Issuu

www.examenbundel.nl

examenbundels Nederlands Engels Duits Frans wiskunde biologie nask 1 nask 2 aardrijkskunde economie geschiedenis maatschappijkunde

978-90-06-39198-5 978-90-06-39177-0 978-90-06-39192-3 978-90-06-39199-2 978-90-06-39194-7 978-90-06-39165-7 978-90-06-39195-4 978-90-06-39178-7 978-90-06-39182-4 978-90-06-39166-4 978-90-06-39189-3 978-90-06-39164-0

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

De Examenbundel bevat oefeningen

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

Nederlands 2F biologie nask 1 nask 2 rekenen 2F wiskunde aardrijkskunde economie geschiedenis

Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof. Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van grammatica en vele voorbeeldzinnen.

2017|2018

vmbo vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt vmbo vmbo kgt vmbo gt vmbo kgt vmbo gt

2017|2018

A.H. Bonsink-Bos R. Rump

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

vmbo (k)gt / mavo

samengevat

ÂŽ

dit schooljaar, dus je oefent altijd de

examenbundel

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo (k)gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Bundels voor al je vakken bestel je op

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Engels in de praktijk 978-90-06-07397-3 Duits in de praktijk 978-90-06-07396-6 Frans in de praktijk 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391824_EB_vmAar_OS.indd 2-4

9 789006 391824

9/05/17 13:37

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

2017|2018

A.H. Bonsink-Bos R. Rump

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

Colofon Auteurs A.H. Bonsink-Bos R. Rump Vormgeving Maura van Wermeskerken, Apeldoorn Opmaak PPMP Prepress, Wolvega

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 39182 4 Eerste druk, eerste oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2017 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 2

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak aardrijkskunde op vmbo-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Informatie: Hier vind je tips voor het maken van het examen en puzzels waarmee je je kennis van de begrippen kunt testen. Ook is in dit deel informatie over de vaardigheden opgenomen. Deel 1: Hier zijn oefenvragen voor alle onderwerpen die van belang zijn voor het examen. De oefenvragen zijn voorzien van uitwerkingen met duidelijke uitleg van de antwoorden. Oriëntatietoets: Heb je deze toets gemaakt? Vul je scores in op www.examenbundel.nl. Nu zie je direct wat je al kent en wat je nog moet leren. Ook zie je welke vragen je in de examenbundel nog moet oefenen en wat je in samengevat moet leren. De oriëntatietoets is net zo groot als een examen. Als je de oriëntatietoets goed hebt gedaan, ben je klaar voor deel 2 van dit boek. Je gaat daar oefenen met examens. Deel 2: In dit deel staan examens met uitwerkingen. In de uitwerkingen vind je uitleg en toelichting bij de antwoorden. Bijlagen: Achter in deze examenbundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen na het maken van de oefenexamens en een onderwerpregister. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examenopgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Ook op www.examenbundel.nl kun je op verschillende manieren oefenen om te kijken of je alle examenstof al beheerst. Het centraal examen Aardrijkskunde vmbo 2018 K en GT wordt afgenomen op vrijdag 18 mei tussen 9.00 en 11.00 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2017 Opmerkingen Opgaven die gemarkeerd zijn met een ‘ruitje’ zijn alleen bedoeld voor de leerlingen die in de gemengde (g) of theoretische (t) leerweg examen doen. De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je leraar of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 3

