5 Spanning tussen Dud en jonk oar die aard van massa-optrede in die ANC?
7VOORBLAD - Daar is "diepgaande korrupsie" INTERNASIONAAL' in die Suid-Afrikaanse Polisie, 'n houding wat di_e privaatheid en burgerregte van . Britse weermag besluit oor homoseksuele minag en "dat MENSE
5!i. net daar IS vir mense bUite die pollslemag · Dlt 19 Leon Wessels is bleddie jammer oor apartheid
»: .' is die woorde van luitenant-kolonel John Martin Horak, een-van die SAP se mees suksesvolle geheime agente
/' . -nog,' aa.nMAX .DU PREEZ .
-
.,' f'·1l Between April 1991 and May 1992 at least 106 peop Ie lost . - theirlives in anightmare war centred on the Inkatha-controlled '. 'migrant workers' hostel in Meadowlands, the vast majority of ..them at the hands of highly militarised hostel dwellers. IVOR .. POWELL tells adisturbing story .-
_
BOEKE· .
28 Judith Mason reviews Openbaringe en Johannes
29 Bitterkomix sien die Iig .. Het jy 'n kinderverhaal in jou kop?
RUB RIEKE &MENINGS
4 Briewe van ons lesers
15 Brolloks &Bittergal en Oar op die grand
24 Groenpraatjies deur Tienie du Plessis
25 Geselsrubriek deur Fanie Olivier '.
. 20 In Pretoria, tussen die Sentrale Gevangenis en die
26 Sportrubriek deur Tim Sandham
27 Christi speel pop' .
33 Elmari Rautenbach oor die week se TV . Weermaghoofkwartier, word stilweg diep in die aarde gedolwe om 'n nuwe weermagprojek wat honderde miljoene rande kos, te voltooi. Die nuwe gebou - drie vloere bogronds en sewe vloere
ondergronds • is die jon gste bunker in die weermag se doolhof . van ondergrondse beheer- en bevelsentrums, skryf HUFF PRYCE
KUNS
EN VERMAAK
GIDSE
.. 22 Twintig jaar het tussen pas r wys waar ,afgelope Aardeberaad In RIO de Janeiro en 91. ld, ie vorige Aardeberaad wat in Junie 1972 -x;
Breestraat 153, Newtown, Stockh91m gehouis. Twintig jaar later en I
:. die aarde IS meer besoed. el, oorbevolk,
PRETORJA-KANTOOR (021) 83-4879. ·/ oorbenut, ondervoed. Twintig jaar later en I. -_E.o K die. rooi ligte flikket '.
36 It's kinda fitting that the first feature film to come out of the . "new South Africa" - Sarafina, the movie - should have been chosen to open the Los Angeles Film Festival this week. KATHY BERMAN commemorates the event !..'
BESlUURDER (BEllARKlNO EN ADVERlENSIES): LJle van dec Walt
ASSIS1ENT FIlANSIRE BESlUURDER: l.cuwrIns
0N1VAMOS: Irene ZlAu
IWlTOOR-ASSlSTENTE: Joseph Moetasl, Vernon ZlAu
Vrye Weekblad VtOIIl gednll deur Cartln Beperk, Kommandc7Neg. Industria VryeWeekbladkDsR2,20(BlWlngeslult).D1lkosRll0(BlWenallewer1nglngeslutt)omvlr 'n jaarInIe tellen. enROO (BlWIngeslult) w ses maande. InNamlllla, Swazland. Lesotlo Tarlewevlrbultelandselnlekenare Isbyll8'II'aag br(OI 1)497·291 I beskfkbaar. Probleme metverspreldlngmoetgerlg'Mlrd aan Louwrtns
SO SE HULLE
"Ons vemeem dat'n groot aantal dienspligtiges opgeroep gaan word virdie tydperk vandie massa-aksie. Weer eens word diewitjeug van onslandopgeroepom apartheidte verdedig. Ons wil nie M diejeugmoetlanger verdeel wordnie.Diewitjeugisdeelvanons toekoms. Ons wil 'n jeug he om demokrasie uittedravir dekades vorentoe."
NELSON MANDELA by die Soweto-dag saamtrek In Orlando stadium.
"Oit is beslis diemees aanvallende en beledigende misbruik vanmymanse naam watekn6ggesienhet."
CORETTA KING, weduwee van die Amerlkaanse menseregteleler Martin Luther King, oor die advertensle wat die Suld-Afrlkaanse Polls Ie die week In gaplaas hal
"Steljounetvoor.Ons leiers, mensesoosNelson Mandela enOliver Tambo, mag negsteeds nie stem nie, maar'nwitboemelaar kan vertrou wordom'nstemuitte bring.
VADERS MAKHATSHWA by 'n tydens 'n 16 Juniagedenkdlens In Soweto.
"Yeltsin isnotJesus Christ -and I am not answerable to him."
Former Soviet president MIKHAIL GORBACHEV. responding to Boris Yelts/n's plea that hetone down his criticism ofthe new Russian regime.
(GOoD IF \ S'OUIH AFRICAN POLITICIANS I PID To IMPRO'JE:: !
Tennis word aI meeras sewe eeuelank in Frankryken Engeland gespeel, en sedert die vandie tse eeuin dieVSAenAustralia. Vandag wordditorals gespee/. Europese koningswasliefvirdiespelenkoningLouisXvan Frankryk hettydens'n spel opdiebaangesterf.
MET MAX DU PREEZ·
16 Junie is die Nuwe Suid·Afrika se 16 Desember
VOOR jy dink die opskrif is nou sommer weer radikale moedswilligheid, kom besin saam met my oor die geskiedenis die laaste paar dekades en soek saam na 'nrea1istiese htstoriese perspektief. Kort rut die Europese kolonialiste indiemidde1 van die sewentiende eeu in die suide van Afrika aangekom het,het hulle begin om die inboorIinge en hul grond te verdrlng - eers in die Oos-Kaap, toe in Natal en later in die Vrystaat en Transvaal.
Metdie eeuwending het die verskillende swart Suid-Afrikaanse etniese groepe net begin verpolitiseer en as een nasionale groep onderdruktes begin dink toe die oorlog tussen die Britse "kolonialiste en die Transvaalse en Vrystaatse republieke uitbreek,
In 1910 het Suid-Afrika die eerste keer as 'n staatkundige entiteit tot stand gekom, en die inboorlinge het weer aan die kortste end getrek. Kort daarna ishul regte op grond wetlik ingeperk tot 'n paar persent van die land se oppervlakte.
Onderdrukking en cliskriminasie was indiejare rut Uniewording aan die orde van die dag, maar apartheid as ideologie van social engineering het eers in 1948 tot stand gekom en alle hoop op gelyke geleenthede en volwaardige burgerskap vernietig.
'NNUWE NASIONALE swart weerstandsbeweging het stadigaan begin vonn aanneem, maar dit was 'n baie konserwatiewe groep leiers - soos hoofman Albert Luthuli - wat nooitverderas lyde1ike verset wou gaan nie,
Die verset het gebroei tot met die bloedlge skietery by Sharpeville in1961.Die apartheid-staat het toe met geweld neergekom op allevorme van swart politieke denke en organisasie. Die politieke organisasies is verbied, skares mense is aangehou, die hele politieke leierskorps is in die tronk gegooi. 'n Hele geslag nie-gewe1ddadige mense is in passiwiteit ingedwing.
"Apartheid het in werklikheid in die res van die dekade sestig eers behoorlik ontplooi met gedwonge verskuiwings, rigiede afsonderlikheid en paswette.
Die kinders wat in die Sharpeville-era gebore is, was teen die middel sewentigs die eerste geslag Suid-Afrikaners wat werklik kinders van apartheid was. En ironies genoeg het apartheid en onderdrukking in die tyd ge1ei tot die geboorte van die Swart Bewussynsidee -nie 'n ideologie of politieke program nie, eerder 'n gevoel van kulturele trots, selfrespek en 'n poging om die" minderwaardigheidsgevoel weens apartheid te oorkom.
TOEDIE PORTUGESE koloniale empire indie middel-sewentigs ineenstort met Frelimo wat in Mosarnbiek oorvat en die SAWeermag in die knyp in Angola, het die jong geslag skielik begin besef: wit oorheersing is nie onoorwinlik nie;dit hoef nie vir altyd voort te gaan nie.
En toe is daar die oggend van 16 ]unie so 'n tienduisend skoolkinders wat protesteer teen Afrikaans op skool. Die polisie verloor kop en skiet wild - ja, dis waar,ek was daar die oggend. En skielik raakdaar iets los. Binne dae het die protes deur die res van die Randse townships en na swart kampusse versprei, Teen die einde van daardie jaar is sowat 'n duisend mense, meestal kinders, doodgeskiet.
'NGROOTAANTAL van die jeugdiges het in1976 en 19n land-uit gevlug en by die ANCin Zamble en Angola beland. Die ANC was byna dormant sedert dit onwettige verklaar is en sy hele leierskap Robbeneiland toe is, en die nuwe toestroming het die organisasie nuwe lewe gegee. 'n Paar jaar later is die ANCse "binnelandse vleuel", die UDF, gestig.
Die gebeure van 1976 het Suid-Afrika weer op die wereldagenda geplaas, en kort daarna is sanksies en boikotte verskerp.
WitSuid-Afrika en die apartheidstaat het hulIe morsdood geskrik. Die naturelle was toe na alles nie so tevrede met hul lot of onmagtig om iets daaraan te doen nie.Die hele more1e basis van apartheid asbe1eid om mense "afsonderlik maar gelyk" te laat ontwikke1, het verkrummel en se1fs goedgelowige witmense moes teenoor hulself erken dlt is 'n gewe1ddadige ideologie.
Die Suld-Afrlkaanse regering moes rui die bloedige protes 'n besluit neem: 6f daar moet toegegee word aan die eise vir gelyke regte en demokrasie, 6f daar moet 'n nuwe strategie gevind word om die onrus te bekamp.
S6IS DIEERAVAN die Totale Aanslag gebore, en die Totale Strategie watdit moes teenwerk. Dit het ook 'n beleid van kooptering ingesluit, en 'n sekere mate van "liberalisering" wat tot die Driekarnerparlement ge1eihet.
Maar die binnelandse dinamiek, die ekonomie en Suid-Afrika se posisie in die internasionale wereld kon nie toelaat dat die soort militante staatsideologie vir altyd voortduur nle, en boonop het sanksies en intemasionale boikotte begin druk en is die wit moree1 ook ondergrawe.
Teen die einde van die PW Botha-bewind was dit duidelik dat dit onhoudbaar geword het, en dat kritieke toegewings gemaak moes word .:
En toe breek dieFW de Klerk-era aan.
Wat ek probeer aandui, is dat 16 junie die keerpunt was; die begin van die einde van eeue se wit oorheersing en dekades van apartheid.
Ons is mos almal bly apartheid het tot 'n einde gekom, dan nie?Want nienet swart en bruin SuidAfrikaners word deur die einde van apartheid bevry nie, wit Suid-Afrikaners tog ook.
Nou as die meeste wit Suid-Afrikaners - ook die Nasionale Party, die regering en die NGKerk - bly Is dat ons bevryisvanapartheid, is ditdannou s6 absurd om tese kom ons vier almal Ifijunie as Bevrydingsdag? Om16 ]unie te sien soos Afrikaner-naslonalisme altyd16 Desember gesien het?
Annarosade Waal vanKensingtonskryf:
Naaan/eldlng vanFrancoIs vander Merwe se brief "Gefrustreerde menere seslek waarcles/steem" (VWB 15•21 Mel) die volgende: As oUd-onderwyseres vlnd ekverskelevan VanderMerwesestandpunte ulters ondeurdag en bevooroordeeld: Ekstem saam IyfstrafIs onnodlg. Oaar Is ander manlere omkfnderssoverte kIy omsaamtewerk-In beskaafde samelewlngs. Ole probleemIsegterdat Afrlkaanssprekende onderwysers deellsvan'n samelewlng waarln Iyfstraf 'nalgemenepraktyk bydiehulsIs. 'n Kind wat van klelnsafdeursy ouers "gedonner" Is, reageer nlesommer opander vorms vandisslpllne bydie skool nie.
MaarbyAfrlkaanse skole gaan dltom meer asdiekwessle vanpakgee ofnlepakgee nle.Oltgaanom selfdlsslpllne en'n verantwoordelikheldsln watnlebale hoog opdie prlorlteltslys nle. As'nkind sleg vaarInjouvak,lsdltjouas onderwyser seskuld, maaknlesaak hoeveel keerhynle sy hulswerk gedoen hetnle,hoemin balangstelflng hytoon, of hoeveel keer jy probeer het omdie sltuasle te beredder met moolpraat, raas, dlep slelkundlge gesprekke of,Indie \ geval van manlike onderwysers dan,' "donner" nle. \.
Ekhetvirstanderd nages enmatrleks skoolgehou wat"he"as "hee", "we"as "whe" en "drInk" as "drlenk" gespel het.Isdlt werkllk moontllk datsulks" klnders byna twaalf jaarlankelkejaarmet'n clueless Engelse onderwyser kon opland? Of die probleem dalkbydie klnders: enekverwysnlena hulintelllgensleviak nle..
'nBaie groot persentasle van Afrikaanse tfeners (In elkgeval die waarmee ekte doen had)Is bedorwe brats wat eenvoudlg nle belangstel om teleerof saam te werk nle. Huffe weet maar te goad dathulwit, bevoorregte poslsle IndIe sameiewlng hulleweisal baskerm. Wattotnoutoe Inderdaad die gevaJ was Sulke klnders Is dikwels 'nIrrltasieIndieklasen ondergrawe onderwysers se geesdrlf •geen wonder party wend hulletot ·donner" nle.
'. Tog ervaar hoArskoolleertlnge seidedie gevolge van hulhoudlng• hulle kry mlsklen slae,maar hoeveel witklnders dop matrlek (of enlge anderstanderd), watopdie end Iswaaroordit gaan? Inmy ervaring Isdaarbalewatverdlen omagterte bly, maar jaar najaardeurkom.Ouersraas enIdaoorstandaarde watkwansuls saldaalln geTntegreerde skole-my eertlke oplnle Isdatdltnleveelverderasdiehuldigevlak kan daalnle. , .•. Klnders watnlehulkant bring nle,moet gehelp wordtotop'n punt, maar uitelndellk moet hulle leeromself verantwoordelikheld virhul optrede te aanvaar. Moenle hulle ·donner" nle,dophulle. Diswragtag net'nmanwatkanaanvoerdat sauns wat hul geslagsdele aan cn melsle ontbloot beslg Ismet·heel normale, gesande en tlplese tfenerprer. Neerhalende verwyslngs naonderwysers, soosdathuffe'nderde van dieIKvanhulleerflngehet, veroorsaak dat mense met selfrespek dIe onderwys verlaat. Enwlevlndbaat daarby?
Beesmis in die pad
MaliusdeKlerkvanZonnebloem skryf: As'n getroue VWB-Ieser en "ondersteuner" (virhoe lank alweetek nle), wliek JUlie aanspreek oor JUlie alewlge Afrikaner-bashing. Ole jongste bydraesIn die verband Is deur Brolloks &Blttergal en Fanle Olivier (VWB 22-28 Mel) gemaak.
Boetles, hoe ondemokratles IsJUlie tognlelAsons(aile kleure) die nuwe Stigtlng vir Afrikaans wi! ondersteun, hetonsnle julie goedkeurlng nodlg nle. Besides, wlehet dIewadeurdiedrlf getrek Inaidiekrlslssewatdie RSA totop datum beleef het-dieEngelse?No way, die Afrlkanersl
Hoekom skaar die oorgrote meerderheld Kleurllnge hullebydie Naslonale Partyenblanke Afrikaners? Ole Engelse se IIve-and-let-live was maar altyd nognet IIppetaal. Boonop was Engels vir'nbale langer tydperk dietaalvandie onderdrukker Inonsan ander lande. RMg hoorl Vryf dlt maar In ook, veralbydie Engelse kerke(ekIsself'n getroue lidvandie Presb/terlaanse Kerk) en dlegene wathulle verbeel datdie Engelse die draersvan ware demokrasle lsi \ EkIs bekommerd oorVWB. Dink JUlie die ANC saldie land enlgslns beter "regeer" asdieNPof enlge ander swart regerlng In AfrIka totopdatum? Wanna bet?Jahopen doet de koe, schljten dlkke bulten Oou hoop IS soveel werd soos daal hoples watdie koel Indie plaaspad ulttjorts).
Ek verstaan Stefan Naude (VWB Brlewe22-28 Mel) so: Solankdaarnlemetdie grondliggende waardes soos vervatIndie Chrlstelike boodskap instryd getree word nle, mag eknieoordeel nle.Oaarstaan In Matteus 22: 3738: "Jesus antwoord hom: JymoetdieHere Jou God lIefM metlou hele hart, enmetlouheleslel,enmetlou hele verstand. Dltisdie grootste eneerstegebod:
Vir my betekan dltIndie eerste p1ek gehoorsaamheld aandiewliendiewetvanGod.EnasdieGod ongeveer 25jaarnadlekrulslglng vansy SeunJesusChrlstus deur die Helllga Gees vir Paulus laatskryf,om Stefan Naude segoeleopsommlng aantehaal:•...ongelowlgeswat nie Indie heerllkheld van die onverganklike God belangstel nla,hulle vergryp hulleaanallerlel skandelikheda, waaronderons leer, homoseksualltelt promlnentvertoon". Danstaandlt daar.
