Issuu

Leerwerkboek 2 b(k) 0

.00

500

8. €4

.000 € 135.000

€ 29,95 € 410, 35

€ 48,7

€ 79

ECONOMIE VOOR HET VMBO Leerwerkboek 2 b(k)

COLOFON Auteurs Joyce Houtepen Ilse Ouwens Paul Scholte

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff is dé educatieve mediaspecialist en levert educa tieve oplossingen voor het Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Middelbaar Beroepsonderwijs en Hoger Onderwijs. Deze oplossingen worden ontwikkeld in nauwe samenwerking met de onderwijsmarkt en dragen bij aan verbeterde leeropbrengsten en individuele talent ontwikkeling.

Eindredactie André Rensink

ThiemeMeulenhoff haalt het beste uit élke leerling.

Met dank aan Leo Honkoop Alle docenten die deelnamen aan panels en pilots

Meer informatie over ThiemeMeulenhoff en een overzicht van onze educatieve oplossingen: www.thiememeulenhoff.nl of via de Klantenservice 088 800 20 15 ISBN 978 90 06 41228 4 Eerste druk, tweede oplage, 2013

Vormgeving Delicatesseninbeeld.nl

Opmaak Monomotor.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden ver veelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Redactie Sluiter boekproductie, Lelystad Illustraties Delicatesseninbeeld.nl Ilse Ouwens Fotografie, Zutphen Sluiter boekproductie, Lelystad www.shutterstock.com Voor een volledige illustratie verantwoording zie www.200procentonline.nl

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daar voor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichtingpro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Methode-overzicht Leerjaar 2

Leerjaar 3

Leerjaar 4

200% vmbo-b(k) Leerwerkboek

200% vmbo-b Leerwerkboek

200% vmbo-k Leeropdrachtenboek

200% vmbo-gt Leeropdrachtenboek

200% vmbo-kgt Leerwerkboek 200% vmbo-t/havo Leerwerkboek

De Startpagina www.200procent-online.nl biedt de leerling en de docent uitgebreide ondersteuning.

Deze uitgave is voorzien van het FSC ®keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw voor het gebruikte papier op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

INHOUDsOpgave WERKEN MET 200% 1 1.1 1.2 1.3 1.4

2 2.1 2.2 2.3 2.4

3 3.1 3.2 3.3 3.4

4 4.1 4.2 4.3 4.4

ALLES TE KOOP?

. . .............................................................................................................................................................. .

........................................................................................................................................................................... ..

Ik kies zelf wel ................................................................................................................................................................................................... . Ik koop veel ............................................................................................................................................................................................................ Ik weet waarom ik spaar ..................................................................................................................................................................... Ik denk na voordat ik leen ................................................................................................................................................................. Uitdaging: Kwartet maken en spelen ................................................................................................................................ Herhaling ................................................................................................................................................................................................................... Rekenen ....................................................................................................................................................................................................................... Dit moet je onthouden ............................................................................................................................................................................. Test jezelf ..................................................................................................................................................................................................................

ALLES DRA AIT OM GELD

............................................................................................................................................

De wereld van het geld .......................................................................................................................................................................... Ik loop risico ......................................................................................................................................................................................................... Ik betaal verzekeringspremie ....................................................................................................................................................... Reclame voor verzekeringen ......................................................................................................................................................... Uitdaging: Verzekering met uitkering in natura ................................................................................................ Herhaling ................................................................................................................................................................................................................... Rekenen ....................................................................................................................................................................................................................... Dit moet je onthouden ............................................................................................................................................................................. Test jezelf ..................................................................................................................................................................................................................

EIGEN BA AS

..............................................................................................................................................................................................

Jij bent de baas! .............................................................................................................................................................................................. Bedrijfsidee ............................................................................................................................................................................................................ Wat kost het? ....................................................................................................................................................................................................... Wat levert het op? ......................................................................................................................................................................................... Uitdaging: Maak een ondernemingsplan ...................................................................................................................... Herhaling ................................................................................................................................................................................................................... Rekenen ....................................................................................................................................................................................................................... Dit moet je onthouden ............................................................................................................................................................................. Test jezelf ..................................................................................................................................................................................................................

