Guata Oastarn
Zaiting van Cirkul Kultural va Tischlbong aufprocht is 1984 van Mauro van Cjapitani
I
A nojarickait vir unsara praicha
n avoscht van 2024 is in doarf ckeman, Antonio Gheno, president van museo van maschkaras va Belun as dar Gianluigi Secco auf hott ckoot procht. Dar Gianluigi is in unsarn doarf gabeisn is joar asmar a groasa konferenza hoom gamocht in cinema bomar va maschkaras unt van praicha van Vosching hom ckreit. Is sega joar sent gabeisn da maschkaras van dearfar bomar an ondara schprooch reit in Vriaul (Zahre, Resia, dearfar van tool van Natison), ola hont da meiglickait ckoot avn palko zan gianan unt voartschteiln bi da maschkaras ongleik sent unt da praicha as nouch sent in da Vosching zait. Verti da konferenza ola hont gameik ckoustn da siasickaitn as anias doarf hott ckoot procht. Mon on hott ckeipt vinstar zan bearn, ola da maschkaras sent ibarn oltn beig herundumin gongan unt hont gamocht hearn laitn sojara kloukn unt gamocht hearn sojara jauzara. Is mentsch a mool hotzi asou ongleik baldar hott in bintar gabelt abeck schickn unt in longast aufbeckn, as is lont bidar vruchtn scholat asou viil as da lait zan eisn meink hoom vir is gonza joar. Mittar zait dein praicha sent in da Vosching zait aichn boarn gatonan. Bimar hoom zok, in avoscht is dar Antonio ckeman schuang mon nouch in doarf maschkaras sent unt bi dar Vosching aus geat. Guat iis as in da sede var Pro Loco da zba mandalan sent maschkar ongleik unt asmar hott gameik zaan as nouch groas in doarf iis da vraida in maschkara gian unt sunti mochn. Noch hear, in Museo, hottar schticka videos zeachn as in da joar min maschkaras sent boarn gamocht. In otobar saimar boarn ainglont af Belun zoma rein, mit ondara dearfar van Trentin, van Veneto, Plodn unt Zahre, bi mochn darchenan unsara maschkaras a raichickait var kultura var gonzn belt. In andlaftn sghenaar zan varchneiftn bosta is boarn ckreit in otobar, is boarn ainpfiart ola da maschkaras zoma riafn af Belun. In seen sonsti indarvria in teatro va Belun ola da dearfar hont voar zan schteiln sojarn Vosching. Anias doarf hott darzeilt unt gamocht seachn bi da maschkaras sent unt bi unsara eltarn in Vosching hont gleipt unt da vraida as miar hiazn tuan baitar dein praicha zan troon. Sent darpai gabeisn, in seen voarmitoog, pferbata maschkaras, kloukn unt kleiklan asi schtoarck hont gamocht hearn. Nochmitoog a schpasigar tschock is ibara beiga va Belun avn doo gongan. Da lait as darpai sent gabeisn unt as zua hont tschauk, sent lai varpliim zan seachn da raichickait asmar in unsara dearfar hoom. Hojar, vir da earschta mool is boarn an anziga ckolendar chrichtat mit ola da taga bo unt bona asmar da maschkaras hott gameik seachn in da dearfar. Ols dosto zoma zan oarbatn asou viil as da maschkaras van pearga, unt unsara a, beartn darchent unt schutz var Unesco as bia “Patrimonio immateriale”. Hiaz bilt nochplaim unt oarbatn mit vlais virchn zan troon ols bosta praucht unt zan mochn darchenan unsara maschkaras unt da praicha van unsarn Vosching. V.P.
N. 108 - APRIIL 2025 Druckarai Cortolezzis Palutsch
Dar beig var Heacha bidar oufa
G
eant virchn da oarbatn ibarn beig var Heacha aufn, asou viil as in 25 sghenaar, uma draia nochmitoog, honzi zoma pacheman da oubrickait van Vriaul unt va Ckeartn bidar in beig auf tuanan mon lai sonsti unt sunti va naina indarvria pis um vinva tschnochz. Van 14 apriil dar beig beart auf gatonan anian toog va setza indarvria pis um naina tschnochz. In ondenck asi da lait, van ola zba da saitn var grenz, bidar meink pacheman unt as bidar da meiglickait iis geim oln auslendara bidar in ckirzarn beig mochn zan gian ibar unsarn schian lont oachn,
14 apriil 2025, dar Arno unt dar Vittorino schian vroa as dar beig bidar oufa iis
da extraichara hont aus geim vlaschlan piar mittar tschrift “ApertOffen”. Dar beig is boarn gonzn aschfaltaat. Afta gonza bont sent boarn nidar gatonan reitz as hintar hont zan hoom schtana as hiatn oar zan ckeman. Avn Schtivleiknbeig is a ckla haisl as, mit a modernischa sochn, in gonzn pearg tuat kontrolliarn unt as auf merckt monsi eipas tat rikl. Valt nouch za sain varlengart da galaria van zbelftn. V.P.