Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

978-90-06-39163-3 978-90-06-39187-9 978-90-06-39171-8 978-90-06-39170-1 978-90-06-39162-6 978-90-06-39172-5 978-90-06-39190-9 978-90-06-39200-5 978-90-06-39201-2 978-90-06-39184-8 978-90-06-39183-1 978-90-06-39186-2 978-90-06-39175-6 978-90-06-39173-2

Meer kans van slagen met de De Examenbundel bevat oefeningen

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

havo

samengevat biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

2017|2018 havo

Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van grammatica en vele voorbeeldzinnen.

2017|2018

havo havo havo havo havo havo havo havo havo h/v h/v

ÂŽ

Examenbundel!

examenbundel

havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo

havo economie

Bundels voor al je vakken bestel je op

drs. J.P.M. Blaas

economie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Engels in de praktijk 978-90-06-07397-3 Duits in de praktijk 978-90-06-07396-6 Frans in de praktijk 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391831_EB_hEco_OS.indd 2-4

9 789006 391831

9/05/17 15:31

9789006391831_Boek.indb 1

26-04-17 14:49

ÂŽ

2017|2018 havo

drs. J.P.M. Blaas

economie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

9789006391831_Boek.indb 1

26-04-17 14:49

Colofon Auteur drs. J.P.M. Blaas Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak PPMP Prepress, Wolvega

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 39183 1 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

9789006391831_Boek.indb 2

26-04-17 14:49

havo economie

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal examen voor het vak economie op havo-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Deel 1: Hier vind je per examenonderwerp een aantal (bewerkte) examenopgaven met uitwerkingen. In de uitwerkingen staan de antwoorden en de daarbij horende toelichtingen. De oriëntatietoets: Deze bestaat uit vragen over alle onderwerpen die in 2018 centraal geëxamineerd worden. Zo kun je nagaan of je de basisbegrippen van de examenonderwerpen beheerst. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een studieadvies. Deel 2a: In dit deel staan vier complete examens met uitwerkingen. In de uitwerkingen vind je uitleg en toelichting bij de antwoorden. Deel 2b: Hierin vind je het integrale examen van 2017, het eerste tijdvak, zonder uitwerkingen. Deze kun je gebruiken als oefenexamen. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Op deze site kun je nog veel meer gratis oefenexamens downloaden. Bijlagen: Achter in deze bundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen na het maken van de oefenexamens en een onderwerpregister. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examenopgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Ook op www.examenbundel.nl kun je op verschillende manieren oefenen om te kijken of je alle examenstof al beheerst. Het centraal examen economie havo 2018 wordt afgenomen op vrijdag 18 mei tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017

Opmerkingen De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

9789006391831_Boek.indb 3

26-04-17 14:49

9789006391831_Boek.indb 1

26-04-17 14:49

havo economie

Inhoud 3 voorwoord

deel 1

oefenen op onderwerp 1 domein A vaardigheden 9 oefenvragen 27 uitwerkingen 2 domein D concept markt 32 oefenvragen 72 uitwerkingen 3 domein E concept ruilen over de tijd 87 oefenvragen 101 uitwerkingen 4 domein F concept samenwerken en onderhandelen 106 oefenvragen 115 uitwerkingen 5 domein G concept risico en informatie 118 oefenvragen 131 uitwerkingen 6 domein H concept welvaart en groei 136 oefenvragen 168 uitwerkingen 7 domein I concept goede tijden, slechte tijden 180 oefenvragen 217 uitwerkingen

9789006391831_Boek.indb 5

oriëntatietoets

nagaan wat je al weet 237 opgaven

deel 2a

examens met uitwerkingen Examen 2015-I 245 opgaven 261 uitwerkingen Examen 2015-II 265 opgaven 280 uitwerkingen Examen 2016-I 284 opgaven 295 uitwerkingen Examen 2016-II 300 opgaven 313 uitwerkingen

deel 2b

examen zonder uitwerkingen Examen 2017-I 319 opgaven

bijlagen

cijferbepaling onderwerpregister

26-04-17 14:49

9789006391831_Boek.indb 1

26-04-17 14:49

deel 1 oefenen op onderwerp

9789006391831_Boek.indb 7

26-04-17 14:49

9789006391831_Boek.indb 1

26-04-17 14:49

havo economie

1 Domein A Vaardigheden

1 Informatievaardigheden. De kandidaat kan in contexten: • de benodigde informatie selecteren uit digitale en niet-digitale bronnen zoals tabellen, grafieken, cartoons en/of film- en televisiebeelden; • de betrouwbaarheid van de gehanteerde databronnen toelichten; • feiten van meningen onderscheiden; • gegeven bronnen beoordelen en in combinatie met hun economische kennis komen tot een oplossing van economische vraagstukken.