NEDERLAND EN BUITENLAND

.....................................................................................................................

8 14 20 24 29 30 32 34 36 40 42 48 52 56 59 60 62 64 66 68 70 76 82 86 91 92 94 96 98 100

Ik betaal belasting ........................................................................................................................................................................................ Wat ik krijg van de overheid? ........................................................................................................................................................ Ik let op het milieu ....................................................................................................................................................................................... Ik koop in het buitenland .................................................................................................................................................................... Uitdaging: EU足spel ....................................................................................................................................................................................... Herhaling ................................................................................................................................................................................................................... Rekenen ....................................................................................................................................................................................................................... Dit moet je onthouden ............................................................................................................................................................................. Test jezelf ..................................................................................................................................................................................................................

102

UITSLAG qUIzzEN REGISTER vAN BEGRIPPEN REKENHULPEN

......................................................................................................................................................................

134

.. ................................................................................................................................

136

. . ................................................................................................................................................................................

138

108 114 120 124 126 128 130 132

WeRKeN MeT 200% 200% maakt je duidelijk wat economie doet in je dagelijks leven. In klas 2, 3 en 4 werk je met 200% naar je examen economie toe.

IN DIT BOEK vIND jE:

KIJ K Le e s ZO e K Op

Ieder hoofdstuk begint met een kijkopdracht.

Hierin staat alle belangrijke informatie die je moet weten. In de afbeelding bij de tekst zie je nog eens wat er precies bedoeld wordt met de theorie en de begrippen.

Dit zijn opdrachten die gaan over de theorie en begrippen uit de leestekst.

DeN K

Deze opdrachten zijn net iets moeilijker dan bij Zoek op. Er wordt je gevraagd de theorie uit te leggen met behulp van allerlei voorbeelden uit het dagelijks leven.

O NTDe K

Opdrachten waarbij je iets mag maken of iets mag uitzoeken of onderzoeken. Eigenlijk los je hier een economisch ‘probleem’ op.

DOe

De opdrachten bij Doe hebben altijd een bron (tekst, grafiek, tabel, kranten artikel enzovoort). De begrippen die je bij Lees geleerd hebt, zie je hier weer terug in de opdrachten en de bronnen, maar dan weer in andere situaties.

Als het handig is om een opdracht thuis te maken, bijvoorbeeld omdat je buiten de school iets moet doen of iets op internet moet opzoeken, of omdat je kunt oefenen voor een toets, staat er een bij.

QUIZ

In de meeste hoofdstukken staat een quiz. Vul deze in en bekijk je uitslag achterin het boek.

De UITDagINg is de afsluiting van een hoofdstuk. Hiermee laat je (samen met je klasgenoten) zien wat je precies geleerd hebt in het hoofdstuk. Bij sommige opdrachten staat een . Deze opdrachten gebruik je aan het einde van het hoofdstuk weer, als je de Uitdaging maakt.

Op de speciale bladzijden over ReKeNeN kun je extra oefenen. Een begrippenlijst vind je in DIT MOeT Je ONTHOUDeN. Als laatste onderdeel kun je de TesT JeZeLF maken, om te oefenen voor een toets.

Soms heb je een nodig. Daarin staat precies uitgelegd hoe je bepaalde berekeningen kunt maken. De Rekenhulpen staan achterin je boek, maar je kunt ze ook vinden op de site www.200procent足online.nl.

OP DE METHODESITE W W W.200PROcENT-ONLINE.NL STA AN: OeFeNTOeTseN, die je kunt gebruiken om jezelf te testen als je bijvoorbeeld voor een toets moet leren. ReKeNvaaRDIgHeDeN, als je wilt oefenen met rekenen kun je hier allerlei opdrachten doen. Bijvoorbeeld over procenten, grote getallen en afronden. BegRIppeNTRaINeR, hiermee kun je nog eens oefenen met de begrippen uit een hoofdstuk. ReKeNHULpeN, die precies uitleggen hoe je bepaalde berekeningen kunt maken. aNIMaTIes zijn filmpjes die lastige begrippen uitleggen. BegRIppeNLIJsT om de betekenis van begrippen op te zoeken.

