ΙN Business Issue 51 - May 2010 Tεύχος 51 - Μάιος 2010 The IN Business Bank Review Text: Antonis Antoniou Design/Art Direction: Artémis Psathas www.inbusinessnews.com
IN BUSINESS
1
coverstory
The
IN Business
Bank Review Σύγκριση και ανάλυση μεγεθών και δεικτών των τραπεζών σε Ελλάδα και Κύπρο
H οικονομία της Κύπρου στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο τραπεζικό της σύστημα. Ένα σύστημα το οποίο κατάφερε να αποφύγει τις μεγάλες αναταράξεις από την κατάρρευση τραπεζικών κολοσσών στο εξωτερικό, εξαιτίας της συνετής πολιτικής που ακολουθήθηκε και των αυστηρών κανόνων εποπτείας. • Το τέλος του 2009 βρήκε μεν τις τράπεζες να καταγράφουν μειωμένα κέρδη, ωστόσο έμειναν ικανοποιημένες από τον τρόπο που αντέδρασαν σε μία πρωτοφανή κατάσταση για τον πλανήτη ολόκληρο. Το ίδιο ισχύει και για τις τράπεζες της Ελλάδος, εκτός από κάποιες εξαιρέσεις.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΩΝΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ Παρουσιάζονται οι βασικοί δείκτες:
Το IN Business θέτει στο μικροσκόπιο τους βασικούς δείκτες δέκα τραπεζών της Κύπρου και της Ελλάδας βάσει των τελικών αποτελεσμάτων του 2009. Οι δείκτες αυτοί αποτυπώνουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που κινήθηκε το τραπεζικό σύστημα στις δυο χώρες τη χρονιά που πέρασε και προς τα πού και πώς κινείται το 2010.
82
IN BUSINESS
Τράπεζας Κύπρου, Marfin Popular Bank, Ελληνικής Τράπεζας, Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, Alpha Bank, Τράπεζας Πειραιώς, Eurobank EFG, Proton Bank, Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδας και Εμπορικής Τράπεζας.
www.inbusinessnews.com
Τ
ο πόσο σημαντικό είναι για την οικονομία το τραπεζικό σύστη-
μπορεί να το αντιληφθεί κανείς, εάν ρίξει μια και μόνο ματιά στo εξής στοιχείο: Το ΑΕΠ της Κύπρου το 2009 ήταν 16.9 δις ευρώ. Οι καταθέσεις στις τρεις μεγάλες τράπεζες, χωρίς τα συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα, τις μικρότερες τράπεζες και αυτές του εξωτερικού που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο, ήταν περίπου 58 δις ευρώ. Μπορεί εύκολα, λοιπόν, να γίνει αντιληπτό το πρόβλημα που θα δημιουργηθεί, εάν για κάποιο λόγο αποσυρθεί μεγάλο μερίδιο των καταθέσεων από τις κυπριακές τράπεζες. Είναι γι’ αυτό το λόγο που όλες ανεξαιρέτως δίδουν ιδιαίτερη έμφαση σ’ αυτό που αποκαλούμε «πίστη». Καίριος για την Κύπρο είναι και ο ρόλος των τραπεζών της Ελλάδος, αφού οι πλείστες από αυτές δραστηριοποιούνται στο νησί, ενώ και οι κυπριακές τράπεζες έχουν επεκταθεί στην Ελλάδα. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως όποτε οι μετοχές των τραπεζών της Ελλάδος κινούνταν πτωτικά, κάτι ανάλογο συνέβαινε και μ’ εκείνες των κυπριακών τραπεζών, κυρίως λόγω της κοινής πλατφόρμας μεταξύ ΧΑΚ και ΧΑ. Παρατηρείται, δηλαδή, το φαινόμενο των «συγκοινωνούντων δοχείων» μεταξύ του κυπριακού και ελλαδικού τραπεζικού συστήματος. Σ’ αυτό το σημείο να σημειώσουμε πως στην έρευνα περιλήφθηκαν μόνο όσες τράπεζες περιέλαβαν επαρκή στοιχεία στις
www.inbusinessnews.com
μα της Κύπρου,
ετήσιες οικονομικές καταστάσεις και στις παρουσιάσεις των αποτελεσμάτων τους. Ένα βασικό συμπέρασμα, που εξάγεται από τους πίνακες, είναι ότι όλες οι τράπεζες κινήθηκαν επιφυλακτικά, δίδοντας έμφαση σε δείκτες οικονομικής ευρωστίας. Χαρακτηριστικό είναι πως η μεγάλη πλειοψηφία των τραπεζών αύξησαν το δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας. Ένας δείκτης που αφορά καθαρά και μόνο στην ευρωστία του κάθε οργανισμού. Σχετική είναι και η απόφασή τους να μην αυξήσουν σε μεγάλο βαθμό τα περιουσιακά τους στοιχεία και να δώσουν έμφαση στα ιδία κεφάλαια. Το γεγονός αυτό δείχνει την επικέντρωσή τους στη διατήρηση υγειών δεικτών παρά στην περαιτέρω ανάπτυξη. Καταγράφεται, επίσης, η προσπάθεια των τραπεζών να περιορίσουν τις λειτουργικές τους δαπάνες ως προς το σύνολο των εσόδων, κάτι που σε μεγάλο βαθμό κατάφεραν. Παρά τις κινήσεις που έκαναν, όμως, η κρίση στην αγορά επηρέασε αρνητικά σημαντικούς δείκτες, όπως οι «μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις» και η «χρέωση για προβλέψεις απομείωσης». Είναι δείκτες που έχουν άμεση σχέση με τη βασικότερη πηγή κερδοφορίας των τραπεζών, που δεν είναι άλλη από τα έσοδα από δάνεια. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα κέρδη των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων κατέγραψαν πτώση. Παρόμοια πτώση, όπως ήταν φυσικό, σημειώθηκε και στο κέρδος ανά μετοχή.
