Issuu

www.samengevat.nl

samengevat

examenbundels - zelfstandig voorbereiden op het examen - examen voorbereiden op basis van persoonlijk studieadvies - stapsgewijs toewerken naar het examenniveau - oefenen met recente examens Meer kans van slagen met de

havo Duits

Examenbundel!

havo Engels

De Examenbundel bevat oefenexamens

havo Frans

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

havo Nederlands havo biologie

De bundel is speciaal samengesteld voor

havo natuurkunde

dit schooljaar, dus je oefent altijd de

havo scheikunde

juiste stof.

havo wiskunde A

Test je kennis met de Oriëntatietoets en

havo wiskunde B

kijk voor meer tips om te slagen op

havo aardrijkskunde

www.examenbundel.nl.

havo economie havo geschiedenis havo m&o havo maatschappijwetenschappen

havo

examenbundel + samengevat = jouw succesformule

havo

wiskunde A

samengevat Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof.

krijgt beter inzicht in de samenhang van de onderwerpen en het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken.

havo wiskunde B 978-90-06-07873-2

Kijk voor tips en informatie over je

havo aardrijkskunde 978-90-06-08044-5

examen op www.examenbundel.nl.

havo m&o 978-90-06-07370-6 h/v Nederlands 3F / 4F

978-90-06-07999-9

h/v rekenen 3F 978-90-06-26067-0

9789006078725_SG_hWiA_OS.indd 1

LE VOL DIG VERN IE

EXAMEWD N P RO G R

A MM A

N O P• •

havo economie 978-90-06-10721-0

havo geschiedenis 978-90-06-08046-9

• • • SLU I

havo wiskunde A 978-90-06-07872-5

••

havo scheikunde 978-90-06-07871-8

heden stof snel herhalen en overzien. Je

••••••

havo natuurkunde 978-90-06-07870-1

Met Samengevat kun je grote hoeveel-

••

havo biologie 978-90-06-07869-5

wiskunde A

- schematisch overzicht van alle examenstof - beknopte en heldere uitleg - snel en overzichtelijk door te nemen en te herhalen - het perfecte uittreksel

23/03/17 13:02

9006078725_boek.indb 1

3/04/17 11:51

www.samengevat.nl

havo

wiskunde A

drs. F.C. Luijbe

9006078725_boek.indb 1

3/04/17 11:51

Vormgeving: Criterium, Arnhem Opmaak: Grafivorm, Meppel Omslagfoto: Your Design | Shutterstock

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 07872 5 vijfde druk, tweede oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

9006078725_boek.indb 2

3/04/17 11:51

voorwoord Beste examenkandidaat, In dit boek vind je de leerstof en de vaardigheden voor het havo-examen wiskunde A kort en systematisch weergegeven. Deze samenvatting stelt je in staat om in korte tijd grote hoeveelheden stof te herhalen en te overzien. Hoofd- en bijzaken worden onderscheiden waardoor je inzicht krijgt in de grote lijnen van de stof en in de samenhang tussen de verschillende onderwerpen. Met Samengevat bereid je je zelfstandig voor op het examen. Omdat onderwerpen voor het schoolexamen apart zijn aangegeven (met *) en Samengevat een uitgebreid trefwoordenÂ register bevat, is dit boek ook al bruikbaar in 4-havo. Gecombineerd met de Examenbundel havo wiskunde A vormt deze Samengevat de beste voorbereiding op je examen. De theorie vind je in Samengevat en je oefent met de opgaven uit de Examenbundel! Samengevat en Examenbundel zijn naast elke methode te gebruiken. Heb je opmerkingen? Meld het ons via vo@thiememeulenhoff.nl. Bij de tweede oplage In de hoofdstukken grafische rekenmachine zijn types die niet meer zijn toegestaan voor het examen vervangen door recentere types.

