www.samengevat.nl
samengevat
examenbundels - zelfstandig voorbereiden op het examen - examen voorbereiden op basis van persoonlijk studieadvies - stapsgewijs toewerken naar het examenniveau - oefenen met recente examens vwo Duits vwo Engels vwo Frans vwo Nederlands vwo biologie
Meer kans van slagen met de Examenbundel! De Examenbundel bevat oefenÂexamens met
vwo natuurkunde
uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens
vwo scheikunde
het oefenen.
vwo wiskunde A
De bundel is speciaal samengesteld voor dit
vwo wiskunde B vwo wiskunde C vwo aardrijkskunde
schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof. Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.
vwo economie vwo geschiedenis vwo m&o vwo maatschappijwetenschappen
vwo
examenbundel + samengevat = jouw succesformule
vwo
m&o
samengevat Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt
m&o
- schematisch overzicht van alle examenstof - beknopte en heldere uitleg - snel en overzichtelijk door te nemen en te herhalen - het perfecte uittreksel
overzicht van alle examenstof. Met Samengevat kun je grote hoeveelheden stof snel herhalen en overzien. Je krijgt beter
vwo biologie 978-90-06-07377-5 vwo natuurkunde 978-90-06-07380-5 vwo scheikunde 978-90-06-07381-2 vwo wiskunde A 978-90-06-07382-9 vwo wiskunde B 978-90-06-07383-6
inzicht in de samenhang van de onderwerpen en het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Kijk voor tips en informatie over je examen op www.examenbundel.nl.
ISBN 978-90-06-07379-9
vwo wiskunde C 978-90-06-07384-3 vwo aardrijkskunde 978-90-06-07376-8 vwo economie 978-90-06-07378-2 vwo m&o 978-90-06-07379-9
9 789006 073799
9789006073799_omslag_vwo.indd 1
20/10/15 15:26
06073799_VW.indd 1
19-04-2013 15:01:31
www.samengevat.nl
vwo
m&o
drs. A. Maurer
06073799_VW.indd 1
19-04-2013 15:01:31
omslagfoto: ANP - Science Photo Library - Tek Image Geld maakt niet (zondermeer) gelukkig, maar we zullen het er voorlopig mee moeten doen.
Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN 978 90 06 07379 9 Vierde druk, tiende oplage, 2017 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.
Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.
06073799_VW.indd 2
20/12/16 12:47
voorwoord Beste examenkandidaat, Voor je ligt de geheel vernieuwde Samengevat, aangepast aan de exameneisen die vanaf 2007 van kracht zijn geworden. In dit boek vind je de leerstof en de vaardigheden voor het vwo-examen management en organisatie kort en systematisch weergegeven. Deze samenvatting stelt je in staat om in korte tijd grote hoeveelheden stof te herhalen en te overzien. Hoofd- en bijzaken worden onderscheiden waardoor je inzicht krijgt in de grote lijnen van de stof en in de samenhang tussen de verschillende onderwerpen. Met Samengevat bereid je je zelfstandig voor op het examen. Omdat onderwerpen voor het schoolexamen apart zijn aangegeven (met *) en Samengevat een uitgebreid trefwoorden register bevat, is dit boek ook al bruikbaar in 4- en 5-vwo. Gecombineerd met de Examenbundel vwo management en organisatie vormt deze Samengevat de beste voorbereiding op je examen. De theorie vind je in Samengevat en je oefent met de opgaven uit de Examenbundel! Samengevat en Examenbundel zijn naast elke methode te gebruiken. Heb je opmerkingen? Meld het ons via info.avo@thiememeulenhoff.nl
Zutphen, juli 2009
Judith ten Brummelhuis
uitgever examentraining
opmerkingen Achterin dit boek is een bijlage opgenomen met rekenvaardigheden. Hoewel dit boekje met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen naar aanleiding van publicaties van de overheid betreffende specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens het examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.
