgebracht, en van in dehet politiek politici beoordeeld maatschappij en de economie vanuit een cen6 70 voornemen De wereld Socrates maar tarisme opkunnen de Europese intellectuelen van de Cicero, Madison en Churchill. Waaropgaat het datvond aan hun politiek teneen grondslag traal punt worden gestuurd basis vreemde snuiter, een man, die zich twintigste eeuw. In het Duitsland van de jaren dan En hoe moetFilosofen het verder? Het antligt. Maar de weg naar de hel is metalleen goede van mis? een doel of plan. voelen zich 20 woord maar bezighield met morele, en dertig lieten filosofen op beide vragenals ligtMartin bij bedoelingen geplaveid. In de ethische politiek tellen beroepshalve aangetrokken tot Augustinus deHeidegger opvatting en Carl zich voor nazi-karretje filosofische zaken. Van dat soort lieden werd 150 bisschop vanhet Hippo, die zestien dat deSchmitt samenleving aan superieur gewaand 50 mooie bedoelingen niet. Het gaat om gevol25 (354-430), spannen. Maar te inwees nog op veelhet sterkere bleek weinig goeds verwacht. Socrates introduceereeuwen belang mate vanDat een gen en resultaten. verstandgeleden dient worden onderworpen. in voor westerse het communisme inzichten zo vond men,ervascha17 75 de nieuwe Politieke wijsheiddie, krijgt men door goede taakverdeling politieke heersers het Westen de intellectuelen socialetussen en economische orde enerzijds Frits Bolkestein delijkVan waren voor de jeugd. werd hij aantrekkelijk. Die sloten echter deindiviogen ring. de ervaring zal dusDaarom het medicijn en de intelligentsia en wel priesterklasse spontaannaar: tot stand komt, op basis van 25 anderzijds. door de Atheners terechtgesteld. Sindsdien is voor slachtpartijen die Stalin de tegen intellectuele agorafobie moeten komen. Zijn inzicht gaat nogisonder steeds op.men duelede voorkeuren en besluiten, iets wat aanrichtte. Westerse journade verhouding tussen intellectuelen de 1 30 Sovjetbevolking Volgens Augustinus regeren de intellecStudeerkamerintellectuelen, die met en beslagen liever vergeet. listen, filosofen en schrijvers gingen in‘het de met politiek gespannen. tuelen de priesters over ‘het ware’, 210 bril de menigte verleiden, zijn de veroorza3 Eenen ander verschilpunt heeft te maken 7 80 De executie van Socrates Plato, een jaren zestig voor korte bezoekjes naar totalikers van rampen. goede’ en schone’ van enPreken bevolken zijeen de verschillen van de utopische verleiding. ‘Want de‘het deugden de over wijsgeer de deugden van de bracht politicus.’ leerling van hem, tot de conclusie dat filosotaire staten als China of Cuba en zij kwamen, voorposten van de civitas dei: tempels, ideale wereld is het dagelijks brood van de (regels 13-15) 30 ondanks fen maar beter de macht naar zich toe konden alle gruwelijke onderdrukking die er dominee en de moraalfilosoof. Maar politiek 17 Neem het onderstaande schema over. Vermeld in je schema de drie ‘deugden’ van methet de mogelijke. mooiste verhalen thuis. trekken. Zij kregen daarbij een speciale mis35 plaatsvond, is dewijsgeer kunst van Dromers in de in de politiek. de weinig praktisch zijn bij elke ‘deugd’ uit 3 In de ontkennen werelddie vandat: hiertegenover en nu kandehet echter sie: deLeg verheffing vangenoemde het volk. Intellectuelen politiek onvolwaarom dieschelen weinig praktisch is. 85 niemand iets op welke filosoof, moesten de regie in handen nemen, omdat zij maakte wereld, waarin eigenbelang, afgunst konden zien. Het volk zelf was blind. In denker of profeet zijn beul zich beroept, of en ongelijkheid de toon zetten, plaatsen zij 35 namens Plato’s blauwdruk van de ideale samenleving wie het slachtoffer niet mag zeggen of een ideale wereld zonder deze zonden. Maar Deugden Verklaring waarom deze deugd zelfs maar denken wat hij denkt. Er is namewas er dan ook geen plaats voor democratie: 40 hun pogingen het paradijs op aarde te vestigen niet praktisch is in de politiek lijk geen fundamenteel verschil tussen quasieen koning-filosoof zat op de troon. Aan leiden per saldo tot meer ellende dan geluk. 90 1 filosofisch gefundeerde terreur terreur van opiniepeilingen deed hij niet – aan blinden 1 Het laatste verschilpunt kan en men omschrij4 vraagt men niet de weg. desperado's. Wat telt, de bedoelingen. gevolgen voor ven als de politiek derzijn goede 500048-2-1t 3 Lees verder 40 individuele 8 Dit ideaal van de koning-filosoof ligt ten mannen, vrouwen en gezinnen. 2 2 Intellectuelen raken soms beneveld door hun veel intellectuelen idealen grondslag aan het maatschappelijk zelfbeeld 45 Maar eigen voor ideeën. Deze benevelinghadden leidt ertoe dat 3 heilsverwachtingen 3van de westerse intelligentsia. Veel intellecen een waarde hethet politici worden beoordeeld op basisdie van 95 tuelen beschouwen zichzelf als zieners met belang van individuen oversteeg. Daarom voornemen dat aan hunver politiek ten grondslag het alleenrecht op de waarheid en daarom op word ik soms wat zenuwachtig ligt. Maar de weg naar de hel isvan metpublicisgoede 45 ten de macht. Soms probeerde men dit ideaal ook en commentatoren visie in tellen de bedoelingen geplaveid.die In om de politiek politiek roepen. in de praktijk te brengen – meestal zonder 50 mooie bedoelingen niet. Het gaat om gevol4 u denken: de tijd van de totalitaire succes. genNu en zult resultaten. 9 100 De markt is per definitie anti-intellectueel. ideologieën is toch voorbij. Het nationaal17 Politieke wijsheid krijgt men door ervaOrde ontstaat er op spontane wijze, zonder socialisme is ervaring dood, de zal vlam commuring. Van de dusvan hethet medicijn 50 nisme plan of blauwdruk. Individuen stemmen zelf is gedoofd enagorafobie de intellectuelen daar tegen intellectuele moeten die komen. als nachtvlinders omheen fladderden, zullen hun belangen op elkaar af via het prijsmechaStudeerkamerintellectuelen, die met beslagen ook verdwijnen. dat onwaarnisme. Maar dat is voor de intelligentsia niet 210 spoedig bril de menigte verleiden,Mij zijnlijkt de veroorzakers van rampen. 115