Dan IsdltwatGodvironsleerooronder andere homoseksualltelt. As VWB dan Cn paar artlkels publlseer waarln homoseksuele se reg omvry (van onderandere Chrlstellke oordeel) te staan beplelt word, moetekdan jaenamen of mag ekultdieBybel aanhaal. Voorts sA Matteus 22:39: ·Endietweede wat hlermee gelykstaan, Is:Jymoet jOu naaste IIefM soos jouself:
Om jou naaste tehoor verkondlg: datwatIndie Bybel staan relatlef Istotdie tydsgees waarlnonsleefendat dlt daarom gepas IsomdieBoektot'n gees van verdraagsaamheld te reduseer en onsself te genlet solankonsnle ander se regte skaad nie, endltdaarte laat,ls nla naastellefde nle. Oit Is gruwellke nalatlgheld. AsJesus van ons verwag om ons regteroog ulttahaal as die onslaat strulkel (Matteus 5: 29), dan kan Hy sekerllkook verwag datonsons lewenstyl sal laat vaar asditdledingIswatons verderwagvangehoorsaamheid lei. Of moetonsal die dlngenleletterlik opneem nle?
As Jy eerder 'n mottle as'n ChrIsten wliwees dan het jy daramnog'nwil,endis'ndingwatkan verander. Wle weet, mlsklen leesjy eendag 'ngoele Boek.
Geprikte windbal
SVanDykvanJohannesburg skryf: lemand w1e se naam my ongelukkfg ontgaan het -'n "Afrikaner" -het'n klomple jaregeledein Rapport beskryf hoedie Afrtkaner Broederbond (AB)die Afrikaner oor bale Jere geprogrammeer hetom apartheid as diegroot panaseeaante gryp.
Indie heyday van apartheid hetWllfemde Klerk, broer van FW, eenmaal aanstudente by RAU weette vertel dat supersneltrelne dieswartwerkers naenvanhullewerk Indiewit geb/ede ennaenvandie'ulslande"sou
vervoer. Wimple kanblyweesdathy nou 'nx-broeder Is. As'nmensdie AB-dlnkskrum - hulle etlket,niemyne .nle-met'n rugbyskrum kan vergelyk, hetjytwee stutte, albel loskop, wat'n apartheidskaartehuis gestuthet; slottewatagtergeslotedeuregekonkelhat;vet vegterflanke; 'n agsteman wat'nvytdewlelaandiewa wasen'nhakerwatnet windballe gehaak het. Dleapartheldswindballs nougeprlkwaarvan diekoste Ingeld en(meertragles) mensllke Iydlng enlewensverlles noolt bereken salkanword nle. AsdieAB'n bydrae wi! lewer opdie gebled van menseverhoudings In die land, moet hulle daadwerklik met deprogrammerlng begin. DleAB, soos diemeestevan ons polltleke, godsdlenstige en ekonomlese Instelllngs, Isgebouopultgedlende lewens- en wAreldbeskoulngs enhetnletredgehoumet dIe tegnologiese en wetenskapllke vorderlng vandie Elnstelntydvak endaarnanle.
As'n beglnpunt wllekvir almal as verpllgte leesstof Yoorstei: Science andSanitydeur Alfred Korzybski.
Eng siening van pornografie
HermanLateganvan Groenpunt skryf: Indieultgawe van5-11JunleIsdaartweedlngewaarop ek kommentaar wlllewer.
Eers wasdltMaxduPreezwatdie Kaap wit,smugen aandie slaap genoem hetennoukom Pearlle Joubert met haar Waterfront-artlkel enklapsydieKapenaars weer lekker wakker. Ekkendie Waterfront goedenstem met bale vanhaarkrjtlek saam,maardaariseenplekwat sy Cn onreg aangedoen het,naamllkdIe Pumphouse. Ek besoek die kroeg gereeid enhetookdie Gucel-mense daar Gelukklg ishulleIndie minderheld entref 'nmens hulle netnouendandaaraan.Meestallsdit'n heerllke onpretensleuse plekmat'n potpourri vanmense wat lekker sitendopsteek.Sy hetdie kroeg waarskynllk opdie verkeerde tyd besoek. AssyweerIndieKaapkorn kuler moet sydlt'ntweedekansgee. (Brief verkort ;J Red)
:1;.'.
Onsensitjef?
RobynPetersvan Hlllbrow skryf:
Dink Julie nledfs eHens onsensltief omdie Gay Astro Match-advertehsle endiestorieoordie dood vanJohann van Rooy op dleselfde bladsytegebruiknle? (VWB1218Junle)"
Dlelndrukwatditskepls:Gebrulkonsgaydatlngserviee enstertaanAidssoos die man hlerbo.
Watsoudie betrokke adverteerder daaroor te sA M? Juliefsmosvarantwoordelik en nle-heterosekslstlas, ofhoe?
Ek wonder maarnet. (Dft was bfote toeval- Red)
BRIEWE KORTER AS 300 WOORDE GENIETVOORKEUR.
Rig briewe aan: Die Brieweredakteur IJINB Posbus 177 Newtown 2113
Sowelo-dag is wei Dinsd'ag relalief vreedsaam herdenk, maar op die vooraand van die ANC se veldtog van massa-aksie word dil duidelik dal die vrede op wankelrige bene staan. is bang dat ongedissiplineerdheid Iydens massa-aksie die
regering die verskoning kan gee om,' 'n noodtoestand"te verklaar, berig
BYDIE ANC-SAAMTREK in die Orlando-stadium het die 'spanning tussen die ouer garde en die meer militante ondersteuners van dieANCJeugliga duidelik begin deurskemer. Die spanning is egter niks nuuts rue.Dit weerspleel bloot vroeere spanninge in die ANC se interne strukture. '
Volgens ANC-bronne was die herdenking van 16. Junie rue bedoel om amptelik deel te vorm van die ANC se veldtog van massa-aksie nie.Die leierskap van die ANC-alliansie wou die geleentheid bloot gebruik om steun te mobiliseer vir die komende veldtog van massa-aksie.
Peter Mokaba, die leier van die ANC se jeugllga, het egter volgens die bronne die herdenking reeds gekaap as'n jeugllga-geleentheld voor dieANC werklik iets daaraan kon doen. Die organisasie het nie werklik 'n ander keuse gehad as om daarmee saam te gaan nie. , Mokaba, wat onlangs gedwing is am 'n lae profiel te handhaaf rul beweringe van korrupsiein die Jeugliga en 'n interne ondersoekna sy beweerde polisie-bande, het volgens ANC-bronne. die geleentheid gebruik om sy kwynende politieke legitimiteit te probeer herwin asook die: van sy organisasie, wat. ernstig in gedrang gekomhet met die hernieude opkoms van Cosas.
DIE KONFLIK HET duidelik na vore gekom by die ANesaamtrek by Orlando-stadium. Terwyl die ouer garde ANC-leiers Dinsdag in toespraak na toespraak sterk klem gele het op dissipline en die nle-gewelddadige tradisie van die Defiance Campaign van die jare vyftig, het die meer militante stem van Mokaba opgeklink. , Mokaba het, soos die ander leiers, 'n vergelyklng getref tussen die omstandighede van junie 1976 en die van vandag, en 'n oproep gedoen op die jeug om weer die voortou te neem in die stryd am demokrasie en die massas te lei in die stryd teen DeKlerk en "sy kriminele". , -.
"MetMK steeds aktief binne en buite die land en die. massas steeds kwaad, spel die situasie hog 'n QUito vir die regering;" het Mokaba gese. "
As die regering voortgaan om op te tree SQOS dit doen, het hy gewaarsku, sal die ANCop soortgelyke en sterker wyses reageer, "Ons mense gaan hulself met mag beskerm teen die anti-demokratiese magte " het Mokaba gese. ' dissipline het Mokaba gese: "Dit is slegte disslpllne om te staan en toekyk hoe ons mense ' vermoor word."
Die jeug, se hy, is soos in 1976 bereid om die hoogste prys te betaal in die stryd hul eie lewens inkluis. '
aanhoor van Mokaba se uitlatings was dit dat Mandela nie beindruk isrue. Toe hy kort het hy anders as gewoonlik grootliks ,uitdie VUlS •.gepraat en dele van sy voorbereide toespraak oenskynlik geignoreer en gereageer 01' van Mokaba se uitlatings.
Hy het die ANChet 'n trotse geskledenls van en verwys na sy eie betrokkenheid in die Campaign. Die jeug kan 'n belangrike van dissipline: "Die vrywilligers in daardie jare 15 ultgelok deur wittes maar ons het '. ' ,rue gereageer rue, want ons was geskool indissipline."
ESMA ANDERSON en IVOR POWELL'
Peter Mokaba en Nelson Mandela by die onthulling van die gedenkteken tererevanHector
Dit was moeilik om te glo dathy nie regstreeks op Mokaba se interpretasievan dissipline gereageer het nie toe hy militante seksies in die gemeenskap ernstig aangespreek het oor weerwraak. "Deur te moor uit wraak, help julie nie die gemeenskap nie. Julle diskrediteer net die stryd en maak die deur oop vir diegene wat een geisoleerde geval wil gebruik om dieANCte diskrediteer. Julle optrede help rue om 'n einde aan geweld tebringrue," het hy gese, Hy het ook gewaarsku teen mense wat "bale ontstellende voorstelle" doen om die geweld te laat oorspoel na wit gebiede: "Moenie na sulke eise luister nie. -Diemense wat dit se, kan dalkself agente van die veiligheidsmagte wees."
Met die aanhoor van die woorde, het baie mense die gerugte dat Mokaba 'n agent van die velligheidsmagte is en die daaropvolgende interne ANC: ondersoek -wat hom rue duidelik verontskuldig het rue - in herinnering geroep.
Hoewel Mandela vroeg in sy toespraak MK-lede se vaardighede en dissipline aangeprys het, het hy standpunt ingeneem teen dieversoek dat die ANC weer gebruik maak van gewapende optrede deur .MK. "Ons weerstaan daardie aandrang. Diegene wat voel dat onderhandeling nie ver genoeg gaan nie, hier is optrede wat julIe kan ondemeem: rnassaaksie," het Mandela gese. '
HOEWEL MANDELA IN besonder gereageer het op Mokaba, het hy ook probeer om gemoedere te kalmeer en volgelinge op te roep om die leiding van die ANC-Ieierskap te aanvaar.
Daar is reeds aanduidings dat die leierskap van die alliansie besigis om beheer te verloor oar hul volgelinge. By verskeie van die opmarse in Soweto het ANC-ondersteuners, in teenstelling met ANCtradisie, openlik wapens soos pangas, byle en stokke gedra. Die taktiek is moantik daarop gemik om die , kwessie van tradisionele wapens en die beweerde . partydlgheld van die polisie jeens Inkatha op die spits tedryf. '
'n Verdere ontwikke1ing in die verband is die optog wat Numsa (National Union of Metalworkers of South Africa) inJohannesburg beplan vir 26 Junie. HulIe dreig om 50000 werkers die strate in te stuur. Volgens bronne is die Cosatu-leierskap die herrie in oor die opmars, waaroor hulle nie eens geraadpleeg is rue.
Die verlies aan beheer strek ook da1k verder as bloot die volge1inge. Daar is reeds aanduidings dat sekere elemente in die ANC-Ieierskap die veldtog van massa-aksie nie bloat sien as'n verdere strategie in die onderhandelingsproses nie, maar as 'n eerste stap in magsoorname.
Die verlies aan beheer vuur vrese binne die ANCtopleierskap aandat enige tekort aan dissipline die regering 'n verskoning sal bied ominte gryp- en die moontlikheid van 'n noodtoestand wat gebruik kan word om die ANC lam te Ie en vordering na 'n tussentydse regering daadwerklik te vertraag, nie uitgesluit nie.
'I
AQAINsTthe backdrop oftheANC alliance's mass action campaign at least 34people from Bolpatong squatter campwere killed byrampaging Inmates of Kwamadala hostelInthe early hoursof Thursday morning.
According to survivors ofthe atrocity -Indiscriminately launched agaInst men,women, children, pregantwomen aswellas property, withatleast50 houses being bumt out - It was Kotze's ownpolice force who escorted the murderous bands ofImplsIntothe settlement
Hostel dwellers, armedwith guns as well as spears, pangasand other varietiesofwhatthe govemment likes .tocall "traditional weapons·were seen by residents to have disembarked frompolice cassplrs onthe outskirts ofthe settlement Inthedarkhoursofthe morning.
Residents also claimthatpolice watched asthe massaae was taking placewithout taking anystepsto Intervene. They Insistthat ballistics tests willshowthatat leastsomeof the deadwere killed by police bullets.
The Bolpatong horror-oneoftheworst such Incidents ontheEast Rand sincethe Swanleville massacre where morethan70 people died-merelyfuels fears, said ANC PWV representative Ronnie Mamoepa, thatthestateIs, attempting to turn peaceful mass action into violent confrontation.
Then, the ANC fears,the government canfindan excuse to declare astateof emergency andcrackdown on legitimate protest byIts opponents - despite thefact thatnotoneofthemorethan60 deaths In politically motivated violence sincethe launch ofthemass action campaign on June 16hasyet been convincingly asalbed tothe organlsatiom':.IVOR POWELL
Peterson (Foto: Sarah PraIQ
spesiale verslag
UITTREKSELSUITDIE GESPREKKE WAT JOHN HORAK METVWBGEVOERHET, VERSKYNOPDIE VOLGENDE PAARBLADSYE. HORAK HETINALLEGEVALLEDIE VOLLENAMEVANDIE BETROKKENES GEGEE. VWB ISEGTERDIELAASTEPAAR JAARHERHAALDELIKDEUR POLISIE-OFFISIERE ENSTAATSAMPTENARE MET STAATSGELDWEENS BEWEERDE LASTER GEDAGVAAR. SELFSALWENVWB DIE SAKE,ISDIEREGSKOSTEGEWELDIGHOQG-SOOSDIEGEVALMETGENLLOTHAR NEETHLlNG,WIESE SAAK VWBR1MILJOENUITDIESAKGEJAAG HET. VWB HET NIEDIEFONDSEOM WEER DEUR s6 'N OEFENING TEGAANNIE,ENHETNA
'n positiewe rol in die NuweSuid-Afrikakan speel ," se hy
Uitdie wydlopende gesprekke wat VWB met Horak gevoer het, het dit onder meer geblyk da t:
•Die veiligheidspolisie het die SAUK en koeranre behoorlik geinflltreer met agente wat help om die nuus te manipuleer en disinformasie teplant ;
• •die Swart Bewussynsleier Steve Biko is inderdaad deur 'n pollsieman 'van Port Elizabeth doodges laan en die polisie het die geregtelike ondersoek nasy dood mislei;
•die veiligheidspolisie het by talle geleenthede dielaaste paar jaar bomme geplant enmense aangeval vir politieke effek en dan 6flinkse6f regse aktiviste daarvoor geblameer;
•die veiligheidspol isie onderskep di e p ubliekse pos op groot skaalso nderen igernagtiging en heelwat van die posstukke word ge st eel ;
• die p olisieluis terd uisen de mense se telefone af sonde r eni ge magtiging :
• tjeks van vakbonde is in die pos ges teel o m rweedrag te saa i en die geldin operasi es teen die vakbonde te gebruik; en
'MEr.DI EPO SIE
DIE NUWE SUIIl-AFRIKA NOOrr WERK NIE'
in die Suid·Afrikaanse Polisie, 'n houding wat die dsburgers minag en 'n alTogansie "datwette net daar " . Oit is die woonle van lunenant·kolonel John Martin uksevolle geheime agente'oon wat jare lank 'n senior was en later 'nsenior pos by die Slaalsveiligheidsraad
Da ar is "diepgaande privaatheid en burgerre gtevan is vir mense bune die ·poli.sie Horak, ee nvandie SAP se m joernalisby Engelstalig ekoe beklee het. Horak hel andema. r-geledeop afgetree weens die emstige morele pro bleme at hymet die erkswyse en etiekvan die gehad het. Hy het na sy aftred eonder meer as skakelbeampte van die Apostoliese Geloofsending ge elte. Horakhet'nreeksgesprekke met MAX DU PREEZ gevoervoordat hyverlede week op 'nbUite landsereis verlrek het na vrese dat die polisie hom sou kwaad aandoen
DIE bestaande polis iema g van Suid-Afrikasal fu ndamenteel herstru ktu reer en van regsgesinde en korrupte senior offlslere gep urgeerm oet word asdit enig e pos itiew e rol in die ontluikende nuwe gemeenskap wi! sped , se Horak. Horak , 52 , wat sedert 1979reeds 'nofflsier in die
veiligheidspolisie was , se dieSAPhet ' n "empire op syeie" geword.