9789006073799.indb
3
04-02-2010
15:41:03
hoe werk je met dit boek? In SAMENGEVAT vormen linker- en rechterbladzijde een geheel. De begrippen die links kort worden weergegeven, worden rechts nader toegelicht (door definities, uitleg, of voorbeeldopgaven). LINKERBLADZIJDE Op de linkerbladzijde staan boomdiagrammen die de onderlinge relaties van begrippen laten zien. De linkerbladzijde dient als een checklist om snel na te gaan of de genoemde onderwerpen bekend zijn. dit is het hoofdbegrip
marketing en maatschappij
cursieve tekst geeft de relatie met
de volgende opsomming aan
sociale marketing is gericht op overdragen van ideeën die
ontwikkelingen/aspecten
belangrijk zijn voor samenleving
voorbeelden
Postbus 51 energiebesparing, alcohol en verkeer Fair play-campagne voetbal begrip van 1e orde, beschrijft
consumentisme alle acties om de positie van afnemers van
hoofdbegrip + toelichting
producten tegenover aanbieders daarvan te versterken
voorbeelden
begrip van 2e orde, geeft informatie
Consumentenbond test bijvoorbeeld producten
over consumentisme + toelichting
Reclame Code Commissie beoordeelt juistheid van reclames
(ook begrippen van de 3e en 4e orde
Milieu Reclame Code bevat richtlijnen voor reclames waarin
zijn mogelijk)
naar het milieu verwezen wordt
RECHTERBLADZIJDE Op de rechterbladzijde vind je nadere informatie, die je nodig hebt als de begrippen links nog niet bekend zijn of als je die nog onvoldoende beheerst. Deze theorie vervangt voor een deel de theorie die ook in je leerboek voorkomt. hier vind je de omschrijving en een
Reclame Code Commissie
toelichting op het begrip Reclame
Deze commissie van de Stichting Reclame Code behandelt
Code Commissie van links
klachten over reclame. Reclame mag bijvoorbeeld niet
ter toelichting kun je rechts ook
misleidend, beledigend of kwetsend zijn. Ook mag reclame
voorbeeldopgaven of tabellen
geen misbruik maken van gevoelige onderwerpen of
aantreffen
onzorgvuldig zijn tegenover jonge kinderen.
Na de algemene vaardigheden in hoofdstuk 7 wordt in een aparte bijlage een aantal rekenvaardigheden behandeld die voor opgaven bij het vak maatschappij en organisatie van belang kunnen zijn.
9789006073799.indb
4
04-02-2010
15:41:03
inhoud
voorwoord
3
hoe werk je met dit boek?
4
1 interne organisatie en personeelsbeleid *
6
2 financiering van activiteiten
18
3 marketing *
48
4 financieel beleid van niet-commerciĂŤle organisaties
62
5 financieel beleid van commerciĂŤle organisaties
68
6 externe financiĂŤle verslaggeving
118
7 vaardigheden
134
bijlage: speciale rekenvaardigheden
147
trefwoordenregister
151
* Dit onderwerp is alleen bestemd voor het schoolexamen.
9789006073799.indb
5
04-02-2010
15:41:03
begrippen en relaties
1
6
1
Interne organisatie en personeelsbeleid * management manager geeft leiding aan anderen om een doel te bereiken managen leidinggeven aan een organisatie bestaat uit
bepalen van doelen wat wil je bereiken? plannen vaststellen wanneer bepaalde doelen gehaald moeten zijn organiseren mensen en middelen doelmatig laten samenwerken om een doel te bereiken geven van leiding opdrachten geven en mensen begeleiden, motiveren controleren
organisatie organiseren het doelmatig laten samenwerken van mensen en middelen om een bepaald doel te bereiken organisatie samenwerkingsverband van mensen om een bepaald doel te bereiken drie betekenissen
organisatie = aantal activiteiten organisatie = interne organisatie = de verdeling van de functies in een organisatie organisatie = instelling, groep mensen
soorten organisaties
commerciële organisaties bedrijven die naar winst streven = ondernemingen
winst maken hoofddoel vergroten van het marktaandeel blijven (voort)bestaan niet-commerciële organisaties
doelstellingen
voorbeelden
overheidsinstellingen ministeries, gemeenten verenigingen sportverenigingen stichtingen scholen, Greenpeace doelstellingen
activiteiten kostendekkend verzorgen verenigingen behartigen van belangen Consumentenbond
plannen, doelen en tijd strategische plannen doelen op lange termijn: 2 tot 5 jaar tactische plannen doelen op middellange termijn: 1 tot 2 jaar operationele plannen doelen op korte termijn: tot 1 jaar
* Dit onderwerp is alleen bestemd voor het schoolexamen.