Amersfoort, juli 2017

opmerkingen Achterin dit boek is een overzicht opgenomen van het formuleblad dat bij het examen beschikbaar is alsmede een overzicht van de betekenis van werkwoorden die in het examen gebruikt worden. Hoewel dit boekje met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen naar aanleiding van publicaties van de overheid betreffende specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens het examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

9006078725_boek.indb 3

3/04/17 11:51

hoe werk je met dit boek? In SAMENGEVAT vormen linker- en rechterbladzijde een geheel. De begrippen die links kort worden weergegeven, worden rechts nader toegelicht; meestal door opgaven voorzien van voorbeelduitwerkingen. LINKERBLADZIJDE Op de linkerbladzijde staan boomdiagrammen die de onderlinge relaties van begrippen laten zien. De linkerbladzijde dient als checklist om snel na te gaan of de genoemde onderwerpen bekend zijn. dit is het hoofdbegrip begrip van 1e orde,

y-as

formule opstellen  uit een grafiek

beschrijft hoofdbegrip

Cursieve tekst geeft de relatie

met de volgende opsomming aan begrip van 2e orde, geeft informatie

y = ax + b y= y -y

x =x -x

2 1

a 1

x-as

stappen y − y1  1. bereken de richtingscoefficiënt a a = 2 x2 − x1

over formule opstellen begrippen van 3e orde zijn ook mogelijk;  2a. lees het startgetal b af lees af op de y-as in het snijpunt met geven toelichting op begrippen van 2e orde

de grafiek

RECHTERBLADZIJDE Woningvoorraad Op de rechterbladzijde vind je nadere informatie die je nodig hebt als de begrippen links onvoldoende bekend zijn. In de Arnhemse nieuwbouwwijk Schuytgraaf werd op 5 november 2007 gevierd Hier vind je een voorbeeld van een vraagstuk over een onderwerp links

dat de woningvoorraad (het aantal woningen) in Nederland de grens van de

formule opstellen zeven miljoen had bereikt. uit een grafiekRond 1896 doorbrak de woningvoorraad de grens van één miljoen woningen. 1934 werd degetekend grens vantussen twee miljoen bereikt. Hierna duurde het tot 1962 In de grafiek isInhet verband het jaar en het aantal voordat de grens de drie miljoen woningen werd gepasseerd. In 1992 woningen. In de periode 1962van – 1992 is het aantal woningen vrijwel bereikte de woningvoorraad de zes miljoen, en in 2007 is dus de grens van de lineair gestegen van 3 miljoen naar 6 miljoen. Daarbij hoort een formule zeven miljoen woningen overschreden. Zie figuur 1. W = at + b met W is het aantal woningen in miljoenen en t het aantal jaren na 1962.figuur 1 woningvoorraad aantal 8 woningen 7 in 6 miljoenen 5 4 3 2 1 0 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 jaartal

de vraagstelling is altijd cursief uitwerking

In de periode het aantal woningen vrijwel lineair gestegen van - Bereken de waarde van a1962 en b–in1992 dezeisformule. 3 miljoen tot 6 miljoen. 6 − 3 Daarbij hoort een formule:

De richtingscoëfficiënt a = W = a ⋅t + b

= 0,1

Bij de start is het aantal 3 miljoen, dus b =en3.t het aantal jaren na 1962. aantal woningen in miljoenen Hierin is W hetwoningen De formule luidt W = 0,1t 3p 6 Bereken a en b. + 3 met W in miljoenen en t in jaren, met t = 0 is 1962.

Er zijn twee soorten woningen: huurwoningen en koopwoningen. Door de jaren heen is de samenstelling van de woningvoorraad sterk veranderd. Waren in het verleden de meeste woningen huurwoningen, nu zijn het vooral koopwoningen. Zo zie je in de tabel dat in 1956 nog geen drie tiende deel van de woningen een koopwoning was, maar dat in 2006 al ruim de helft van de woningen een koopwoning was. tabel jaar (meting op 1 juli) koopwoningendeel K

9006078725_boek.indb 4

1956 0,29

1971 0,35

1984 0,41

1995 0,47

2006 0,54 3/04/17 11:51

inhoud voorwoord

hoe werk je met dit boek?

1 rekenen en algebra

2 tabellen en grafieken

3 veranderingen*

4 lineaire verbanden

5 exponentiële verbanden

6 formules met één of meer variabelen

7 statistiek

8 telproblemen*

9 onderzoeksopgaven

10 grafische rekenmachine Texas Instruments (TI-84)

11 grafische rekenmachine Casio (CFX-9850GB)

bijlage 1 formuleblad

bijlage 2 berekening van de standaardafwijking σ

bijlage 3 examenwerkwoorden

trefwoordenregister

* Dit onderwerp is alleen bestemd voor het schoolexamen.