"As die kultuur v an minagting van die reg , minagting van lands burgers se basiese regte , korrupsie, afpersing en dirty tricks nie heeltemal uitgewis word nle , is daar min hoop dat die polisie
• die moontlikheid van'n staatsgre ep deur di e p olisie en weermag word dielaasterw ee , drie jaar gereeld onder senior pollsie-offls iere bespreek. Die meeste lede van die polisiemag s teun d ie Konserwatiewe Party, terwyl groot get a ile jonger konstabels aktief is in die AWB Horak word nou deu r die polisie gesoek. ' n Majoo rDavidson, wa t se h ytree namens generaal Gloyop , wou byVWB weet waar hulle Horak in d ie hande kan kry o m dat h ulle hom wo u o ndervra Horak se hy word al die laastejaar gereeld d eur die polisie lastige geval en geintimideer - daar wasselfs al ' nmislukte aanslag op sy lewe - omdat die polisie geweet her dat hy weens gewetensbesware uitdie mag bedank het
H orak het ty dens symerkwaa rdige loopbaan gevorder tot ' n sen ior redaksielid van die Rand Daily Mail d ie h oof-subre da kteur van die Sun dayExpress en d ieMorning Gr oup-bestuurde r van die koerante van South African Associa ted Newspa pers. Hyhet ook 'n ryd lankas sub-reda kte urbydie Londens e Da ily Mail gewerk waa rh y heelwat intelligensiewerk gedoe n e n on derm eer dieDefence an d Aid Fundgeinfiltr eer het
In 1985her hy sy dekking asjoe malis laa t vaar en is h yasma joor in die veilighe idspolisie a angestelas dievoo rsltter va n di e StrategieseKomm unikasiekom itee van die sekre tariaa t van die Sta atsv eiligheidsraad - die primere liggaam wa t diestaat se "dirty tricks" op politieke opponente uitvoer
Metsy aftrede het Horak gloe iende geruigskr ifte van die destydse minister van Wet en Orde , Adriaan Vlok , endie kommissaris vanpolisie , genl]ohan van der Merwe , gekry. In 1989 het hydie SAP seMedal je vir 10 jaar Getroue Diens en Voorbeeldige Gedrag ' van die kommlssarls onrvang.
Horakse sy Christenskap is vir hom die belangrikste ding insy lewe , en dit is juissy geloof wattotsy ernstige gewetensprobleme metdie gebruike en etiek van die SAP gelel het
spesiale
" VAN KIMBERLEYSE BOERSEUNTOT ENGELSE
, JOHN MARTIN HORAK is op 9 Julie 1940 in die dlstrik Gordonia gebore.Sy ma was 'n nooi Zandberg, sy pa van Tsjeggiese herkoms. Die gesinhet later getrek na MarientalinNamibia, waar sy pa" 'ne1ektriese werkwlnkel beginhet,
Horak se rna het, in sy eie woorde, 'n obsessie gehad oor Afrlkaner-nasionalisme en was - in 'n aktiewe leiersposisie in die Ossewa-Brandwag. Sy pa was nie so polities ingestel nie, maar na 'n: familietwis het sy suster, Baby, hom bydieSmutsregering gaan aangee omdat hy radio-boodskappe aan Duitse duikbote sou gestuur het. Die Horak· gesin het toemetfietsegeylug na Horak se oupa in Kimberley. :
Horak hettoeinKimberley grootgeword. Hulle was agt kinders en bale arm. Horak het 'n problematiese verhouding met sy 1'a gehad. Hy se sy pa was ontevrede dathynie'n macho-sportman was nie, want hy is met'n gebreklike voet gebore.
Die .Hoerskool Diamantve1d was' 'n nes van Afrikaner-nasionalisme, rassisme en anti-Engelse sentiment - dingewaaraan die jong Horak geesdriftig deelgeneem het.Hy het gereeld deelgeneem aan klipgooi-aanvalle opdie naburige Engelse skool en aan boikotte van Engelse en joodse sakeondernemings. Toehymatriek skryf in 1957, was hy al 'n bekende heethoof wat gedurig briewe in plaaslike koerante geskryf het oor die miskenning van Afrikaans.
"Ek het van jongs af al geweet ek wil 'njoernalis word en niksandersnie," se Horak. Die Afrikaanse koerante hetdestyds net gegradueerdes indiens geneem, en daaromhet hy toe 'n leerling-joernalis by dieDiamondFields Advertiser geword, Kortdaarna,vertel Horak, het 'n familielid van hom wat 'n speurder by die Diamanttak van die pollsie was, hom genader omas dlamant-agent op te tree. "Dit wasdie begin van my dubbele lewe. Dit sou drie dekades lank duur.":
Om hom meer bekend temaak in diamantkringe, se Horak, is 'naanklagvan onwettige diamanthandel teen hom opgestelenhyis injanuarie 1961 daaraan skuldig bevind.
\
DIE PRETORIA NEWS, waar hytoe gewerk het, het sy bedanking na diekrimine1e oortreding aanvaar en daar isvirhom 'n pos by Nasionale Persse OOSKaaplandse koerant,Die Oosterlig, "geskep" sodat hy 'n aktivis,HaroldStrachan, kon gaan dophou. Hy het hom gou ingewerkinlinkse kringe - en was s6 suksesvol, se Horak,dat die plaaslike polisie selfs'n verslaggewer aangese het om op hom te spioeneer.
DieOosterlighet ongemaklik begin voel met so 'n "linksgesinde" in die personeel, en die destydse Republikeinse Intelligensiehet vir hom die pas 'as redakteur vanSasolNuusgereel.
Van daar is hynadie SAUK, en hier het Horak se loopbaan asspioeninalle ems begin. As skrywer en redigeerder van nuusbulletins moes hy in opdrag van sy base in Republikeinse Intelligensie die nuus manipuleer, stories"plant"en propaganda saai.
In diemiddel-sestigerjare is Horak gevra Om aansoek tedoenom'n pas by die Natal Mercury om
te gam spioeneer op Peter Wellman, 'n joernalis by die koerant. (Wellman is deesdae 'n senior joernalis van The Starin johannesburg.)
Wellman het later die redakteur van die swart uitgawe varidie Rarid DailyMail geword, en Horak is ook Johannesburg toe om as sub-redakteur van die koerant te werk. Bydie Rand Daily Mail was sy hanteerder majoor Johan Coetzee, wat later kommissaris van polisie sou word.
se terwylhy by die Rand DailyMail gewerk het, was hy een oggend ' dee! van 'n pollsiewaamemingspan by die stasie toe hy per ongeluk die verkeerde tas optel en daarmee weghardloop. Die uniform-polisie het hom gevang, en am nie sy ware identiteit weg te gee nie, se hy,het die veiligheidspolisie gese hy moet hof toe gaan. Hy het 'n opgeskorte vonnis vir diefstal gekry. Horak se hy weet die polisie gaan hom nou probeer diskrediteer met die krimineleveroordelinge. Maar, se hy,diebewysdatdit nie werklike kriminele oortredinge wasnie,isdiefeit dat hy nie net 'n senior polisie-offisier geword het nie, maar ook die hoogste sekerheidsklaring gekry het wat daar is.Mense met werklike kriminele rekords kan ditnie kry nie.
"Maardithet'n slegte smaak gelos dateknouin die oe van my vriende en kollegas as'n dief beskou is.Ek het gevoelek moet uit die skadu-lewe uitkom, maar aan die ander kant het ek nog sterkgevoel oor my Afrikanerskap en die aanslag 01'die land, en ek het gebly."
nn.r. IIIUIK.: JOlIN MARTIN HORAK
AmlU8.: PO BOX 7742, PRETORIA 0001
SOUTH AFRICA
arI%B 9TH JULY, 1940
11r.aa: UPINGTON, SOUTH AFRICA
aRU'AL lura.: SINGLE
<:%l'UD.IIII: SOUTH AFRICA
AFRIKAANS AND ENGLISH
DIAllANTVELD PRIMARY SCHOOL, KIMBERLEY (1946-52)
DIAllANTVELD HIGH SCHOOL, KIMBERLEY (1953-57)
.=:1:1:8: ARGUS JOURNALIST CADET TRAINING SCHOOL (1959);SOUTH AFRICAN POLICE EXAMINATION TO RANK OF COMMISSIONED OFFICER (1963-74);GENERAL INTELLIGENCE TRAINING (VARIOUS 1970-78); COMPREHENSIVE COURSE ON SURVEILLANCE/COUNTER SURVEILLANCE; INTELLIGENCE GATHERING;COUNTER ESPIONAGE (1978);COURSEIN STRATEGIC COMMUNICATION - SA NATIONAL SECURITY MANAGEMENT SYSTEM -TO DEVELOP POLITICAL AND INTELLIGENCE STRATEGIES BOTH OVERT AND COVERT (1985); SA PUBLIC SERVICE MIDDLE-MANAGEMENT TRAINING COORSE FORSA POLICE (1986); WITWATERSRAND UNIVERSITY GRADUATE SCHOOL OF BUSINESS - SMALL BUSINESS MANAGEMENT (1984),
REPORTER:DIAMOND FIELD ADVERTISER (1958-60) SUB-EDITOR:PRETORIA NEWS (1961);POLITlCAL AND MUNICIPAL AFFAIRS
REPORTER:DIE OOSTERLIG, PORT ELIZABETH (1962); EDITOR: SASOL NEWS (1962-3); SOUTH AFRICAN BROADCASTING CORPORATION NATIONAL NEWS: SUB EDITOR AND POLITICAL COMMENTATOR (1963-5); FINANCIAL SUB EDITOR:
HORAKISIN 1968vir twee jaar naLonden, waar hy by die DailyMail,die Evening Standard en die Sunday Times gewerk het. In 1970 is hy terugna die Rand DailyMailas assistent-hoofsub en kopiekeurder. Twee jaarlaterishy aangestel as hoof-subredakteur van die Sunday Express, en van 1972tot1975 was hy 'n produksieredakteur en assistent totdie redakteur van die Financial Gazette.
In 1976het hy die wereld deurrels om navorsing te doen en voorspraak te maak virdie Departement van Inligtingse koerant, The Citizen, en hy was 'n kart rukdie asslstent-redakteur daarvan
Daarnawas hy twee jaar by The Startot hy in 1978 'n senior posisie by die Sunday Times gekry het.
In 1984ishy aangestel as die bestuurder van SA Associated Newspapers se Morning Group, wat die meeste Engelstalige oggendkoerante in die land insluit.
Aandie einde van 1985 het die polisie hom opdrag gegee om sy klandestiene werk as joernalis te staak, Hyisas majoor aangestel by die veiligheidspolisie se hoofkantoor in Pretoria.
In 1986washydie voorsitter van die geheime Strategiese Kommunikastekomltee van die sekretariaat van die Staatsveiligheidsraad.
Teen die einde van1990 het hy op versoek vroeg afgetree metdie rang van luitenant-kolonel. Tot hy onlangs die land verlaat het, was hy 'n versekeringsagent by Sanlam en later die skakelbeampte van die Apostoliese Geloofsending.
NATAL MERCURY (1966-7); SUB-EDITOR: RAND DAILY MAIL (1967-8); STAFF SUB EDITOR: LONDON DAILY MAIL; FREELANCE SUBBING LONDON EVENING STANDAR AND LONDON SUNDAY TIMES (1968-70); copy TASTER AND DEPUTY CHIEF SUB EDITOR: RAND DAILY MAIL (1969/70); CHIEFSUB EDITOR: SUNDAY EXPRESS (1971-72); PRODUCTION EDITOR AND ASSISTANT TO THE EDITOR: FINANCIAL GAZETTE (19725); DEPUTY EDITOR: THE CITIZEN (1976); SUB EDITOR: THE STAR (19768); SUB EDITOR/REVISE SUB EDITOR AND ASSITANT CHIEFSUB EDITOR: SUNDAY TIMES (1978-84); MORNING GROUP IIp.NAGER: SOUTH AFRICAN ASSOCIATED I NEWSPAPERS (1984-85), 1I0LICI/:l:Iml:LLIc:zJrCli/IIILJ:r.aa% CUUR: 1958-62: TRAINEE ILLICIT DIAMOND BUYING AGENT 1962-68: AGENT SAPOLICE SECURITY BRANCH INTELLIGENCE SECONDED - BUREAU FOR STATE SECURITY SECURITY BRANCH AGENT UNDERCOVER RANKING SA POLICEMAN ORDERED TO CEASE UNDERCOVER ROLE AND BECOME FULL TIMEOFFICER (MAJOR) AT SECURITY BRANCH HEADQUATERS, PRETORIA. SECONDED AS CHAIRMAN OF SOUTH AFRICA'SSTATEGIC COMMUNICATIONS COMMITTEE, SECRETARIAT, STATE SECURITY COUNCIL. CHAl:RMAN, SA GOVERNMENT MEDIA COMMITTEE DURING THE STATE OF EMERGENCY; HEAD - RESEARCH DIVISION, SECURITY BRANCH HEADQUARTERS; SAP LIAISON OFFICER WITH NAT:l:ONAL INTELLIGENCE SERVICE; ADVISOR AND SPECIALIST MEDIA ANALYSER TOOFFICER COMMANDING SECURITY BRANCH AND COMMISSIONER OF THE SOUTH AFRICAN POLICE; CLANDESTINE OPERATIONS, REQUESTED AND GRANTED EARLY RETIREMENT, HOLDING THE RANK OF LIEUTENANT COLONEL, SECURITY BRANCH,
'n Ulteensett1ng vanJohnHorak semerkwaardlge Ioopbaan
: ,
DOODGESlAAN
DIE getuienls voor die geregtelike ondersoek nadie dood vanSteveBiko in 19n is deur diepollsie verdraai en vervals, se Horak, want al die polisiemanne wat by die gevalBiko betrokke was, weet hyis dood weens dieernstige aanranding van 'n sekere polisieman.
Horak het die pollsleman senaamen volle besonderhede aan VWB verskaf, maar na regsadvies het VWBbesluitom voorlopig nie sy naam te publiseer nie. Hy staan egter algemeen bekend onder 'n noemnaam wat hyjuisgekry het omdat hy virBikoso "opgedonner" het, se Horak.
Horak se die polisieman, vandag 'n kolonel in die veiligheidspolisie, was 'n jong polisieman in Port ElizabethtoeBikoop18 Augustus 1977in hegtenis geneem is.Hywas een van die ondersoekbeamptes.
Die polisleman was "geweldig lojaal" teenoor die destydse hoof van die veiligheidspolisie in Port Elizabeth,kol Goosen, wat later as'nbrigadier afgetree het.
Biko het glo een oggend vroeg in September tydens ondervraging beledigings na Goosen gesllnger.
Horak vertel: "Daardie aand het...(die polisieman se naam) 'npaar drankies met sy vriende gaan maak in diekantien, en daar het hulle besluitdit kan nie geduld word dat 'n swart man s6 oor hul hoof praat nie, "Onder ...(die polisiernan se naam) se leiding is hulle toe naBikosesel, waar hy en sy maats hom verskriklik geslaanhet.Bikois vyf of ses dae later dood, en ons almalindiemag het nog altyd geweet hy is dood aan die beserings wat hy
opgedoen het na die aanranding."
Landdros Prins het in sy uitspraak gese Biko is dood weens 'n "hoofbesering met daarmee gepaardgaande breinskade", Mediese getuienis is gelewer dat hy 'n hou teen die voorkop moet gekry het.
Volgensdie landdros het Biko waarskynlik die besering opgedoen tydens 'n gestoei met lede van die veiligheidstak die oggend van 7 September.
Polisiemanne het vroeer getuig dat Biko die oggend 'nstoelna hulle gegooi het en dathulle gestoei het om hom te bedwing. Dit was dieenlgste keer dat hulle flsiek hardhandig met hom was,het hulle getuig.
LanddrosPrins het sy uitspraak afgesluit: "The available evidence doesnot prove that the death was brought about by any actor omission involvingor amounting toan offence on the partof any person."
DIE SAp·BOMPLANTERS
DIESA Polislehetalverskelekeredieafgelopepaarjaar bomme geplantofterreuraanvalle op mense gedoenom'n sekere effekte verkry, endan6flinkse6fregse radikale daarvoorgeblameer, Horak. Eenvoorbeeld Isdiegebeure rondom Richard Attenborough sefilmoorSteve Biko, Cry Freedom.
Horak wasIn die tyddaarvoor verantwoordelik om publikasies enfilms namens die veiligheldspolisie deurdie Beheerraad opPublikasles verbied te kry.
"EkIs opdrag gegee omtesorgdat Cry Freedom nleIn Suld-Afrika vertoon word nie. Ole beheerraad hetdiefilmtoeafgekeur, maardieverspreldersdaarvan het geappelleer.
"ProfKobus van Rooyen Isselfsdeurdieminister Ingeroep en onder druk geplaas om die verbod te handhaaf, maarhyhetdeurgedrukenditIs goedgekeur. Ole pollsle en die regering waswoedend.