WO O R D We B

Op de site kun je ook een woordweb invullen, om te controleren of je alle begrippen uit het hoofdstuk kent.

.185

€2

1. aLLes Te KOOp? € 1.107

€ 1.875

€ 518

€ 4,

€ 79,9

5 65 NU €

IN DIT HOOfDSTUK LEER jE ..wat basisbehoeften en overige behoeften zijn ..wat een koopbeslissing is en hoe je die neemt ..wat een consument is ..wat goederen en diensten zijn ..hoe je moet budgetteren ..de redenen om te sparen of te lenen ..rekenen met procenten en rekenen met dagen, maanden en jaren

KIJ K a

BEKIjK DE fOTO Als je iets nodig hebt, ga je naar een winkel.

Welke winkels zie je hier? ..................................................................................................................................................................................

Welke producten zie je? Kies er vier uit die je graag zou willen hebben. Zet deze producten op de lijntjes hieronder.

nee

€ 2.

000

Als je dezelfde vraag stelt aan je docent, geeft deze vast een heel ander antwoord. Waardoor ontstaan deze verschillen in behoeften? .................................................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................................................

Sommige mensen kopen meer producten dan andere mensen. Waarom? .................................................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................................................

Vergelijk je antwoorden met andere leerlingen. Zijn jullie het eens over de dingen? Of over de reden waarom je dat denkt? Wat hebben jullie hetzelfde en wat zijn de verschillen? Bespreek dit met elkaar.

€ 1.399

,12

€ 45

1.1 IK KIes ZeLF WeL Iemand die honger heeft, heeft behoefte aan eten. Een behoefte is iets wat je nodig hebt. Je hebt basisbehoeften en overige behoeften. Basisbehoeften heb je nodig om te kunnen leven. Bijvoorbeeld eten, drinken, kleding en een dak boven je hoofd. Je kunt niet zonder. Overige behoeften heb je niet echt nodig. Je kunt zonder of je kunt ze vervangen door iets anders.

Le e s

Goederen zijn producten die je kunt aan raken en meenemen. Sommige goederen gaan niet zo lang mee, bijvoorbeeld een blikje frisdrank. Duurzame consumptiegoederen zijn goederen die langer mee gaan, zoals een spelcomputer en een fiets. Soms betaal je iemand als die iets voor je doet. We noemen dat een dienst. De

Deze consument koopt goederen

ZO e K Op

kapper of de huisarts leveren diensten. Diensten kun je niet meenemen; daar maak je gebruik van. Een consument is iemand die iets koopt om in zijn behoeften te voorzien. Wanneer een consument iets koopt noem je dat consumeren. Meestal heb je veel behoeften en maar weinig geld. Omdat je geld maar één keer kunt uitgeven, moet je keuzes maken. Je vervult eerst de behoeften die jij het belangrijkst vindt: je stelt prioriteiten. Als je iets duurs wilt kopen, zoek je eerst goed naar informatie voordat je een koop beslissing neemt.

Deze consument koopt een dienst

BEHOEfTEN Zet de woorden op de goede plek. koopbeslissing – behoefte – duurzame consumptiegoederen – consumeren Simon heeft gespaard voor een computer. Dit is een

..............................................................................................

v. an hem. Voordat Simon de computer gaat kopen, zoekt hij informatie, zodat hij een goede

....................................................................................................................

koopt, is hij aan het voorbeeld van

kan nemen. Wanneer Simon de computer

.....................................................................................................................................

. Een computer is een

............................................................................................................................................................................

HOOFDsTUK 1. aLLes Te KOOp?

2 a

3 a

jOUW BEHOEfTEN Schrijf twee voorbeelden op van basisbehoeften die jij hebt. 1.

Schrijf twee voorbeelden op van jouw overige behoeften. 1.

