Issuu

maakt onderdeel uit van de reeks Samengevat Bundels voor al je vakken bestel je op

www.examenbundel.nl

examenbundels

vmbo gt havo vwo vmbo gt havo vwo vmbo gt havo vwo vmbo gt havo vwo vmbo gt havo vwo vmbo gt vmbo gt havo vwo havo vwo vmbo gt havo vwo havo vwo vwo vmbo (k)gt havo vwo vmbo gt havo vwo vmbo (k)gt havo vwo havo vwo vmbo gt havo vwo

Duits Engels Frans Nederlands biologie nask 1 nask 2 natuurkunde scheikunde wiskunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijleer 2 maatschappijwetenschappen

Meer kans van slagen met de Examenbundel! De Examenbundel bevat oefenexamens met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen. De bundels zijn speciaal samengesteld voor het schooljaar waarin het examen plaats vindt, dus je oefent altijd de juiste stof. Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl

in de } praktijk Duits

samengevat

vmbo kgt havo vwo vmbo kgt vmbo gt havo vwo havo vwo vmbo kgt havo vwo havo vwo vwo vmbo kgt havo vwo vmbo kgt havo vwo havo vwo

biologie nask 1 nask 2 natuurkunde scheikunde wiskunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie m&o

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

havo havo havo

vwo vwo vwo

C.E. van Eunen A. Krijgsman

Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof. Met Samengevat kun je grote hoeveelheden stof snel herhalen en overzien. Kijk op www.examenbundel.nl De Examensurvivalgids geeft je een handleiding om het examenjaar te overleven! Het geeft je structuur in het leven en plannen in je examenjaar.

examensurvivalgids

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9006073966_omslag.indd 1

22-03-12 15:13

9006073966_bw.indd 1

20-03-12 13:53

maakt onderdeel uit van de reeks Samengevat

in de } praktijk Duits

C.E. van Eunen A. Krijgsman

9006073966_bw.indd 1

20-03-12 13:53

Colofon Auteur C.E. van Eunen A. Krijgsman Illustraties Tochtstrips.NL Vormgeving en opmaak Maura van Wermeskerken, Apeldoorn

ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie en Hoger Onderwijs Meer informatie over ThiemeMeulenhoff en een overzicht van onze leermiddelen: www.thiememeulenhoff.nl of via onze klantenservice (088) 800 20 15 ISBN 978 90 06 07396 6 Eerste druk, eerste oplage, 2012 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 Auteurswet j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl., dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatieen Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw voor het gebruikte papier op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

9006073966_bw.indd 2

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

Voorwoord Duits in de praktijk is een handzaam naslagwerk. Je kunt er bijvoorbeeld een overzicht van de belangrijkste Duitse grammatica in vinden of voorbeelden van hoe je een goede brief in het Duits schrijft. Ook kun je er allerhande voorbeeldzinnen in opzoeken. Wat Duits in de praktijk anders maakt dan andere taalgidsen, is dat de theorie van het Duits geworteld is in de praktijk. Door dit boekje leer je niet alleen hoe je iets in het Duits kunt verwoorden, maar ook wanneer en op welke wijze je dat het beste kunt doen. Het geeft je inzicht in de Duitse taal van het leven van alledag: hoe spreek je met elkaar op de werkvloer, hoe maak je een praatje bij een eerste ontmoeting, waar moet je vooral niet naar vragen als je bij iemand op bezoek gaat, hoe maak je bij de dokter kenbaar wat je mankeert? Duits in de praktijk voert je mee langs alledaagse thema’s – zoals werk, winkelen, vervoer – waarbij je hulp geboden wordt om je in verschillende situaties te kunnen redden. Duits in de praktijk is geen volledige taalmethode, maar een praktische handreiking voor wie voor korte of langere tijd in Duitsland wil wonen, werken of stage lopen. De makers van Duits in de praktijk wensen je veel leer- en leesplezier!

9006073966_bw.indd 3

20-03-12 13:53

9006073966_bw.indd 1

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

Inhoud

A alledaagse dingen

1 contact 2 solliciteren en werk 3 shoppen over de grens 4 vervoer 5 horeca 6 politie 7 ziek en gezond 8 sport 9 actualiteit en geschiedenis

7 10 13 17 19 22 23 25 27

B brieven schrijven en bellen

1 brieven 2 e-mail 3 praktische zinnen brieven / e-mails 4 bellen 5 smsâ€™en en sms-taal

30 33 33 34 35

C compacte grammatica

1 werkwoorden 2 naamvallen 3 zelfstandige naamwoorden 4 voorzetsels 5 persoonlijke voornaamwoorden 6 bijvoeglijke naamwoorden 7 trappen van vergelijking

36 38 39 39 40 40 41

D dingen die er ook nog toe doen

1 tijd 2 afkortingen 3 soorten Duits

42 43 45

ÂŠ ThiemeMeulenhoff

9006073966_bw.indd 5

20-03-12 13:53

9006073966_bw.indd 1

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

alledaagse dingen

contact

Im Grunde sind es doch die Verbindungen mit Menschen, welche dem Leben seinen Wert geben. (Wilhelm von Humboldt)