"Toe kom die eerste Vrydagdat Cry Freedom by'nklomple teaters beginwyshet.En daardie daggaandaartoedrleofvier bomme byvan die rolprentteaters af.Dievolgende oomblik Is ingevolge die Noodreguiasles opdiefilms beslag en.ditisnleverder
'Wat elntlikgebeurhet,isdlt: Generaal '" (hyverskafdie naam) hetaan brigadier .., (hy verskaf die naam) opdraggegeedatdiebomme geplant word.
"Toe hetdlevelligheidspolisle deurdleStrategleseKommunlkaslekomitee die storie op mak joemallste geplant datdaar Inllgtlng IsdatAzapo busse vol swart jEiugdlges wou organlseer endeurdiestratewou marsJeer omteendieprenttebetoog, endatdieAWB beplan om die Jeugdiges voortekeerenIndiestratemethullete baklei. Oltwasalles ultdiedulm gesulg, maardie koerante hetdltgesluk."
Horak die Cry Freedom-episode hettoetot'n pollsle-vendetta teen Kobus van Rooyen gelel.Inopdragvan'n generaai ...(hygeesy naam) is daar toe probee.r om Van Rooyen sehulsafte brand, maarnetdie kombulsdeur Is afgebrand.
HORAK toe hyIn 1963 bydieSAUK aangestel is,wasCarel NOffke, deesdae professor in ,A.merlkaanse studies aan RAU, die politieke korrespondent endie "senior agenf onderwle hyaswerknerner van Republikelnse Intelligensle gewerk het. Hultaak was veral omdienuuste "manlpuleer".
Horakvertel'n omhulrolte lIIustreer: Arthur Goldrelchen Harold Wolpe, wat deelwas van die Rlvonia-aangeklaagdes, ontsnap op 11 Augustus 1963 enkornop 28 Augustus in Franclstown In diedestydseBetsJoeanaland aan. Dieselfde dagland'n Dakota van die East African Airways opdie Welena·lughawe bultediedorpomhulle na Dar-es-Salaam te neem.
HorakenNOffke wasdie oggend van29 Augustus aandiensbydie SAUK. In opdrag vanhul base byRepublikelnse skry1 hulle 'n nuusbulletln watom sewe-uur die oggend uitgesaaf word met die drarnatiese en trlornfantelike nuusdatdie Dakota ontplofen uitgebrand het.
Daarwas net een probleemple: Ole vllegtuig heteers'nhalfuur na die bulletin, om haif-agt, ontplof
Daarhet ook g'nbaan daama gekraalnie.
HORAK se hyhet dikwels ernstige bedenkinge gehad oor die werk wat hy doen enselfs daaruit pro beer kom.
"Ek is 'n Christen, en as ek ietsmoet doen wat nie strookmet my / Christelike beginsels nie, dan hetek ernstlge probleme -alisdit opdragte van my meerderes of al is dlt sogenaamd in landsbelang, Ditismy Christenskap wat my uiteindelik uitdie polisiernag gedryf her," se hy.
Deur diejare, se hy,het hy by verskeie geestelike leiersgaan hulp soek met sy gewetensbesware, ook by pastore van sy eie kerk,die Apostoliese Geloofsending (AGS), "maar hullehet meestal gedink my ondergrondse polisiewerk is 'n wonderlile patriotlesebydrae".
Uiteindelik hethyin1983 by dieArnerikaanse konsulaat in]ohannesburg ingestap en formeel om politieke asiel aansoek gedoen. Diepolltieke offisier van 'die konsulaat, KeithMcCormick,het na navrae teruggekom en gese weens die verhouding tussen dietwee lande souditbalemoeilik wees om hom aslel toe te staan. McCormickhet hom gevra of hynievirdie Amerikaners 'n "paar werkles" wil doen nie,wathy toe gedoen het.Hy en McCormickhettoe goeie vriende geword.
PERATI N MAN E ARDEN
THE South African Police haveoften been accused of being behind petty dirty tricks against opponents of the government. Horak's anecdotes confirm this suspicion.
Like the story he tells about Father Cosmos Desmond, a Methodist clergyman who was known forhis opposition to govemment policies.
"The old father gave thestate alotofproblems. Iwas watching hishouse one morning when I saw him leaving on his bicycle. Further down the street I saw a group of Boy Scouts who were onwhatthey called abob-
a-jab-project.
"Iwentupto them, pretended the father's manse was my property and told them I wanted to change my garden completely. I offered themmuch more money than they asked for and told them todigupthe lawn, every plant, tree and shrubinthe garden. Themanse actually hadavery beautiful garden.
"Twohours later therewas nothing left. I watched Father Desmond later through my binoculars arrive atthe manse. He could not believe it,and looked around tosee whether he had the right address.
Olewrak vanEastAfrican
AIrways se Dakota (Fotoult:
RlvonJa Masker afl deurLaurltz Strydom)
STEALING CHEQUES AND INTERCEPTING MAil
The Soulh African security police are past masters of dirty tricks, the man who should know • he played some of those fricks himself. Here he tells the story of the'widespread interception of mail and the theft of trade union cheques
JOHN HORAK says he had first hand knowledge ofa police campaign to steal cheques sentto trade unions fromtheir branch offices.Theaim was to sow division among union ranks.
Horak says the security police's intelligence division in the DeVilliers Building inPretoria initiated a project in which cheques to and from trade unions were intercepted, mostly at themain Jeppe Post Office in Johannesburg. These cheques were then paid intofalse accounts and the money used in operations against the unions.
When the union head office would enquire from branches why they did not pay subscriptions, for instance, the branch office would replythat they did and even produce receipts or used cheques coming back fromthe banks.
This operation, says Horak, was perfected by a brigadier (name supplied) of thesecurity police in Port Eliza beth. Itcost the trade unions alot of money and cast suspicion on many officials who would not be trusted again.
By now the unions have learnt their lesson, says Horak, and they only use couriers or bank drafts. Horak spent thelast period ofhis career in the security police as head of the "library".
"One ofmy first functions wasto oversee the interception of letters from members of the public, mainly taken at Johannesburg's Jeppe PostOffice, and then to evaluate it. There isaspecial staff atthis post office handling this and they work froma place they call The Hole.At one timeIhad about a thousand pieces of mail coming through to me every week," saysHorak.
He says very sophisticated equipment is used at Jeppe Streetto open and close letters and parcels. Veryfew letters coming from outside the country or addressed to someone outside arenot scanned, says Horak.
There are special security police andMilitaryIntelI igence staffatthe post office forthiswork, but they
mostly only read those lettersthat they have been authorised to. The other letters and parcels 'are intercepted by Post Officestaff clandestinely recruited forthis, and who mostlydoitforthe money, saysHorak.
SOMETIMES DISHONEST policemen stole money or other itemsfrom the mail.Horaksays the police once stole a large amount of money thatcame from ' abroad for de Beyers Naude. Healso says the "finest selection of pornography" inSouthAfricaisto be found at John Vorster Square - all stolen from the mail.
SaysHorak: "Thousands of persons' post vanishes weekly, and it all ends up in the same building in Pretoria. There isafivestorey building with one largefloor full of books and documents - and every book and document was stolen.It is above the... (he gives the name of a pharmacy) in Pretorius Street. "My deputies at that time who couldverify all this were Leon van der Merwe, who is now a Tukkies official, and Charl van der Merwe, now in charge of security police training inPietersburg."
Horak alsotells how the baggageof members of the public are regularly searched at airports: "In the course ofthis letters operation ofmine,I would pick upaletter where a person would be travelling abroad orso.I would then gotoJan Smuts and go through the person's baggage.
"When you book in your baggageat Jan Smutsit goes down a conveyor belt and down there they have people trained in locksmithing and all sorts of things.They go through yourthings or take somethingfromit and then send itoffto the plane.
"By the way: you should alwaysgo through the check-in point aslate as possible,they must almost call your name, because if you check inan hour before thetime you have a100 percent chance of everyitem being searched. Thelater you check in, theless time they have." "
]oUJtrnalist, Mr.s. Dfandela held
Cilpe Times Correspondent
JOHANNESBURG.-Mrs. Winnie Mandela and Johannesburg journalist, Mr.John Horak, were detained by the SecurityPolice in Johannesburg yesterday, questioned at John Vorster Square police head'quarters and released.
The Cape Times report onthe Horak andWInnie· arrest
WINNIE'
ONCEhehadestablished himself atthe RandDailyMail, John Horak startedmoving freely Inlett-wing circles and was trusted bymany involved inthestruggle against the government.
It even developed Intoa frlendshlpwlth WInnieMandela. -I admired herverymuchatthe time; says Horak. Mandela trustedHorak enough toaskhimtotakeher children fromJohannesburgto Waterford School In SWaziland. Horakbecamewell known at Waterford. At one stage therewerefearsthattheMandela children mightbekidnapped-and instructions weregiventhatthe Mandela childrenwerenot allowed toleavetheschool groundswithanybodybut Horak.
Through thesefriends Horak wasabletospyonpublic personalities suchas photographer Peter Magubane and senior counselGeorge Blzos. (Ironically, Horak approached Blzosforhelplastweekbecausehewanted tosuethecommissionerof pollee for defamation atter the commissioner Impliedthathewaslying about the tappingof Judge Dldcott's phone.)
HoraksaysWinnieMandelaaskedhim .once tolieIn court when shewas charged with meeting Magubane, like WInnie alsobannedatthetime.Hesaysheactually wenttoBlzos'officeand made a statement thatWinnie waswithhimatthetimeshewas supposed tobewith Magubane. Butthenext momlng when hewas supposed totestifyabout it incourt,his handler, major (later commissioner) Johan Coetzee, warned himnotto.He thendidnottumupat court.
During thistimeWinnieandHorak, whowas then chief sub-editor ofthe Sunday Express, were arrested togetherandquestionedat John Vorster Square. Their arrest received wide pUblicity In local andforeignnewspapers.Accordingtothe Rand DailyMail report,Horak saidhewasquestionedforanhourandahalfonhis association withMandela.The report states: "He was then warned nottoassociatewithMrsMandela and told hewould be hearingfromthe Security Police."
This incident andthepressreports helpedhimtremendouslytobuildhiscredibilityontheleft.
Hewassotrusted,In fact, thatonenighthewas phonedandaskedtogotothe Noordgezlcht church In Soweto.Hewasmet by a group of people who showed himmanypetrolbombsand dynamite sticksandasked his advice abouthow to blowuptheAfrikaansteachers trainingcollegeInBosmont."' encouraged them togo ahead. And whenthey arrived atthe COllege, mostof them were arrested."
Kol John Horak en die kommissaris van Polisie, genl Johan van der Merwe, gaan da lk in die hof haaks wees. Horak het aan VWB vertel hoe regter John Didcott van Natal se telef oonde ur die veiligheidspolisie afgeluister is, maar die kommissaris se woordvoerders houvol dis 'n leuen. Horak wil nou vir laster dagvaar, skryf MAX DU PREEZ
For just R2599 you can celebrate our birthday in South Africa by .havinga ball in Germany.
W e 're cel ebrating 3 0 y ears service i nSout h Africaby giving y ou aLuft hansabirthdaygift Asp ecial fareof just R2599 to Fr ankfurtandback, in clud ing flights betweenCapeTown, D urban , Port Elizabeth andJ ohanne sburg on FLiTESTAR
For more information o nwhat " Lufthans aplus" canoffe r you , ando ur special re duced far esforchildren , callyo ur TravelAge nt or Luftha n sain Joha nnesb urg484-7522 , Cape Town25- 1490, D urban 3 05- 4262 o rPretor i a 21 -8565
Lufthansa
- DIE SA Polisie se afdeling Open b are Betrekkinge het verlede week w eere ens , ondanks al die getuienis , ontken dat daar ' n leer oor regter Didcott gehou is , e n gese dat daar nooit magt iging wa sv irdiem eeluistering van die regter se telefoon nie
"Indien meeluistering weipl aasg evind het, het dit wederregt elik gesk ied ," se di e verklaring
Die ve rklaring l ui voorts :"O ud- ko l Hora k hetbrig adier Gert]oubert , h oof v an die polisie sereg sdienste , telefonies oar die o n de rh aw ige aangeleenth eid ge nader e nin ' nv ertr oulik e gesprek oma dvies gevra Brig]ou be rt beskik p e rsoonlik oor h oe genaamd geen felre nie e n h et bloat aan die hand vanoud -kol Ho rakse w eergawe' nm ening uit gespre ek."
Enda n gaan di everklaring voort : "Omdit as sta wing vir oud-kol Horak sebe weringe te gebru ik , is ' n aa nduidingvandi euite rstes w aart oe d ie Vrye Weekb/ad ber eidisamte ga3;n om d ie polisie te pr obeer d iskredite er."
W atdiea nonie meu itreiker va n d ie ve rklaring e gter verswyg , is datekin Horak se k antoor g e sit e n l ui sterh et na ' n telefoongesprek wa th y metd ie komm issaris vanPolis ie, ge nl]oha n vande r Merwe , g ev oe r het. Vander Merwe hetmetHorak saamgeste rn dat h yaa ndie media rnoetse dat d ie beweri e so os aanvanklik gepubliseer ,"inw eseko rrek " was
Watdie u itreiker oa k verswyg , o f c1 alk nie van we et nie , is dat Horak o ak diesaa k met 'n and ersenioroffisier- die keer een wat self metd ie Did cott- ep isode gem oeidw asbespre ek het Die hetuitge vaarte en d ie skakel afdeling v an die po lisiee n d ie woordvoerders van dieminister van Wet en Orde oor hul reaksie op die Did cott-sa gee n gese hulle "w eet duidelik nie w at h ulle se nie " ,
DIEOFFISIE R HE T ty densdieg esprek die bas iese feiteso os d eur Horak gestel , bev estig en Horak aangera ai "omniesy integriteit pryste gee nie " enbysy storie te staan, H y het Horak aangera ai am te verduidelik dat "d iery e anders was " toe die meeluistering plaa sgevind het , en dat die openbare skakeloffls lere niks vandie koverte sake vandieveilighe idspolisie
va n c1estyds geweet h etn ie Hor ak self se: "Diew aarheid s al nog uitkom
Diem eel uistering van die regte r se te lefoon wasin o pdrag v an senior offisiere , e nda ar is heelwa t polisiem ann e - enm instens een joernalis,MartinW elz -watwe erdatclaar' n volledige leer o or die regte r be sta an het ."
Voorverlede w eekhet VWB ' nbriefo ntvang van 'nlidva n die veiligheld spollsiewa t saarn m et Hora k gewerk het waarin Ho rak se bew eringe g estaaf word
Die b rief w asvirp ublikasie bedoel , maa r diep olisiem an h ettoe gebe l eng ese h y isd eur offisiere g edreig oord iebrief, e n VWB g evra o m ditnie te pu bliseernie Hy w eerni eh oe die polis ie van die bri ef tew ete gek orn het ni e, VWBhet beslu ito m niedie polisiem an se naamt e gebruik ni e , m aar w eidie brief o mdat Horak s eintegrit eit hiertersp rak eis
DIE BR IE FLUI :
Ekrea geerg raag op "Diepoltst e bet die regterse foon afgeluister , se k olonel - SAP se infam e leu en " (VWB 22 -28 Me t). Graagbeaa m ek die/eft dat Iuiteoloneljob n H orakentail s di e sk abe lbeamp te va n di eA GS (Apostoliese Geloofsendtn g) in opdrag van meerderes moes optree Ty de ns my tydpere uiatels saam met lutt- e olon el john Horak , bydie toenogVeiltghetdsboofleant oor(u a ndag Misdaad-tnltgttngsdtens) gewerkbet, bet ekdteboogste ag ting en respek v irh om g ekry Asdt nge uolgens Joh n nie "lek ker" w as nte, heth y d it pro nt utt
Hy is'n man m et uaste begi nsels e n sy openbaring oor regt er D idcott wys da t b y 'n man van sy w oord ts en graag op '11 m ootm antera llesioattydens d ie "totale aanslag era " gebeur b et, n ie pro beer verbloemnte Verg elding hoe/ by nte te vrees nie, want by is 'n man wat die Woord u ttdra en God sal hom besherm As age nt tnr 2 7 jaar bet by dan o ok na aan sy Skepper geleef.
The Minister, the prostitute andthebomb
Horak tells the story of asenior politician well-known among senior policemen for his sexual antics - he is amember of the present cabinet who nearly got caught with his pants down. VWB decided not to divulge his identity
"TIlE ministerin question went,ashedidseveral timesinthepast, to visitacertain prostitute in the centre of Johannesburg. Buthistiming was terrible: thatsameeveninga huge bomb exploded at the nearby Johannesburg CityHall.And the minister was,ofcourse, without hisbodyguards.
"Newspapers reported thenext morning that shortlyafterthe explosion theministerwasat the scene.
"Generaljaap Joubert, oneofthebest policemen we haveeverhad, was called in by ministerAdrlaan Vlokthenext morning. Vlok demanded to know why theminister did not have his security guards with him,and Joubert replied thatVlok should ask hiscolleagueinthe cabinet himself.