20-04-17 13:39

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Inhoud 3 voorwoord

5 inhoudsopgave 7 informatie 7 tips 8 begrippenpuzzels

deel 1

oefenen op onderwerp 1 Kaartvaardigheden 17 opgaven 23 uitwerkingen 2 Weer en klimaat 27 opgaven 53 uitwerkingen 3 Water 64 opgaven 95 uitwerkingen

deel 2a

examen met uitwerkingen examen 2016-I 175 opgaven 207 uitwerkingen examen 2016-II 218 opgaven 253 uitwerkingen

deel 2b

niet-uitgewerkt examen examen 2017-I 267 opgaven

bijlagen

cijferbepaling onderwerpregister

4 Bevolking en ruimte 105 opgaven 133 uitwerkingen

oriëntatietoets

nagaan wat je al weet 149 opgaven

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 5

20-04-17 13:39

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Informatie

Tips voor het maken van het examen aardrijkskunde Algemene tips –– De voorbereiding is het halve werk. Begin op tijd met het leren en oefenen van de opgaven. Bedenk bij het oefenen iedere keer: wat gaat er goed en wat kan er beter? –– Als je tijdens het examen een vraag overslaat om later te beantwoorden, noteer dan de vraag die je overslaat. Zo weet je zeker dat je geen vragen vergeet te maken. Loop ook alle vragen aan het eind nog een keer na. –– Het geeft niet wanneer je even niet op een antwoord komt. Gewoon doorgaan met de volgende vraag. –– Ga pas weg op het moment dat je tevreden bent met het resultaat. Denk niet te snel dat je het niet kunt. Je weet namelijk vaak meer dan je denkt! Controleer, voor je vertrekt, of je inderdaad op alle vragen een antwoord hebt gegeven. –– In Samengevat vmbo vind je een uittreksel van de examenonderwerpen voor aardrijkskunde. Ook vind je in Samengevat een begrippenlijst aan het eind van elk onderwerp. Tips voor de antwoorden die je gaat geven op het examen –– Geef antwoord in hele zinnen. –– Geef niet meer antwoorden dan er gevraagd worden. Tips voor het examen aardrijkskunde –– Een bron wordt nooit zomaar geplaatst. Bekijk bij iedere bron daarom goed de titel, de legenda en de inhoud. –– Een belangrijk onderdeel bij aardrijkskunde is kaartvaardigheden. Oefen hiermee! –– Bij elk aardrijkskunde-examen wordt topografie gevraagd. Zorg dat je de topografie kent. –– Bij het examen heb je geen atlas nodig. Als je kaarten moet gebruiken, worden die bij het examen geleverd. –– Controleer goed wat je moet weten voor het examen. Kijk daarvoor op www.examenbundel.nl, hier staat de officiële stofomschrijving voor het examen aardrijkskunde vmbo. –– Gebruik ook Samengevat. Kijk daarvoor op www.examenbundel.nl.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 7

20-04-17 13:39

Weer en klimaat

Examenbundel 2017 | 2018

Begrippen Op de volgende bladzijden vind je een aantal puzzels waarop de begrippen worden getoetst. Let op: de gekozen begrippen in de puzzels zijn toevallig gekozen.

Weer en klimaat 1 2

4 5 6 7

10 11 12 13 14 15

Horizontaal

Verticaal

3. Overgang van vast naar vloeibaar. 6. K ant van een berg waar de wind naar toe waait. 8. Meetinstrument voor temperatuur. 9. Meetinstrument voor luchtdruk 11. Zeer droog klimaat. 14. Onderkoelde regen. 17. Wind bij de evenaar. 19. Wegvloeien naar een lager gebied. 20. H et droge gebied aan de lijzijde van een berg. 21. Temperatuurschaal. 22. Verbindt gebieden met gelijke luchtdruk. 23. Extreem hoge afvoer van neerslag.

1. 2. 4. 5. 7. 10. 12. 13. 15. 16. 18.

Opnieuw gebruiken. Een bos met alleen naaldbomen. Het indringen van water in de bodem. E en landbouwproduct bedoeld voor de verkoop. Graslandschap. V ersteende afdruk van een dode plant of dier. Zware storm. Broeikasgas. Bevroren water. Draaiende wervelwind. Het zouter worden van de bodem.