Als je aan een Duitser wordt voorgesteld, is het zeker niet meer zo dat je bedeesd naar de grond moet kijken. En het is ook niet waar dat iemand die twee promotieonderzoeken op zijn (haar) naam heeft staan, nu meteen met ‘Herr (Frau) Dr. Dr.’ wordt aangesproken. Maar het is ook niet waar dat de gewoontes in het contact met Duitsers ongeveer hetzelfde zijn als met Nederlanders. Siezen en duzen Heel gevoelig ligt het ‘siezen’ of ‘duzen’. Voor Nederlanders lijkt het onbegrijpelijk dat mensen op hetzelfde kantoor al dertig jaar samenwerken en elkaar nog steeds niet tutoyeren. Maar voor Duitsers is het in veel gevallen een gruwel wanneer Nederlanders in het eerste of tweede gesprek (in al dan niet krom Duits) aangeven, ‘dass man auch ruhig ‘du’ sagen kann’. Duitsers ervaren dat veelal als onbeschoft en de kans dat het contact daarna nog op een prettige manier verloopt, is bepaald niet vergroot. Het ‘du’ aanbieden is nogal wat voor Duitsers. Het gebeurt vaak alleen maar als er sprake is van echt vriendschappelijke gevoelens. Soms moet er

9006073966_bw.indd 7

eerst ook werkelijk ‘Brüderschaft getrunken’ worden. Overigens is het wel zo dat de meeste studenten elkaar – ook bij een eerste ontmoeting - met ‘du’ zullen aanspreken. Hetzelfde geldt voor familieleden: een vierjarige dreumes zegt ‘du’ tegen zijn honderdjarige betovergrootmoeder. En ook in het gebed wordt God steevast met ‘du’ aangesproken (‘Unser Vater, der Du bist im Himmel …’) Het Duits biedt grappig genoeg ook nog nuances tussen het vormelijke ‘Sie’ en het informele ‘du’. Bijvoorbeeld door het gebruiken van het ‘Hamburger Sie’, waarbij naast de voornaam tegelijkertijd de vorm ‘Sie’ wordt gebruikt: ‘Hans, können Sie mir sagen, wie spät der Film anfängt?’ Het ‘Hamburger Sie’ kom je vaak tegen op scholen en universiteiten waar leerlingen en studenten vanaf hun zestiende op deze manier door hun docenten worden aangesproken. Begroeten Wees bij het begroeten van Duitsers zeker in het begin redelijk formeel. Gebruik dus begroetingen als ‘Guten Morgen’, ‘Guten Tag’ (dus geen: ‘Guten Mittag’) en ‘Guten Abend’. Wees vooral in formele contacten voorzichtig met allerlei begroetingen die je tussen Duitsers (Oostenrijkers, Zwitsers) dagelijks

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

kunt horen. Geen ‘Hallo’, geen ‘Moin’ (NoordDuitsland), geen ‘Grüezi’ (Zwitserland) en geen ’Ei Gude, wie?’ (Hessen). Wel kan de groet van Beieren en omstreken – ‘Grüß Gott’– zonder problemen worden overgenomen. Dit is overigens niet een soort gebiedende wijs of verzoek (groet God); de uitdrukking luidde aanvankelijk ‘Grüß dich Gott’ wat zo veel betekent als: God moge je zegenen. Ook de Zuid-Duitse/Oostenrijkse groet ‘Servus’ kan rustig gebruikt worden. Wordt er afscheid genomen, dan is vooralsnog ‘(Auf) Wiedersehen’ (in ZuidDuitsland vaak ‘(Auf) Wiederschauen’) op zijn plaats en is het beter om af te zien van uitdrukkingen als ‘Tschüss’ of ‘Bis bald’. In een telefoongesprek in het Nederlands zul je niet gauw meer ‘tot wederhoren’ zeggen aan het einde van een gesprek, terwijl je in het Duits wel ‘(Auf) Wiederhören’ kunt gebruiken. Wanneer je iemand bij het groeten of informeren met zijn beroep aanspreekt, dan zeg je ervoor nog ‘Herr’ of ‘Frau’. In het Nederlands zou je bijvoorbeeld zeggen: ‘Goedemorgen, conducteur’ , terwijl dat in het Duits wordt: ‘Guten Morgen, Herr Schaffner’. In de Duitse taal kom je de vrouwelijke vorm vaker tegen dan in het Nederlands. Zo spreek je een zaal met studenten niet eenvoudig aan met ‘Liebe Studenten’, maar eerder met ‘Liebe Studentinnen und Studenten.’ Op papier schrijf je dan afgekort: ‘Liebe StudentInnen’. Op bezoek Houd goed in de gaten dat de Nederlandse ‘zoenziekte’ (drie kussen bij elke begroeting) nog niet naar Duitsland is overgeslagen. In Duitsland moet je minstens familie of een heel goede vriend zijn, wil je elkaar zo begroeten. En als het al tot zoenen komt, zijn het er nooit meer dan twee! Wanneer je bij iemand thuis wordt uitgenodigd, bijvoorbeeld voor een verjaardag, dan is het belangrijk om een paar zaken goed in de gaten te houden. In Nederland feliciteren we naast de jarige ook alle andere aanwezigen in de kamer. We zeggen gerust: ‘Van harte gefeliciteerd met de verjaardag van je buurman.’ Dat is iets wat in Duitsland absoluut niet gebruikelijk is. Je feliciteert echt alleen de jarige. De hele ronde maken zou de lachlust van de aanwezigen opwekken. Duitsers hechten er zeer aan dat je je afspraken stipt nakomt. Heb je om acht uur 8