"Vlok wanted to know whether Joubert knew where theminister was that night. Joubert saidyes - but when Vlok asked himtosay where, Joubert refused totell.
"Thatwasthe beginning oftheend of joubert's career.Thenext day Joubert wastransferredandthat morning,infront of many officers,genl johan van der Merwe(now Commisioner ofPolice) apologised to Joubert because they hadtotransfer himmeaning itwas Vlok's decision,nothis."
Horak says senior security policemen werevery worried about this particular minister because he_ had become a serious securityrisk.
"Oneday,as he was about toboarda plane at Jan Smuts,apoliceofficer dressed inthe SAA uniform quickly handed him aletter. In itwere full detailsof the woman he was having arelationshipwith,a swimming coach... (name), and his visitstoher.
"Thepolice thought it would scare him and make him morecareful, but the ministergavethe letter toNiel Barnard ofNational Intelligence and saidtherewasasecurityleakNI had toinvestigate-because how could someonegetso dose to him without passing through security?
"Thesexual antics ofthisministerhas become famousamonghis bodyguards and senior security policemen," says Horak.
John Horak Insy Vrymessalaarsgewaad. Hy 56 hyhetblootbydie Vrymesselaars aangesluitomsy war\< asagenthierenindie buiteland te vergemaklik, enis lankal nlemeer'n aktiewa lidnie.Hymoesin1980verhoeddat geheime inligting wat'n verloopte agentvandie Nasionale Inlelligensiedlens aan'n Londense koerantver\<oop het,geplaaswordenhetdit bloot reggekrydeuropdie joernalis saeedas mede-Vrymesselaar aanspraak temaak. Ole Inllgting sousupersploenCraig Williamson sa dekmantel asondervoorsltter vandIeUniversity Exchange Fund In Genbve ontbloolhet. Horak sA diemeeste diplomate en gehelme agenteprobeerom ladevandie Vrymesselaars te word omdat baledeurevirhulle56 oopgaan
John Horak hetwakegelede reeds vermoed datdie porlSie soubeginmet'nveldtogomhomte diskrediteer sodradit bekend word dat hy blnne-Inligtlng oor ongerymdhede Indie pollslemag aanVWB oorgedra hat.Hyhatdie oorspronkJike getuigskrifte wathy na sy aftredevandiedestydse minister vanWeten Orela, Adrfaan VIok, endie kommissarls
van polisle, genl Johan vanderMerwe,
bewys
hyassenior offlSier hoog aangeslaan is. Hier is afdrU<ke van die getuigskrifte
THE LONELY LIFE FA PY
Once anglamorousspy, John Horak has become asad, lonely man with no friends and many enemies. Here he tells the story of his loneliness in his own words and warns young people to stay out of the spy business
I WANT totellyousomething about the life of a spy inthe hope thatespecially young people will be persuaded to stearclearofthis devious role.
Spyingisa strange world.One grows up inSA where since birthyouaretold that a white man, especially the Afrikaner,has been planted at the t"uthern tipofAfricaforsome great purpose, some divine mission. I can remember arrivingatmy grandmother's house when the Nats had been in powerforafewyears.Thereshe was, crying with a magazine open onherlap.I asked her what was "Yrong, and she pointed ata picture. It was the pictureof the first NPcabinetand with tears running downher cheeks shetoldme: Isn't it great -all :T Nationalists,all children ofGod.
Andthis godly businessgotso intertwined with politicsinSAthat you sawitalmostasyour Christian dutytodo certain things.And when an opportunity - comes along where you can get into the shadowy world of spying, itislikeaprayerfulfilled.
Then you getcompletelyinvolved.Letmetell you about the real life of anagent.Togetinto another world,to infiltrate, to beableto playa different role, youhave to sever all links with anything dear to yourself and anything thatyou respect.
The first thing I had todoto convince people that Iam "sincere" was I hadtomoveaway from my family, from my church background. I had to move awayfrom the language -Ihadtomakea joke of it all. And gradually you enterinto an entirely phony world,a world in which reality means nothing, but a worldin which youbegintobelieve, although you hateit.
And then eventually, mixing with people from the other side suddenly yourealise you have become friends,youlike people thatyou meet in this new world.Andonaparticulardayithits you like a bomb,that in factthepeoplethat are your adversariesyou have actuallycometolove.Andat that point you have to break tiesagainand move into another! direction, because then itisavery dangerous role. \ If you read the CIAmanuals, you'll see that one ofthemost dangerous and treacherous things any agent could get into is when he gets his duties confused with ordinary living. In other words, when the people he has to spy on actually become his friends, then the linesbecometerribly confused. Andatthat stage theCIAimmediatelydraws an agent outofthefield.
FOR27YEARSI walked this road.My world was entirely phony. My world wasfalse.My world was a pretenceall the time.Eventhe jokes I was telling at thetime meant nothing,they were vain words. When you sat agreeing withtheBeyers Naude's, the Peter Magubane's, the ZwelakheSisulu's, your mind isworkingovertime. It wasavery tiresome thing. Because you alwaysthoughtwhattosay, you can neverbe spontaneous. It isa very hard thing. It becomes a very lonelyworld.
WhenI was inamanagement chair at SAAN it was
an onerous position. Andat the same time Iwasa senior agent. Now anyone of those two jobs would give ordinary people ulcers and things they. suffer from.But ordinary people can go home at night and share things with people, they can talk out their problems.
In the world I come from,youcan't. Because your real bosses don't have aclue what you are talking about, they don't understand it. They are only interested in productivity. And you certainly cannot talkin your newspaper world about it.
It becomes averylonely world. You become terrlfied to become toocloseto people, you are terrified of people comingtoo close to you.
Ican remember inthe1970sIhada girlfriend at RAU and when she looksback today she must be mystified and puzzled. She used toliveinaflatin Braamfontein and Ican remember one Sunday afternoon at 5 o'clock Iarrived and we were going tooutfor dinner. AndasI walked into the flat,the phone was ringing -anditwas someone telling me there was somebody waitingfor me across the road. Ileft under the pretext thatIwas going to buy aCoke. AndI returned a week later.
She was obviously furious.But what do you tell her?You just laugh, and she thinks you're bad. The relationship couldn't last.
THEN EVENTUALLY YOU aretoldto call ita day, and you get brought in.Nowthat whole world that you havebuilt up over 27years comes apart and falls down.And once you're backin what is supposed to beyour old world ...Let'slookat the practicalities of thisissue.
On the one side the people you hold dear, that you loved originally,your roots, have become estranged, because 27yearsisahellofa long time. You've had verylittlecontact; they have become disgusted with you, theysaw your name inthe wrong context in the newspapers.
An example: when the press reported on me being picked up with Wmnie Mandela, my brother, who isa pastor in Bloemfontein, wrote me aletter along these lines, and tomeit was very serious: After serious prayer and intercession he had come to the conclusion that I had now become beyond the circle of redemption and thatImust please no longer visit the family, that I had burned all bridges. When you come out you cannot pick up all those roots because these people now ina way believe thatyou have taken themfora ride, so they are cross with you; and you don't have much in common any more.
THENYOU ARRIVE back at security police headquartersand your own colleagues have never heard of you.They are all career-minded people and they have all worked out nicely where they're heading for and which position wasgoing to be held by whom. And suddenly out of theblue there is this new man introduced.
They don't know anything of your background, don't even know thatan agent like thatexisted. You're upsetting their whole career structure. You're not welcome.
Others have a deep sense of mistrust. Athird group willbe antagonistic towards you their whole life because when they were desk officers, say on the ANC, they made comments and portrayed things and now you come along and you sayit'sis nonsense, it doesn't work likethis. Then theyhave tofight you.
Then your life becomes very lonely again.So much so that nobody comes tovisit me atmyflat :1l1c1 I have been herefive years. And you become something toothersstill, something... -
Example: there isacoffee place in Pretoria called the Grapevine. I walked inthere one everting for a cup of coffee and there was LouisNel, then deputy minister of Information with some visitors.And when he saw mehe stood up and at the top of his voice said: Come here John, I want to show my friends what arealspy looks like.
You become something likean exhibit. Youlose all sense of perspective and balance.
WHENYOU WORK underground, because ofyour fanatical beliefthat you are doing right you have an incredibly high opinion of the service youserve. When you read inthe newspapers about people being tortured, terrible things being done to people. it doesn't affectyou because you sort of sayit can't be.
And suddenly youarriveon the inside and you become aware thatthese things areforreal. They are happening.
You simply don't know how to handle it.And eventually, whichever way you look atit,theservice -or the company, astheycallit- owns youmind body and soul. And there is no way you can break, they've got you onallsides. It is the only lifeline that isleft to you. And if. takesyoua long timetoget through it,to brt.ak,
I want to address this especially to young people at universities whoget recruited in matric and get preliminary training while they are stillinmatricby spying on the headmaster, etc.I'm thinking ofaguy now working for Johannesburg municipality, with the name ofTony.He comes from a poor background. When he was at Parktown Boys' High,he was already trained tospy on his schoolmasters. He used to bring mehis reports. I trained him.
And that kid growsup in this particular mentality, nothing about himis natural andit is ahellofa life, a lonely life,ahard life; and the rewards arenil, especially inSA.
Out of the depth ofmy heart asa Christian Iwant to warn young people against the enticements coming theirway.Afew of them come outofit.I'm thinking of...(hegives the name ofa senior Johannesburg journalist). Through Aida Parker and myself he actually did minor spying jobsatWits. Fortunately he escaped it- but most are not solucky. I sincerely hope young people will listen tothis.
MASS ACTION
WHAT IS IT TO BE? THIS
Martin Luther King se • nagmerne
OIT raak al vreemder en vreemder hier aan die suidpunt van Afrika. Miskien isdit '0 gevalvan, in dr Hunter S Thompson se woorde, when the going gets weird, the weird get going.
Die jongste vreemde verskynsel is in die SA Polisie se advertensie wat die week in Sowetan geplaas is-dit word hierbo weergegee. Die idee is 'n goeie een, maar wie het nou ooit kon dink die goeie ou SAP gaan vir Martin Luther King aanhaal?
As ons weer ons oe uitvee, dan haal Andries Treurnicht virFidelCastro aan om sy standpunt te steun,
Maar Coretta King is heeltemal reg:dieSAPse gebruik van King se woorde enfoto is 'n verregaande, onetiese misbruik.
Nau's dit daar, nou's dit weg
moet na wit gebiede oorspoel, het ons laas in die Ou Suid-Afrika . gesien. Die arme witmense in SuidAfrika het teen vroeg die week die Derde Wereldoorlog gevrees.
"Die slagorde is opgestel" bulder Bee/ddit uit,En toe is 16 Junie 1992 die vreedsaamste in jare. En Woensdag kom Beeld uit metdie opskrlf "Hou geweld uitwit buurte - Mandela".
Maar die ergste is The Citizen. Doodgewone verdraaiing in Brolloks se hoek. Soosdie hoofberig Woensdag wat se minder as80000 mense het in die ANCse aksies landwyd deelgeneem op Soweto-dag. Maar verder afin die berlg se hulle90 persent van Groter Johannesburg se werkers het weggebly! Sies.
En waar is FW?
ENwaarwasFW op 16Junie?In Ulundi, waaranders?
By dieselfde geleentheid waar FW gepraat het, wys Gatsha Buthelezi ook toe sommer w.ie hr is. Hy veroordeel die ANCsemass action in bale sterk taal, en in dieselfde asem se hy Inkatha sal hom tot mass action wend as hulle nie saamstem met Kodesa-besluite nie!
Shame au Cliffie
BITTERGAL het 'n voeltjie hoor fluitdatCliffSa undcrs groot ambisies gehad hetvir belangrike programme wat hy in Amerikavir 1Vl wou gaan rnaak. En toe weier die Arnerikaners glo om vir hom 'n visum te gee :
En nou, Gorby? '---'
MIKHAIL GORBATSJOF het nogal 'n gewilde figuur in Suid-Afrikageword, en in dieWeste. 'nSoort simbool van anti-kommunisrne eo anti-sosialisme.
Maarvandie mense wat hom so aanhang, gaan dalk verras wees met sy uitlatinge in Jerusalem die week.
"Die eerste sosialis, die eerste om'n beter [ewevir die mensdom te soek, was Iesus Chrlstus," se hyby Kapemaum, waar Jesus van sy belangrikste redes gelewer het, (Hoekom praat Gorby cor Jesus by die Jode?Mis hy dalk iets?)
Gorby verduide1ik hoekom Jesus 'n sosialis was: "Jesus was die eerste mens om vyfduisend mense met vyf brode te voer."
Nou ja.
-,
NP en Inkatha kau hul naels
GAAN die OrganlsasJe vir Eenheld In Afrika (OEA) die Naslonale party (NP) en Inkatha as waarnemers nasy Ielersbyeenkoms die e1nde van de maand InDakar ultnooi?
Die vraag word In regeringskrilge gevra, terwyl daar angstlgdlimvasgehouworddal daar tog OIl die laaste oomblik a laAfrika-slyl 'n formele u1tnodlglng kom.
011 sal die kroon span opPik Bolha se Afrika-Inlsiatiewe die afgelope paar Jaar en besoeke aan 'n aanlal belangrlke Afrikalande deur pres FW de KJerk.
IFP weapons returned
DIE TWEE hoofopskrifte in opeenvolgende uitgawes. van The Star vertel 'n hele verhaal.
Weapons by ;the truckful 'n
Ondiens
BROLLOKS praat nie graag uit die huis uitnie, maar die media is besig r.>m dieSUid-Afrikaanse publiek 'n groot onguns aan te doen.
Sovee! warm lug en histeriese opgeblasery oor mass adion en Mandela wat wil he diemass adion
Ingellgte bromewi dilM dal tydens de onIangse gesprekkevan DeKJeri< en Bolha mel drle serior AfrU<a-leiers -Atxlou Diouf (Senegal), Ibrahim Babangida (NIgeriA) en Arab Mol (Kania) • die saak pertilenl geopper en bespreek Is.
Babangida is die huidige voorsltlervan die OEA enDiouf neem byhom 001'.
Geen beslulle of ooreenkomste Is blykbaar in die verband aangegaan of anlge beIoftes <leur die Afrika-Ielers gemaaknle.
Wat gaan gebeur?
HENNIE SERFONTEIN HET SY
BeidedieANCenPACgeniel reeds vir jare waarnemerslalus by dieOEAANC-bronnebeweer dal 'n span onder Ielding van Thabo Mbekl vo/gende week 'n verbele veld logIndie wandelgange van die vergader1ng van die minlslers van buflelandsesakegaanloodsom Ie verhoed daldie OEA 001 slandpunl oor Suld-Afrika versag voordal 'n lUssentydse reg ering Ingestells.
Ole OEA hel die ANG-slandpunl oor SUid-AlrikaoordieJaresole 56 b1indelings gevolg. Oil sal Inleressanlweesomtesienwal n6U gaan gebeur, wanl lalle gerugtedoendie rondedalAfrika ietwal geTrrileerd ismet Mandela omdal hy Afrika sederl sy vrytating glo sou afgeskeep hal.
Ole besoeke van De KJeri< aan NgeriA, Kenia en Senegal was restreeks leen de ANC sa versoekedaldllnlemoelgebeur rile. En dan was daar Mandela saweler1ngom Mo/le sienomdat hyvlrOeKJerI<veriedeweek-"in stryd mel 'n OEA-resolusie" • onlmoel hel. Maar Mol se "oorhaastigheld" kan nalwBk
OaR
OP DIE GROND
ook die uitnodiglng waarop die regering so naarstlg wag, in gecfrang bring.
Nuwe gesig
OAAR gaan wel'n "rM.rNe" SUidAlrikaanse geslg by die OEAkonferensle wees. Die van 'n nuwe IIggaam bekend as die Goree InstiMe: Centre for Democracy, Developmenl and Cullure InAfrica, wal volgende week geloods sal word.
Ole dryfveer agler die organisasie IsJdasa en Frederik van Zyl Slabber!.
Ole OEA hel reeds besluil die Goree Insllluul sal waarnemerstalus onlvang. Andre zaayman, voorheen van Idasa, aanvOOlWerk In Goree gedoen hel, sal glodie OEAnamensdie Instiluut as waamemer bywoon.
Hulle het gepraat
VERLEDE week In VWB was daar 'n ondersoek nadie toekomstlge weermag waarin "senior MK-offisier" ontken hel datdaar enlge formele gesprekke lUssen die ANC en dieregeringwasdaaroor, of dal
oor 80 persenlvandie beginsels van so 'n weermag eoreen-. gekom Is.
Regeringsbrome onlken die onlkeming en daarwas meer as een amplelikegesprek oIldie hoogsle vial< oor dieweermag. Die volgende persons was gJo leenwoordig:Joe Modlse, Sipho Nyanda, Jaoob ZUma enThabo Mbekl. Ole regerlng Is vert9911'MXlrdlg deur Roelf Meyer, Koble Coelsee, Hemus Kriel, Kal Uebenberg en Pierre Sleyn. Miskien heldie ANCIelerskap ole die MK-offlsfere behoorIik OIl hoogte gehou Ilie. OfdalklsdieMK-onlkemings'n semantiese spel oor wameer oo:Ierhandelinge amplelik ofnieamplelikls.