De uitwerking van deze puzzel vind je op www.examenbundel.nl. 8

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 8

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Water

Water 1 2

8 9

12 13 14

18 19

22 23

Horizontaal

Verticaal

2. Het hoogste niveau van water bij vloed. 5. H et volledige gebied dat naar een rivier afwatert. 7. S tuk land tussen de rivier en de winterdijk. 8. P lek in de rivier waar water uit de grond komt. 9. Opslagplaats voor water. 12. Een waterhoudende laag in de bodem. 14. Eb en vloed. 17. Kunstmatig opgeworpen heuvel. 19. De grens tussen twee stroomgebieden. 20. Vertakte riviermonding. 21. kunstmatige beregening van land 22. stenen dam in een rivier 23. grondwater aan de oppervlakte 24. w ater dat gebruikt wordt om machines te koelen

1. D e watervoorraad aan zoet water onder de duinen. 3. Natuurlijke bovengrondse afwatering. 4. G ebied omringd door dijken waar de waterstand beheerst wordt. 6. Licht vervuild water. 10. Een gegraven bron voor water. 11. D eze polder is ontstaan door het ontwateren van veen. 13. B ouwwerk bedoeld om water op een plek vast te houden. 15. D e hoeveelheid water dat een bepaald punt in de rivier passeert. 16. D ijk dichtbij de rivier. 18. H oger gelegen gebied langs een rivier. 19. E en gebied dat een deel van het jaar water bevat.

De uitwerking van deze puzzel vind je op www.examenbundel.nl.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 9

20-04-17 13:39

Bevolking en ruimte

Examenbundel 2017 | 2018

Bevolking en ruimte 1 2 3

Horizontaal

Verticaal

3. E en stad met daaraan vastgegroeide steden en dorpen. 5. S taafdiagram die de opbouw van de bevolking laat zien. 7. A fname van het inwonersaantal in een gebied. 8. E en gebied waarin de bevolking in aantal afneemt. 9. D e groei van het percentage stadsbewoners.

1. E en traditionele Chinese wijk. 2. H et gemiddeld aantal bewoners per vierkante kilometer. 4. D e toename van het aantal 65-plussers in de samenleving. 6. V erhuizen van de ene plaats naar de andere.

De uitwerking van deze puzzel vind je op www.examenbundel.nl.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 10

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

vaardigheden in het vak aardrijkskunde

Vaardigheden in het vak aardrijkskunde Aardrijkskundige werkwijzen Aardrijkskundige werkwijzen kunnen je helpen de wereld om je heen beter te begrijpen. Hieronder staan enkele voorbeelden van aardrijkskundige werkwijzen. –– Je kunt verschillende gebieden met elkaar vergelijken. Bijvoorbeeld door het bbp per hoofd van verschillende landen met elkaar te vergelijken, of de bevolkingsgroei. Hierdoor krijg je inzicht in hoe goed of slecht het met een bepaald gebied gaat. –– Je kunt verschijnselen vanuit verschillende invalshoeken bekijken. Wanneer je verschijnselen van verschillende invalshoeken bekijkt, krijg je overzicht van wat nu de gevolgen van bepaalde verschijnselen zijn. Bijvoorbeeld wanneer er een nieuwe wijk aan een stad wordt gebouwd. De nieuwe wijk is prettig voor de mensen die er willen wonen. Maar vervelend voor diegenen die nu hun grond kwijt raken. De nieuwe wijk heeft gevolgen voor de wegen, de winkels enz. –– Je kunt verschijnselen op meerdere plekken bestuderen. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld vulkanisme of aardbevingen. Aardrijkskundige vragen herkennen Aardrijkskundige vragen gaan over de mens in zijn ruimte. Aardrijkskundige vragen onderzoeken waar iets is. Aardrijkskundige vragen onderzoeken waarom er daar iets is. Aardrijkskundige vragen gaan over de volgende onderwerpen: Vragen over landschappen Hoe ziet een bepaald landschap er uit? Wat is de invloed van de mens op een bepaald landschap geweest? Welke elementen zie je in een bepaald landschap? Er zijn twee hoofdsoorten in de landschappen: –– Natuurlandschap. In deze landschappen vind je alleen maar natuurlijke elementen. –– Ingericht landschap. Dit landschap is door mensen ingericht of veranderd. Vragen over verschijnselen Aardrijkskunde onderzoekt de aardrijkskundige verschijnselen. Een aardrijkskundig verschijnsel is altijd aan een gebied verbonden. Sommige verschijnselen komen door de natuur. Andere verschijnselen komen door de mens. Voorbeelden van natuurlijke verschijnselen zijn: vulkanisme en aardbevingen. Voorbeelden van door de mens veroorzaakte verschijnselen zijn: verwoestijning en ontbossing. Soorten vragen op het examen. Op het examen krijg je verschillende soorten vraagtypen. Er zijn open vragen. Een open vraag bevat een vragend voornaamwoord, zoals wie, waar en wanneer. Ze staan meestal aan het begin van de zin: Wie, welke? (vragen naar het onderwerp) Waar, waarheen? (vragen naar een plaats) Wanneer, hoe lang, hoe vaak? (vragen naar de tijd) Hoe? (vragen naar een manier of methode) Waarom, waardoor, hoezo? (vragen naar de oorzaak). Daarnaast zijn er open vragen met bron. Bij deze vragen is het van belang dat je goed naar de bron kijkt. Bedenk goed: een bron wordt nooit zomaar geplaatst. Naast de open vragen vind je gesloten vragen. Bij gesloten vragen is er maar een juiste uitkomst mogelijk. Deze staat vaak gegeven als keuzevraag. Je moet dan zelf een keuze maken uit de verschillende antwoorden. Aardrijkskundige vragen formuleren Aardrijkskundige vragen gaan over de mens in zijn ruimte. Wanneer je zelf een aardrijkskundige vraag bedenkt, moet de vraag hierover gaan.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 11