9006073966_bw.indd 8

afgesproken, dan ziet een Duitser je niet graag voor of na de genoemde tijd verschijnen. Als je bij je bezoek bloemen meeneemt, denk er dan aan om van tevoren het papier te verwijderen. Boeketten worden in Duitsland zonder verpakking aangeboden. In discussie Ten onrechte wordt weleens gesteld dat Duitsers humorloos zijn. Niets is minder waar: het scherpe en bijtende (politieke) cabaret dat in veel steden te zien is, bewijst het tegendeel. Er wordt verder ook genoeg gelachen door Duitsers, maar sommige gelegenheden lenen zich daar minder voor, vinden zij. Zo vinden ze het onbegrijpelijk als bij een bespreking met nog onbekende zakenpartners de misschien wat stijve sfeer met een grapje wordt doorbroken. Wanneer je je Duitse partners wat beter kent en je betrokken wordt bij hun zakelijke en ook hun niet-zakelijke gesprekken, dan zul je al snel merken dat er in Duitsland vaak minder ‘gepolderd’ wordt dan bij ons. Je zegt elkaar wat makkelijker waar het op staat. Net als in de vele praatprogramma’s die laat op de avond bij ARD en ZDF worden uitgezonden, is men niet bang om de eigen mening duidelijk te verkondigen. Dat geldt met name voor politieke opvattingen. Om een idee te krijgen hoe scherp de discussies kunnen zijn, moet je maar eens een tijdje een debat in de Duitse Bundestag volgen. In vergelijking met wat daar gebeurt, lijkt onze eigen Tweede Kamer meer op een gezapig praatclubje. Status Het Nederlandse ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ gaat in Duitsland een stuk minder op. Als een Duitser veel geld bezit, wil hij dat graag laten zien. Bijvoorbeeld door in een mooie, dikke Mercedes rond te rijden en daar nog trots op te zijn ook. Dat is in Duitsland heel gewoon en ze zien je dan niet als een ‘patser’. Een goede buur … De afgelopen jaren is één op de drie Nederlanders positiever over Duitsland gaan denken. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een in 2007 gepubliceerd onderzoek van Intomart. Nederlanders beoordelen Duitsland hierin behoorlijk positief en vinden Duitsers vooral vriendelijke en trotse, harde werkers. Duitsland wordt gezien als bondgenoot en

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

goede buurman. Een student die een tijd in Berlijn verbleef, zei daarover: ‘Berlijn is ongeveer zoals wij Nederland graag zouden zien.’ Hij wees daarbij ook op de lage prijzen en de vriendelijkheid van de mensen. Dik Linthout, een specialist in Duits-Nederlandse verhoudingen (overleden in 2008), schreef daarover: ‘Maar de anti-Duitse houding (…) is sterk aan het veranderen. Jonge Nederlanders van nu vinden de Berliner Republik sexy, Duitsland cool en in alle studentenflats in de hele westerse wereld staat Rammstein te dreunen. AntiDuits zijn behoort nu tot de folkore van de voetballisering van de samenleving, de spontane anti-Duitse uitbarsting als Nederland tegen Duitsland moet voetballen.’ Dik Linthout schreef ook een zeer lezenswaardig boek over de verschillen en overeenkomsten tussen Duitsers en Nederlanders: Onbekende buren (Atlas, Amsterdam/Antwerpen 2006). Beleefd en behulpzaam Als je een theater in Duitsland bezoekt, zie je hoe beleefd iedereen zich daar gedraagt. Bij de garderobe formeren zich spontaan twee rijen waarin iedereen geduldig op zijn beurt wacht. En in de foyer zie je evenveel rijen als medewerkers in de bediening. Voordringen wordt niet op prijs gesteld. In Duitsland is de algemene opinie dat je met respect met elkaar omgaat. Men vindt het vreemd wanneer je in de tram niet voor ouderen of zwangere vrouwen opstaat of je niet duidelijk verontschuldigt wanneer je per ongeluk tegen iemand aanloopt. De Duitse beleefdheid (die natuurlijk ook wel iets met afstandelijkheid te maken heeft) uit zich ook in het taalgebruik. De Duitser zal veelvuldiger gebruik maken van termen als ‘bitte sehr’, ‘Entschuldigung’, ‘danke schön’ dan Nederlanders gewend zijn. De Duitse beleefdheid strekt zich ook uit tot het oordeel over het Duits van de buitenlandse gesprekspartner. Men is (anders dan bijvoorbeeld in Frankrijk!) snel geneigd om complimenten te geven voor het zo ‘flüssige Deutsch’ van de ander of voor zijn of haar uitspraak. Met gezagsdragers wordt in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland ook met meer beleefdheid omgegaan dan in Nederland. Een al te populaire toon tegen een Duitse agent wordt over het algemeen niet op prijs gesteld.