Vrau-alleen
BY die onlangse NEG-vergadaring van die ANC, helomtrenl nlemand • Nelson inkluis - vir Winnie Mandelaondersleun loe sy onder hewige kritiek moos deu1oopnie.Oaarwasblykbaar spral<e dal hlle haar summier as'n verl<ose NEG-lid gaan skors, maar die saak isna'n waarskynlik vo/gende week sal onlmoel.
Die volgende stappe behoort onmiddellik gedoen te word:
•Suid-Afrikamoet'n span internasionale monitors met ondersteunende personeel nooi om die veiligheidsmagte noukeurig te rnonltor.
•'n Internaslonale verskiesingsmonitor-span (om ondersteuning te verleen en 'n monltorfunksie te' vervul gedurende die verkiesing self) moetna Suid-Afrika genooi word en saamwerkmet 'n verkiesingskommissie wat aangestel isdeur Kodesa.
•Burgerlike,onpartydige adrninistreerders moet op ailevlakkeindie Suld-Afrikaanse polisiemag aangestelword.
•Aile polisiewerk, ookindie onafhanklike en selfregerende tuislande,' meet ondergesamentllke beheer geplaas word. Dringende en doeltreffende stappe behoort gedoen te word om aile lede optelei om die absolute belangrikheid Van onpartydige polisiewerk te begryp.
•Aile weermagte, insluitende die SuidAfrikaanse Weermag, Umkhonto we Sizwe en enlge ander mag,moet onder een bevelstruktuur geplaas word ten einde 'n nuwe weerrnag te skep wat die demokratiese staat sal dien.
•'n Nuwe speur-agentskap behoort geskep te word om polities gemotiveerde misdaad te ondersoek en omoorte neem by die ou onluste-eenhede. Ditmoet 'n siviele struktuur he.
• Daar moet 'n algehele verbod geplaas word op die dra van wapens, van watter aard ook al, na vergaderings enin openbare plekke.
• Die veiligheidsmagte behoort:
• doeltreffende metodes inte stel om passasiers te deursoek voordat hulle van voorstedelike treine gebruik maak.
•aile hostelle te deursoek, wapens. te konflskeer ente verhinder. dat enige gewapende mens'n hostel verlaat.
•te verhinder datenige mens met geweld in 'n hostel gedwing word of aangehou word ,
• Hostelle moet beskerm word teen aanvalle.
•Die regering moet gehelme steun aan enige politieke organisasiestaak.
• Bekende moordenaars wat nog steeds op vrye voet is, moet aangeklaword.
• Borgvoorwaardesvirdiegenewatinverband . met geweld gearresteer is, moet herevalueer ·word.
• Politieke organisasies, godsdienstige organlsasles en instansies in die burgerlike samelewing moet alles moontlik doen om plaaslike vredesverdrae op "grassroots" vlak te verduidelik ente bevorder.
• AIle moontlike ondersteuning (kos, komberse, en onderdak) moet gegee word aan binnelandse vlugtelinge en onpartydige sosio-ekonomiese herkonstruksie moet dringende aandag geniet.
GEWELD ISDIE ERNSTIGSTE
PROBLEEM WAT Sum-AFRIKA IN DIE
GESIG STAAR
Willekeurige moorde en politieke sluipmoorde is'n daaglikse gebeurtenis. Daar is meer as honderd duisend vlugtelinge in Suid-Afrika, Die basiese struktuur van die Suid-Afrikaanse samelewing isbesigomin duie te stort.
Omgeweldtebeeindigis sterk optrede nodig. Een van die sleutelwoorde Ie opgesluit indie totstandkoming van 'n Tussentydse Regering van Nasionale Eenheid, wat verteenwoordigend is van al Suid-Mrika se mense.
Die Goldstone Kommissie, Amnestie Internasionaal endie Internasionale Kommissie van Juriste het voorstelle gedoen wat emstige aandag verdien.
Ons doen dievolgende voorstelle aan die mense van Suid-Afrika sodat ons saam, met een stem, kan aandring daarop dat daar Die meer 'n enkele verdere sterfte mag wees Die!
Kodesa IIhetnie geslaag nie as gevolg van die regerlng se halsstarrige weiering am demokrasie te aanvaar. Die weerrnag is opgeroep om vreedsame optrede te onderdruk. In plaas van vreedsame onderhandeling dreig De Klerk met goed beplande optrede teen massa-aksle wat alleenlik poog om die oorgang na demokrasie te fasillteer.
Tog sien onsnie sulke pia nne of mobilisasie wanneer duisende ten volle gewapende mense in die strate marsjeer en dood en verwoesting saai nie.
Ons hou DeKlerk en die Nasionale Partyregering verantwoordelik vir enige lewensverlies omdat vreedsame burgerlike protes nie beskerm word nie.
Die Goldstone Komrnlssie, die Internasionale Komrnissie van Juriste en Amnestie Internaslonaal het uitsprake gelewer oor die foute van verskeie politieke partye. Die ANC is daartoe verbind om aIle geweld, ook die waarby ons lede en ondersteuners moontIik betrokke isam hulle gemeenskappe te verdedig, te beeindig,
"pIE ANC:SE BOOOSKAP
• Ons doe! is om vrede te aIle ryete bevorder.
• Politieke verdraagsaamheid moet aan aile ander groepe betoon word,
• Massa-aksie moet vreedsaam plaasvind •Aile pogings moontlik moet aangewend word amdie besluite en strukture van die Nasionale Vredesverdrag te versterk.
Uitgereikdeurdie ANC se Vredesafdeling Posbus 61884, Marshaltown 2107. Tel. 330·7231
Between April 1991 and May 1992 at least 106 people lost their lives in anightmare war centred on the Inkatha-controlled migrant workers' hostel in Meadowlands, the vast majority of them at the hands of highly militarised hostel dwellers. Aghost town has been created in the immediate vicinity of Meadowlands hostel, with, at last count, 88 houses either gutted or evacuated as residents fled for their lives. These are some of the statistics confronting IVOR POWELL in preparing areport on the Meadowlands area on behalf of the ANC's PWV regional structures. But, he writes, if you find the numbers disturbing, wait until you read about the role of the security forces
THE MEADOWlANDS VIOLENCE: APOTTED HISTORY
UNTIL Aprillastyear, Meadowlands wasoneofthe quieter areas inSoweto.Inkatha,with the launchingofa campaigntomakeItspresence felt IntheWitwatersrand, hadbeenmassingandmobilising, Importing Implsfrom therural areas ofNatal,staginga takeover ofthelocal hostels, consolidating its support base andgettingIts armiesIn order sincethemiddle ofthe previousyear,but todateno major conflicthad developed outof the, "{ grOWing tensions.,
Then,onApril19,1991,Inthemidst of acampaignto _;.. forcethe resignation ofblack town councillorsandthe "'_:0< .' " n" ,,', collapseof the townshlpcouncillor system, MosesJulius f, , ,'f Khumalo, mayor ofthe Dlepmeadow areaofGreater :,'5",,': '" Soweto (Dlepkloof andMeadowlandstakentogether), andoneof the primemoversInamasssign-onofblack town councillors totheInkathaFreedomParty,was gunned down Inhiscar.
The motive forthekillingIs stili notdefinitelyknown, andno arrests haveyet been made. But, although Immediatesuspicionfell squarely onANCalignedelements,It appears unlikelythey were Infactresponsible: councillorsclosetoKhumalo told thisjoumallstatthe time theyhadinformation that thekilling was Infact connectedtocorruptionscandalsragingwithinblack towncouncilscandals.
Whatever thetruthofthe killing, thedeath of Khumalo providedall the excusethe massed IFPImplsneededto embarkonahorriblewarof attrition which continuesto thisday.
• APRIL 28. Ten township residents lost theirlives in seemingly random violence during and afteranIFF ,funeral rallyheldfor Khumalo atMeadowlands Stadium.
Stoked up byhighly incendiary speeches by IFF Youth Brigade leaders, who described thekilling of Khumaloas, among other things, a"declaration of war", bands of armed hostel dwellers ranamok, bursting out through the gates of the stadium and randomly slaughtering five people they happened
to encounter inthearea.Some were slmply sittingin their gardens enjoying the weekend's rest when the impis descended.
Police, who were present inlargenumbers reportedly did absolutely nothing - despite being directly approached by residents to make their presence felt. SAP spokesmen said later (and bewilderingly)that, in their view, it"had not been necessaryto intet,. vene" at this stage.
Nor did police feel an immediate necessity to intervene later inthe day when, having been allowed to proceed without interference tothe Avalon Cemetry for the graveside rites,"mourners"descended on the Dlamini squatter camp. Again with police in attendance, they killed flvemore people. Andagain, statements were taken from residents to theeffectthatpolice simply stood byand watched as the new massacre took place. Defending their inactivity, the SAP claimed teargas would not have been effective,butdid not explain whyusing greater force than justteargas had not been contemplated while flve people were being hacked and shot to death before theireyes.
* TWO DAYSLATER, a new pattern -and presumably strategy - emerged when armed hostel dwellers
descended on Meadowlands Zone1,killing two residents, seriously injuring six,burningoutfour houses and looting another 13.
Police were nowhere to be seen throughout the fullytwo hours of the raid. Approached early the next morningto conduct a search ofthe Meadowlands hostel - where residents claim theyhad seen their valuables being transported - theSAPsimply refused, sayingthey lacked the necessary manpower. Why theycould not callinreinforcements, as for instance they seem easily to be abletodo when they search residents' houses, they didnotspecify.
•ASTHE "scorched earth" strategy,thus begun, unfolded inraids, murder and arson by the hostel dwellers on residents continued overthenext month. In the faceofa manifest failureor reluctance of police to secure either their persons ortheir property, 34 houses in Meadowlands Zone1 were either burnt out, depopulated or evacuated interror.Atlast • count (May1992) the "Ghost Town"thus created as a buffer zone between the hostel andthe residents. comprised 88 houses. The Goldstone Commission after aspecialhostels hearing in May appointed a committee tolook into this particular aspect of the problem, but,for reasons best known tohimself, Goldstone declined to investigateany other evidence placed beforehim.
* GOLDSTONE ALSO declined toinvestigate, though he was well appraised of, numerous and substantial allegations ofpolice complicity inthecreation of the Ghost Town. According to residents,a pattern developed inwhich police would actually escort armed bands of hostel dwellers through the areas of scorched earth -which came thisyearto be patrolled by residents' self protection units-andtothe next rows of houses. Then the police would split off and conduct weapons searches in relativelyremoteareas, while theimpis 'did their grislywork with impunity.
On occasion the Internal StabilityUnit
(erstwhile riot police) were reported tohave introduced refinements ."........- intothis procedure: April 18 of thisyearfor instance sawasustained weapons search conducted in Zone 1, Meadowlands. Then, when they had satisfied themselves, police moved out of the area, leaving itfreeforthe hostel dwellers, whoarrivedonly minutes later,burning and looting houses. When the impisleft,thepolice returned - not totake statements from the residents (they actually refused, residents claim),.nortoinvestigate. They simply renewed their search forconcealed weapons in the residents' homes, preventing inthe process anykindofretaliation.
• ALLEGATIONS ofpoliceirregularities go much further than this.
In late January this year, in awell attested and documented incident, police on the scene of aburning house, far from doing anything themselves, actively prevented residents,includingan ANC office bearer, from entering aburning house to rescue a baby trapped inside. The baby died in the blaze, but residents insist the fire wasnotyetoutof control when they were refused access.
The incident followedon two rounds of attacks on the same day by marauding impis,duringthe first of which 14 residents had been shot by police afterthey massed theirforcesand threatened to retaliate.Butthe impis were allowedto leave without policetaking any action - and to launch the second of theday's attacks. On that daynine residents were killed and 20 injured. One policeman was hurt by -hurled stone.
, 1 \
•THEN THERE arethe instances where members of the Internal StabilityUnit "arrested" youths,sometimesclaiming they werebeing taken away forinterrogation in connection with weapons charges. Butinstead of booking the youths, police droveoffand dropped the hapless residents in the middle of enemy territory,in the middleof the Meadowlands hostel.
At least twoyouthsnever came back. But three survived to tell the taleand to make affidavitsseekinga restraining order on police againsttheir pursuing this bizarrepracticeinthefuture. '
The case was duly thrown outof the RandSupreme Court onatechnicality relating totheframingofthecharges.
•MEANWHILE the corpse count continues to grow, nudging up around 120. Bodies,burnt,hacked,shotare found outside thegates of the Meadowlands hostel almost every moming. Attacks are launched from the hostels onthe residents, on the trains,and,latterly, on the taxisaswell. Police and government sources continue to push a version of the conflictasa private IFP/ANCwarin the face ofall statistics and all reason. Statements by residents are routinely incorrectly taken,nottakenat all, or lost.
Asfaras one can determine only one hostel dweller has thus far been arrested. And one halfheartedsearch undertaken inthehostel(atthe embarrassing insistence of Cosatu), but even here, residents claim, confiscated weaponry was later returned.
Andtheconflictescalatesasthe residents, in the faceof police apathyand worse, takemattersintotheirown hands. Unless something is done, and done soon, the situationin which the IFP and the ANC in the areabearequal responsibility forthehorrors committed - that thepolice so fondly andso routinely sell in their statements - will infactbethecase.
-Hfierkdle tvdelike posIs'n gesamentlike aanstelling indie Departement A.n aan.s en endie Ac.ademic SupportProgrammevan Wits. Ole aanstelhng salgeld tot elnde 1994. Die aangestelde tutor ta molket ondersteunende byleslngsIn letterkunde en aunde doen, skriftelike oefenlnge nasien, konsultasle op 1ndividuele basis met studentsvoeren gereeld skakelmetdie doserende person eelenmetdieUnlversiteitse algemene ASP-program enwtwerkgroepe. Kennis vanenbegripvirspeslfieke probleme van eede- en derdetaalsprekers van Afrikaans word benodig. Die suksesvolle kandldaat meet verkieslik 'n honneurs In Afrikaans en Onderwyservanng.
AanstelllngSdatum: So sou so moontlik.
Salarls: R12197 -R18952 perlaar, Vtoe00rdejle: Jaarllkse bonus.ruimvertor, mediese fonds(lndlenvan pass ng), I r01e1e)r besonderhede kanverkrV word vanProf.OerrltOliVIer(tel. 716-3628 (W) Of (011) 837·Sm (h) of mnr. CObus Nothnagel (011) n6-3741; faksnommer (011) 403-2317). RIgaansoekeen n gedetallJeerde CV met die name, adresse en telefoonnommersvandrle referente aan: Unlversltelt vandIe WJ2 twatersrand. personeelkantoor. Prlvaatsak3Wits 050, Offaks (011) 339·2223. • SlultlngSdatum : 10 Julie 1992. Ref WM 1120. :JXf,
DECISIVE ACTION AGAINST THE HOSTELS
INTENSE fightingflaredupInthe Meadowlands area onSaturday25April, leaving six people deadandatleast17Injured by theendofthenextday.
Itwasjustanotherincident Inthe ongoing war being waged byhosteldwellersagainst theresidentsof Soweto, butduringthe course oftheSunday,26April, residents had hadenoughand approached polleepostedinthearea,doingnothingIn particular tostop marauding bandsof heavily armedIFPsupporting hosteldwellerscontinuing thelrflying raids.
Theresidentstold police wherethelmplswereanddemandedtheybe accosted and Immediately disarmed.
Sorry,not possible, poilce replied.Withoutspecifying exactly Why this should bethe case, they explained they would onlybe able tosearchthehosteldweilers once they hadreturnedtohome base.
ButItappearedthatforoncethesecurity forces wereasgoodastheir word. That evening large contingents ofpolleeand SADF personnel movedlntofhearea, complete withhelicopter whirring Incircles overhead.
Onlytheydidnot search thehostel. They turned theirattentiontothe residents Instead, conducting intensive raids, cordons, house tohousesearchesandall.
WhilethesearchwasInprogress, numbers of residents state,andoutside the circles ofthecommotlon,large numbers ofarmedIFPreinforcements were moved, unimpeded, Intothe Meadowlands hostel fromthe direction ofNewCanadarailway station.
As ifthiswerenotodd enough, thereis another anecdote connectedtothe incident, which Isevenodder: One womanwhose home was searched bySADF personnel claims thatwhenthe soldiers commenced theirsearch, oneof them tookher aside and suggested sherefusethem access.The reason forthis,sothesoldiertoldthewoman, wasthatwhenthe search forceleftbasetheyhadbeentoldtheir destination was Meadowlands hostel.
Somewhere between thereand Meadowlands, the original ordershad apparently been countermanded, and thesoldierwasnot comfortable withthenew development. Norwerethe residents, butthenthey weren't really being consulted,
Even so.Itishardto read aboutwhat happened toSimonKobediwithout experiencing somekindof physical reaction.