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01L.doc 9789006073799.indb
6
21-1-2010
1/6 04-02-2010
15:41:04
toelichting
7
1
managen, manager Kenmerkend voor managen is dat iemand leiding geeft. Daarbij moet een manager voortdurend beslissingen nemen. Een manager in een bedrijf beslist bijvoorbeeld welke producten gemaakt zullen worden en hoeveel werknemers hij daarvoor in dienst neemt. organisatie drie betekenissen - organisatie = aantal activiteiten. Iemand zegt bijvoorbeeld: ‘Een schoolfeest is een hele organisatie’. Het feest brengt dus veel werk met zich mee zoals inkopen doen en de promotie van het feest verzorgen. - organisatie = interne organisatie(structuur) Bijvoorbeeld: bij het schoolfeest moet elke leerling die meehelpt zijn functie en de bijbehorende taken goed kennen. - organisatie = instelling, groep mensen Bijvoorbeeld: de feestcommissie van het leerlingenparlement is de groep die het schoolfeest verzorgt. interne organisatie en doelen Het doel van een organisatie bepaalt de interne organisatie van die organisatie. Stel het doel is: het maken van winst. Een grote nv heeft dan behoefte aan een aparte boekhoudafdeling met verschillende specialisten om te berekenen hoe groot de winst is. Omgekeerd bepaalt de bestaande interne organisatie welke doelen haalbaar zijn. Stel een school heeft in haar organisatie iemand met de functie van spijbelcoördinator. Het tegengaan van spijbelen is in die school beter mogelijk dan in een school die geen spijbelcoördinator heeft. doelstellingen en tijd voorbeelden - strategische doelstelling: een onderneming wil binnen vijf jaar de winst per aandeel verdubbelen. - tactische doelstelling: er moet binnen twee jaar een product ontwikkeld en verkocht worden dat een bijdrage aan deze verdubbeling van de winst oplevert. - operationele doelstelling: over vier maanden moeten de inkoopkosten 7% lager zijn, zodat de winst stijgt.
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01R.doc
9789006073799.indb
7
21-1-2010
1/6
04-02-2010
15:41:04
8
begrippen en relaties interne organisatie en personeelsbeleid
2
organisatiestructuren begrippen
taken bijvoorbeeld het inkopen van producten functie een aantal samenhangende taken, bijvoorbeeld inkoper organogram of organigram schema van een organisatiestructuur organisatiestructuur geeft aan hoe functies met elkaar verbonden zijn vaak voorkomende organisatiestructuren
lijnorganisatie organisatie waarbij elke medewerker één chef heeft kenmerken
kent alleen onder- en bovengeschikten organisatie is hiërarchisch bovengeschikte geeft opdrachten en controleert ondergeschikte legt verantwoording af voordelen
eenvoudig en duidelijk systeem duidelijke taken, bevoegdheden, verantwoordelijkheden eenheid van leiding/bevel iedereen weet wie aan wie opdrachten mag geven nadelen
gevaar van bureaucratie veel regels en veel papier, weinig flexibel meer kans op communicatiestoornissen door lange lijnen afschuiven verantwoordelijkheid naar ‘boven’ lijn-staforganisatie lijnorganisatie met stafafdelingen
taken van de staf
adviseren ondersteunen van lijnfunctionarissen onderzoek doen werk voorbereiden/controleren voordelen
staf kan specialistische problemen oplossen er blijft eenheid van leiding nadelen
staf staat te veel op zichzelf gevaar van deskundigen in ‘ivoren torens’ stafafdelingen zijn duur functionele organisatie ondergeschikte krijgt opdrachten vanuit de ‘lijn’ èn de staf
voordelen
kennis van de staf beter en directer gebruiken betere coördinatie afdelingen werken op dezelfde manier nadeel
eenheid van leiding ontbreekt projectorganisatie tijdelijke organisatiestructuur van specialisten om een project te realiseren
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01L.doc
9789006073799.indb
8
21-1-2010
2/6
04-02-2010
15:41:04
toelichting
9
2
lijnorganisatie: relaties bovengeschikte controleert
geeft opdrachten
legt verantwoording af
ondergeschikte lijnorganisatie: organogram directie inkoop
verkoop product A
administratie product B
lijn-staforganisatie: organogram directie inkoop
stafafdeling
fabricage product A
verkoop product B
functionele organisatie: organogram directie
inkoop
fabricage
stafafdeling
verkoop
functionele organisatie: hulpdienst In een functionele organisatie mag een stafafdeling opdrachten geven aan andere afdelingen. Zo kan de stafafdeling administratie voorschrijven hoe andere afdelingen informatie moeten geven. Een dergelijke stafafdeling met beslissingsbevoegdheid heet ook wel een hulpdienst. organisatiestructuren en management - Een lijnorganisatie past bij een organisatie met een duidelijk en vast doel. - Een projectorganisatie heeft een flexibele (aanpasbare) organisatiestructuur. Een projectorganisatie past in een tijd met snelle veranderingen. Een nadeel van een projectorganisatie is dat een medewerker twee bazen heeft: de tijdelijke projectleider en de ‘eigen’ functionele chef. Daardoor is de kans op conflicten groter.