9006073966_bw.indd 9

Praktische zinnen • Ik ben blij met u kennis te maken. Es freut mich, Sie kennen zu lernen. • Graag wil ik meneer Müller aan u voorstellen. Gerne würde ich Ihnen Herrn Müller vorstellen. • Hartelijk welkom. Herzlich willkommen. • Graag wil ik dit probleem nog bespreken. Gerne würde ich dieses Problem noch erörtern. • Hartelijk gefeliciteerd met uw verjaardag. Herzlichen Glückwunsch zum Geburtstag. • Gecondoleerd. Ich möchte Ihnen mein Beileid aussprechen. • Ik ben blij dat ik u heb leren kennen. Es freut mich, dass ich Sie kennengelernt habe. • Tot ziens en ik hoop snel van u te horen. Auf Wiedersehen und ich hoffe bald von Ihnen zu hören. • Zullen we een datum/tijdstip afspreken? Wollen wir einen Termin festlegen? • Ik heb hier mijn agenda. Ich habe hier meinen Terminkalender. • Hoe laat hebben we morgen afgesproken? Wie spät sind wir morgen verabredet? • In dit opzicht ben ik het niet met u eens. In dieser Hinsicht bin ich nicht mit Ihnen einverstanden. • Excuses, is deze stoel bezet? Entschuldigung, ist dieser Stuhl besetzt? • Neem u mij niet kwalijk. Entschuldigen Sie bitte. • Is hier het eind van de rij? Ist hier das Ende der Schlange? • Waar kan ik hier in de rij gaan staan? Wo kann ich mich hier anstellen? • Zou ik hier mogen zitten? Dürfte ich hier Platz nehmen? • Het spijt me dat ik te laat ben. Es tut mir Leid, dass ich mich verspätet habe. • Hartelijk dank. Vielen Dank. • Niets te danken. Gern geschehen. • Hopelijk neemt u me niet kwalijk, dat ... Hoffentlich nehmen Sie es mir nicht übel, dass … • Ik wens u een aangename dag. Ich wünsche Ihnen einen angenehmen Tag. • Wilt u misschien gaan zitten? Möchten Sie sich vielleicht setzen? • Ik wens u een mooie dag. Ich wünsche Ihnen einen schönen Tag. • Insgelijks. Ebenfalls. • Nee, na u. Nein, nach Ihnen. • Kan ik u misschien helpen? Kann ich Ihnen vielleicht helfen? 9

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

• Sorry, mijn Duits is niet zo goed. Entschuldigung, mein Deutsch ist nicht so gut. • Kunt u dat alstublieft herhalen? Könnten Sie das bitte wiederholen? • Ik zou u willen vragen, mij daarbij te ondersteunen. Ich möchte Sie bitten, mich dabei zu unterstützen. • Ik hoop dat ik u goed begrepen heb. Ich hoffe, ich habe Sie richtig verstanden. • Heeft u nog een paar minuten voor mij? Hätten Sie noch ein paar Minuten für mich? • Kunt u mij zeggen, of … Könnten Sie mir sagen, ob …

Zoek informatie over het bedrijf waar je solliciteert en laat in je sollicitatiebrief en later in het gesprek blijken dat je al het nodige weet. Kennis van het bedrijf is belangrijker dan kennis van de functie! Je brief hoort natuurlijk foutloos en netjes te zijn en voorzien van een pasfoto waarop je goed bent gekleed. Houd de brief zakelijk en vermeld alleen het noodzakelijke.

In allen Augenblicken, wo wir unser Bestes tun, arbeiten wir nicht. Arbeit ist nur ein Mittel zu diesen Augenblicken. (Friedrich Wilhelm Nietzsche)

Sollicitatiemap Alleen een sollicitatiebrief schrijven is onvoldoende. Het is gebruikelijk om bij een sollicitatie een complete map op te sturen, bij voorkeur met een transparante voorkant zodat je gelijk kunt zien wat erin zit. In de map stop je een inhoudsopgave, je brief (met foto dus), je cv, kopieën van diploma’s, cijferlijsten en getuigschriften enzovoort. Noem in je brief en/of cv alleen hobby’s en activiteiten die relevant zijn voor de baan – maar dan wel met bewijsstukken. Een degelijk pakket dus!

Het beste van jezelf geven in je werk en daar voldoening uit krijgen, wie wil dat nu niet? Een mooie manier om jezelf te ontwikkelen is eens een tijdje in een ander land te wonen en te werken. Dat is precies wat een jonge Nederlandse automonteur deed: hij solliciteerde bij een VW-dealer in Krefeld. Daar had hij overigens nog een reden voor: hij was smoorverliefd op een Duits meisje dat daar woonde. Bij zijn sollicitatiegesprek ging het bijna mis. Aan zijn toekomstige chef vroeg hij namelijk: ‘Was verdienst du denn hier?’ Die reageerde nogal ijzig: ‘Das geht Sie nun wirklich nichts an!’ De Nederlander wilde natuurlijk weten wat voor salaris hij ongeveer zou krijgen, maar vertaalde daarbij het woord ‘je’ in ‘du’ in plaats van ‘man’. De chef dacht dus dat naar zijn salaris werd gevraagd! Uiteindelijk is het goed gekomen, maar het had ook anders kunnen aflopen.

Op gesprek Met een beetje geluk word je uitgenodigd voor een gesprek. Ook dat verloopt vaak formeler en wat anders dan in Nederland. Als je aan moet kloppen, wacht dan tot je binnengeroepen wordt. Geef pas een hand als de ander je de hand toesteekt. Meestal is dat de chef of zelfs de hoogste baas. Toekomstige collega’s zijn als regel niet aanwezig. Men zal niet met koffie beginnen – er wordt sowieso minder koffie gedronken dan in Nederland - of het ijs proberen te breken met wat inleidende ditjes en datjes. Je gesprekspartner zal direct serieus met je willen praten. Ga daarbij niet proactief te werk: wacht vragen af en beantwoord ze zo goed mogelijk. Richt je daarbij tot degene die de vraag gesteld heeft. Laat zien dat je een goede teamworker en breed inzetbaar bent. Hemel jezelf echter niet te veel op!