Well-corroborated testimony tellshow, during the morning ofApril23, 1922, the74 year-old Kobediwaswalking closetothe hostel when hewasgrabbedby hostel dwellers and draggedtoaspotclosetothefence. There, Infullviewofhorrified residents, he wasshottwice a..nd then setalight.
Helpappearedtobeathandwhena small contingent ofpolicemen appeared onthe scene. Butthey appeared tobeInno Immediate hurrytotakeconcreteaction.Theyjust tookuppositionto watch the stlllllvlng, still screaming Kobedl smouldering away. Nor, though residents clearly identifiedthe perpetrators ofthegrislyact,and though these madenoparticularattempt toescape,didthe pollee makeanyattemptto arrest them.
Theyjust stood around andwatched.
Untilagroupof youths whohad gathered ontheothersideofthe road finally Intervened, demanding tobeallowedto remove Kobedl-whobythisstage was, though wilting somewhat, still alive.
Butthe pollee, who had notsomuchas summoned an ambulance, refused. Onlythe nextofkinmay remove Kobedl,they said, andyouarenotthenextofkin.
Rnallythough,the youths, whose numbers were being continually augmented until theywerea potentially threatening throng, managed toprevail,tobe allowed toputout theflames,andtake Kobedi awayfrom there -to breathe hislastonthewaytohospital.
Leon Wessels se -veroordeling van apartheid was nie die gevolg van 'n Damaskus-ervaring nie, maar die ., logiese uitvloeisel van sy ervarings. . HENNIE SERFONTEIN het met die minister van Plaaslike
Regering, Nasionale Behuising en Openbare Werke gesels
"EK is nienet jammer nie- maar bleddie jammer!"Dit was die woorde van Leon wessels, 46, in Februarie verlede jaar in 'n onderhoud net nadat hy"ons mede landgenote" in 'n parlernentere debat om verskoning gevra het vir apartheid - "'n verskrikIike fout wat ons land verderf het."
Dit was dieIaaste van drie toesprake waarin Wessels -die enigste NP- parlementarier enkabinetslid wat tot nog toe die moed gehad het om ditte doen - apartheid onomwonde veroordeel het.
In April 1990 in Toronto se hy apartheid was 'n "dreadful mistake". Vier maande later praathy saam met Nelson Mandela op 'n verhoog inOslo en erken "apartheid had blighted our land".
Maar Wessels het nie oornag 'n Damaskus-ervaring beleef of skielik 'n Rubicon oorgesteek nie.
"Kyk ek terug, was daardie toesprake maarnet die normale uitvloeisel van my ervaringe in die sewentiger- en tagtigerjare, en gesprekke met talle swartrnense," se Wesselsin 'n onlangse onderhoud.
Toe Wessels tussen 1971 en 1973 voorsitter van die studenteraad (SR) van die Universiteit van Potchefstroom asook president van die Afrikaanse Studentebond (ASB) geword het, was sy oogmerk "om 'n Afrikaner van die tyd te wees",
"Ek was nie meer 'n Afrikaner in kakieklere nie, maar 'n Afrikaner in denims wat ook motorfiets kon ry," verduidelik hy sy studente-filosofie.
AS POLITIEKE VERSLAGGEWER het ek enWessels in die vroee sewentigerjare by ASB-konferensies ontmoet. In daardie tydwas hy en sy Potchefstroomse afvaardiging by verre die verligste van almaI.
As SR-voorsitter was hy betrokke by gesprekke metSR-Ieiers van swart universiteite. So ontmoet en raakhy goed bevriend met Abraham Tiro,dieSRvoorsitter van Turfloop wat later aan die einde van 1973 met 'n briefbom in Botswana vermoor is nadat hy weens sy politiek van die universiteit geskors is.
Sy ontmoetinge met Tiro het 'n onuitwisbare indruk op Wessels gemaak.
"jy moet weet, disdie eerste keer inmylewe dat ek met 'n swart mede-gegradueerde, met onmiskenbare leierskapeienskappe, as gelyke kon praat en argumenteer. Daama kon 'n mens nooit weer 'n standpunt inneem wat jy geweet het jy nie ook teen hulle kan verdedig nie, alhetjulIe verskil daaroor," se hy.
Selfs nadat dinge verder gepolariseer het- die swart studente-organisasie (Saso) het byvoorbeeld aIle kontak met blanke universiteite verbied -het die vriendskap met Tiro nog voortgeduur, Wessels onthou goed hoe dieSR van Turfloop in 1973 geweier het om hom en 'n groep MaIawiese studente te ontvang omdat hulle as "sell-outs" beskou is.
"Tog het Tiromy hartIik kom groet met die
woorde: 'I saw the face of an old friend, and came to say hallo'."
Aanvaar hy dat Tiro deur diestaat verrnoor is? Wessels soek na woorde en antwoord stadig: "Dit was skokkend en weersinwekkend. Maar tot daar afdoende bewyse voor is, weerhou ek my van enige gevolgtrekkings. "
In 1973 het dieASB die posisie van stedelike swartmense bestudeer en onder meer Soweto en sornmige tuislande besoek. "Onswas absoluut verstom oor hoe min ontwikkeling indie tuislande plaasvind. Ekkon toe reeds begryp hoekom iemand soos Tiro, wat van Zeerust gekom het,niks met die gebiede te doen wou he nie."
Maar hoe kon hy daarna nog lid van die Nasionale Party bly?Wessels vertel hoe "opgewonde" hy was oor sekere erkennings deur die NP vanaf die mid delsewentigerjare. Onder meer die eerste erkennlng dat stedelike swartmense permanent hier was en 'n opmerking deur Connie Mulder aandie koukus dat diskrirninasie netso uitgedien was soos slawemy.
IN1974WORDHYLID van die Provinsiale Raad en in 1977 Parlementslid vir Krugersdorp, waar hy aan Monument Hoerskool gematrikuleer het.
Oor sy rolindieNP en die politiek het Wessels na baie selfondersoek tot die gevolgtrekking gekom: "Op die ou end gaandit nie oor wat jy tot stand bring nie, maar oor wat die tyd tot stand bring.Ek stem saam met die opmerking van 'n Amerikaner: 'If I cannot do great things, I will do small things ina great way'."
Wat het werklik tot sy skulderkenning gelei? Wessels se "die gewig van alles wat ek oor die jare ervaar en beleef het, het beteken datdit 'n plain logiese ding wasomte doen",
Maar deurslaggewend was die gesprekke indie mlddel-tagtigerjare wat hy met taIle swartmense"soos die Tutu's van die lewe" - gehad het."Dit het my geleer om mense in die oe tekyk,en hard te redeneer oor die werklikhede van die land.
"Maaras jy praat oor die pyn wathulle gely het onder die politieke bestel, en ook oor jou vrese vir die ondemokratiese praktyke waaraan Afrika so ryk is, dan het ditdie debat oop en heeltemal anders gemaak."
SYERVARINGVAN aartsbiskop Desmond Tutu was in vele opslgte anders as die met Tiro.Wessels se: "As Christen het Tiromy nie aangespreek nie, hoewel ons mekaar wedersyds gerespekteer het.Maarjare later was Tutu die eerste swartman metwie ek oor Christus gestoei het.
"Toe ek hom in sy kantoor in Johannesburg in verband met die verskuiwing van Munsieville tangs Krugersdorp gaan sien het, was Tutuse eerste
LeonWessels
woorde: 'Laat ons met gebed begin', wathy dan ook gedoen het, sonder om my antwoord afte wag." By 'n ander geleentheid tydens 'n private Christelike byeenkoms het hy en Tutu 'n konfrontasle gehad waar Tutu erken het hy het nog nooit 'n Afrikaner sulke erkennings oor apartheid hoor maak nie.
Hy en Tutuhet daarvoor gesorg dat Munsieville nie verskuif word rue. Wessels het Munsieville help red teen die verset van woedende regses en 'n verwoede aanslag deur die KP indie algemene verkiesing van 1987 toe Wessels met 'n skrale 71 stemme herkiesis.Maarin 1989, ondanks sy duidelike hervormingstandpunte, vermeerder die meerderheid e tot1000.
WESSELS BESKOUSY OpTAEDE in Oslo saam met Mandela en sy toespraak waarin hy gese het "apartheid had blighted our land", as 'n politieke mylpaal. Hy vertel hoe hy eers in die woordeboek moes gaan seker maak wat "blighted" beteken - "Jy weer, dit was nie deel van my Potchefstroomse Engels nie."
"Slegsmy vrou, my private sekretaris en die konsul-generaal het hande gekIap toeek voorgestel is.Maar die reaksie daarna was oorweldigend, veral toe Mandela opstaan en my gelukwens.·
Leon Wessels is op Kroonstad gebore. In 1988 word hy adjunk-minister van Wet en Orde,in 1989 adjunk-minister van Buitelandse Sake,enin 1990 volle lid van die kabinet, waar hy tans in beheer van PIaasIikeRegering, Nasionale Behuisingen Openbare Werke is.
Hy is getroud met Tersia, 'n studentemaat, en hulle het 'n seun en 'n dogter. Wesselsis versot op sport en het aan langafstand-fietsry, gholf, perdry en ultra-marathons, onder meer die Comrades saarn met Tersia, deelgeneem,
EN HIER KOM NOGEEN
In Pretoria, tussen die Sentrale Gevangenis en die Weermaghoofkwarliet, word stilweg diep in die aarde gedolwe om 'n nuwe weermagprojek wat honderde miljoene rande kos, Ie voltooi. Die nuwe gebou - drie vloere bogronds en sewe vloere . ondergronds- isdie jongste bunkerin die weermag se doolhof van ondergrondse beheer-en bevelsentmms. HUFF PRYCE doen verslag
DIESA Weermaggaan 'n geheime beheer- en bevelstruktuur, wat sewe vloere onder die grond streken R205 mUjoenkos, by 51reeds bestaande netwerk van ondergrondse bevelstrukturein Pretoria voeg.
DienuweLugmaghoofkwartier(LMHK),watbestand gaan wees teen konvensionele, biologiese en chemiese aanvalle, word gebou ondanks diefeit dat verskeie eenhedeeneskaders van dieSALugmagdielaastetydreeds afgeskaf enpersoneel besnoei is.
Die doolhof van ondergrondse bevelstrukture watdeur die SA Weermag gebou is,strek regdeurPretoria.Die ouer strukture isindie era van dieTotale Aanslag gebou, maardie bouwerk aan die LMHK het eersin1989 begin -nadat die oorlog inNamibiaenAngola reeds beelndig is en'n vredesverdrag deur die strydende partye onderteken is.
Dienuwehoofkwartier word met 'n ondergrondse tonnel verbind met Blenny,die SA Weermagse geheime en kernbestande ondergronde beheer-
en bevelsentrum watindielaatsewentigerjare gebou is om regeringsleiers en militere bevelvoerders teen 'n kernaanvaltebeskerm. (Sienberig btemaas) VWB weet van minstens ondergrondse weermagsentrums inen om Pretoria.Dieeerste,Advokaat, is 'n Lugmag-beheersentrum, die tweede is Blenny en die derde is Camouflage, wat noord van Pretoria gesamentlik deur die Leer en dieLugmag bedryf word.
WANNEERDIENUWELMHK voltooi is, vemeem VWB,saldieLugmagbeheersentrum by Advokaat daarheen verskuif.Watclangaanword van Advokaat-baiekleinerasdie LMHK -is onbekend.
Blenny selfhuisves vandag diehelfte minder personeel asmet die hoogtepunt vandiekonflikinNamibiaenAngolain die tagtigerjare.
Minstens elf eenhede en eskaders vandieLugmag is die laastetweejaar ontbind of word ontbind.Die gewese hoofvandieLugrnag, luit-genl]an van Loggerenberg, het in'n onderhoud in1990gesedieLugrnaggaan hoofsaaklik 'n "Dakota enhellkopter"-mag word met beperkte slaankrag.
Van Loggerenberg het gese die Lugmag gaan kleiner en meer vaartbelyn word."Mindereskaders, minder vliegtuie, minder basisse."
Die nuwe LMHK weerspieel egter nie'n kleiner Lugmag,'n besnoeiing in die Weermagbegroting of die verdwyning vanenige militere bedreiging teen Suid-Afrikanie.Naasdie sewe ondergrondse vloere,saldie LMHK ookdrie vloere bogronds beslaan- tien vloere altesame.Ditsal teenJunie volgende jaar voltooi wees.
Afgesien daarvandat 'n kleiner Lugmagmoontliknie die nuwe LMHK ten vollesal kan benut nie,isclaar hope kantoorruimte inPretoria beskikbaar. Volgens amptelike syfers staan 54800 vierkante meter leeg- meer as tien persent van die beskikbare graad AenB kantoorruimte.
Nog meer kantoorruimte sal binnekort indie hoofstad leegstaan, want die SA Weerrnag gaan verskeie kantoorgeboue ontruim om lee ruimteinKrygkor se hoofkwartier aandie buitewyke vanPretoriatevuI.Krygkorse personeel isdie laaste driejaarvan 26000 tot 16000 verminder.
'N van die Lugmag se al is daar nie meer 'n konvensionele bedreiging teenSuid-Afrikanie, kan dieprojeknie geskrap word niewant die Staat het hom reeds kontraktuee1 totdie nuwe LMHK verbind.
Beteken ditnie'n vermorsing van die belastingbetaler se geldnie?Nee, se die Lugmagwoordvoerder, die nuwe LMHK gaan 'n besparing van huurge1d meebring. DieLugmag het 'n veiligehawe nodig van waar hy operasies kan bedryf, selfsinvredestyd, se die woordvoerder.
Die ondergrondsetonnel tussen Blennyen die nuwe LMHK sal vervoerkoste entyd bespaar, se die woordvoerder. Daar is daagliks vergaderings tussen die Leer en dieLugmag.
'n Woordvoerder van die Departement van Openbare Werke se die beplanning vandie LMHK is in1982begin.'n Parlementere prioriteitskomitee het die projekin1984 en 1986afgekeur, maar die kabinet hetdit in 1988 goedgekeur
Nogdie Konserwatiewe Party, nog die Demokratiese Party, nog dieANChet geweet van die bou van die LMHK. Nie eens die DP-woordvoerder oor verdediging en self 'n gewese hoof van dieSALugmag, genl Bob Rodgers,het daarvan geweet rue.
Rodgers se hy is in beginsel ten gunste van die bou van 'n nuwe LMHK. Die Lugmag word tans in die middestad van Pretoria gehuisves en hy meen dit is rue 'n goeie idee vir soldate om tussen burgerlikes te wees rue.
"Die nuwe hoofkwartler is egter in 'n ander era ontwerp en ek meen die Lugmag moes weer oor sy behoeftes besin het," se Rodgers. "As ek nog hoof van die Lugmag was, sou ek weer na dieprojek laat kyk het."
DIE DP·WOORDVOERDER OOR flnansies, JasparWalsh, kritiseer die projek skerp en se dit is dringend noodsaaklik dat die regering alle projekte her-evalueer.
"Om die projek te kanselleer, hoe seer die koste ook at maak, is moontlik van groter waarde asomdie ou end met 'n duur en onbenutte witolifantte sit," se Walsh.
'n Woordvoerder van dieANC,CarlNiehaus, veroordeel die bou van die LMHK en se: "Wie gaan in die ondergrondse bunker sit?Die Lugmag is drasties besnoei en ek dink rue daar is meer genoeg personeel omdit ten volle te benut nie.
"Die staat het nie meer genoeg geld om swart pensioentrekkers te betaal nie en die ekonomie is in 'n gemors. Die ANC, as'n toekomstige regering, gaan nuttelose en onnodige projekte soos die ondergrondse bunker erf."
Die KP-woordvoerder oor Openbare Werke, Pikkie Coetzee, se die regering het geen respek vir die belastingbetaler se geld rue. "Hierdie is 'n duidelike bewys daarvan. Ek dink nie die projek is werkllk nodig rue."
rOTAlE AANSLAG SE
DIESA Weermag se ondergrondse en kernbestande beve1sentrum inPretoria - kodenaam Blenny - is gebou in 'n tyd toe die generaals geglo het een of ander bose of kommunlstles-geslnde mag beplan om'n kernbom oor Suid-Afrikase hoofstad te ontplof en die meeste van die inwoners uitte wls, Diep onder die grand, veilig beskerm deur dubbele staaldeure en staalversterkte betonmure, sou Staatspresident PW Botha, lede van sy kabinet en sy mees senior generaals die Armageddon kon oorleef. , In die wee1de en gemak van die Kabinetkamer indie senusentrum op die vierde vloer sou die President en sy vertrouelinge die omvang van die aanslag kon evalueer terwyl senior militere personeel 'n paar meter verder indie operasiekamer die vordering van hul troepe beheer. Metdie druk van 'n knopin die rekenaarbeheerde beheersentrum sou die rooi staaldeure toemaak en alle uitgange nadie buitewereld gesluit en dig verseel word om die President en sy manne teen kernneerslag te beskerm. AIle ventilasie-gate en ontsnaptonnels sou outomaties afgesluit word.