20-04-17 13:39

vaardigheden in het vak aardrijkskunde

Examenbundel 2017 | 2018

Aardrijkskundige informatie verwerven Aardrijkskundige informatie vind je in de atlas, in boeken, op de televisie, in de krant, op foto’s, in tabellen en op het internet. Je kunt bovendien aardrijkskundige informatie verkrijgen door goed om je heen te kijken. Aardrijkskundige informatie verwerken Aardrijkskundige informatie is overal. Wanneer je de informatie gaat verwerken, moet je dit gericht doen. Je bedenkt waar je naar op zoek bent. Houd ook tijdens het zoeken in de gaten dat je nog steeds met het juiste onderwerp bezig bent. Zorg ervoor dat je steeds begrijpt wat je aan het doen bent. Lees bij kaarten de titel, schaal en legenda. Zorg ervoor dat je de tabellen begrijpt. Schrijf voor jezelf op waarom je welke informatie gebruikt. Controleer de informatie. Je moet kunnen uitleggen hoe je aan het antwoord bent gekomen. Atlasgebruik, kaarten en luchtfoto’s Hoe werk je met een atlas? Je kunt in de atlas op de volgende manieren kaarten vinden: –– Het achterschutblad (binnenkant van de harde achterkaft) van de atlas geeft informatie over waar je kaarten van bepaalde gebieden snel kunt vinden. –– In de atlas is een namenregister opgenomen. Je kunt hier aardrijkskundige namen opzoeken. Achter de naam staat uitgelegd waar en op welke kaart je deze naam kunt vinden. –– De Grote Bosatlas heeft zelfs een onderwerpregister. In dit register staan de verschillende atlasonderwerpen onder elkaar. Voor in de atlas is een algemene legenda opgenomen. In deze legenda wordt uitgelegd wat de kleuren en symbolen op de verschillende kaarten betekenen. Let op: voor verschillende kaarten heb je verschillende algemene legenda’s. Ook verder in de atlas kun je verschillende legenda’s vinden. Deze gelden alleen voor de kaart waar deze legenda bij staat. Hoe werk je met kaarten? In het examen vind je kaarten. Een kaart is een verkleinde weergave van de werkelijkheid. Op een kaart zijn de onbelangrijke dingen weggelaten. Kaarten worden veel gebruikt bij het examen. Bij het examen krijg je de kaarten bij de opgaven. Bij het examen hoef je geen atlas te gebruiken. Het is belangrijk dat je verschillende kaarten goed kunt herkennen. Soorten kaarten –– topografische kaarten, hier vind je landen, provincies, plaatsen en rivieren. –– overzichtskaarten, hier vind je een overzicht van een gebied. Dit kunnen natuurkundige kaarten zijn waarop de hoogte is aangegeven of natuurlijke elementen. Maar dit kunnen ook staatkundige kaarten zijn met landen en provincies. –– thematische kaarten, deze kaarten gaan over een bepaald onderwerp. Bijvoorbeeld over het inkomen van een land, toerisme of vervuiling. Op thematische kaarten kun je vaak grafieken vinden. –– digitale kaarten, met deze kaarten kun je vaak in- en uitzoomen, afstanden meten en vaak direct informatie en (satelliet)foto's bij bekijken.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 12