PRIORITEIT Je hebt genoeg geld gespaard voor een computer 贸f een tweedehands scooter. Je moet een keuze maken wat je wilt kopen. Je meeste vrienden hebben al een scooter en willen er zelfs mee op vakantie gaan. Wat heeft dan jouw prioriteit? computer scooter

Je weet dat je na de vakantie veel verslagen moet maken voor school. Wat heeft dan jouw prioriteit? computer scooter

Door te kiezen stel je prioriteiten. Prioriteiten stellen is het vervullen van je basisbehoeften. eerst de behoeften vervullen die jij het belangrijkst vindt. bedenken wat je behoeften zijn.

cONSUMENT

GOEDEREN EN DIENSTEN

a b c

Een consument is een klant. Ja / Nee Een consument verkoopt goederen. Ja / Nee Een consument let op de prijs en de kwaliteit van een product. Ja / Nee

Hoort het bij goederen of diensten? Trek lijntjes naar het goede woord. fietsenmaker plakt de lekke band

nieuwe buitenband kopen nieuwe fiets kopen

GOEDEREN regenkleding kopen

bellen met je mobiele telefoon

DIENSTEN reizen met de bus

GA AT LANG MEE Kruis de duurzame consumptiegoederen aan. koelkast rijst computer kraslot

winterjas

spijkerbroek kopen

1.1 IK KIes ZeLF WeL

DeN K

IS DAT NOU EcHT NODIG? De televisie van Carola is kapot en daarom koopt zij snel een nieuwe. Ze kan niet zonder een televisie. Johan heeft geen televisie. Hij kijkt niet vaak tv. Hij vindt een televisie niet belangrijk. Voor sommige mensen is een televisie een basisbehoefte. Vind jij dat ook? Ja / Nee, omdat

......................................................................................................................................................................

GELOOf jE HET zELf? Max wil een nieuwe fotocamera kopen. Voordat hij een fotocamera koopt, gaat hij op zoek naar informatie. Hij vraagt bij vrienden en zoekt op internet. Welke informatie is betrouwbaar?

vRaag OMe HeNK

BeZOeK WINKeLs

! TIE

BeKIJK aDveRTeNTIes

BeHOeFTe veRgeLIJK ONLINe

}

ing ktsj

1 2

BLIJ? spIJT?

Als je iets duurs gaat kopen zoals een fotocamera, dan ziet je koopbeslissing er zo uit: behoefte > informatie zoeken > mogelijkheden bepalen > kiezen > kopen > evalueren a

Is de informatie die je van vrienden krijgt betrouwbaar? Ja / Nee, want .............................................................................................................................................................................................................................................................................

Is de informatie die je in een winkel krijgt betrouwbaar? Ja / Nee, want .............................................................................................................................................................................................................................................................................

Op welke vier manieren kun je aan betrouwbare informatie komen? 1.

HOOFDsTUK 1. aLLes Te KOOp?

Zet de verschillende soorten informatie op de lijn van betrouwbaarheid.

onbetrouwbaar

betrouwbaar

WO O R D We B

O NTDe K

10 a

BEHOEfTEN Zet de begrippen consumeren en overige behoeften op de goede plek.

cONSUMEREN IN BEELD Maak een collage over consumeren. Maak de begrippen uit ‘Lees’ met beelden (plaatjes, foto’s) duidelijk. Je mag tekst toevoegen, maar niet het begrip zelf. Welke vier begrippen gebruik je? 1.

Gebruik Stappenplan 1: Collage maken (www.200procentonline.nl) b

Bekijk elkaars collages. Herken je de begrippen in de andere collages?

1.1 IK KIes ZeLF WeL

QUIZ

a b c d

2 2

€

Wa t do e je? hte r elk aa r dit ee n pa ar da ge n ac e do en uit en in els Ik loo p alle wi nk vo ord at ik be sli s. en . vo or go ed e aa nb ied ing Ik plu is alle fol de rs na we er ge ld. elt he n ca de au ko pe n, sc Ik laa t m’ n mo ed er ee bli j me e. l in, is mi jn zu sje va st Ik pa k mi jn ou de mo bie

a b c d

ve rja ard ag . bie le telefo on vo or je Je wi lt ee n nie uw e mo at. Wa t do e je? rst op on de rzo ek uit ga ee je t da n lle wi rs de Je ou t. die mo bie ltje s ve rko op Ik ga na ar ee n wi nkel . els er ne t en in wi nk Ik kij k in fol de rs, op int we et er erg ve el va n. Ik vra ag mi jn ne ef, die we l ve rra ss en . Ik do e nie ts, ik laa t me