IN BUSINESS
83
Στην έρευνα παρουσιάζονται οκτώ πίνακες με τους βασικότερους δείκτες των δέκα τραπεζών, με βάση τα στοιχεία που περιλήφθηκαν στις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις και στις παρουσιάσεις των αποτελεσμάτων. Για κάποιους δείκτες μερικές από τις τράπεζες δεν περιέλαβαν στοιχεία στις καταστάσεις τους.
Κερδοφορία Τράπεζα
Ενοποιημένα Κέρδη
Μεταβολή
Κέρδος ανα μετοχή - Βασικό
2009
2008
2009
2008
Eυρώ εκ.
Eυρώ εκ.
Ευρώ ανά μετοχή
Ευρώ ανά μετοχή
923
1546
-40,3%
1,48
2,71
350
512
-31,6%
0,64
1,15
313
502
-37,6%
0,53
0,87
National Bank of Greece
Alpha Bank
Bank of Cyprus
305
652
-53,2%
0,41
1,18
202
315
-35,9%
0,56
0,95
174
395
-55,9%
0,21
0,48
27
34
-20,6%
0,09
0,12
13
-61
121,3%
0,14
-0,99
-402
28
-1535,7%
-0,48
0,03
-583
- 492
18,5%
-2,47
-3,78
Eurobank EFG
Piraeus Bank
Marfin Popular Bank
Hellenic Bank
Proton Bank
Agrotiki Bank of Greece
Emporiki Bank
Όλες οι μεγάλες τράπεζες κατέγραψαν μείωση κερδών το 2009 84
IN BUSINESS
Επεξήγηση Ενοποιημένα κέρδη μετά από φόρους που αναλογούν στους μετόχους Ενοποιημένα κέρδη μετά από φόρους που αναλογούν στους μετόχους με βάση την ενοποιημένη κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων. Με απλά λόγια, στο τέλος του έτους, οι τράπεζες αφού υπολογίσουν το σύνολο των δαπανών τους και το αφαιρέσουν από τον κύκλο εργασιών, βρίσκουν το κέρδος που κατάφεραν να πετύχουν κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Κέρδος ανά μετοχή - Βασικό Ο δείκτης παρουσιάζει το κέρδος που αναλογεί στους μετόχους ανά μετοχή. Είναι δείκτης κερδοφορίας της τράπεζας. Περιορισμένα κέρδη Όπως και αν το δει κάποιος, για τους μετόχους μίας τράπεζας αυτό που μετρά, κυρίως στο τέλος του έτους, είναι το κέρδος που θα έχουν, αν και οι επενδυτές δεν περιμένουν τα μεγάλα κέρδη από την καταβολή μερίσματος, αλλά κυρίως από τις αγοραπωλησίες μετοχών που κάνουν κατά τη διάρκεια της χρονιάς. • Η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, παρά τη πτώση 40% σε σχέση με το 2008, κατέγραψε τα περισσότερα κέρδη, συνολικά 923 εκ ευρώ. Μεγαλύτερη πτώση κερδών κατέγραψε η Αγροτική Τράπεζα, που από 28 εκ κέρδος έπεσε σε 402 εκ ζημιά. Ζημιά και μάλιστα μεγαλύτερη από το 2008 κατέγραψε η Εμπορική με 583 εκ ευρώ έναντι 492 εκ ευρώ. Από τις κυπριακές τράπεζες μεγαλύτερη πτώση στα κέρδη κατέγραψε η Marfin, αφού τα 174 εκ ευρώ ήταν κατά 56% λιγότερα από τα 395 εκ ευρώ του 2008. • Όσον αφορά το κέρδος ανά μετοχή, μόνο η Εθνική κράτησε το κέρδος πάνω από το ένα ευρώ ανά μετοχή, ενώ Αγροτική και Εμπορική κατέγραψαν ζημιές ανά μετοχή. Το 2008, πέρα από την Εθνική, τόσο η Alpha Bank όσο και η Eurobank κατέγραψαν κέρδος πάνω από ένα ευρώ ανά μετοχή, κάτι που δεν ίσχυσε και για τα αποτελέσματα του 2009.
www.inbusinessnews.com
Καθαρό επιτοκιακό περιθώριο Τράπεζα
Καθαρό επιτοκιακό περιθώριο
2009
2008
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
4,09%
4,25%
Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος
2,89%
2,86%
Eurobank EFG
2,80%
3,20%
Τράπεζα Πειραιώς
2,76%
2,84%
Alpha Bank
2,60%
3,00%
Τράπεζα Κύπρου
2,39%
2,52%
Ελληνική Τράπεζα
2,39%
2,68%
Marfin Popular Bank
1,72%
2,40%
Οι κυπριακές τράπεζες - Κύπρου, Ελληνική, Μarfin - έχουν τα χαμηλότερα επιτοκιακά περιθώρια με 2,39%, 2,39% και 1,72%,
αντίστοιχα Λειτουργικές δαπάνες/Σύνολο εσόδων Τράπεζα
Λειτουργικές δαπάνες/Σύνολο εσόδων
2009
2008
Eurobank EFG
48,4%
47,8%
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
49,0%
48,0%
Alpha Bank
50,5%
50,2%
Τράπεζα Κύπρου
52,4%
45,8%
Τράπεζα Πειραιώς
53,7%
54,3%
Marfin Popular Bank
58,1%
54,5%
Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
60,7%
74,4%
Ελληνική Τράπεζα
63,1%
65,3%
Εμπορική Τράπεζα
86,1%
89,7%
Proton Bank
88,5%
213,9%