2 Rekenkundig en/of grafisch onderbouwen. De kandidaat kan in contexten, mede met gebruikmaking van ICT / (grafische) reken machine: • economische relaties toelichten met basisrekenvaardigheden; • economische relaties rekenkundig, statistisch en grafisch toelichten; • economische relaties toelichten met lineaire vergelijkingen; • berekende resultaten concretiseren naar hun economische betekenis; • informatie uit grafieken verklaren.

3 Standpuntbepaling. De kandidaat kan in contexten: • de rol van de verschillende actoren beschrijven; • een eventuele botsing van belangen beschrijven; • oplossingen voor mogelijk ongewenste gedrag bepalen; • een standpunt bepalen; • economische kennis verhelderen met behulp van een betoog. INFORMATIEVAARDIGHEDEN EN REKENKUNDIG EN/OF GRAFISCH ONDERBOUWEN Algemeen: Stap Stap Stap Stap

1: 2: 3: 4:

Wat wordt verstaan onder het gevraagde economische begrip? Is er eventueel een formule voor? In welke statistieken / bronnen vind ik de gegevens? Uitrekenen.

9789006391831_Boek.indb 9

26-04-17 14:49

Informatieboekje bij opgave 6

domein a vaardigheden

Examenbundel 2017 | 2018

statistiek 1 Voorbeelden van informatie-, rekenkundigeen grafische vaardigheden. Informatieboekje bij opgave 6 aandeel in de wereldproductie in 2004

Opgavestatistiek 1 1 rest van de wereld

aandeel in de wereldproductie in 2004 26%

bron 1 Aandeel in de wereldproductie in 2004

EU 31%

rest van de wereld 26% China 4%

EU 31%

Japan China11% 4%

VS 28%

Japan 11%

omvang van de productie in 2004 VS 28% eenheid productie EU miljarden dollars 12.958 omvang van demiljarden productie in 2004 11.704 VS dollars eenheid dollars productie Japan miljarden 4.598 EU miljarden dollars 12.958 China miljarden dollars 1.672 VS miljarden dollars 11.704 Japan miljarden dollars 4.598 China miljarden dollars 1.672 statistiek 2 wereldmarktprijs van ruwe olie statistiek 2

bron 2 Wereldmarktprijs van ruwe olie

60 prijs wereldmarktprijs per vat 50 60 prijs per vat 40 50 30 40 20 30 10 20

26,4 25,0 26,4 25,0

van ruwe olie

28,8 25,5 28,8

52,0

38,2

52,0 42,0

30,7 38,2

42,0

30,7

25,5

0 10

2002 2003 Legenda: prijs in euro s 0 prijs in dollars 2002 2003

2004

2005

2004

2005

Legenda: prijs in euro s prijs in dollars HA-1022-a-10-1-b

9789006391831_Boek.indb 10

jaar

10 HA-1022-a-10-1-b

jaar

lees verder ►►► © ThiemeMeulenhoff

lees verder ►►►

26-04-17 14:49

statistiek 3 statistiek 3 havo economie oefenvragen waarde onderlinge handel in goederen in 2004 (miljarden dollars) import(miljarden van: waarde onderlinge handel in goederen in 2004 dollars) statistiek 3 EU VS Japan China import van: bron 3 Waarde onderlinge handel in goederen in 2004 (miljarden dollars) EU handel in goederen − 290,9 53,7 59,8 waarde onderlinge in 2004 dollars) EU VS (miljarden Japan China export van: VS 196,3 − van: 54,4 34,7 import EU − 290,9 53,7 59,8 Japan 91,9 129,6 − 79,9 EU VS Japan China export van: VS 196,3 − 54,4 34,7 China 158,0 196,7 93,8 − EU − 290,9 53,7 59,8 Japan 91,9 129,6 − 79,9 export van: VS 196,3 − 54,4 34,7 China 158,0 196,7 93,8 − Japan 91,9 129,6 − 79,9 statistiek 4 China 158,0 196,7 93,8 − statistiek 4 dienstenverkeer tussen de EU en China (indexcijfers)