Hoffelijk en correct: noodzaak Een belangrijk kenmerk van contacten met Duitse werkgevers is dat die in het algemeen formeler verlopen dan in Nederland. Er wordt veel minder snel ‘jij’ en ‘jou’ gezegd. De baas is ook echt de baas en wordt ook als zodanig behandeld. Daarmee moet je als Nederlander bewust rekening houden als je in Duitsland wilt gaan werken. Dat geldt al voor het eerste contact met een toekomstige werkgever, de sollicitatiebrief.

Alles voor de baas En dan is het gelukt en ga je in Duitsland aan de slag. Zoals eerder al is gezegd: houd er vanaf het begin rekening mee dat de hiërarchie sterker is dan in Nederland: de baas is de baas en wil als zodanig behandeld worden. Hij (of zij) beslist over belangrijke zaken, niet de werknemer. Er wordt minder gediscussieerd, minder ‘gepolderd’. Als de baas iets wil, gebeurt het, draagvlak of geen draagvlak.

solliciteren en werk

9006073966_bw.indd 10

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

In Duitse bedrijven liggen de gezags verhoudingen dus meestal anders dan in Nederland. Er is meer sprake van hiërarchie en het woord van de chef heeft meer gewicht. Tegelijkertijd is de ‘corporate identity’ sterker ontwikkeld dan in Nederland. Mercedeswerknemers zullen privé bijvoorbeeld niet gauw een ander merk auto kiezen. In Duitsland begint de werkdag behoorlijk vroeg, vaak al om half zeven. En ook al wordt het niet uitgesproken, de werkgever verwacht van de werknemers dat ze tijdig naar bed gaan om de volgende dag fris en uitgeslapen aan de dagtaak te kunnen beginnen. Houd goed in de gaten dat de scheiding tussen het mijn en het dijn in Duitsland zeer strikt is. Een balpen of een blok papier voor privé-doeleinden mee naar huis nemen, wordt in Duitsland als diefstal gezien. Zo werd een secretaresse die na een directielunch de overgebleven broodjes zelf opat, op staande voet ontslagen. Hetzelfde lot trof een caissière die een door een klant verloren statiegeldbonnetje van € 1,75 zelf inwisselde. Vergaderingen Vergaderingen zijn serieuzer en doelgerichter dan bij ons. Ze duren ook korter. Aan ‘bijpraten’ wordt niet gedaan. Agenda’s worden systematisch afgehandeld en onderwerpen komen veel minder vaak terug op de agenda dan in Nederland. Bij een goed voorstel kan het gebeuren dat de aanwezigen hun steun kenbaar maken door met hun knokkels op de tafel te roffelen. Even wennen misschien, maar wel leuk. Dat geroffel gebeurt bijvoorbeeld ook bij lezingen. Als het publiek dan echt enthousiast is, wordt er ook met de voeten op de grond getrappeld. In vergaderingen doet men dat laatste overigens niet. Besluiten worden minder vaak buiten een vergadering om genomen. En wat besloten is, wordt ook uitgevoerd. Kortom: alles wat strakker en in Duitse ogen efficiënter dan in Nederland. ‘Sie’ is de norm Elkaar aanspreken met ‘Sie’ is standaard in een bedrijf, ook door de hoogste baas tegen het laagste personeelslid. Dat betekent niet dat men ook heel beleefd is. Opdrachten worden door de baas vaak directer gegeven en ongenoegen wordt soms al even direct geuit – maar dan wel in de ‘Sie’-vorm:

9006073966_bw.indd 11

‘Sie Dummkopf, was haben Sie da nun angestellt?’ Ook de verhouding tot je collega’s is zakelijker dan bij ons. Teambuildingactiviteiten en samen een dagje uit zijn minder normaal dan in Nederland. Gezoend wordt er – zie ook hoofdstuk 1 daarover een stuk minder. Gesprekken gaan minder vaak over privéaangelegenheden dan bij ons. Verwacht ook niet dat je snel ergens privé wordt uitgenodigd. En het zal je zeker opvallen: veel collega’s werken al jaren samen en zeggen toch nog steeds ‘Sie’ tegen elkaar. Elkaar met ‘du’ aanspreken gebeurt in de werksituatie pas na onderlinge afspraak op initiatief van de oudste/hoogste in rang. Onder jongeren is er overigens wel een verschuiving gaande in de richting van standaard ‘du’ zeggen, net als in Nederland veelal gebeurt. Klantencontacten Ook in het contact met klanten geldt dat de verhoudingen minder los zijn dan bij ons. Afspraak is altijd afspraak en die afspraken dienen helder vastgelegd zijn. Bij problemen is de inhoud van een contract belangrijker dan de band met de zakelijke partner. Zakelijke brieven en e-mails vertonen dezelfde kenmerken: beleefd en in de u-vorm. Bij belangrijke brieven en in contracten zet de chef meestal zijn paraaf linksonder, als teken dat de inhoud ook formeel akkoord is. Bij een telefoongesprek meld je je met vooren achternaam, eventueel met alleen je achternaam. Je noemt jezelf geen ‘Herr’ of ‘Frau’. En ook hier allicht geen ‘du’ gebruiken. Gründlich Duitsers zullen het over het algemeen onaangenaam vinden wanneer het werk slecht wordt voorbereid. In Duitsland geldt dat werk vooral ‘gründlich’ gedaan moet worden. Is dat niet het geval, dan wordt dat als zeer onbeleefd ervaren. Een vergadering een paar dagen naar voren halen omdat dat beter uitkomt, is voor een Duitser vaak onmogelijk omdat hij niet slecht voorbereid op het overleg wil verschijnen. Al met al: stiptheid en betrouwbaarheid zijn centrale waarden in het Duitse zakenleven. Dat geldt ook voor jou als werknemer. Je wordt geacht je aan de bedrijfsregels te houden. Kom niet te laat, meld ziekte op tijd, 11