33 a b c d

4 a b c d

55 a b c d

at uit vij f vra ge n. . He t on de rzo ek be sta ag dr ge op ko w jou ek On de rzo je pa st. tw oo rd da t he t be ste bij Om cir ke l ste ed s he t an

en . Wa t do e jij? n dr ie ha len , tw ee be tal zij s M’ M& n. pe ko ty Je wi lt ee n Bo un t wi lde ik toc h? Ik ko op ee n Bo un ty, da kje lig ge n? laa t toc h ge en gr ati s za Ik ko op de M& M’s, ik toc h de aa nb ied ing ! Ik ko op alleb ei, he b ik ge en zin me er. Ik ko op nie ts, ik he b al n. n je kle ine zu sje ko pe vo or de ve rja ard ag va Je ga at ee n ca de au tje

€ 1,

HO E KO OP jI j?

de va n de ma an d: be st bij mi j. Aa n he t ein t he st pa k raa sp uit De ze he b ik ge ld te ko rt. he b ik ge ld ov er. op . is pre cie s al m’ n ge ld de ma an d. als aa n he t be gin va n he b ik ne t zo ve el ge ld

rk en du ur , is va n ee n be ke nd me e en t He s. irt sh T ee Je he bt de ke us uit tw r en he eft ge en me rk . he t an de re is go ed ko pe te ko pe n. ge ld om he t du re sh irt Je he bt pre cie s ge no eg kw ali tei t! me rk sh irt , ik ga vo or Na tuu rli jk ko op ik he t en . laa t ze alle tw ee ha ng Ik ka n nie t kie ze n en ko op ik no g ee n rie m. t ge ld da t ik ov er ho ud he n va , irt sh pe ko ed ker zo origineel. Ik ko op he t go wat op een oud shirt, ze lf ze en tek ar ma , irt Ik koop geen nieuw sh n. rd ge ge ve n op vij f vra ge ge dr ag he b je an tw oo op ko w jou ar na ek Bij dit on de rzo .... ....... ....... ....... ....... ....... ....... ....... ....... ....... ....... es te vo or ? ................................... me t he jou bij mt ko We lke let ter sn el ac hte rin he t bo ek ko op typ e jij be nt? Kij k or vo t wa ar na d uw Be n je be nie sta at de uit sla g. op bla dz ijd e 13 4. Da ar

HOOFDsTUK 1. aLLes Te KOOp?

DOe

cONSUMENTENBOND Joost heeft een baantje als krantenbezorger. Hij wil een nieuwe fiets kopen. Hij heeft genoeg geld gespaard. Nu moet hij kiezen welke fiets hij gaat kopen. Joost ziet op de website van de Consumentenbond een tabel. Daarin staan de resultaten van een test met stadsfietsen.

Bron: Consumentenbond

Hoeveel fietsen zijn er getest?

Wat is het gewicht van de Batavus Allegro?

Wat is de duurste fiets?

Hoe is de bediening van de Cumberland?

Welke testoordeel krijgt de Giant Adelaide?

13 a

................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................ ....................................................................................................................................

WELKE fIETS WORDT HET? Joost wil dat de fiets als testoordeel ‘goed’ heeft. Welke fiets moet Joost dan kiezen? Batavus Allegro Cumberland Maxwell Welke fiets moet Joost kopen als hij niet meer dan € 700 wil uitgeven? Giant Melbourne Giant Adelaide Sparta Athena Joost heeft de Batavus Allegro gekocht. Bij de fietswinkel kostte deze fiets € 694.

Wat is de prijs volgens de test? ............................................................................................................................................................................

Hoeveel euro is Joost goedkoper uit? Schrijf je berekening op. .............................................................................................................................................................................................................................................................................