Intellectuele pleinvrees

500048-2-1t

Deel 1.indd 15

Lees verder 15

26-04-17 15:52

Deel 1.indd 16

26-04-17 15:52

deel 1 het centraal examen: theorie met oefenopgaven De theorie is volledig aangepast aan het nieuwste examenprogramma (syllabus 2018), inclusief de begrippenlijst argumentatieve vaardigheden.

Deel 1.indd 17

26-04-17 15:52

Deel 1.indd 18

26-04-17 15:52

vwo nederlands

1 Het centraal examen Op het centraal examen Nederlands worden twee domeinen uit het examenprogramma getoetst: leesvaardigheid en argumentatieve vaardigheden voor zover het analyseren en beoordelen van een betoog betreft. Het centraal examen Nederlands bestaat uit één lange tekst en enkele iets kortere teksten met in totaal ongeveer 40 vragen. Soms is er in een vraag bij een tekst nog een tekstfragment opgenomen. Zo’n tekstfragment wordt satelliettekst genoemd. Een satelliettekst gaat over hetzelfde onderwerp als de hoofdtekst, maar hij is geschreven door een andere auteur en geeft een andere kijk op het onderwerp. Je zult de satellietteksten inhoudelijk met de hoofdtekst moeten kunnen vergelijken. Je krijgt drie uur de tijd voor het beantwoorden van de vragen. Voor het hele onderwijs (van basisschool tot hoger onderwijs) is vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen op het gebied van de Nederlandse taal. Voor Nederlands zijn er vier referentieniveaus. Voor het vwo-examen Nederlands moet je voldoen aan referentieniveau 4F. Het soort teksten dat je moet kunnen lezen en begrijpen, wordt als volgt omschreven: algemene omschrijving

Je kunt een grote variatie aan teksten lezen over tal van onderwerpen uit de (beroeps)opleiding en van maatschappelijke aard en je kunt die in detail begrijpen.

tekstkenmerken

De teksten zijn complex en de structuur is niet altijd even duidelijk.

informatieve teksten

Je kunt informatieve teksten met een hoge informatiedichtheid lezen, zoals lange en ingewikkelde rapporten en gecondenseerde artikelen.

betogende teksten

Je kunt betogende teksten lezen waaronder teksten met een ingewikkelde argumentatie, of artikelen waarin de schrijver (impliciet) een standpunt inneemt of beschouwing geeft.

Vraagtypen De paragrafen hierna geven een overzicht van de belangrijkste theorie. Je leest er over welke leesvaardigheden en argumentatieve vaardigheden je moet beschikken om het examen goed te kunnen maken. Je neemt daarbij ook kennis van de vraagtypen die op het examen veel voorkomen en van de wijze waarop je deze het beste kunt beantwoorden. Bij de theorie vind je oefenopgaven en een lijst met veelvoorkomende woorden uit examens. Beoordeling Je werk wordt beoordeeld aan de hand van een correctievoorschrift. In dat voorschrift staan de scorepunten die aan een antwoord worden toegekend.