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

vaardigheden in het vak aardrijkskunde

Je moet weten waar de kaart over gaat. Je kijkt hiervoor naar de titel, de legenda en de schaal. De titel vertelt waarover de kaart gaat. De legenda is een uitleg van de gebruikte kleuren en symbolen op de kaart. Via de schaal kun je zien hoe veel de kaart een verkleining van de werkelijkheid is. De schaal kan op drie manieren worden weergegeven: –– Met een schaalstokje: bij een schaalstokje wordt de gebruikte schaal uitgebeeld door een lijn te tekenen en boven of onder de lijn uit te leggen welke werkelijke afstand bedoeld wordt met de lijn. –– Met woorden: op sommige kaarten staat in woorden uitgelegd hoe erg de kaart verkleind is. Bijvoorbeeld: 1 centimeter op de kaart betekent in werkelijkheid 10 kilometer. –– Met getallen: bij getallen lees je bijvoorbeeld ”schaal 1: 100 000”. Je moet nu wat meer moeite doen om er achter te komen hoe erg de kaart een verkleinde weergave van de werkelijkheid weergeeft. De meest makkelijke manier is om de komma 5 plekken te verplaatsen. In het voorbeeld betekent het dat 1 centimeter in werkelijkheid 1 kilometer voorstelt. Je moet verschillende kaarten met elkaar kunnen vergelijken. Je kijkt hiervoor of verschijnselen met elkaar te maken hebben. Bekijk bij een kaart goed de titel van de kaart. Bekijk dan de kaart , de legenda en de schaal goed. Doe dit daarna bij een tweede kaart. Je kunt daarna de verschillende indelingen met elkaar vergelijken. Onthoud goed wat nu de verschillende kleuren en symbolen betekenen. De gebruikte kleuren en symbolen hoeven namelijk niet dezelfde betekenis te hebben. De laatste vaardigheid die van belang is bij het werken met kaarten is het verklaren van kaarten. Je trekt hierbij een conclusie. Hierbij zeg je dus wat indelingen met elkaar te maken hebben. Voor je conclusie zijn kaarten soms niet genoeg. Foto’s, teksten en kennis die je al hebt kunnen je helpen om een nog betere verklaring te geven. Luchtfoto’s Luchtfoto’s worden gebruikt om een beeld van de wereld te krijgen. Er bestaan twee soorten luchtfoto’s. Vogelvluchtfoto’s worden schuin naar beneden genomen. Vogelvluchtfoto’s geven een beeld van de omgeving. Voor het maken van kaarten heb je loodrechtfoto’s nodig. Een loodrechtfoto wordt loodrecht naar beneden genomen. Het nadeel van luchtfoto’s is dat er geen informatie bijgeschreven is (bijvoorbeeld namen) en dat je alle informatie er op terugziet. Ook informatie die niet van belang is. Satellietbeelden (Remote Sensing beelden) Ver in de ruimte zweven satellieten rond de aarde. De satellieten maken ook foto’s van de aarde. Bij deze foto’s moet je goed opletten wat je er op ziet. De kleuren op een satellietbeeld geven bijvoorbeeld temperaturen weer. Bij een satellietbeeld is het belangrijk om de titel en de legenda te lezen.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 13