2, 252 6 ,6

2, 242 1 ,1

1 2 3,

3, 163 2 ,2

2, 24

20 2 0, 00 0 ,0 0 16 1 8, 68 4 ,4 0,

4 14

0 1999 2000 2001 50 0 Legenda: 1999 2000 2001 index exportwaarde van EU Legenda: 0 index importwaarde vanEU EU 2001 index 1999exportwaarde 2000van Legenda: index importwaarde van EU

statistiek 5

7, 147 4 ,4

15 9 7, 15

11 5

,8 11 5

0 0, 10

50 100 50

11 1 5, 15 8 ,8 11 1 5, 15 8 ,8

0, 100 0 ,0 10 1 0, 00 0 ,0

100 150 100

7, 157 9 ,9

200 250 200 150 200 150

tussen de EU en China (indexcijfers)

350 indexcijfers 350 (1999 = 100) dienstenverkeer indexcijfers (1999 = 100) 300 350 indexcijfers300 (1999 = 100) 250 300 250

5, 315 8 ,8

dienstenverkeer tussen de EU enenChina statistiek 4 bron 4 Dienstenverkeer tussen de EU China (indexcijfers) (indexcijfers)

2002 2002

2003 2003

2004 2004 jaar jaar

2002

2003

2004 jaar

index exportwaarde van EU index importwaarde van EU

statistiek 5 dienstenrekening tussen de EU en China (euro’s) bron 5 Saldo saldo dienstenrekening tussen de EU en China (euro’s) eenheid 2003 2004 saldo dienstenrekening tussen de EU en China (euro’s) statistiek 5 saldo dienstenrekening EU inclusief toerisme* miljarden euro’s 2003 1,8 1,5 eenheid 2004 saldo dienstenrekening EU exclusief toerisme* miljarden euro’s 2,0 2,2 saldo dienstenrekening tussen de EU en China (euro’s) saldo dienstenrekening EU inclusief toerisme* miljarden euro’s 1,8 1,5 *Een positief saldo geeft aan dat er een overschot is. eenheid euro’s 2,0 2003 2,2 2004 saldo dienstenrekening EU exclusief toerisme* miljarden saldopositief dienstenrekening toerisme* 1,5 *Een saldo geeft EU aaninclusief dat er een overschot is.miljarden euro’s 1,8 saldo dienstenrekening EU exclusief toerisme* miljarden euro’s 2,0 2,2 *Een positief saldo geeft aan dat er een overschot is.

HA-1022-a-10-1-b HA-1022-a-10-1-b* ►►►

HA-1022-a-10-1-b HA-1022-a-10-1-b*

►►►

9789006391831_Boek.indb 11

lees verdereinde ►►►

26-04-17 14:49

domein a vaardigheden

Examenbundel 2017 | 2018

De Europese Unie en de wereldhandel. In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en grafieken. Hierboven staan vijf statistieken over de vier belangrijkste economieën in de wereld: de Europese Unie (EU), de Verenigde Staten van Amerika (VS), Japan en China. In de statistieken bestaat de lopende rekening van de betalingsbalans uit de goederen rekening, de dienstenrekening en de inkomensrekening. Naar aanleiding van deze statistieken worden in deze opgave vijf vragen gesteld.

1 Bereken voor 2004 de omvang van de wereldproductie in miljarden dollars.

2 Toon aan de hand van bron 2 met een berekening aan dat de euro in 2004 vergeleken met 2003 ten opzichte van de dollar is geapprecieerd.

3 Bereken voor 2004 het saldo van export en import van goederen in miljarden dollars van de EU met China.

Uit bron 4 kan worden afgelezen dat het dienstenverkeer tussen de EU en China in de periode 1999–2004 sterk is gestegen. Jaap beweert dat uit bron 4 af te lezen is dat in 2000 de dienstenrekening tussen de EU en China in evenwicht is. Tineke beweert dat dit niet uit bron 4 kan worden afgelezen. 4 Wie heeft gelijk, Jaap of Tineke? Licht het antwoord toe. De toeristenrekening is een belangrijk onderdeel van de dienstenrekening. Uit bron 5 kan worden afgeleid dat het saldo van de toeristenrekening van de EU met China in 2003 en in 2004 negatief is. 5 Leg uit dat uit bron 5 niet de conclusie mag worden getrokken dat een groter aantal toeristen uit de EU naar China op vakantie gaat dan omgekeerd.