Deel 1.indd 19

26-04-17 15:52

Examenbundel 2017 | 2018

Aanpak van het examen Als je wat ervaring hebt opgedaan met oude examens, weet je wat voor vragen je ongeveer kunt verwachten. Wees daarom niet al te nieuwsgierig naar de vragen, maar begin met het rustig lezen van de eerste tekst. Vragen over de hoofdgedachte, de tekstsoort of de bedoeling van de schrijver kun je immers pas beantwoorden als je de hele tekst hebt doorgenomen. Kijk pas daarna naar de vragen en zoek per vraag gericht in de tekst. Het is belangrijk de vragen in de gestelde volgorde te maken. Veel vragen hangen met elkaar samen, en vaak kun je een vraag veel beter begrijpen als je eerst de voorgaande vragen hebt beantwoord. Controleer aan het eind of je alle meerkeuzevragen en open vragen volledig hebt beantwoord. Leg de vragen nog even naast je antwoorden. Let vooral op die vragen waarin naar een aantal onderdelen (voorbeelden, ontwikkelingen) wordt gevraagd.

Deel 1.indd 20

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

26-04-17 15:52

vwo nederlands

2 taalgebruik en aantal woorden Bij open vragen moet je taalgebruik correct zijn. Dat wil zeggen: in je antwoord mogen geen taal- en geen spelfouten voorkomen. Voor incorrect taalgebruik worden maximaal 4 scorepunten in mindering gebracht. Daarvoor geldt als aftrekregeling: bij 1 fout of 2 fouten krijg je 1 punt aftrek; bij 3 of 4 fouten krijg je 2 punten aftrek; bij 5 of 6 fouten krijg je 3 punten aftrek; bij 7 of meer fouten krijg je 4 punten aftrek. Onder incorrecte formuleringen en onjuist taalgebruik wordt verstaan: spelfouten, verkeerd woordgebruik en fouten in de zinsbouw, inclusief verkeerde woordvolgorde. Als je steeds dezelfde fout maakt, worden die herhaalde fouten als afzonderlijke fouten meegeteld. Bij de beoordeling van de spelling wordt uitgegaan van de schrijfwijze volgens het Groene Boekje. Ook als je antwoord inhoudelijk fout is en dus geen punten oplevert, wordt het op taalgebruik en spelling beoordeeld. Een inhoudelijk fout antwoord met taalfouten leidt dus tot puntenaftrek. Bij open vragen wordt vaak gezegd dat je in een of meer volledige zinnen moet antwoorden. In dat geval wordt er een punt afgetrokken voor een antwoord dat alleen uit een bijzin bestaat. Je krijgt dus een punt aftrek voor een antwoord als: ‘Dat de ijskappen smelten.’ Maar soms hoef je bij een open vraag niet in volledige zinnen te antwoorden. Dan mag je ook met een woordgroep of een bijzin antwoorden. Bij zo’n vraag wordt alleen op de spelling gelet. Als je in je antwoord een of een paar woorden weglaat, wordt er een punt afgetrokken. Is je antwoord geheel in telegramstijl, dan wordt het hoe dan ook geheel fout gerekend en levert je antwoord geen punten op. Gebruik je een kleine letter waar je een hoofdletter zou moeten gebruiken, zoals aan het begin van een zin, dan wordt er een punt afgetrokken. Voor het omgekeerde, als je ten onrechte een hoofdletter gebruikt in plaats van een kleine letter, geldt hetzelfde. Bij de beoordeling van het taalgebruik en de spelling wordt er niet op gelet hoe je getallen schrijft. Je kunt ze uitschrijven (bijvoorbeeld ‘veertien’), maar dat hoeft niet (bijvoorbeeld ‘14’). Soms staat er in de tekst zelf een spelfout. Neem je die fout over in je antwoord, dan kost dat je geen punten. Je antwoorden worden niet beoordeeld op interpunctie. Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden en dergelijke) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

Deel 1.indd 21

26-04-17 15:52

Examenbundel 2017 | 2018

Bij open vragen wordt vaak aangegeven dat je voor je antwoord niet meer dan een bepaald aantal woorden mag gebruiken. Als je bij zoâ€™n vraag een antwoord geeft dat het maximale aantal woorden overschrijdt, worden alleen die woorden die binnen het maximum vallen, beoordeeld. Anders gezegd: voor een goed antwoord dat te lang is, krijg je zelden alle punten. Houd je dus altijd aan het gegeven maximale aantal woorden. In aansluiting op de vorige regel geldt het volgende. Als je de vraag herhaalt voordat je tot het antwoord komt, tellen de woorden tot aan het eigenlijke antwoord niet mee. Het is aan te bevelen om bij het maken van oefenexamens achter je antwoord tussen haakjes het aantal gebruikte woorden te zetten. Op die manier wordt het controleren van het maximale aantal woorden een gewoonte. Blijf niet te ver onder het gegeven maximale aantal woorden. Als in een uitlegvraag een maximum van 35 woorden wordt genoemd, zal een antwoord van 8 woorden niet veel punten opleveren.