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01R.doc
9789006073799.indb
9
21-1-2010
2/6 04-02-2010
15:41:05
10
begrippen en relaties interne organisatie en personeelsbeleid
3
administratie het systematisch vastleggen, verwerken en verstrekken van gegevens soorten administratie
boekhouden administratie van geld- en goederenstromen overige administratie voorbeelden
personeelsadministratie in bedrijven ledenadministratie in verenigingen
administratieve organisatie manieren waarop informatie gegeven en verkregen wordt gericht op
controle hoe worden plannen in de organisatie uitgevoerd? opsporen van fraude en mismanagement vastleggen van procedures voorbeelden
hoe informeren afdelingen elkaar? hoe maken/bewaken afdelingen begrotingen?
functiescheiding één persoon voert slechts één functie uit welke soorten functies zijn er?
beschikken/beslissen bewaren registeren controleren
controle soorten controle
interne controle controle door medewerkers in de eigen organisatie externe controle controle door iemand van buiten de organisatie bijvoorbeeld door
externe accountants belastinginspectie keuringsdiensten diensten die producten en inrichtingen keuren
controletechnieken
visuele controle controle met het oog verbandscontrole controle die uitgaat van noodzakelijke verbanden voorbeelden
voorraadcontrole beginvoorraad + ontvangsten − afleveringen = eindvoorraad kascontrole beginsaldo in kas + kasontvangsten − kasuitgaven = eindsaldo in kas
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01L.doc
9789006073799.indb
10
21-1-2010
3/6
04-02-2010
15:41:05
toelichting
11
3
functiescheiding Bij een strikte functiescheiding heeft dezelfde persoon maar één functie. Dat is bewust gedaan om te kunnen controleren en zo vergissingen en fraude op te sporen. - beslissen/beschikken: een inkoper beslist een partij goederen in te kopen. - bewaren: de magazijnmeester ontvangt de goederen en slaat ze op. - registreren: de afdeling administratie legt de ontvangst in de boekhouding vast. - controleren: de interne accountant controleert de aanwezige voorraad controletechnieken Visuele controle kan bijvoorbeeld zo: één werknemer typt bij een bestelling van een klant de gegevens in. Een tweede werknemer controleert of deze gegevens juist zijn ingevoerd. Bij verbandscontroles ga je uit van een noodzakelijk verband tussen bepaalde grootheden. Als je bijvoorbeeld ’s morgens nog € 12,- in je portemonnee hebt, je pint die dag € 100,- en betaalt contant € 80,- voor een broek, dan moet je ’s avonds nog € 32,- over hebben. verbandscontrole voorbeeldopgave Een handelsonderneming beschikt over de volgende gegevens van één van haar producten over januari: voorraad 1 januari 100 stuks voorraad 31 januari 195 stuks gekocht en ontvangen 500 stuks verkocht en afgeleverd 400 stuks - Bereken hoe groot het voorraadverschil is op 31 januari. Voorraad op 31 januari moet zijn: 100 + 500 – 400 = 200 stuks De feitelijke voorraad is 195 stuks −−−− − voorraadverschil (tekort): 5 stuks
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01R.doc
9789006073799.indb
11
21-1-2010
3/6
04-02-2010
15:41:05
12
begrippen en relaties interne organisatie en personeelsbeleid
4
personeelsbeleid beleid om mensen en hun kwaliteiten te gebruiken ten behoeve van de organisatie onderdelen
vaststellen van personeelsbehoefte werving en selectie personeel evalueren van personeel belonen van personeel scholing sociaal beleid/voorlichting