9006078725_boek.indb 5

3/04/17 11:51

begrippen en relaties

1 Rekenen en algebra voorrangsregel afgesproken volgorde bij een berekening

 1. binnen de haakjes berekenen  2. machtsverheffen en worteltrekken  3. vermenigvuldigen en/of delen in volgorde zoals het opgeschreven staat  4. optellen en/of aftrekken in volgorde zoals het opgeschreven staat p

wortel a  in een examenopgave is het getal onder het wortelteken altijd positief  in een examenopgave is de uitkomst van een wortel altijd positief  a spreek je uit als de tweede machtswortel wortel uit a. 

a = b als b2 = a

 a spreek je uit als de derde machtswortel wortel uit a. 3  a

= b als b3 = a

 rekenregels 

A⋅ B =

 A =

A⋅ B A B

macht a p  a het grondtal en p de exponent  gehele exponent an = a ∙ a ∙ a… ∙ a (a in totaal n keer opschrijven)  negatieve exponent a − n = 1 an  gebroken exponent

a q = q ap

 rekenregels  ap ∙ aq = ap + q p

a = ap – q q a



) = ap . q  a0 = 1  wetenschappelijke notatie een getal schrijven als k ∙ 10 p, 1 < k < 10 en p een geheel getal  (a

9006078725_boek.indb 6

p q

3/04/17 11:51

toelichting

volgorde van bewerking - Bereken: 100 ∙ (1 – 0,615,5) – 50 ∙ 5,5 ∙ 0,615,5 eerst tussen haakjes en machtsverheffen: 100 ∙ (0,9340…) – 50 ∙ 5,5 ∙ 0,0659... = dan vermenigvuldigen: 93,40 – 18,14… = tenslotte aftrekken: 75,26… 1 ,77  50 000  - Bereken: 100 – 100 ∙   150 000  eerst tussen haakjes: 100 – 100 ∙ (0,33…)1,77 dan machtsverheffen: 100 – 100 ∙ 0,143… dan vermenigvuldigen: 100 – 14,3… tenslotte aftrekken: 100 – 14,3… = 85,69... wortel -

Herleid:

0 ,4 ⋅0 ,6 n

0 ,4 ⋅0 ,6

0 ,24

= =

0 ,489... n

macht voorbeelden

- 102 ∙ 103 = 105 = 100 000 - (103)2 = 106 = 1000 000 - (-10)2 ∙ (-10)3= (-10)5 = -100 000 1

- 10 3 = 2,15443 - 102 : 103 = 10-1 = 2

-2

1 10

= 0,1

- 10 ∙ 10 = 10 = 1

(grondtallen gelijk, tel de exponenten op) (vermenigvuldig de exponenten) (oneven exponent 5, dus - blijft staan) (met de rekenmachine: 10 ∧ (1:3) enter) (exponenten aftrekken) (elk getal, behalve 0, tot een macht 0 is 1)

toepassingen

- Bereken: 0,97710 0,97710 = 0,7924… - Bereken: 2,81 ∙ 0,351,67 ∙ 0,21–1,17 2,81 ∙ 0,351,67 ∙ 0,21–1,17 = 2,81 ∙ 0,1732… ∙ 6,2087… = 3,022… wetenschappelijke notatie

- 135 687 = 1,35687 ∙ 105 - 0,03 = 3 ∙ 10-2 - 0,15 ∙ 105 = 1,5 ∙ 10-1 ∙ 105 = 1,5 ∙ 104

9006078725_boek.indb 7

3/04/17 11:51

begrippen en relaties rekenen en algebra

breuk teller  breuk = noemer  rekenregels: gelijknamig maken, optellen, vermenigvuldigen, delen A C AD BC AD + BC + = + = gelijknamig maken B D BD BD BD



 A +C = A + B ⋅C

= A+B ⋅C optellen B

1 A  A ⋅ B = A ⋅ B = A⋅B ook te schrijven als A ⋅ B ⋅ of als B ⋅ C C C 1 C C

A C A⋅C ⋅ = vermenigvuldigen B D B ⋅D

 

 B   C

elen door een breuk is vermenigvuldigen met zijn = A ⋅ C = A ⋅ C = A⋅C d B 1 B B omgekeerde

 vereenvoudigen getallen boven en onder door hetzelfde getal delen

A⋅C A ⋅C C = = A⋅B A ⋅B B



A +C



A⋅B

niet te vereenvoudigen

 kruislings vermenigvuldigen A C is te herschrijven tot A⋅D = B⋅C , mits B ≠ 0 én D ≠ 0 B D