Επεξήγηση Το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο είναι δείκτης κερδοφορίας αναφορικά με το περιθώριο κέρδους μίας τράπεζας, σε σχέση με τα έσοδα και έξοδα από τόκους. • Ο συγκεκριμένος δείκτης εξηγεί τη διαφορά στα επιτόκια μεταξύ των τόκων που χρεώνουν οι τράπεζες και στο κόστος δανεισμού. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες, που μπορεί να επηρεάσουν τη μεταβολή του περιθωρίου, όπως: • Ψηλά καταθετικά περιθώρια, που πληρώνουν οι τράπεζες στους καταθέτες, μειώνουν το περιθώριο. • Φτηνός δανεισμός στις τράπεζες, μέσω της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, αυξάνει το περιθώριο. • Ψηλότερα επιτοκία στους δανειολήπτες αυξάνουν το περιθώριο. Μειώθηκε το περιθώριο Εφτά από τις οκτώ τράπεζες μείωσαν το επιτοκιακό περιθώριό τους το 2009 σε σχέση με το 2008. • Όσον αφορά τις κυπριακές τράπεζες, κάποιος μπορεί να πει πως το συγκεκριμένο γεγονός καταγράφει μία προσπάθεια μείωσης κατά πρώτο λόγο των καταθετικών επιτοκίων και σε δεύτερο, όπου μπορούν, να μειώσουν και τα δανειστικά τους. • Πρέπει να γίνει κατανοήτο πως το επιτοκιακό περιθώριο δεν έχει άμεση σχέση με το ύψος των επιτοκίων, αλλά με τη σύγκριση δανειστικών και καταθετικών επιτοκίων. • Μοναδική τράπεζα που αύξησε το επιτοκιακό περιθώριό της ήταν η Αγροτική, αλλά και πάλι στο ελάχιστο των τριών μονάδων βάσης. Υψηλότερο επιτοκιακό περιθώριο, με διαφορά από τις υπόλοιπες, διατηρεί η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας με 4,09% παρά τη μείωση από το 2008. • Οι κυπριακές τράπεζες - Κύπρου, Ελληνική και Marfin - κατέχουν τα χαμηλότερα ποσοστά με 2,39%, 2,39% και 1,72%, αντίστοιχα. Μεγαλύτερη μείωση από το 2008 κατέγραψε η Marfin κατά 68 μονάδες βάσης. Το μέσο επιτοκιακό περιθώριο για τις οκτώ τράπεζες υπολογίστηκε για το 2009 στα 2.7%.
Επεξήγηση Ο δείκτης παρουσιάζει το σύνολο των λειτουργικών δαπανών για το έτος, διαιρούμενο διά το σύνολο των εσόδων για το έτος. Είναι δείκτης κερδοφορίας αναφορικά με τις λειτουργικές δαπάνες σε σχέση με το σύνολο των εσόδων. Βασικός στόχος όλων των τραπεζών είναι να κρατούν το δείκτη όσο πιο χαμηλά γίνεται. Συγκράτηση δαπανών Η Eurobank EFG διατήρησε τα σκήπτρα της τράπεζας με το χαμηλότερο ποσοστό λειτουργικών δαπανών, σε σχέση με τα έσοδα, αν και το αύξησε κατά 60 μονάδες βάσης σε 48,4%. Η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας είναι η δεύτερη τράπεζα, που διατήρησε το συγκεκριμένο ποσοστό κάτω του 50% και συγκεκριμένα στο 49% σε σχέση με 48% το 2008. Σημαντική άνοδο κατέγραψε το ποσοστό της Τράπεζας Κύπρου, το οποίο ανήλθε από 45,8% σε 52,4%. Αντίθετα, η Αγροτική μείωσε το ποσοστό αυτό από 74,4% σε 60,7% και η Proton από 213,9% σε 88,5%. Υπενθυμίζουμε, βέβαια, πως πρόκειται για δύο σχετικά μικρές τράπεζες. • Ειδικά σε περιόδους κρίσης, το ποσοστό που προκύπτει από τη συγκεκριμένη πράξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, αν και υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που μπορεί να το επηρεάσουν. www.inbusinessnews.com
Τα σκήπτρα της τράπεζας με το χαμηλότερο ποσοστό λειτουργικών δαπανών, σε σχέση με τα έσοδα, διατήρησε η Eurobank EFG
IN BUSINESS
85
Δάνεια/Καταθέσεις Τράπεζα
Δάνεια 2009
Μεταβολή
2008
Καταθέσεις 2009
2008
Eυρώ εκ.
Eυρώ εκ.
%
Μεταβολή
Δάνεια/ Καταθέσεις
%
2009
2008
67.657
5,23%
105%
103%
46.808
45.656
2,52%
119%
122%
1,37%
42.916
42.547
0,87%
120%
119%
38.313
-1,63%
30.064
28.381
5,93%
125%
135%
25.636
24.425
4,96%
28.585
27.936
2,32%
90%
87%
Marfin Popular Bank
25.082
23.427
7,06%
23.886
24.828
-3,79%
105%
94%
Εμπορική Τράπεζα
22.124
23.710
-6,69%
15.494
18.364
-15,63%
143%
129%
Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδας
21.910
20.854
5,06%
22.596
20.965
7,78%
97%
99%
Ελληνική Τράπεζα
4.561
4.609
-1,04%
6.574
6.147
6,95%
69%
75%
Proton Bank
1.216
1.182
2,88%
1.446
918
57,52%
84%
129%
Eυρώ εκ.
Eυρώ εκ.