Informatieboekje bij opgave 6 Opgave 2 statistiek 1: basisgegevens 2003 bron 6 Basisgegevens 2003

oppervlakte bevolkingsomvang aantal telefoons aantal internetgebruikers energieverbruik

eenheid duizenden vierkante kilometers miljoenen personen per duizend inwoners

China

per duizend inwoners per inwoner, omgerekend in liters olie

Nederland

9.600

1.288 499 73

16 1.393 614

1.094

4.982

statistiek 2: bruto binnenlands product (bbp) China bbp China bbp China waarvan: − landbouw − industrie − diensten

Nederland bbp Nederland 9789006391831_Boek.indbbbp 12 Nederland

eenheid miljarden dollars miljarden renminbi’s in % van bbp in % van bbp in % van bbp eenheid miljarden dollars miljarden euro's

2003 1.641,0 13.582,3 13,1 46,2 40,7 2003 539,3 476,9

2004 1.931,6 15.987,8

2005 2.234,1 18.308,5

2004 609,0 489,9

2005 629,9 505,6

26-04-17 14:49

per duizend inwoners per inwoner, per inwoner, omgerekend in liters olie omgerekend in liters olie

internetgebruikers internetgebruikers energieverbruik energieverbruik havo economie

1.094 1.094

4.982 4.982

oefenvragen

statistiek 2: bruto binnenlands product (bbp) statistiek 2: bruto binnenlands product (bbp) bron 7 Bruto binnenlands product (bbp) China China bbp China bbp China bbp China bbp China waarvan: waarvan: − landbouw − landbouw − industrie − industrie − diensten − diensten Nederland Nederland bbp Nederland bbp Nederland bbp Nederland bbp Nederland waarvan: waarvan: − landbouw − landbouw − industrie − industrie − diensten − diensten

eenheid eenheid miljarden miljarden miljarden miljarden

dollars dollars renminbi’s renminbi’s

in in in in in in

bbp bbp bbp bbp bbp bbp

% % % % % %

van van van van van van

eenheid eenheid miljarden miljarden miljarden miljarden

dollars dollars euro's euro's

in in in in in in

bbp bbp bbp bbp bbp bbp

% % % % % %

van van van van van van

2003 2003 1.641,0 1.641,0 13.582,3 13.582,3

2004 2004 1.931,6 1.931,6 15.987,8 15.987,8

2005 2005 2.234,1 2.234,1 18.308,5 18.308,5

2004 2004 609,0 609,0 489,9 489,9

2005 2005 629,9 629,9 505,6 505,6

2004 2004 8,277 8,277 0,804 0,804

2005 2005 8,195 8,195 0,803 0,803

13,1 13,1 46,2 46,2 40,7 40,7 2003 2003 539,3 539,3 476,9 476,9 2,4 2,4 25,6 25,6 72,0 72,0

statistiek 3: wisselkoersen bron 8 Wisselkoersen statistiek 3: wisselkoersen waarde waarde waarde waarde

1 1 1 1

dollar dollar dollar dollar

in in in in

2003 2003 8,277 8,277 0,884 0,884

renminbi’s renminbi’s euro’s euro’s

statistiek 4: consumentenprijsindex

bron 9 Consumentenprijsindex

index (2000 = 100)

120 115

114,9

113,2

111,6

110 105

101,1

2 2

100

HA-1022-a-10-2-b HA-1022-a-10-2-b

107,0

105,1

lees verder ►►► lees verder ►►►

95 0

2003

2004

2005

jaar

Legenda: Nederland China

statistiek 5: saldo lopende rekening van de betalingsbalans in 250 miljarden dollars 200

......

150

100 50

29,4

0 13 9789006391831_Boek.indb

45,9

2003

54,3

68,7

2004

10 in % van het bbp 8 6

8,9 7,2 5,4

136,3

4 39,7 2005

2 0

2,8 2003

3,6

2004

2005

26-04-17 14:49

Legenda: 2003 Nederland Legenda: China Nederland

2004

2005

China

domein a vaardigheden

jaar

Examenbundel 2017 | 2018

statistiek 5: saldo lopende rekening van de betalingsbalans statistiek 5: saldo lopende rekening van de betalingsbalans

bron 10 Saldo lopende rekening van de betalingsbalans in 10 250 8,9 miljarden in % van in dollars 200250 het bbp 8 10 8,9 miljarden in % van ...... dollars 200 het bbp 8 5,4 6 150 ...... 5,4 150 4 6 100 68,7 3,6 54,3 39,7 2 4 2,8 5010029,4 45,9 68,7 3,6 54,3 45,9 39,7 2 2,8 0 0 50 29,4 2003 2004 2003 2004 2005 0 0 jaar Legenda: Legenda: 2003 2004 2003 2004 2005 Nederland Nederland jaar Legenda: Legenda:

Nederland China

China

7,2 6,3

2005

jaar 2005 jaar

statistiek 6: export van goederen naar China in 2003 bron 11 Export van goederen naar China in 2003 (% statistiek van de totale export van goederen vanChina het desbetreffende land) 6: export van goederen naar in 2003 (% van de totale export van goederen van het desbetreffende land) (% van de totale export van goederen van het desbetreffende land) 3,0%

Finland Finland Duitsland

2,7%

Duitsland Frankrijk

1,7%

Europa Verenigd Koninkrijk

Belgie Nederland Nederland

2,7%

1,7% 1,7%

Frankrijk Europa

Verenigd Koninkrijk Belgie

3,0%

1,4% 1,0% 0,9%

1,7%

1,4%

1,0%

0,9%

China − Nederland In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en grafieken. Hierboven staan zes statistieken die vooral betrekking hebben op China en N ederland. HA-1022-a-10-2-b 3 lees verdereinde ►►► HA-1022-a-10-2-b* De in de statistieken genoemde renminbi is de nationale munt van China. HA-1022-a-10-2-b 3 in deze opgave vijf vragen gesteld.lees verdereinde ►►► HA-1022-a-10-2-b* Naar aanleiding van deze statistieken worden

De landbouwproductie in Nederland bedroeg in 2003 ruim $ 800 per inwoner. 6 Bereken de landbouwproductie in China in 2003 in dollars per inwoner.

In bron 10 ontbreekt voor 2005 het bedrag van het saldo van de lopende rekening van de betalingsbalans van China. Dit saldo kan in deze opgave worden berekend met behulp van twee gegevens. 7 Noem deze twee gegevens en vermeld bij elk gegeven de bron waarin dat gegeven staat.

8 Is de wisselkoers van de euro uitgedrukt in renminbi’s in 2004 ten opzichte van 2003 gedaald of gestegen? Licht het antwoord toe. In China bedroeg de inflatie in 2005 ten opzichte van 2004 (afgerond) 1,8%. 9 Bereken, in één decimaal nauwkeurig, de inflatie in Nederland in 2005 ten opzichte van 2004.

9789006391831_Boek.indb 14

26-04-17 14:49

havo economie

oefenvragen

Informatieboekje bij opgave 6

In 2003 bedroeg de waarde van de export van goederen van Nederland naar China € 2,86 miljard. Informatieboekje bij opgave 6 statistiek 1 10 Bereken voor 2003 de waarde van de totale export van goederen van Nederland.

Informatieboekje bevolking statistiek 1 Opgave 3 eenheid

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

10.170 1997

10.192 1998

10.214 1999

10.239 2000

10.263 2001

10.310 2002

10.356 2003

10.396 2004

10.446 2005

× 1.000 eenheid

15.567 10.170 1997

15.654 10.192 1998

15.760 10.214 1999

15.864 10.239 2000

15.987 10.263 2001

16.105 10.310 2002

16.193 10.356 2003

16.258 10.396 2004

16.306 10.446 2005

personen personen × × 1.000 1.000

15.567 10.170

15.654 10.192

15.760 10.214

15.864 10.239

15.987 10.263

16.105 10.310

16.193 10.356

16.258 10.396

16.306 10.446

15.567

15.654

15.760

15.864

15.987

16.105

16.193

16.258

16.306

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

235,7 1999

247,9 2000

254,2 2001

261,1 2002

269,5 2003

283,8 2004

295,3 2005

bevolking statistiek 1 personen België × 1.000 bron 12 eenheid

personen bevolking Nederland België

Nederland België

statistiek 2 personen Nederland

bij opgave 6

× 1.000

bruto binnenlands product (bbp) statistiek 2 eenheid bron 13

1997

euro’s eenheid

1997

1998

bruto binnenlands (bbp) statistiek 2 miljarden product België 216,1 223,7 1998

miljarden product (bbp) bruto binnenlands Nederland 348,0 369,4 België

Nederland België 8 groei in % t.o.v. Nederland7 voorafgaand 8 groeijaar in % 6 t.o.v. 75 voorafgaand 8 groei in % 64 jaar t.o.v. 75 voorafgaand 3 64 jaar 2 53 1 42 0 31 -1 20