 =

verhouding  een verhouding is te schrijven als breuk

deel totaal

 verhoudingstabel als hulpmiddel bij rekenen met verhoudingen  een verhoudingstabel geeft een overzicht van de samenhang tussen twee getallen  een verhoudingstabel bestaat meestal uit twee rijen en meerdere kolommen  in de eerste kolom staan de variabelen  boven en onder de tabel zet je wat je doet (delen of vermenigvuldigen  in de ene rij deel of vermenigvuldig je net zo als in de andere rij de verhouding tussen de variabelen blijft daarmee gelijk  bij het rekenen is het vaak handig om eerst naar 1 te gaan voorbeeld

:10 ×4

variabele1

variabele2

:10 ×4

9006078725_boek.indb 8

3/04/17 11:51

toelichting

breuk rekenregels

3 + 1 = 3⋅5 + 1⋅4 = 15 + 4 = 19 (eerst gelijknamig maken) 4 5 4⋅5 5⋅4 20 20 20 2 3 11 − 3 = 11⋅5 − 3⋅9 = 55 − 27 = 28 (breuk eerst herschrijven tot 11 ) - 1 − = 9 5 9 5 9⋅5 5⋅9 45 45 45 9 2 3 2 3 11 3 33 11 = (tellers en noemers vermenigvuldigen en - 1 ⋅ = 1 ⋅ = ⋅ = 9 5 9 5 9 5 45 15 vereenvoudigen) -

3 + 2 = 3 + 2x = 3+ 2x x x x x

(eerst gelijknamig maken)

2  11    9 =  9  = 11 ⋅ 5 = 55 = 5 (delen door breuk, vermenigvuldig met 2  22  9 22 198 18 4   omgekeerde) 5  5 

verhouding Bij elke 7800 kcal die je meer eet dan je nodig hebt, is de gewichtstoename 1 kg. Iemand eet op een dag 2144 kcal teveel. - Met hoeveel gram neemt zijn gewicht daardoor toe? (1 kg = 1000 gram) Met een verhoudingstabel; ga eerst naar 1 kcal.

: 7800

aantal kcal

7800

toename gewicht (in gram)

1000

0,1280…

: 7800

×2144

2144 274,87… ×2144

Dus de gewichtstoename is ongeveer 275 gram.

9006078725_boek.indb 9

3/04/17 11:51

begrippen en relaties rekenen en algebra

absoluut en relatief  absolute verandering trek de werkelijke aantallen van elkaar af  relatieve verandering de absolute verandering in verhouding tot het totale aantal  een relatieve verandering bereken je met

absolute verandering ∙ 100% totaal

procent  een percentage bereken je met deel ∙ 100% totaal  een procentuele stijging of daling bereken je met

nieuw – oud ∙ 100% oud

breuk en decimaal getal  een decimaal getal is een getal met een komma erin  eerste getal na de komma is een tiende in 2,385 is 3 drie tiende  tweede getal na de komma is een honderdste in 2,385 is 8 acht honderdste  derde getal na de komma is een duizendste in 2,385 is 5 vijf duizendste  een breuk kun je schrijven als een decimaal getal en omgekeerd

9006078725_boek.indb 10

3/04/17 11:51

toelichting

absoluut en relatief Verkeerstellingen op het traject Maarssen-Utrecht west leverden op dat in 1987 per etmaal 94 000 motorvoertuigen passeerden In 1990 was dat aantal toegenomen naar 110 000. - Bereken de absolute en de relatieve stijging van het aantal motorvoertuigen van 1987 tot 1990. De absolute stijging is 110 000 – 94 000 = 16 000 De relatieve stijging is

16 000 94 000

∙ 100% = 17%

procent - In 2009 was het verbruik van duurzame energie 4% van het totale energieverbruik. In 2007 was het verbruik van duurzame energie 2,8% van het totale energieverbruik.

Met hoeveel procent is het aandeel van duurzame energie in twee jaar toegenomen? nieuw – oud 4 – 2,8 1,2 ∙ 100% = ∙ 100% = 42,85…%; dus ongeveer 43% ∙ 100% = 2,8 oud 2,8

- 3% is 159 Hoeveel is 100%?