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
74.753
69.898
6,95%
71.194
Eurobank EFG
55.837
55.878
-0,07%
Alpha Bank
51.400
50.705
Τράπεζα Πειραιώς
37.688
Τράπεζα Κύπρου
Με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, όσον αφορά τα δάνεια που έδωσε σε αναλογία με τις καταθέσεις, κινήθηκε η Ελληνική Τράπεζα Επεξήγηση Δάνεια/Καταθέσεις πελατών Ο δείκτης Δάνεια πελατών προς Καταθέσεις αντιπροσωπεύει το συνολικό χαρτοφυλάκιο χορηγήσεων προς πελάτες, διαιρούμενο με τις συνολικές καταθέσεις πελατών. • Θεωρείται πολύ σημαντικός δείκτης, ιδιαίτερα για τις τράπεζες της Κύπρου και της Ελλάδος, οι οποίες στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στις καταθέσεις που λαμβάνουν και όχι σε δανεισμό από το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα. Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που οι τράπεζες, τουλάχιστο στην Κύπρο, γλύτωσαν τα χειρότερα όταν ξέσπασε η παγκόσμια οικονομική κρίση, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers. • Από την άλλη, η πιο πάνω τακτική είναι και ο βασικός λόγος που τα επιτόκια στην Κύπρο διατηρούνται σε ψηλά επίπεδα, αφού ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος τόσο από ξένες τράπεζες που δραστηριοποιούνται στο νησί όσο και από τα συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα. • Όσο πιο μεγάλος είναι ο δείκτης αυτός τόσο περισσότερο ρίσκο παίρνει μία τράπεζα, δημιουργώντας, όμως, έτσι και τις συνθήκες για ψηλότερα κέρδη. Από την άλλη, όσο πιο χαμηλός είναι ο δείκτης, δείχνει συντηρητισμό - κάποιοι το λένε «νουσιμάδα» - αλλά και μείωση των πιθανοτήτων αύξησης εργασιών και κερδοφορίας. Ωστόσο, το ρίσκο είναι μειωμένο. Με αυτά τα δεδομένα η κατάταξη των τραπεζών έγινε με σειρά μεγέθους.
86
IN BUSINESS
Δάνεισαν ανάλογα με καταθέσεις Από μία πρώτη ματιά μπορούμε να πούμε πως με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, όσον αφορά τα δάνεια που έδωσε σε αναλογία με τις καταθέσεις, κινήθηκε η Ελληνική Τράπεζα, με το ποσοστό να φτάνει μόλις το 69% από 75% που ήταν το 2008. Η Μarfin, αν και έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά με 105%, εντούτοις αύξησε στο μεγαλύτερο ποσοστό από όλες τις τράπεζες τη δανειοδότηση, παρόλο που οι καταθέσεις της μειώθηκαν. Από τις μεγάλες τράπεζες επιφυλακτικότερα κινήθηκε η Πειραιώς, η οποία μείωσε το σχετικό ποσοστό από 135% σε 125% χρόνο με χρόνο. Αντίθετα, η Εμπορική δεν πτοήθηκε από τη μεγάλη μείωση των καταθέσεών της κατά 15,6% και μείωσε τη δανειοδότησή της μόνο κατά 6,69%. Αποτέλεσμα ήταν να αυξηθεί ο δείκτης από 129% σε 143%.
www.inbusinessnews.com
Χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων Τράπεζα
Χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων προς σύνολο χορηγήσεων
Χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων
2009
2008
2009
2008
%
%
Ευρώ εκ.
Ευρώ εκ.
Τράπεζα Κύπρου
1,0%
0,4%
248
92
Marfin Popular Bank
1,0%
0,6%
251
129
Τράπεζα Πειραιώς
1,3%
1,0%
488
386
Alpha Bank
1,3%
1,1%
676
542
Ελληνική Τράπεζα
1,4%
0,9%
63
40
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
1,4%
0,7%
1.041
513
Eurobank EFG
2,1%
1,6%
1.177
886
Proton Bank
2,8%
1,4%
34
16
Aγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
2,8%
0,9%
620
196
Εμπορική Τράπεζα
2,9%
2,0%
651
467
Επεξήγηση Χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων Πρόκειται για το ποσό που παρουσιάζει τη χρέωση στην ενοποιημένη κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων του έτους, αναφορικά με ζημιές απομείωσης για επισφαλείς χορηγήσεις. • Οι τράπεζες είναι εκτεθειμένες σε πιστωτικό κίνδυνο αναφορικά με τις δανειοδοτήσεις σε πελάτες. Κάποιοι από τους πελάτες, για παράδειγμα, λόγω οικονομικών δυσκολιών, πτώχευσης και ούτω καθεξής, αθετούν τις υποχρεώσεις τους προς τις τράπεζες. Λόγω αυτού του κινδύνου, οι τράπεζες στις οικονομικές τους καταστάσεις αναγνωρίζουν ζημιές απομείωσης για επισφαλείς δανειοδοτήσεις. • Η δημιουργία προβλέψεων για επισφαλείς χορηγήσεις θωρακίζει τους ισολογισμούς των τραπεζών έναντι μελλοντικών πιστωτικών κινδύνων. Χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων προς σύνολο χορηγήσεων Είναι η χρέωση για προβλέψεις αναφορικά με απομείωση χορηγήσεων για το έτος - όπως εξηγείται πιο πάνω - διαιρούμενη δια τις συνολικές χορηγήσεις πελατών στο τέλος του έτους. Ο δείκτης παρουσιάζει το μέγεθος των προβλέψεων απομείωσης χορηγήσεων, σε σχέση με το μέγεθος του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων.
Η εurobank έχει την υψηλότερη χρέωση για προβλέψεις απομείωσης χορηγήσεων, η οποία αγγίζει το 1.17 δις ευρώ
Αυξήθηκε ο πιστωτικός κίνδυνος Σε δύσκολες περιόδους, εάν μία τράπεζα καταφέρει να μειώσει τη χρέωση για προβλέψεις απομείωσης, αυτό πρέπει να θεωρείται άθλος. Με αυτό ως δεδομένο δεν ξενίζει καθόλου το γεγονός πως όλες ανεξαιρέτως οι τράπεζες, που περιλαμβάνονται στην έρευνα, αύξησαν τα ποσοστά τους. • Μεγαλύτερη ποσοστιαία άνοδο, σε σχέση με το 2008, είχε η Αγροτική κατά 1,9%, ποσοστό που αφορά ποσό 620 εκ ευρώ. Από πλευράς ποσού, η Eurobank έχει την υψηλότερη χρέωση, η οποία αγγίζει το 1.17 δις ευρώ, σε σχέση με 886 εκ ευρώ το 2008. Σημαντική είναι και η χρέωση για την Eθνική Τράπεζα, που ανήλθε στο 1 δις ευρώ. Από την άλλη, η Alpha κατάφερε να συγκρατήσει τη χρέωση για προβλέψεις απομείωσης στο 1,3%, σε σύγκριση με 1,1% το 2008 και σε ποσό 676 εκ ευρώ.