20-04-17 13:39

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

deel 1 oefenen op onderwerp

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 15

20-04-17 13:39

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 1

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

1 Kaartvaardigheden Oefenvragen Grote Bosatlas 54e druk en de Basis Bosatlas 60e editie. Bij het vmbo-examen mag je geen atlas gebruiken. Kaartvaardigheden blijven bij het examen echter belangrijk. De mogelijkheid bestaat dat bij het centraal examen een bijlage met kaarten wordt gevoegd. Daarom is het nodig dat je goed op de hoogte bent van de mogelijkheden die de atlas en andere bronnen bieden en dat je snel en gericht informatie kunt opzoeken. Het kunnen lezen en interpreteren van kaarten is een vaardigheid die binnen de aardrijkskunde heel belangrijk is. Je oefent eerst algemene kaartvaardigheden. Door middel van verschillende zoek opdrachten kun je het zoeken in een atlas oefenen. Daarna staan de vragen gerangschikt per atlassoort. Ook deze vragen zijn voorzien van uitwerkingen. Er kan in de opgaven direct naar de atlas worden verwezen. Het kan ook handig zijn de atlas te gebruiken als dit niet vermeld is. Tot slot oefen je met digitale kaarten met gebruik van Google Maps. Met deze vragen kun je jezelf trainen in kaartvaardigheden. De vragen gaan over de eindexamenonderwerpen.

Atlasvragen algemeen Maak bij de atlasopdrachten 1 tot en met 6 gebruik van het register, zaakregister en de Algemene inhoud.

1 Op welke kaart staat de plaats Shanghai aangegeven?

2 Hoeveel neerslag valt er jaarlijks in Los Angeles?

3 Welke klimaten heeft Spanje?

4 Neem de kaart van de Verenigde Staten voor je. Bereken de afstand tussen de steden Seattle en New York hemelsbreed. Geef de berekening op je antwoordblad weer.

5 Welke afstand heb je bij vraag 4 uitgerekend? Kies uit de absolute afstand of de relatieve afstand en licht je keuze toe.

6 Een remote sensing beeld is wel/niet hetzelfde als een luchtfoto. De kleuren op een remote sensing beeld zijn wel/niet altijd hetzelfde als echte kleuren. (Streep de foute antwoorden door.)

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 17

20-04-17 13:39

1 kaartvaardigheden

Examenbundel 2017 | 2018

Atlasvragen Grote Bosatlas Gebruik voor vraag 1 en 2 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 193A.

1 Noem de twee Amerikaanse steden met gemiddeld het hoogste aantal tornado’s per jaar.

2 Leg met behulp van deze kaart uit in welk deel van de Verenigde Staten je het minst last hebt van tornado’s.

3 Welk verwoestend natuurverschijnsel vind je ook terug op deze kaart? En hoe wordt dit aangegeven?

4 In de atlas kun je nog twee landen vinden op aarde waar grote tornado’s voorkomen. Noem deze twee landen. Gebruik voor vraag 5, 6 en 7 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 191.

5 Welke drie minderheidsgroeperingen van de Verenigde Staten zie je terug op de kaarten?

6 Noem zeven staten met het hoogst aantal Afro-Amerikaanse (zwarte) bewoners in de Verenigde Staten.

7 Verklaar met behulp van kaart 191 D waarom je juist in die staten een hoog percentage Afro-Amerikaanse bewoners vindt. Gebruik voor vraag 8 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 190A.

8 In welk deel van de Verenigde Staten vind je vooral extensieve veeteelt? Gebruik voor vraag 9 en 10 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 250A.