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

stuur doktersverklaringen op tijd in. Zo niet, dan volgt al snel een aanmaning. En na een tweede aanmaning kun je zelfs op staande voet worden ontslagen. Meer informatie over werken in Duitsland Steeds meer Nederlanders zien werken in Duitsland als aantrekkelijk alternatief. Ook zijn er jaarlijks duizenden Nederlandse studenten die hun stage in Duitsland lopen. Wil je nog meer weten over werken in Duitsland, dan kun je de website van EURES (www.ec-europa.eu/eures) raadplegen. Naast informatie over waar welke banen te vinden zijn, geeft de website ook praktische informatie over arbeidsvoorwaarden, verzekeringen, enzovoort. Andere sites die kunnen helpen om in Duitsland werk of een stageplek te vinden, zijn: www.arbeitsagentur.de (het Duitse arbeidsbureau), www.jugendserver.de, www.bund.de. Voor studenten zijn in relatie tot werk en/of stage belangrijk: www.jobber.de, www.studentsatwork.org. Duitsland als emigratieland Werken in Duitsland kan tot gevolg hebben dat er daar ook woonruimte gezocht moet worden. En ook om andere redenen kun je in Duitsland willen wonen. Het aantal Nederlandse emigranten dat een huis net over de grens koopt, is explosief gestegen. De relatief lage huizenprijzen en de mogelijkheid om de hypotheekrente van de belasting af te trekken (Duitsers zelf kunnen dit niet) trekken veel Nederlanders aan. Vooral in plaatsen als Gronau, Emmerich en Kleve is er bijna sprake van Nederlandse massa-immigratie. Bijkomend voordeel is dat Duitse huizen in veel gevallen een stuk solider zijn gebouwd dan Nederlandse. Houd er wel rekening mee dat het kopen van een huis wat anders kan verlopen dan in Nederland. Naast de hypotheek moet je bijvoorbeeld zelf de taxatie en de koopakte regelen. En een voorlopige koopovereenkomst bestaat er niet. Vooral bij nieuwere huizen doe je er goed aan om informatie in te winnen bij de gemeente over ‘Entschließungskosten’ (bijvoorbeeld voor het aanleggen van een riool of een straat). Belangrijk is het om te weten of die in de koopsom zijn inbegrepen of niet. Als dat 12

9006073966_bw.indd 12

niet zo is, kun je te maken krijgen met extra kosten tot wel € 10.000. Probeer ook de in Nederland vaak gehanteerde truc van het zwart betalen van een deel van de koopsom te vermijden. Wanneer het ontdekt wordt, wordt het koopcontract ongeldig verklaard en moet je een fikse boete betalen. Praktische zinnen sollicitatiebrief: • Ik solliciteer naar de functie van … Ich bewerbe mich um die Stelle als ... • In de ‘Thüringer Zeitung‘ van 1 april heb ik uw advertentie gelezen. In der ‘Thüringer Zeitung’ vom 1. April habe ich Ihre Anzeige gelesen. • Ik dank u voor de uitnodiging voor dit gesprek. Ich danke Ihnen für die Einladung zu diesem Gespräch. • Natuurlijk geef ik graag verdere informatie. Natürlich gebe ich gerne weitere Informationen. • Ik beschik over de gewenste kennis. Ich verfüge über die erwünschten Kenntnisse. • Ik heb al enkele jaren ervaring als … Ich habe schon einige Jahre Erfahrung als ... • Ik wil graag meer over de arbeidsvoorwaarden weten. Ich möchte gern mehr über die Arbeitsbedingungen erfahren. • Ik spreek vloeiend Engels en Duits. Ich spreche fließend Englisch und Deutsch. sollicitatiegesprek: • Graag zou ik iets willen weten over … Gerne möchte ich etwas erfahren über … • Weet u of … Wissen Sie, ob … • Kunt u mij alstublieft zeggen wat … Könnten Sie mir bitte sagen, was … • Ik ben zeer geïnteresseerd in … Ich wäre sehr interessiert in … • Ik ben van mening dat … Ich bin der Meinung/Ansicht, dass … • Volgens mij … Meiner Meinung nach … • Daar ben ik het niet mee eens. Damit bin ich nicht einverstanden. • Dat zie ik anders. Das sehe ich anders. • Daarover heb ik een heel andere mening. Da bin ich ganz anderer Meinung. • Volgens mij klopt dat (niet). Meiner Meinung nach stimmt das (nicht). • Over dit punt zijn we het dus (niet) eens. Über diese Sache sind wir uns also (nicht) einig.