werving manieren om te werven
werven in eigen organisatie plaatsen personeelsadvertentie bemiddeling door arbeidsbureau bemiddeling door uitzendbureau inschakelen van headhunter
selectie houdt rekening met
aantal mensen dat nodig is aard van het werk welke persoon kan het werk het beste aan? vereiste opleiding gewenste ervaring vast of flexibel arbeidscontract leeftijd beschikbaarheid van sollicitanten
overheid en arbeidsmarkt Wet Gelijke Behandeling verbiedt beoordeling op
sekse religie leeftijd seksuele geaardheid etnische afkomst overheidsmaatregelen loonsubsidies positieve discriminatie
ID-banen
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01L.doc
9789006073799.indb
12
21-1-2010
4/6
04-02-2010
15:41:05
toelichting
13
4
werving Bij werving laat een organisatie weten dat zij op zoek is naar geschikte werknemers. Werving kan binnen en buiten de eigen organisatie plaatsvinden. - Binnen de eigen organisatie onder eigen werknemers. Dit kan bijvoorbeeld via een mededeling op een prikbord. - Buiten de eigen organisatie: dat kan door het plaatsen van een advertentie in de krant of door bemiddeling te vragen van het arbeidsbureau. Bij het werven van hoger personeel schakelen bedrijven soms een headhunter in. De headhunter benadert geschikte kandidaten met de vraag of ze voor een bepaald bedrijf willen komen werken. selectie Selectie is het kiezen van de meest geschikte persoon voor een bepaalde functie. Manieren om te selecteren zijn: - houden van een sollicitatiegesprek; vakkennis, houding tegenover nieuwe collega’s en persoonlijke zaken kunnen gespreksonderwerp zijn, - afnemen van een psychologisch onderzoek, - informatie opvragen bij opleidingen die iemand gevolgd heeft, - bij vroegere werkgevers informatie/referenties opvragen. Ondernemingen kunnen het personeel zelf selecteren of de selectie uitbesteden aan een gespecialiseerd bureau. Bij die keuze spelen onder andere deze factoren een rol: - zelf selecteren zal vaak goedkoper zijn, - bij zelf selecteren kan beter bekeken worden of een kandidaat in een team past, - een gespecialiseerd selectiebureau bezit meer kennis, meer deskundigheid. discriminatie Het doel van de Wet op de Gelijke Behandeling is het voorkomen van discriminatie, bijvoorbeeld van gehandicapten, vrouwen en allochtonen. Voor de werkgever is er vaak sprake van een dilemma. Enerzijds is het een goede zaak dat iedere werknemer dezelfde kans heeft op werk. Of het nu om een gehandicapte gaat of niet, man of vrouw, allochtoon of autochtoon. Anderzijds moeten bedrijven winst maken en zoeken zij personeel dat snel aan de winst kan bijdragen. En bij die selectie van personeel zullen daarom bepaalde groepen werknemers eerder afvallen dan andere. loonsubsidies, positieve discriminatie - Loonsubsidies: deze geeft de overheid als werknemers moeilijk aan werk komen. De reden is vaak dat zij in verhouding tot hun loon te weinig produceren. Voor werkgevers zijn zij te duur. In dat geval kan de overheid een loonsubsidie aan werkgevers betalen. Daarmee probeert de overheid de werkgevers over te halen om deze mensen in dienst te nemen. - Het doel van positieve discriminatie is het opheffen van achterstanden. Stel dat in een bepaald beroep weinig vrouwen werkzaam zijn. Door positieve discriminatie kunnen werkgevers dit tegengaan. Zo kunnen ze in een personeelsadvertentie deze zin opnemen: ‘Bij gelijke geschiktheid gaat de voorkeur uit naar een vrouw’.