216,1 1997

223,7 1998

390,1 235,7 1999

419,5 247,9 2000

447,7 254,2 2001

465,2 261,1 2002

476,3 269,5 2003

488,6 283,8 2004

497,9 295,3 2005

miljarden miljarden 348,0 216,1 Belgie euro’s euro’s

369,4 223,7

390,1 235,7

419,5 247,9

447,7 254,2

261,1 269,5 Nederland

465,2

476,3

488,6 283,8

497,9 295,3

369,4

390,1

476,3 6,7 Nederland

488,6

497,9

euro’s eenheid

miljarden euro’s 5,4

3,5 2,0 3,5

348,0 Belgie

5,3

5,2

Belgie

5,4 3,95,2 3,2 5,4 3,9 5,2 2,5

2,7

3,2

5,3 2,9

4,1

3,2 1,3

5,3 2,9

4,1 2,2

groei in % t.o.v. 419,5 voorafgaand groeijaar in % t.o.v. voorafgaand groei in % jaar t.o.v. voorafgaand jaar

2,7 0,9 4,1 2,2 3,2 2,0 1,3 3,5 1999 2000 2001 2002 1998 2004 2005 2,7 2003 2,9 3,2 0,72,5 0,9 2,2 2,0 legenda: 1998 1999 2000 2001 20021,3 2003 2004 2005 1 -1 nominale groei bbp 0,7 0,9 reele groei bbp 0 legenda: 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 nominale groei bbp -1 reele groei bbp legenda: statistiek 3 nominale groei bbp bron 14 reele groei bbp 3,2 3,9

7,5 465,2

7 447,7 86 6,1 75 86 4 75 3 64 2 53 1 42 0 31 -1 20

6,1 4,3 4,3 6,1

7,5

5,6 4 5,6 4 5,6

6,7 Nederland 7,5 3,5 3,5

3,9 6,7 3,92,4

2,6 1,7

1,9

2,6 1 3,9 -0,1 2,4 1,7 1,9 3,5 0,1 4 1998 1999 20001,42001 2002 2003 2004 2,6 2005 1 -0,1 0,1 2,4 1,7 1,9 legenda: 1998 1999 20001,4 2001 2002 2003 2004 2005 -11 nominale groei bbp 1 -0,1 0,1 reele groei bbp 0 legenda: 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 nominale groei bbp -1 reele groei bbp legenda: nominale groei bbp reele groei bbp

0,72,5

sociale zekerheid statistiek 3

4,3

1,4

eenheid

1997

1998

1999

2000

2001

2002

België

euro’s eenheid

5.927 1997

6.053 1998

6.299 1999

6.492 2000

6.794 2001

7.003 2002

Nederland België

euro’s eenheid

6.262 5.927 1997

6.369 6.053 1998

6.614 6.299 1999

6.923 6.492 2000

7.371 6.794 2001

7.852 7.003 2002

Nederland België

euro’s euro’s

6.262 5.927

6.369 6.053

6.614 6.299

6.923 6.492

7.371 6.794

7.852 7.003

euro’s

26.262

6.369

6.614

6.923

lees verder ►►► 7.371 7.852

uitgavenzekerheid per sociale statistiek 3 hoofd van de bevolking

uitgavenzekerheid per hoofd van sociale de bevolking

uitgaven uitgaven per per hoofd hoofd van van de bevolking bevolking de de bevolking

923-1022-a-HA-1-b

9789006391831_Boek.indb 15

lees verder ►►► 26-04-17 14:49

www.examenbundel.nl

examenbundels Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de De Examenbundel bevat oefeningen

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

havo

samengevat biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde geschiedenis economie m&o Nederlands 3F / 4F rekenen 3F

2017|2018 havo

2017|2018

havo havo havo havo havo havo havo havo havo h/v h/v

ÂŽ

Examenbundel!

examenbundel

havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo

havo economie

Bundels voor al je vakken bestel je op

drs. J.P.M. Blaas

economie

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Engels in de praktijk 978-90-06-07397-3 Duits in de praktijk 978-90-06-07396-6 Frans in de praktijk 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391831_EB_hEco_OS.indd 2-4

9 789006 391831

9/05/17 15:31