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

werken en wonen: • De Kamer van Koophandel is daarvoor erg belangrijk. Die Handelskammer ist dafür sehr wichtig. • Zonder makelaar zou ik hier geen huis kopen. Ohne Makler würde ich hier kein Haus kaufen. • Hoe hoog is uw courtage? Wie hoch ist hier die Maklergebühr? • Waar vind ik informatie over het Duitse belastingsysteem? Wo finde ich Information über das deutsche Steuersystem? • Tot wanneer kan ik mijn belastingaangifte indienen? Bis wann kann ich meine Steuererklärung einreichen? • Welke voordelen heb ik als EU-burger? Welche Vergünstigungen habe ich als EU-Bürger? • Heb ik een werkvergunning nodig? Brauche ich eine Arbeitsgenehmigung?

shoppen over de grens

Probates Heilmittel gegen einen Anflug von Depression: Eintauchen in die Konsumwelt, besinnungslos einkaufen. (Johannes Gross) Om wat voor reden dan ook, feit is dat veel Nederlanders maar wat graag de grens over gaan om te shoppen. Voor wie niet al te ver wil rijden, zijn er al mogelijkheden te over: Gronau, Münster, Osnabrück, Oberhausen, Düsseldorf, Köln, Aachen en ga zo maar door. Dat shoppen over de grens is te begrijpen: het prijsniveau is vaak iets lager dan in Nederland, de kwaliteit minstens zo goed of beter en de keuze vaak groter aangezien de markt er veel groter is. Overigens: Wat hier gezegd wordt over shoppen in Duitsland geldt evenzeer voor Oostenrijk en het Duitstalige deel van Zwitserland. Met één belangrijk verschil: in Duitsland en Oostenrijk betaal je net als in Nederland met de euro. In Zwitserland is dat met franken. En de frank is een dure munt zodat je in Zwitserland een stuk duurder uit bent. Supermarkten en warenhuizen Dat de keuze groter is dan in Nederland, valt al op in gewone supermarkten als Rewe of Kaiser’s. Daarentegen lijken de Duitse prijsvechters als Lidl en Aldi als

9006073966_bw.indd 13

twee druppels water op de vestigingen in Nederland. Ook de prijzen zijn als regel gelijk. Handig is dat in veel supermarkten ook een eenvoudig restaurant en een warme bakker te vinden zijn. Ook wat brood betreft, is de variatie groot. Duitsland heeft landelijk meer dan honderd soorten brood. Zelfs zo’n driehonderd als je alle regionale specialiteiten erbij telt. Veel soorten brood zijn wat zuurder, donkerder en steviger dan bij ons gebruikelijk, zoals bijvoorbeeld de ‘Pumpernickel’, een soort roggebrood uit Westfalen. Bekende warenhuizen zijn bijvoorbeeld Kaufhof en Hertie; daarnaast zijn er mediareuzen als Media Markt en Saturn. Let wel op als je tegen een verleidelijke computeraanbieding aan loopt: Duitse toetsenborden zijn anders ingericht dan die uit Nederland, onder meer vanwege de Umlaut. KaDeWe Wil je echt eens uit je bol gaan, ga dan in Berlijn eens naar het KaDeWe (= Kaufhaus des Westens), vlakbij de beroemde Kurfürstendamm. Je weet niet wat je ziet: het KaDeWe is een Bijenkorf in het kwadraat en na het Londense Harrod’s het grootste warenhuis van Europa. Op de bovenste verdieping is een fraai maar duur restaurant, daaronder de ongelofelijk grote afdeling food met een waanzinnig aanbod aan luxe maar ook heel alledaagse voedingswaren. Buurtwinkeltjes, markten en kerstmarkten Ook in Duitsland kom je ze natuurlijk minder tegen dan vroeger: de buurtwinkeltjes op de hoek. Ze worden liefdevol ‘Tante-EmmaLaden’ genoemd. In veel grote steden duiken ze gelukkig weer vaker op. Vaak worden ze gedreven door allochtone winkeliers. Dat geldt ook voor veel markten. Die zijn als regel bar gezellig. Beroemd is bijvoorbeeld de weekmarkt in de oude Berlijnse wijk Kreuzberg. En heb je zin om in december naar Duitsland te gaan, ga dan eens naar één van de vele kerstmarkten. Je vindt er naast de bekende kerstspullen ook bijzondere zaken. En je kunt er voor weinig geld heel traditioneel eten en drinken. De beroemdste kerstmarkt in Berlijn is op de Gendarmenmarkt, maar daar moet je wel entree betalen. Minstens zo leuk en gratis 13

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

zijn de andere kerstmarkten overal in Berlijn. Zoek je het dichter bij huis, ga dan eens naar Münster of Düsseldorf. Of gewoon naar een willekeurige grotere plaats dichtbij de grens waar je in december overal kerstmarkten vindt. Ze zijn zelfs een Duits exportproduct geworden: in Nijmegen bijvoorbeeld heeft men het idee simpelweg en tot genoegen van de Nijmegenaren rechtstreeks gekopieerd. Openingstijden Duitse winkels zijn behoorlijk lang open: door de week in ieder geval tot minimaal half zeven. Alleen op zaterdag sluiten de winkels bijtijds, in kleinere plaatsen al om twee uur, behalve op de zogeheten ‘lange Samstag’, elke eerste zaterdag van de maand. Dan zijn de winkels als regel tot zes uur open. In dorpen en kleine steden trekt dat nauwelijks klanten: op zaterdagmiddag kun je in de winkelcentra een kanon afschieten. In kleine plaatsen is men doordeweeks vaak ook tussen de middag gesloten: alles op z’n tijd … Tot 1996 waren er strenge regels wat betreft de openingstijden voor heel Duitsland. Sinds 2006 zijn de sluitingstijden geliberaliseerd. In veel deelstaten kunnen winkels op de ‘lange Samstag’ wel tot tien uur ’s avonds open blijven en zijn bijvoorbeeld de warenhuizen door de week zeker tot acht uur ’s avonds open. Dat is intussen in vrijwel alle grote steden het geval. De trend is dat dat zich – net als in ons land – verder uitbreidt. In Berlijn kun je op de Friedrichstraße zelfs dag en nacht terecht in de beroemde boekwinkel KulturKaufhaus Dussmann. Overigens is het in zulke grote Duitse boekhandels helemaal niet vreemd om rustig een uur of wat in de boeken uit hun kasten te gaan zitten lezen. De klant is koning Volgens veel Nederlandse bezoekers van Duitse winkelcentra is de klant er veel meer koning dan in Nederland. Het is de vraag of dat echt zo is, maar marketingtechnisch komt dat gevoel het Duitse winkelbedrijf goed uit. Veel (vaak grote) winkels in de grensstreek of een gigantisch winkelcentrum als het CentrO bij Oberhausen moeten het bijvoorbeeld vooral van de Nederlandse bezoek(st)ers hebben. Een dertigjarige bezoekster zegt daarover in een interview: ‘Ze bieden hier nog echte service en laten je voelen dat je als klant werkelijk een beetje koning bent. Kom daar maar eens om in Nederland!’ 14