www.inbusinessnews.com
IN BUSINESS
87
Μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις Τράπεζα
Ποσοστό μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων
Ποσοστό κάλυψης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με προβλέψεις
2009
2008
2009
2008
Τράπεζα Πειραιώς
5,1%
3,6%
51%
51%
Eurobank EFG
5,2%
2,7%
59%
90%
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
5,4%
3,3%
64%
75%
Τράπεζα Κύπρου
5,6%
3,8%
59%
71%
Alpha Bank
5,7%
3,9%
55%
61%
Marfin Popular Bank
6,1%
4,3%
51%
61%
Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
7,6%
5,6%
71%
66%
Ελληνική Τράπεζα
8,5%
6,9%
79%
81%
Επεξήγηση Ποσοστό μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων Το ποσοστό των δανείων, τα οποία έχουν καθυστερημένες δόσεις πέραν των τριών μηνών, σε σχέση με το συνολικό χαρτοφυλάκιο δανείων της τράπεζας. • Είναι δείκτης των προβληματικών δανείων, που επηρεάζει την επικερδότητα των τραπεζών, αφού αναγνωρίζουν ζημιές απομείωσης για μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις, για τις οποίες δεν υπάρχουν επαρκείς εξασφαλίσεις. Όσο χαμηλότερος είναι ο δείκτης τόσο χαμηλότερο είναι και το ρίσκο για την τράπεζα ως προς τα δάνεια που έχει δώσει. Ποσοστό κάλυψης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με προβλέψεις Το ποσοστό κάλυψης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με προβλέψεις είναι το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δάνειων, για τα όποια η τράπεζα έχει ήδη αναγνωρίσει προβλέψεις απομείωσης στο τρέχον και τα προηγούμενα έτη. • Όσο πιο μεγάλο είναι το σχετικό ποσοστό τόσο πιο καλυμμένη με προβλέψεις είναι μία τράπεζα, για τα προβληματικά δάνεια που έχει. Πολλές οι καθυστερήσεις Η αύξηση της ανεργίας, ο περιορισμός των μισθών, η μείωση της κατανάλωσης και κατ’ επέκταση ο περιορισμός της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, επηρέασε άμεσα και τις τράπεζες. Κι αυτό γιατί όλο και περισσότερα πρόσωπα, εταιρείες και οργανισμοί δυσκολεύτηκαν να καταβάλουν τις δόσεις των δανείων τους. Συνέπεια ήταν η αύξηση του σχετικού ποσοστού για όλες τις τράπεζες. • Χαμηλότερο ποσοστό κατέγραψε η Τράπεζα Πειραιώς με 5,1% και ψηλότερο η Ελληνική Τράπεζα με 8,5%. Σε σύγκριση με το 2008, μεγαλύτερη ποσοστιαία άνοδο σημείωσε η Eurobank EFG κατά 250 μονάδες βάσης. Σε μεγάλο βαθμό, επίσης, μειώθηκε και το ποσοστό κάλυψης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με προβλέψεις της Εurobank, το οποίο από 90% το 2008 μειώθηκε στο 59%. Η Τράπεζα Πειραιώς κατάφερε να μη μειώσει περαιτέρω το ποσοστό της από το ήδη, όμως, χαμηλό 51%. • Όλες οι άλλες μείωσαν τα ποσοστά κάλυψής τους. Καλύτερο ποσοστό κάλυψης κατέχει η Ελληνική Τράπεζα με 79%. Θετικό, κατά κάποιο τρόπο, μπορεί να χαρακτηριστεί το γεγονός πως για καμία τράπεζα το συγκεκριμένο ποσοστό δεν έπεσε κάτω του 50%.
88
IN BUSINESS
Για όλες τις τράπεζες αυξήθηκε το ποσοστό των δανείων me καθυστερημένες δόσεις
www.inbusinessnews.com
www.inbusinessnews.com
IN BUSINESS
89
Ίδια κεφάλαια και σύνολο ενεργητικού Τράπεζα
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων
2009
2008
Eυρώ εκ.
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
Ποσοστό
Σύνολο ενεργητικού
Ποσοστό
2009
2008
Eυρώ εκ.
Μεταβολής
Eυρώ εκ.
Eυρώ εκ.
Μεταβολής
9.828
8.267
19%
113.394
101.323
12%
Eurobank EFG
6.314
4.623
37%
84.269
82.202
3%
Alpha Bank
5.973
3.941
52%
69.596
65.270
7%
Marfin Popular Bank
3.759
3.570
5%
41.828
38.367
9%
Τράπεζα Πειραιώς
3.614
3.025
19%
54.280
54.890
-1%
Τράπεζα Κύπρου
2.485
2.056
21%
39.411
36.131
9%
Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
1.361
931
46%
32.839
28.474
15%
Εμπορική Τράπεζα
1.139
247
361%
28.424
30.029
-5%
Ελληνική Τράπεζα
523
453
15%
8.295
7.827
6%
Proton Bank
316
268
18%
2.904
1.976
47%
Επεξήγηση Ίδια κεφάλαια Τα ίδια κεφάλαια είναι το αποτέλεσμα της αφαίρεσης περιουσιακών στοιχείων μείον υποχρεώσεις. Είναι, δηλαδή, το τι μένει στους μετόχους της τράπεζας από τα περιουσιακά στοιχεία, μετά την πληρωμή όλων των υποχρεώσεων σε μια θεωρητική διάλυση. • Σύνολο ενεργητικού • Το σύνολο του ενεργητικού είναι το σύνολο των ενοποιημένων περιουσιακών στοιχείων της κάθε τράπεζας, με βάση τις δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις. Το σύνολο των περιουσιακών στοιχειών είναι ένα μέτρο του μεγέθους της κάθε τράπεζας.