9 Welk van onderstaande landen grenst niet direct aan de Noordelijke IJszee? A B C D

Canada Rusland Verenigde Staten Zweden

10 Twee beweringen: 1 De Noordoostelijke doorvaart loopt vanaf Scandinavië via de Noordelijke IJszee naar Azië. 2 Deze doorvaart is in de zomer geheel pakijsvrij. Welke bewering(en) is/zijn juist? A B C D

geen van beide beweringen bewering 1 bewering 2 beide beweringen

Gebruik voor vraag 11, 12 en 13 de Grote Bosatlas 54e druk. kaart 145A/B.

11 Op de kaart zie je etnische groepen in de Kaukasus. Wat wordt er bedoeld met een etnische groep?

12 Noem de vier grootste etnische groepen in de Kaukasus.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 18

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

1 kaartvaardigheden

13 Noor bereidt een spreekbeurt voor. Volgens Noor zijn er in de Kaukasus twee grote vluchtelingenstromen. Volgens haar komt dit door conflicten in Zuid-Ossetië en Armenië. Leg met behulp van de kaart uit of haar spreekbeurt klopt of juist niet. Gebruik voor vraag 14 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 162.

14 Vergelijk kaart 162B met 162D. →→ Geef met behulp van beide kaarten een verklaring waarom er groot aantal Chinezen naar de oostkust van China verhuist. Gebruik voor vraag 15 de Grote Bosatlas 54e druk, kaart 161C.

15 Wat is volgens de kaart de grootste bevolkingsgroep in China? A B C D

Birmaanse volken Han-Chinezen Mongoolse volken Turkse volken

Atlasvragen Basis Bosatlas Gebruik voor onderstaande vragen de Basis Bosatlas 60e editie. Gebruik voor vraag 1 de kaart Verenigde Staten.

1 Welke van de onderstaande steden heeft meer dan 5 miljoen inwoners? A B C D

Boston Chicago Houston San Diego

2 Welke kaart gebruik je als je meer wilt weten over verkeersdrukte in Nederland?

3 Vergelijk de kaarten 39A en 39C. Bekijk de beweringen. 1 De hoeveelheid open ruimte rond Rotterdam is toegenomen. 2 De haven van Rotterdam is sterk uitgebreid in oostelijke richting. Welke bewering(en) is/zijn juist? A B C D

geen van beide beweringen bewering 1 bewering 2 beide beweringen

Gebruik voor vraag 4 kaart 71A.

4 In de klas vertelt de leraar dat er in Duitsland een sterke bevolkingsgroei te zien. Jij bent het niet helemaal eens met die leraar. →→ Leg met behulp van de kaart in de atlas uit waarom je het niet met je leraar eens bent.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 19

20-04-17 13:39

1 kaartvaardigheden

Examenbundel 2017 | 2018

Gebruik voor vraag 5 kaart 70 en 71C.

5 Noem een stad in Duitsland met meer dan 1 miljoen inwoners met een werkloosheid van meer dan 16%. Gebruik voor vraag 6 kaart 100A.

6 In welke van onderstaande staten is de bevolkingsdichtheid in de Verenigde Staten het hoogst? A B C D

Arizona Georgia Pennsylvania Texas

Gebruik voor vraag 7 kaart 99.

7 In de Verenigde Staten komt veel natuurgeweld voor. →→ Welk natuurgeweld vind je over het algemeen in het westen van het land? A B C D

aardbevingen hurricanes overstromingen tornado’s

Gebruik voor vraag 8 en 9 kaart 86 b en c en 87.

8 Je ziet de kaart van China. →→ Op de kaart zie je verschillende cirkels. Wat betekenen deze cirkels?

9 Je ziet dat de bevolking in China niet gelijkmatig is verdeeld. →→ Leg met behulp van kaart 86b en 87 uit waarom de bevolkingsdichtheid in het westen van China laag is.