159 ∙ 100% = 5300 3

- Bij een snelheidsmeting van een auto wordt op een bepaald moment voor de snelheid v opgegeven dat v 2 = 15 235. De snelheid v is in km/uur. De snelheidsmeter in de auto geeft op dat moment aan een snelheid van 110 km/uur. Hoeveel procent wijkt de snelheid op de snelheidsmeter af van de gemeten snelheid? De gemeten snelheid v = 15 235 = 123,4… 123,4 – 110 13,4 De procentuele afwijking is dan ∙ 100% = ∙ 100% = 10,8…%; 110 110 dus ongeveer 11% breuk en decimaal getal voorbeelden van omzettingen; reken zelf na

= 0,02 50 1 b = 125 0,008

2 ⋅ 21,49 + 2 3,14 ⋅ 21,49

9006078725_boek.indb 11

2 44,98 = 0,666…; dit is ongeveer 3 67,4786

3/04/17 11:51

begrippen en relaties rekenen en algebra

1

afronden  afronden bij berekeningen  decimaal groter of gelijk aan 5 voorafgaand getal afronden naar boven; 2,36 wordt 2,4  decimaal kleiner dan 5 voorafgaand getal afronden naar beneden; 2,32 wordt 2,3  afronden in één decimaal kijk naar de tweede decimaal; 2,346 wordt 2,3  afronden in twee decimalen kijk naar de derde decimaal; 2,346 wordt 2,35  afronden en nauwkeurigheid in praktijksituaties  kijk welke nauwkeurigheid gevraagd wordt hele euro’s, centen of in duizendtallen  afronden op tientallen de eenheid wordt een 0; bij een eenheid van 5 of hoger wordt het tiental met 1 verhoogd; een eenheid van 4 of lager laat het tiental ongewijzigd; 23 wordt 20 en 27 wordt 30 de eenheid en het tiental worden 0; bij een tiental van 5 of hoger wordt het honderdtal met 1 verhoogd; een tiental van 4 of lager laat het honderdtal ongewijzigd; 347 wordt 300 en 352 wordt 400  afronden op duizendtallen de eenheid, het tiental en het honderdtal worden 0; bij een honderdtal van 5 of hoger wordt het duizendtal met 1 verhoogd; een honderdtal van 4 of lager laat het duizendtal ongewijzigd; 4512 wordt 5000 en 6417 wordt 6000  kijk naar de betekenis van de getallen bijvoorbeeld hele rollen behang of potten verf; soms moet je naar het eerst gehele getal erboven afronden  afronden op honderdtallen

haakjes wegwerken  A(B + C) = AB + AC  (A + B)(C + D) = AC + AD + BC + BD  (x + a)(x + b) = x2 + (a + b)x + ab

9006078725_boek.indb 12

3/04/17 11:51

1

toelichting

afronden - 21,3068…is afgerond op twee decimalen 21,31 - Bereken en rond af op duizenden: 946 623 267 532

946 623 267 532

∙ 13 000

∙ 13 000 = 3,53... ∙ 13 000 = 1,88… ∙ 13 000 = 24 453,6…. .

Het honderdtal is een 4, dus afgerond op duizenden: 24 000 haakjes wegwerken voorbeeld 1. Gegeven de volgende twee formules: 1,77

1,77

 50 000    x 

P = 100 – 100 ∙ 

 71 396    y 

en P = 100 – 100 ∙ 

Uit de twee formules is een formule af te leiden van de vorm: y = ax. - Bereken a. Geef het antwoord in twee decimalen. Er geldt Dus a =

50 000 x 71 396 50 000

71 396 y

. Hieruit volgt y =

71 396 50 000

= 1,427…; afgerond a = 1,43

voorbeeld figuur2.2 Gegeven

w ,

rkanten

k. w w w 2

- WatOis. de oppervlakte van dit vierkant geschreven met de letters w en k? Schrijf deze oppervlakte als een volledig kwadraat (………..)2 De oppervlakte = (w + k + w) (w + k + w) = (2w + k) (2w + k) = (2w + k)2

hele terras wordt gegeven door de formule - Schrijf deze oppervlakte zonder haakjes zo eenvoudig mogelijk.