Η πλειοψηφία των τραπεζών επικεντρώθηκε στην αύξηση των ιδίων κεφαλαίων παρά στην επέκταση του ενεργητικού της
Αύξηση ιδίων κεφαλαίων ολοταχώς Για το συγκεκριμένο πίνακα οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Όλες ανεξαιρέτως οι τράπεζες το 2009 επιχείρησαν να αυξήσουν τα ίδια κεφάλαιά τους. • Για παράδειγμα, η Εμπορική περιόρισε το σύνολο του ενεργητικού της κατά 5% και αύξησε τα ίδια κεφάλαιά της κατά 361% στο 1.1 δις ευρώ, μετά από αύξηση κεφαλαίου. Τα σκήπτρα τόσο στα ίδια κεφάλαια όσο και στο σύνολο του ενεργητικού κατέχει η Εθνική Τράπεζα, με 9.8 δις ευρώ και 113 δις ευρώ, αντίστοιχα. Συντηρητική τακτική ακολούθησε η Πειραιώς, η οποία μείωσε το σύνολο του ενεργητικού από 54.9 δις ευρώ σε 54.3 δις ευρώ, ενώ αύξησε τα ίδια κεφάλαια από 3 δις ευρώ σε 3.6 δις ευρώ. Σε μεγάλο βαθμό αύξησε τα κεφάλαιά της και η Eurobank κατά 37%, από 4.6 δις ευρώ σε 6.3 δις ευρώ.
90
IN BUSINESS
www.inbusinessnews.com
Κεφαλαιακή επάρκεια Τράπεζα
Δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας
2009
2008
Proton Bank
15,5%
9,3%
Ελληνική Τράπεζα
14,0%
10,8%
Alpha Bank
13,3%
9,8%
Eurobank EFG
12,7%
10,4%
Εμπορική Τράπεζα
11,8%
4,5%
Τράπεζα Κύπρου
11,7%
11,2%
Marfin Popular Bank
11,5%
10,1%
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
11,3%
10,3%
Τράπεζα Πειραιώς
9,8%
9,9%
Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
9,2%
8,6%
Επεξηγήσεις Ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας είναι δείκτης της κεφαλαιακής ευρωστίας της κάθε τράπεζας. • Ο δείκτης αντιπροσωπεύει το ποσοστό των εποπτικών κεφαλαίων επί των συνολικών σταθμισμένων περιουσιακών στοιχείων. • Οι τράπεζες πρέπει να πληρούν τα απαιτούμενα ποσοστά κεφαλαιακής επάρκειας, με βάση τις οδηγίες των εποπτικών Αρχών (Κεντρικές Τράπεζες). Η Συνθήκη της Βασιλείας, πάντως, προβλέπει πως για να είναι υγιής ο συγκεκριμένος δείκτης, πρέπει το σχετικό ποσοστό να είναι πάνω από 8%. Επάρκεια ίσον «πίστη» Σε μία δύσκολη χρονιά, κατά την οποία η «πίστη» στις τράπεζες ήταν καθοριστικής σημασίας, το πρώτο συμπέρασμα που μπορούμε να εξαγάγουμε είναι πως όλες οι τράπεζες φρόντισαν να βελτιώσουν την κεφαλαιακή τους επάρκεια. • Μόνο για την Τράπεζα Πειραιώς ο σχετικός δείκτης παρουσιάζει ελάχιστη πτώση 0,1%. Ψηλότερο δείκτη έχει η Proton με 15,5% και ακολουθεί η Ελληνική Τράπεζα με 14%. Μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση από χρόνο σε χρόνο σημείωσε η Εμπορική Τράπεζα σε ποσοστό 7,3%, η οποία το 2008 είχε δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 4,5%. Ο δείκτης για την Τράπεζα Κύπρου ήταν 11,7% και για τη Marfin 11,5%.
www.inbusinessnews.com
IN BUSINESS
91
coverstory
Τι
φοβούνται οι
τράπεζες;
ΕΡΕΥΝΑ: Banking Banana Skins 2010: «After the Quake» Το Kέντρο Ερευνών Χρηματοοικονομικής Καινοτομίας CSFI, με την υποστήριξη των PricewaterhouseCoopers, διενήργησε τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2009, για μια ακόμη φορά, τη διεθνή έρευνα που στόχο έχει τον προσδιορισμό των ζητημάτων που εγείρουν ανησυχίες στον τραπεζικό κλάδο. • Ποιο είναι το πλέον αξιοσημείωτο της έρευνας αυτή τη φορά; Το ότι τραπεζίτες και παρατηρητές του τομέα θεωρούν ως μεγαλύτερο κίνδυνο για τις τράπεζες τον πολιτικό παρεμβατισμό. Εποπτικές Αρχές αλλά και κυβερνητικοί αξιωματούχοι κατατάσσουν τον κίνδυνο αυτό δεύτερο μετά τον πιστωτικό.
92
IN BUSINESS
www.inbusinessnews.com
Η έρευνα παραθέτει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει σήμερα ο παγκόσμιος τραπεζικός κλάδος, όπως περιγράφονται από ένα μεγάλο φάσμα τραπεζιτών, ρυθμιστών του κλάδου και παρατηρητών του τραπεζικού σκηνικού σε ολόκληρο τον κόσμο. Πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2009 και συγκέντρωσε απαντήσεις από 443 άτομα σε 49 χώρες. Το ερωτηματολόγιο ήταν χωρισμένο σε τρία μέρη: Στο πρώτο, οι ερωτηθέντες έπρεπε να περιγράψουν τις κυριότερες ανησυχίες τους για το χρηματοπιστωτικό σύστημα κατά τα επόμενα δυο με τρία χρόνια. Στο δεύτερο, τους ζητήθηκε να βαθμολογήσουν μια λίστα με πιθανούς κινδύνους ή «μπανανόφλουδες», που είχαν επιλεγεί από μια ομάδα του CSFI και των PwC τόσο σε ό,τι αφορά τη σοβαρότητά τους όσο και το αν αυξάνονται, παραμένουν σταθεροί ή μειώνονται. Στο τρίτο, οι ερωτηθέντες κλήθηκαν να βαθμολογήσουν την ετοιμότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να χειριστούν τους κινδύνους που εντόπισαν.