10 Op sommige kaarten in de atlas wordt in de linkerbenedenhoek Nederland of een overzicht kaartje van de wereld of een wereldbeeld afgebeeld. Je ziet dit ook op bladzijde 87 van de Basis Bosatlas. →→ Wat is hiervoor de reden? Gebruik kaart 56C.

11 Welk klimaat komt (op deze kaart) niet voor in Europa?

12 Je wilt weten welke kaart je moet gebruiken om iets op te zoeken over de vergrijzing in Nederland. →→ Welke kaart heb je daarvoor nodig? Gebruik voor vraag 13 en 14 kaart 122A.

13 Noem de twee grootste steenkoolproducten van de wereld.

14 China produceert veel steenkool. Maar niet genoeg voor haar eigen industrie. →→ Hoe zie je dit terug op de kaart?

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 20

20-04-17 13:39

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

1 kaartvaardigheden

Gebruik voor vraag 15 kaart 118 A/B.

15 Bij de kaart De Aarde – bevolking zie je op de ene kaart bevolkingsdichtheid. Op de andere kaart bevolkingsexplosie. →→ Wat voor informatie kun je uit deze twee kaarten halen? Gebruik voor vraag 16 en 17 kaart 115D.

16 Hoe worden de isobaren op de kaart aangegeven?

17 Wat is de hoofdwindrichting in Amsterdam volgens de kaart?

Oefenen met digitale kaarten Reuzenhavens in de wereld

Zoek via Google Maps de ‘Rotterdamse haven’. Tot 2004 was dit de grootste haven van de wereld. 1 Inmiddels is deze haven niet meer de grootste haven van de wereld. Bekijk de omgeving van de haven. Bedenk wat het belangrijkste probleem is bij een mogelijke uitbreiding van de haven. Als je vanuit de zee de haven van Rotterdam binnenvaart, kom je eerst langs de Maasvlakte. Daarna kom je een aantal andere bekende gebieden tegen.

2 Welke van de onderstaande gebieden kom je niet tegen? A B C D E

Botlek Eemhaven Europoort Haringvliet 3e Petroleumhaven

Zoek via Google Maps de ‘Yangtze River’ in China. Volg met Google Maps de rivier helemaal naar het oosten.

3 Bij welke stad stroomt deze rivier de zee in? Als je binnen Google Maps de rivier helemaal volgt naar het westen kom je uiteindelijk bij de ‘Three Gorges Project’ uit. In Google Maps wordt deze dam in Chinese letters weer gegeven. Maar je vindt hem door de Engelse naam in te tikken of te zoeken naar het plaatsje ‘Zigui’ in China.

4 Zoek op internet wat de Nederlandse naam is van deze dam.

5 Deze dam is vooral bedoeld voor het opwekken van elektriciteit. Bekijk de omgeving van de dam. Bedenk twee redenen waarom de dam juist op deze plaats is gebouwd.

9789006391824_EB_vmAar_Boek.indb 21

20-04-17 13:39

www.examenbundel.nl

examenbundels Nederlands Engels Duits Frans wiskunde biologie nask 1 nask 2 aardrijkskunde economie geschiedenis maatschappijkunde

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

De Examenbundel bevat oefeningen

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

Nederlands 2F biologie nask 1 nask 2 rekenen 2F wiskunde aardrijkskunde economie geschiedenis

2017|2018

vmbo vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt vmbo vmbo kgt vmbo gt vmbo kgt vmbo gt

2017|2018

A.H. Bonsink-Bos R. Rump

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

vmbo (k)gt / mavo

samengevat

ÂŽ

dit schooljaar, dus je oefent altijd de

examenbundel

vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo (k)gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo vmbo gt / mavo

vmbo (k)gt / mavo aardrijkskunde

Bundels voor al je vakken bestel je op

Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

Engels in de praktijk 978-90-06-07397-3 Duits in de praktijk 978-90-06-07396-6 Frans in de praktijk 978-90-06-07398-0

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9789006391824_EB_vmAar_OS.indd 2-4

9 789006 391824

9/05/17 13:37