9006073966_bw.indd 14

Net als in andere bedrijven, wordt ook in winkels iedereen met ‘Sie’ aangesproken. Als twee meisjes van zestien in een bakkerszaak werken, zeggen ze toch vaak ‘Sie’ tegen elkaar. Dat kan afstandelijk overkomen, maar het zorgt er ook voor dat mensen met meer respect met elkaar omgaan. Toch gebruikt een bedrijf als IKEA bewust en met succes – als onderscheidend kenmerk – het ‘du’ naar z’n klanten toe. Dat werkt dus ook in Duitsland. Wees altijd beleefd tegen het winkelpersoneel: u zeggen (siezen) is, zoals gezegd, de norm. Begin bijvoorbeeld met de woorden: ‘Bitte, können Sie …’ of ‘Entschuldigung, können Sie …’ Woorden als ‘bitte’, ‘danke’ of ‘dankeschön’ komen altijd goed van pas. Neem daarna afscheid met ‘(Auf) Wiedersehen’ (Noordduits) of ‘(Auf) Wiederschauen’ (Zuidduits). Maak geen grapjes over de alternatieve Zuidduitse afscheidsgroet ‘Grüß Gott’. Die heeft geen religieuze betekenis (meer), maar is een standaardgroet geworden waar niemand verder over nadenkt. Ruilen Als je een aankoop wilt ruilen, handel je net zo als in Nederland: je gaat naar de winkel terug en legt bij de servicebalie (‘Kundendienst’ of simpel ‘Servicecenter’) uit wat het probleem is. Meestal kun je ruilen of krijg je een tegoedbon. Soms krijg je ook wel je geld terug. Mocht je ver weg wonen, schrijf dan een briefje of stuur een e-mail. Daarin vermeld je het volgende: • wanneer en waar het artikel is gekocht; • omschrijving van wat er niet goed is; • eisen aangeven en/of om een voorstel vragen: terugbrengen/-sturen, korting, omruilen; • verzoek om voor een bepaalde datum te reageren (dat is belangrijk als het daarna tot juridische stappen komt).

20-03-12 13:53

Duits in de praktijk

Bijvoorbeeld: [jouw naam] [jouw adres] [jouw postcode en plaatsnaam] Niederlande Modehaus Meyer Hirschkamp 123 12345 Heimfurth Deutschland [jouw woonplaats] [datum van vandaag] Ankauf vom 1.11.[jaartal] Reklamation mit Fristsetzung

Sehr geehrte Frau Meyer, am 1. November habe ich bei Ihnen einen tollen Pullover gekauft. Erst zu Hause habe ich entdeckt, dass ein Loch drin ist. Der Pullover war verpackt, deshalb habe ich das Loch nicht früher gesehen. Ich schlage vor, dass ich den Pullover zurückschicke, und dass Sie mir den Kaufbetrag zurückerstatten. Meine Kontonummer ist: 12.13.45.678 (BIC: INGNL21, IBAN: NL51ING000121245678). Bitte beantworten Sie diesen Vorschlag bis spätestens den 25.11.[jaartal]. Mit freundlichen Grüßen [jouw vooren achternaam]

Bij grote winkelketens kun je meestal ook terecht bij een filiaal in je eigen buurt. Bij internationaal opererende ketens kun je het zelfs in Nederland proberen, maar houd er dan rekening mee dat je toch verwezen wordt naar een vestiging in het land van aankoop. Verpakkingen Duitse winkels – ook de Aldi’s en Lidl’s bieden vaak de mogelijkheid om onnodige verpakkingen van allerlei producten al aan de toonbank te laten verwijderen of dat zelf bij de uitgang te doen. Het teveel aan papier en plastic kan dan in de winkel achterblijven. Op veel producten betaal je statiegeld. Niet alleen op flessen frisdrank, maar ook op blikjes frisdrank of bier. Blikjes neem je dus niet omdat je ze zo makkelijk wegwerpt na gebruik.

9006073966_bw.indd 15

20-03-12 13:53

maakt onderdeel uit van de reeks Samengevat Bundels voor al je vakken bestel je op

www.examenbundel.nl

examenbundels

in de } praktijk Duits

samengevat

vmbo kgt havo vwo vmbo kgt vmbo gt havo vwo havo vwo vmbo kgt havo vwo havo vwo vwo vmbo kgt havo vwo vmbo kgt havo vwo havo vwo

biologie nask 1 nask 2 natuurkunde scheikunde wiskunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie m&o

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

havo havo havo

vwo vwo vwo

C.E. van Eunen A. Krijgsman

examensurvivalgids

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

9006073966_omslag.indd 1

22-03-12 15:13