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01R.doc
9789006073799.indb
13
21-1-2010
4/6
04-02-2010
15:41:06
14
begrippen en relaties interne organisatie en personeelsbeleid
5
arbeidsovereenkomst afspraak waarbij een werknemer zich verplicht werk te doen voor een werkgever onderdelen
cao-afspraken tussen vakbonden en werkgevers(organisaties) primaire arbeidsvoorwaarden beloning ook vakantiegeld en toeslagen voor overwerk arbeidsduur secundaire arbeidsvoorwaarden voorbeelden
reiskostenvergoeding of auto van de zaak werkkleding scholing kinderopvang aanvullende afspraken arbeidsovereenkomst bijvoorbeeld over een eindejaarspremie
tijdsduur van de baan vaste banen arbeidsovereenkomst geldt voor onbepaalde tijd flexibanen tijdelijke baan als de werkgever iemand nodig heeft soorten flexwerk
tijdelijke kracht vaak seizoenwerk, zoals asperges steken oproepkracht krijgt loon als en zo lang hij werkt nul-urenkracht oproepkracht met vast contract voor 0 uur en met de voordelen van een dienstverband thuiswerker loonbetaling is meestal per stuk uitzendkracht werkt in dienst van uitzendbureau voor andere bedrijven
verplichtingen van werkgever en werknemer werkgever loon op tijd betalen goed werkgever zijn geven van getuigschrift bij ontslag werknemer werk zo goed mogelijk doen werk zelf doen voorschriften van werkgever opvolgen goed werknemer zijn
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01L.doc
9789006073799.indb
14
21-1-2010
5/6
04-02-2010
15:41:06
toelichting
15
5
collectieve arbeidsovereenkomst of cao - De cao is een overeenkomst tussen werkgeversorganisaties (VNO/NCW) en vakbonden (CNV, FNV) waarin arbeidsvoorwaarden voor alle werknemers gelijk geregeld zijn. - Voor een individuele arbeidsovereenkomst tussen een werkgever en een werknemer gelden dus de regels van de cao. Daarnaast kunnen de werkgever en de werknemer in de individuele arbeidsovereenkomst eigen, aanvullende afspraken maken. Een individuele arbeidsovereenkomst mag niet slechter zijn dan wat in een cao geregeld is. flexi(bele) banen Voor de werkgever heeft een flexibele baan het voordeel dat hij alleen loon betaalt als hij een werknemer echt nodig heeft. Een werknemer met een vaste baan krijgt ook loon in een ‘slappe tijd’ als er weinig of geen werk is. In dat geval lopen de kosten van de werknemer met een vaste baan door, terwijl daar tegenover geen opbrengsten staan. Door gebruik te maken van flexwerkers kan een werkgever zijn kosten verlagen. motieven voor de werkgever om een uitzendbureau in te schakelen - Geen vaste verplichtingen tegenover de uitzendkracht - De wervingskosten zijn laag voor de werkgever. - Het uitzendbureau is gespecialiseerd in werving en selectie. verplichtingen werkgever Een werknemer kan zo nodig via de rechter afdwingen dat een werkgever het loon op tijd en op de juiste manier betaalt. Als het loon gedeeltelijk in goederen (in natura) wordt betaald, dan moeten dat wel artikelen zijn die tot de eerste levensbehoeften behoren. Bij een conflict tussen een werkgever en een werknemer kan het gebeuren dat de werknemer vrijwillig ontslag neemt en de werkgever toch een bedrag uitkeert. De redenen daarvoor kunnen zijn: - Het is goed voor het imago van de werkgever (een vorm van public relations, PR). - De werkgever wil hoge kosten bij gedwongen ontslag voorkomen.
O:\THIEMEME\40320\OPMAAK\vmo4sg01R.doc
9789006073799.indb
15
21-1-2010
5/6
04-02-2010
15:41:06
www.samengevat.nl
samengevat
examenbundels - zelfstandig voorbereiden op het examen - examen voorbereiden op basis van persoonlijk studieadvies - stapsgewijs toewerken naar het examenniveau - oefenen met recente examens vwo Duits vwo Engels vwo Frans vwo Nederlands vwo biologie
Meer kans van slagen met de Examenbundel! De Examenbundel bevat oefenÂexamens met
vwo natuurkunde
uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens
vwo scheikunde
het oefenen.
vwo wiskunde A
De bundel is speciaal samengesteld voor dit
vwo wiskunde B vwo wiskunde C vwo aardrijkskunde
schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof. Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.
vwo economie vwo geschiedenis vwo m&o vwo maatschappijwetenschappen
vwo
examenbundel + samengevat = jouw succesformule
vwo
m&o
samengevat Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt
m&o
- schematisch overzicht van alle examenstof - beknopte en heldere uitleg - snel en overzichtelijk door te nemen en te herhalen - het perfecte uittreksel
overzicht van alle examenstof. Met Samengevat kun je grote hoeveelheden stof snel herhalen en overzien. Je krijgt beter
vwo biologie 978-90-06-07377-5 vwo natuurkunde 978-90-06-07380-5 vwo scheikunde 978-90-06-07381-2 vwo wiskunde A 978-90-06-07382-9 vwo wiskunde B 978-90-06-07383-6
inzicht in de samenhang van de onderwerpen en het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Kijk voor tips en informatie over je examen op www.examenbundel.nl.
ISBN 978-90-06-07379-9
vwo wiskunde C 978-90-06-07384-3 vwo aardrijkskunde 978-90-06-07376-8 vwo economie 978-90-06-07378-2 vwo m&o 978-90-06-07379-9
9 789006 073799
9789006073799_omslag_vwo.indd 1
20/10/15 15:26