Ο ΝΕΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ Ο John Hitchins, που ηγείται του τομέα παροχής υπηρεσιών σε τραπεζικούς οργανισμούς στους PricewaterhouseCoopers Ηνωμένου Βασιλείου, ανάφερε τα παρακάτω στην εισαγωγή του για τα αποτελέσματα της έρευνας: «Οι δεκαοκτώ μήνες που έχουν μεσολαβήσει από την τελευταία έκδοση της Banana Skins, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2008, υπήρξαν πραγματικά ιδιόμορφοι σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό κλάδο. Τότε, λίγοι ήταν εκείνοι που πίστευαν ότι θα βλέπαμε τόσο μεγάλο αριθμό τραπεζών είτε να καταρρέουν είτε να ζητούν διάσωση. Πρόκειται για την πρώτη οικονομική κρίση, που έχει διαρκέσει τόσο πολύ, ώστε να καλύπτει δύο εκδόσεις Banana Skins. Για άλλη μια φορά μια εντελώς καινούργια ‘μπανανόφλουδα’ - ο πολιτικός παρεμβατισμός - ηγείται της λίστας. Οι ερωτηθέντες αρχίζουν, παράλληλα, να επικεντρώνονται στο τι θα ακολουθήσει μετά την κρίση, παρόλο που πολλοί εκφράζουν το φόβο ότι τα χειρότερα έπονται, εξού και ο πιστωτικός κίνδυνος που παραμένει στη δεύτερη θέση.
ΕΠΙΒΟΛΗ ΑΛΛΑΓΩΝ Ένα ζήτημα που προκαλεί ανησυχία, είναι κατά πόσο η κρίση είχε ως αποτέλεσμα ο κλάδος να χάσει τον έλεγχο σε ό,τι αφορά τη μελλοντική του πορεία. Με τον πολιτικό παρεμβατισμό ως το βασικότερο κίνδυνο και την υπερβολική ρύθμιση σε υψηλή θέση, υπάρχει σαφώς η αίσθηση ότι ενδέχεται να επιβληθούν στον κλάδο αλλαγές από εξωγενείς παράγοντες. Πολλοί ερωτηθέντες σημειώνουν σε
www.inbusinessnews.com
πόσο μεγάλο βαθμό οι τράπεζες έχουν καταστεί μη δημοφιλείς στο ευρύ κοινό. Η ανάγκη για μια εκ νέου οικοδόμηση εμπιστοσύνης, που είχε τονίσει και η προηγούμενη έρευνα, καθίσταται ακόμη πιο έντονη.
Η ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ Είναι πάντοτε ενδιαφέρον να ανατρέχουμε στην προηγούμενη έρευνα, για να διαπιστώνουμε σε ποιες από τις τότε κορυφαίες ‘μπανανόφλουδες’ είχαμε όντως... γλιστρήσει στη συνέχεια. Η ρευστότητα - κορυφαίος κίνδυνος την προηγούμενη φορά λίγο έλειψε το φθινόπωρο του 2008, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ‘μπανανόφλουδα’, να οδηγήσει ολόκληρο το σύστημα σε κατάρρευση. Μερικές φορές τα πορίσματα της έρευνας όντως επαληθεύονται».
ΤΙ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ Η έκθεση, που συνοδεύει την έρευνα, περιγράφει την ανασκόπηση των κινδύνων για τον τραπεζικό κλάδο με τον ερχομό του 2010, σε μια περίοδο άνευ προηγουμένου έντασης για τις χρηματοοικονομικές αγορές. Η σπουδή των κυβερνήσεων να διασώσουν τις τράπεζές από τη χρηματοοικονομική κρίση, ενδεχομένως να αποσόβησε την κατάρρευση του συστήματος, άφησε όμως τον κλάδο βαθιά πολιτικοποιημένο. Μια εξέλιξη την οποία οι ερωτηθέντες στην παρούσα έρευνα θεωρούν ως τη μεγαλύτερη πηγή κινδύνου, που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος. Ο πολιτικός παρεμβατισμός - που κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή του ως «μπανανόφλουδα» - έχει πολλές πτυχές. Προκαλεί αβεβαιότητα για το πώς και πότε θα αποσυρθεί η οικονομική στήριξη και είναι στενά συνδεδεμένος με τον κίνδυνο της υπερβολικής ρύθμισης του τομέα από μια υπερβολική αντίδραση στην κρίση. Ο κυρίαρχος παράγοντας, που διαμορφώνει τις αντιλήψεις περί κινδύνου, είναι η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας. Τα σχόλια των ερωτηθέντων για τις μακροοικονομικές τάσεις ήταν γενικά απαισιόδοξα, θεωρώντας τις πρόσφατες ενδείξεις
Με τον πολιτικό παρεμβατισμό ως το βασικότερο κίνδυνο και την υπερβολική ρύθμιση να προκαλεί έντονες ανησυχίες, υπάρχει η αίσθηση επιβολής αλλαγών από εξωγενείς παράγοντες
IN BUSINESS
93
ανάκαμψης εύθραυστες και ευάλωτες. Αυτό αιτιολογεί και την ψηλή θέση που κατέχει ο πιστωτικός κίνδυνος. Οι προβλέψεις μιλούν για περαιτέρω απώλειες, καθώς αξιολογούνται τόσο το πραγματικό κόστος της κρίσης όσο και οι ετεροχρονισμένες επιπτώσεις της ανάκαμψης, που πλήττουν τους δανειολήπτες. Ο κίνδυνος ρευστότητας εξακολουθεί να προκαλεί μεγάλη ανησυχία, όπως και η διαθεσιμότητα κεφαλαίων, που θεωρείται ένας τομέας υψηλού κινδύνου, καθώς οι τράπεζες επιχειρούν να ενδυναμώσουν τους ισολογισμούς τους με την άντληση κεφαλαίων. Μερικοί από τους κίνδυνους, που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες, φαίνεται να δημιουργούνται από τις ίδιες. Η ανησυχία γύρω από την ποιότητα της διαχείρισης κινδύνων παραμένει ψηλή, μετά τις καταστροφικές απώλειες των δύο τελευταίων ετών. Ο κίνδυνος ελλιπούς εταιρικής διακυβέρνησης έχει αυξηθεί σημαντικά. Πολλές από τις απαντήσεις, στο θέμα της διακυβέρνησης, εμπεριέκλειαν την ανησυχία ότι οι τράπεζες δεν έχουν πάρει το μάθημά τους από την κρίση και αδημονούν να επιστρέψουν στο συνηθισμένο τρόπο διεξαγωγής των εργασιών τους.