Deel 1.indd 22

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

26-04-17 15:52

vwo nederlands

3 signaalwoorden en signaalzinnen Signaalwoorden geven het verband aan tussen (delen van) zinnen en tussen alinea’s. Ze geven belangrijke informatie over de opbouw van een tekst of tekstgedeelte. Zo kunnen signaalwoorden een opsomming aankondigen of duidelijk maken dat er sprake is van een voorbeeld of een verklaring. Let er dus goed op: bij het maken van vragen bij een tekst én bij het schrijven van een samenvatting zijn signaalwoorden een belangrijk hulpmiddel. soorten en voorbeelden signaalwoorden opsomming ook, bovendien, verder, eveneens, dan, vervolgens, daarnaast, ten eerste ... ten tweede, zowel ... als tegenstelling

maar, echter, toch, daarentegen, in tegenstelling tot, daar staat tegenover dat, enerzijds ... anderzijds

oorzaak-gevolg

daardoor, door, doordat, waardoor, zodat, te danken aan, te wijten aan, het gevolg van, ten gevolge van, de oorzaak hiervan is

reden/verklaring want, omdat, daarom, waarom, namelijk, immers, aangezien doel-middel

door middel van, met de bedoeling om, met behulp van, om te, daartoe, opdat

toelichting

denk hierbij aan, bijvoorbeeld, zo, dat komt voor bij, ter illustratie, dat is het geval bij

vergelijking

net als, zoals, zo ook, evenals, eveneens, eenzelfde, hetzelfde/ dezelfde als, in vergelijking met, vergeleken met, soortgelijke

voorwaarde

als, indien, mits (op voorwaarde dat), tenzij (behalve wanneer), stel dat

conclusie

dan ook, dus, aldus, hieruit volgt, concluderend

samenvatting

kortom, samenvattend, alles bij elkaar genomen, om kort te gaan

Om de opbouw van een tekst te doorgronden heb je ook veel aan signaalzinnen. Met behulp van signaalzinnen maakt een schrijver duidelijk wat er volgt (aankondigend) of wat hij heeft behandeld (terugblikkend). soorten en voorbeelden signaalzinnen aankondigend Ik zal hier enkele voor- en nadelen van rekeningrijden bespreken. Maar aan het systeem kleven ook enkele bezwaren. Hoe is de opmars van het toerisme te verklaren? terugblikkend

Van de besproken verklaringen lijkt de laatste me het meest aannemelijk.

aankondigend Welke conclusie kunnen we nu uit bovenstaande én terugblikkend onderzoeksresultaten trekken?

Deel 1.indd 23

26-04-17 15:52

www.examenbundel.nl

examenbundels vwo Duits

vwo Engels vwo Frans

vwo Nederlands vwo biologie

vwo natuurkunde vwo scheikunde

vwo wiskunde A vwo wiskunde B vwo wiskunde C vwo economie

vwo geschiedenis vwo m&o

vwo maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

978-90-06-39179-4

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens

978-90-06-39197-8 978-90-06-39185-5

978-90-06-39202-9 978-90-06-39188-6 978-90-06-39167-1

978-90-06-39193-0

978-90-06-39168-8 978-90-06-39176-3

ÂŽ

De Examenbundel bevat oefenexamens met het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

978-90-06-39191-6

examenbundel

vwo aardrijkskunde

978-90-06-39181-7

vwo Nederlands

Bundels voor al je vakken bestel je op

978-90-06-39196-1

978-90-06-39180-0 978-90-06-39174-9

978-90-06-39169-5

vwo

2017|2018

vwo

samengevat vwo biologie

M. Reints P. Merkx

Nederlands

Meer kans van slagen met Samengevat!

vwo natuurkunde

overzicht van alle examenstof.

vwo wiskunde A vwo wiskunde B

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

vwo aardrijkskunde

Met een compacte uitleg van grammatica en vele

vwo wiskunde C

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk.

vwo geschiedenis

voorbeeldzinnen.

vwo economie

2017|2018

Samengevat biedt je een helder en beknopt

vwo scheikunde

Jouw beste voorbereiding voor het examen 2018

vwo m&o

h/v Nederlands 3F / 4F h/v rekenen 3F Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391855_EB_vNed_omslag.indd 1

9 789006 391855

9/05/17 15:15