De oppervlakte = (2w + k)(2w + k) = 2w ∙ 2w + 2w ∙ k + k ∙ 2w + k ∙ k = 4w2 + 2kw + 2kw + k2 = 4w2 + 4kw + k2 =

OW en OK en laat met deze formules en de formule

pagina 41 van 49

9006078725_boek.indb 13

3/04/17 11:51

begrippen en relaties rekenen en algebra

grote en kleine getallen, voorvoegsel voorkomt het opschrijven van (veel) nullen  milli- (m) 0,001 = 1 duizendste  centi- (c) 0,01 = 1 honderdste  deci- (d) 0,1 = 1 tiende  deca- (da) 10 = tien  hecto- (h) 100 = honderd  kilo- (k) 1000 = duizend grootheden, maatsysteem, omrekenen  grootheden  lengte basiseenheid meter (m)  oppervlakte basiseenheid vierkante meter (m2)  inhoud basiseenheid kubieke meter (m3) of de liter (l = 1 dm3)  gewicht basiseenheid gram (g)  maatsysteem metriek stelsel geeft de samenhang tussen de verschillende eenheden

 omrekenen een eenheid omzetten naar een andere eenheid  lengte, gewicht en inhoud 1 (standaardeenheid is de liter) per stap een factor 10  oppervlakte per stap een factor 100  inhoud 2 (standaardeenheid is de m3) per stap een factor 1000

9006078725_boek.indb 14

3/04/17 11:51

toelichting

grote en kleine getallen, voorvoegsels millimeter (mm) = 0,001 meter centiliter (cl) = 0,01 liter decimeter (dm) = 0,1 meter decameter (dam) = 10 meter hectoliter (hl) = 100 liter kilogram (kg) = 1000 gram grootheden, maatsysteem, omrekenen In de bovenste tabel lees je bijvoorbeeld af dat 1 m = 10 dm = 100 cm (dus steeds keer 10). Dat gaat hetzelfde voor gewicht en inhoud1. Naar rechts gaan betekent dus vermenigvuldigen met 10. In de bovenste tabel lees je bijvoorbeeld af dat 1 ml = 0,1 cl = 0,01 dl = 0,001 l (dus steeds delen door 10). Dat gaat hetzelfde voor gewicht en inhoud1. Naar links gaan betekent dus delen door 10. In de tabel voor oppervlakte gaan het net zo, maar nu met stappen van 100 en bij inhoud2 met stappen van duizend. - 2 km = 20 hm = 20 000 dm = 200 000 cm - 4 l = 400 cl - 30 dl = 3000 ml - 1000 mg = 1 g - 360 m2 = 36 000 dm2 - 512 000 cm3 = 512 dm3 - 2500 cm3 = 2,5 dm3 = 2,5 liter

9006078725_boek.indb 15

3/04/17 11:51

www.samengevat.nl

samengevat

havo Duits

Examenbundel!

havo Engels

De Examenbundel bevat oefenexamens

havo Frans

met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

havo Nederlands havo biologie

De bundel is speciaal samengesteld voor

havo natuurkunde

dit schooljaar, dus je oefent altijd de

havo scheikunde

juiste stof.

havo wiskunde A

Test je kennis met de Oriëntatietoets en

havo wiskunde B

kijk voor meer tips om te slagen op

havo aardrijkskunde

www.examenbundel.nl.

havo economie havo geschiedenis havo m&o havo maatschappijwetenschappen

havo

examenbundel + samengevat = jouw succesformule

havo

wiskunde A

samengevat Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof.

krijgt beter inzicht in de samenhang van de onderwerpen en het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken.

havo wiskunde B 978-90-06-07873-2

Kijk voor tips en informatie over je

havo aardrijkskunde 978-90-06-08044-5

examen op www.examenbundel.nl.

havo m&o 978-90-06-07370-6 h/v Nederlands 3F / 4F

978-90-06-07999-9

h/v rekenen 3F 978-90-06-26067-0

9789006078725_SG_hWiA_OS.indd 1

LE VOL DIG VERN IE

EXAMEWD N P RO G R

A MM A

N O P• •

havo economie 978-90-06-10721-0

havo geschiedenis 978-90-06-08046-9

• • • SLU I

havo wiskunde A 978-90-06-07872-5

••

havo scheikunde 978-90-06-07871-8

heden stof snel herhalen en overzien. Je

••••••

havo natuurkunde 978-90-06-07870-1

Met Samengevat kun je grote hoeveel-

••

havo biologie 978-90-06-07869-5

wiskunde A

- schematisch overzicht van alle examenstof - beknopte en heldere uitleg - snel en overzichtelijk door te nemen en te herhalen - het perfecte uittreksel

23/03/17 13:02