5. Διαθεσιμότητα κεφαλαίων Οι μη τραπεζίτες που συμμετείχαν στην έρευνα συμμερίζονται τις ανησυχίες των τραπεζιτών για τον πολιτικό παρεμβατισμό, για διαφορετικούς, ωστόσο, λόγους. Ανησυχούν για τον ηθικό κίνδυνο, που έχουν δημιουργήσει οι διασώσεις τραπεζών και αναρωτιούνται κατά πόσο οι τραπεζίτες έχουν πάρει το μάθημά τους από την κρίση. Ανησυχούν, επίσης, για το ότι οι τράπεζες δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει πλήρως τα επισφαλή δάνειά τους. Οι μη τραπεζίτες εμφανίζονται ως οι πλέον απαισιόδοξοι σε σχέση με τις οικονομικές προοπτικές, φοβούμενοι μια νέα ύφεση μετά από σύντομη περίοδο ανάκαμψης.
Τα σχόλια των ερωτηθέντων για τις μακροοικονομικές τάσεις ήταν απαισιόδοξα, θεωρώντας τις πρόσφατες ενδείξεις ανάκαμψης εύθραυστες και ευάλωτες
ΠΟΙΟΙ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΙ Μια ανάλυση των πέντε πρώτων απαντήσεων ανά κατηγορία ερωτηθέντων, καταδεικνύει διαφορετικά επίπεδα ανησυχίας. ΤΡΑΠΕΖΙΤΕΣ Οι πέντε μεγαλύτεροι κίνδυνοι για τους τραπεζίτες είναι: 1. Πολιτικός παρεμβατισμός 2. Υπερβολική ρύθμιση 3. Πιστωτικός κίνδυνος 4. Κίνδυνος ρευστότητας 5. Κίνδυνος από παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Οι τραπεζίτες κατατάσσουν τον πολιτικό παρεμβατισμό πρώτο στη λίστα κινδύνων, λόγω των πιέσεων που δημιουργεί, αναγκάζοντάς τους, για παράδειγμα, να παραχωρήσουν δάνεια εν καιρώ ύφεσης. Στις ανησυχίες των τραπεζιτών περιλαμβάνεται πιθανή επιδείνωση της ποιότητας του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων, καθώς οι επισφαλείς απαιτήσεις εξακολουθούν να συσσωρεύονται. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΕΣ Οι πέντε μεγαλύτεροι κίνδυνοι για τους παρατηρητές του τραπεζικού τομέα (μη τραπεζίτες, αναλυτές, σύμβουλοι, ακαδημαϊκοί) είναι: 1. Πολιτικός παρεμβατισμός 2. Μακροοικονομικές τάσεις 3. Πιστωτικός κίνδυνος 4. Υπερβολική ρύθμιση
94
IN BUSINESS
ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ Οι πέντε μεγαλύτεροι κίνδυνοι για τους ρυθμιστές (εποπτικές Αρχές, κυβερνητικοί αξιωματούχοι) είναι: 1. Πιστωτικός κίνδυνος 2. Πολιτικός παρεμβατισμός 3. Ρευστότητα 4. Συναλλαγματικός κίνδυνος 5. Μακροοικονομικές τάσεις Ο κίνδυνος μεγάλων πιστωτικών απωλειών παραμένει μια από τις σημαντικότερες «μπανανόφλουδες», λόγω των φόβων που εκφράζονται ότι οι τράπεζες δεν έχουν ξεκαθαρίσει πλήρως τις υφιστάμενες επισφαλείς απαιτήσεις τους. Οι ανησυχίες επικεντρώνονται ιδιαίτερα στον κλάδο των ακινήτων τόσο για εμπορική όσο και για οικιστική χρήση. Σε ό,τι αφορά τα δάνεια για απόκτηση οικίας, πολλοί ερωτηθέντες θεωρούν ότι οι τράπεζες θα αντιμετωπίσουν ενδεχομένως διλήμματα, αφού λόγω του πολιτικού κλίματος, μπορεί να είναι δύσκολο να προβούν σε κατασχέσεις, σε περιπτώσεις όπου οι δανειολήπτες δεν είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Ένας άλλος τομέας, που προκαλεί ανησυχία, είναι η καταναλωτική πίστη - πιστωτικές κάρτες και δάνεια αυτοκινήτων - για τον οποίο οι τραπεζίτες δήλωσαν ότι οι επισφαλείς απαιτήσεις δεν έχουν ακόμη κορυφωθεί. |INB|
www.inbusinessnews.com
www.inbusinessnews.com
IN BUSINESS
95