Ondergrondse kombuise sou maaltye bereienin hospitaalkamers in die aarde se ingewande sou omgesien word nadie manne se mediese behoeftes.
VANDAG, 'n dekade later, is Blenny 'n monument aan die paranoia van die
jare sewentig en tagtig-die era van dieTotaleAanslag, die Swart Gev:ar, die\ ,\ \' Kommunisme en die gewapende konflikin en Angola. "
Wie, wonder 'n mens vandag, kan die bose mag wees wat destyds 'n kernaanval op Suid-Afrika sou kon beplan? Suid-Afrika is dieenigste mag in Afrikawat waarskynlik 'n kernwapen besit.
"'n Magvan die Organisasie vir Eenheid in Afrika het gereed gestaan om Suid-Afrika binne te val," se genl-maj Daan Hamman, hoof van operasies van die SALeer. Op 'n tyd, se hy, is dit oorweeg om 'n minister inBlennyte huisves, Nou het die bunker - wat vanclag R300 rniljoen sou kos omtebou- 'n wit ollfant geword. Minstens een van dieses ondergrondse vloere is ontruim en word as pakkamers gebruik. Talle kantore staan leeg
Boonop beweer weermagpersoneel watdaar werk dat Blennymet bakteriee van die vulgaris-farnilie besmet is - dat dit 'n "kiem-besrnette katakombe" geword het wat rue meer geskik is vir menslike bewoning nie.
METDIE hoogtepunt van die oorlog inNamibia en Angolaindie middeltagtigerjare was Blenny 'n mlernes van bedrywighede. Meeras600 soldate, almal in besit van die hoogste veiligheldsklaring, het in sy ingewande gewerk. Vandag is daar sowat 250 personeel.
"Omstandighede het verander," se Daan Hamman, wat 'npaarjaar lank in Blenny gewerk het. "Maar mense moet onthou daar was 'ntydwat daar 'n ernstige en werklike bedreiging teen die Republiek was."
'n Wetenskaplike wat betrokke was by die bou van Blenny, se dit is onwaarskynlik datdie struktuur vandag 'nkragtige konvenslonele bornsal kan weerstaan -om rue eens te praat van 'n kembom rue.
Blenny is al meer as tien jaar oud en modeme militere tegnologie het sy eens ondeurdringbare betonwande kwesbaar gemaak.
Vanbuite is die enigste teken van die ondergrondse betonstruktuur 'n bruin, onopvallende enkelgebou tussen Verdedigingshoofkwartier endie Sentrale Gevangenis in Dequarstraat, Pretoria. Die ingang lei tot die ondergrondse, ovaalvormige struktuur.
Die veiligheldsmaatreels, hoewel vandag minder sigbaar as ·'n paarjaar geIede, geniet steeds hoe prlorltelt. Wanneer 'n mens Blenny binnegaan, is .,claar 'n koeelvaste veiligheidskamer aan die een kant en 'n rekenaartafe1 aan die ander kant.
Aile briewetasse en pakkies word deur 'n elektroniese "oog" gestuur wat die inhoud daarvanfynkam. Eersclan kry die besoeker deur dubbele, swaaiende veiligheidsdeure toegang totdie hysers wat in Blenny se ingewande afclaal.
Blennyse senusentrum is op die vierde vloer en huisves die Kabinetkamer, die operasiekamer en 'n spesiale videokamer. Die kabinetkamer word deur die Leer gebrulk virinligting- en voorligtingsessies en ontmoetings met uitgesoekte buitelandse diplomate en rnilitere attaches.
Blenny word tans bewoon deur Leer Inligting. Daar's oak seiners in die gebou.
DIS ONWAAR DATDIE gebou deur 'n bakterie besmet is, se Hamman. Blenny is veilig en hou geen gesondheidsgevaar inrue.
Weermagpersoneel wat daar werk, stem rue saam nie. Die toestande is onhigienles, se hulle. Plante en blomme groei glad rue in die katakombe nie en van die soldate ly aan asemhalingsprobleme.
'n Woordvoerder van die SA Geneeskundige Dienste (SAGD)bevestlg dat 'n ondersoek na gesondheidstoestande in Blenny gedoen is.
"Toestande in Blennyword gereeld getoets. Geen probleme is geidentiflseer rue en ek weet niks van 'n bakterie rue," hou Hamman vol.
Volgens die weermagpersoneel word 'n dik klagteleer oor Blenny deur 'n senior offlsierin die gebou gehou. Hamman se klagteleers bestaan in elke weermageenheid.
..
Twintig jaar het verloop tussen die pas afgelope Aardeberaad in Rio de Janeiro en die vorige Aardeberaad wat in Junie 1972 in Stockholm gehou is. Twintig jaar later en die aarde is meer besoedel, oorbevolk, oorbenut, ondervoed. Twintig jaar later en die aarde is warmer, die reenwoude is miljoene hektare kleiner, daar is minderspesies watsaam metons leefen meer kernreaktors wat meer kernafval produseer... Vergelyk 'n mens die omvang van die tien belangrikste ekologiese knelpunte vandag met die tan twintig jaar gelede, word een ding duidelik: die aarde is in die moeilikheid, die rooi \igte f1ikker '
bevolking
Die aardesa bevolklng was3,84mlljard(384000000000),waarvan72 persent in ontwikkelende lande gewoonhet. . ,
oorlog en vlugtelinge
Ole nasies vandie wAreld het R1 897mlljard(680 miljard Amerikaanse dollarteen 1985-pryse) bestee aanwapensen gewapende magte.Ole aantal oorlogsvlugtelinge Isop drie mUjoen geskat.
. kernkrag
Net meer as 100 kernreaktors hetkrag opgewek in15lande.Daarwas geengroot vrylatings van bestrallng by kornmerslsle reaktors nle(maar twee gevalle by reaktors in Brittanje endie Sowjet-Unle).
vervoer
Daarwas 250 miljoen motorvoertuie - Inslultende 200 miljoen sedanmotors. Ole besoedeling deur uitlaatgasse wassote heeltemal beperk tot ontwlkkelde Iande
atmosfeer-verhitting(QIO,baJ warning)
16 miljard ton koolstofdioksled (koolsuurgas), die vernaamste vandls klimaatsveranderende kweekhuis-gasse, isindie atmosfeer vrygelaat weensdie verbranding van fosslel-brandstowwe en sementvervaardlglng. Ole konsentrasie koolsuurgas Indie atmosfeer was327deeltjiesper miljoen.
osoonlaag
Nlemand weet hoeveel osoonlaag-vernletlgende chloor Indie atmosfeer wasnle.DiegatIndie osoonlaag wat die gasseoor Antarktika veroorsaak het, moes nog vorm. Ole chloorkomvan CFC's en ander wyd gebrulkte Industriale chemlkaliea.
, 'n derde vandie aarde setropiese was reeds vernletlg. Omtrent 0,5 persent vandieresis jaarllks vernletlg -orntrent100 000 v1erkante kilometer, 'n gebled sogrootsoos Ysland.
56miljoentonvisIsIndie oseane gevang namate nasles hul diepsee-viote uitgebrel enproteineindieseegesoek het
spesies
Daarwasnet minder astwee mlijoen Afrlka-olifante oor, eenvan duisende spesles bekend wat bedrelg word deurdie mens. Dit was diebeginvan'n golf van ultsterwings ongeewenaar sedert dieiaasteYstyd.
bevolking
Ole w€lreldbevolking Isnou5,47 miljard (574 000000000)- waarvan 77 parsent In ontwikkelende landewoon-envermeerder vinniger as oolt tevore. Die styg jaarliks met95 miljoen -die aarde se totale bevolklng teen omtrent 1000 vC.
oorlog en vlugtelinge
Ole wAreldwye milit€lre bestedlng sal vanjaar na verwagting net onder R2232miljardwees (SOO mlljard Amerikaanse dollar-ook beraam teen 1988-pryse). Die aantal oorlogsvlugtelinge opdiedigter bevolkte planeet wordop15 miljoen geskat.
kernkrag
Daar is nou 428reaktorsin 31 lande. Daarwasaltwee ernstige ongelukke by kommsrslele aanlegta - Three MileIslandindie VSA in 19"19 en Chernobyl indie Ukra'ine in 1986.
vervoer
DaarIs net maeras600 miljoen motorvoertule -insluitende 480 mliloen sedanmotors. Ontwikkelde landehetsteeds verreweg die meeste voartule, maar voertuie drabyomdielugInbaie Derde Wllreld-stede gevaarlikte maak.
atmosfeer-verhitting
23 miljard ton koolstofdioksied (koolsuurgas) sal waarskynllk vanjaar vrygestel word.Die konsentrasie staannouop356 deeltjies per mlljoen. Die verbrandlng voeg nogmeer koolsuurgas by.
osoonlaag
Teen 1975 wasdie chloor-konsentrasie 1,4deeltjlesper miljard. Nou isdltnet onder 3- genoeg omtydenselke Antarktlese lente'ngatin die osoonlaaq temaak.
grootstede
Daaris nou 13stedemet meer as10 mlijoen Inwoners-negevan hulleIn ontwikkelende lande. Vandie w€lreldbevolking is46 persent nou enteen 2000 saldit50persentwees. l'-
re9nwoude
Ole reanwoude wordbale v1nnlger uitgewls·sowat170000 v1erkante kilometerpar jaar.
visserye
Die setotale visvangs hetgestygtotomtrent90 miljoen ton perjaar.Dievisvoorraad loop alhoemeerdiegevaarvan Ineenstorting. •
spes las
Daaris nou maaromtrent600000 Afrlka-olifante oor, hoofsaaklik weens wilddiefstal en ivoorstropery.
Bronna:The Independent, Wo-agentskappe, World Resources Institute, Worldwide FundforNatura rNNF).
LONDEN• Ho moseksua llteit s ab lnnekort niem eer ' n krim in eleoortreding w e e s i nd i eB ritsewe ermag n i e nadat ' n wetswysiging In d ie v erb and vandeesweek ind ie Brit sep arl emen t aange kond ig is.
D ie gewys lgde wetgewing weersp leelv olgenspo litic! p rem ie r Jo hn Major sepe rsoon like ve rb lnten ist ot h arvorm l ngvandie watteop homoseksualiteit, enbr i ng dia we tgewlng In grote r oo reenstemmlng m et slvla le wetgew lng InBr lttanje
Kragt ens d ie nuw e wet sa l weermag lede, soos burge rllk es , nl e mea r ver volg word wee ns homoseksua liteit nle B r ltse min is tersIsdlt egter ee ns datd ie trad ls lone le verbodophomoseksua litelt bi nne d ie weermag beho u moetwordendatwee rmaglede wat hu l homoseksuallte lt ' ultl eweu it die -rnaqonts laanm oet word
Dlewe ermag wasglosterk gekantteen d ie verandering. Vo l gensd ie weermaghoofde soudit die eenheld e n gevegsdoe ltreffendhefd ondarmy nvaneenhede wa t h eg m oetsaam leef end lkwe ls onde r s tresv erkeer. T ussen1987en1991 Is39 wee rmagslede onts laan nadat hulleweens homoseksuelebedryw lghede gevonnis
G·VE HOO 'STRAATMENSE
VI R IE STEPARTY? SOEK DIE REG OP'N
Diebesluit van Rusl and se Gro ndwetlike HoI om in te stem tot
LAAPPLEK
die versoek van presid ent Boris Yeltsin se .regering om die historie sewetti ghei dvan die Kommunisteparly te ondersoek kan lei to t 'n uremburg ·tipe verhoo r van die liggaam wat die So jet·Unieopgebouen beheer het ,skryf
MOSKOU • Die Grondwe tlike Hof sebe sluit omdie Kommunist eparty teverhoor' n besluit wat deur nege van d ie hof se d ertien regt ersg este un is- is ' n terugslag vir di e oorblywe nde k ommu niste, wat d ie hof versoek het a m sle gs uitsp ra ak te gee oa rdie wett igheidva nYeltsinseverb od op dieparty Hoewel die hofb esluit opspraakwekkend is - die nuus agentsk ap ITA R-TASS se di t "sa lbe slis indie gesk iedeniso pge te k en word " - isdi t egternog onsek er of daa ropdieoue nd w erklikregstappe teen vo ormalige p arty-amptenare ing estel salw ord "Dit so u gevaa rlik wees om d ie v erhooromte skep in n og ' n20ee euse Nurernb ur g-verhoor want ditsou d ie hele sa melewing kon skeur," se Oleg Rumantsev, voo rsitter vandie Russ iese pade ment se grondwetlike ko m itee.
Yeltsin s e voorstew etsraadge wer , SergeiShakrai , se eg terdieh ofon d ersoekna die wettigheid van d ie Kornmunisteparty salwei neer kom op ' nNuremburgverhoor.
Die voormalige president van dieSowjet-Unie, MikhailGorbatsjof,he t h oofregter Valery Zorkin van die Gro ndwetlike Hof re eds m e eged eel dathy "in begins el" ber eid is om voo r di eho fte ge tuig , al het hy ree ds "alle s v ertel " aa n on dersoek-beamptes war aanand er sake gew e rk het.
HOEWELDIE Grondwetl ikeHof oo king estem he t om die gr ondw etlike geldi gheid ':30 Yeltsin severbod
CHRISTOPHERBOlAN
o p di eKornmunistep ar tyteo ndersoek , he tdit besluito m die taa keersa a ntepa kn adat dit die p arty self deeglik onde rsoek he t. Die besluitherd ie kommuniste sepog lngo m die administrasiete o nde rmyn ' n nekslag toeged len , Dieaa nklagte en d ie Kommun iste par ty, s e Rumentsev , is datdit staatsm ag rnisbruikhet endie soewereiniteit v an d iela ndin ge vaar g estelh et.
In d ie dek reet van6 Io ve rn ber 1991w aa rin YeItsindieKommun istep arty inRusland verbled het, h etdie pr esident g ese die p arty was noo it 'n partynie , maa r' n "rneg a nism e" omm agtebekom en uitte oefen
Yuri Slo bodkin,'n voormaligelidvan d ie Ru ssiese Kommu niste part y se sentrale kom itee en ' n k ommu nistiese afgevaar dig de ind ie Russ iese parlement , se hysal diep artyvoord ie hofverdedig
Drie van die Grondwe tlikeH ofser egters , wat almallewenslank verkies is hetteen dieverhoorv an die party ge st ern , en een het b uite stemming geb ly. Diesa ak wo rd besko u as ' n d eurslaggewend etoet s virdie hof seonafh anklikheid van di e Russ iese rege ring
Zo rkin, wat h omdaa rtoe ver bindhe t omd ie hof onafhanklikteh ou , se: "Ye ltsin se h yh e t die steun van d ie mense n odig D is goede n we l, Maarmore , oo rrnore veranderdie s ituasie en v ra 'n ander man dalk w eerdie mense om sy voorgangers te repud ie er e nd ie bes taande wette ongel dig teverklaar." - AFP
MIAMI· Kamp vegters v ir M ia mi se hawelosesdag vaar nou d ie sta dsa munlslp ali teit in' npag ing a mt e vers eker d atd aklosemens edier egv erkry o m Inpa rke en o nder brOete sl aap
"D is nl eu ltvry e w li da t d ie mense b ulte s laapnle ,"h et Valari e J onas , ' nprokuraur v and ie A merican Civil li berti esUnio n (ACL U), di e we ek In ' nf ederale h oIaangevoe r tyde os ' n hol saak wat i n 1988beg inhetna polis leklopjagt e op m ensewa t onder kartondoses laap.
"Die menseh et nleg enoeg gel do m slaapplek te huur nlea n d la s tadst el geenhu lsvastingaan hulle besklkbaar nle ," Jona s.
S y die po lislete ls ter d ie h a w elosesdoelbew u s , w antd u isa nde van die s tad se sowa t7 0 00 d akloses i s al gea rrastaer.
M iami se verdediging Isda twetgewing en d a t d ie wetteeers gawys lg sa l moetwo rd ACL U asdak loses mense u lt parke verdryfwo rd, komd it daarop neerdatd it onwettlg isomgee n tulste te M o l e Ole beweg lng als datd ieh ofdie stadbeveel om aan d ie me nsehulsvesti ngtegee.-AFP
Nee, disnle 'nengel nle D is' n beeldvanLeninwat , saammet d ie kommuniste, terugkom aarde toe ( Foto:AFP)
'N PAAR dae gelede skiet polislemanne 'n strandjut ofbruin hlena (Hyaena brunnea) in die buitewyke van 'n. Wes-Randse woonbuurt omdat "die dier 'n drelgende houdlng ingeneem het", Behalwe die groot aantal briewe wat ontstelde lesersoordie doodrnaak van die vreemde dier aan dagblaaie skryf, was daar heelwat mense wat verstom was oordie teenwoordigheid van die roofdier tussen menslike vestiging.
Rondom Pretoria-Noord sou daar nie sovee! verbasing gewees het nie -. bruin hienas wordelke kort-kort daar raakgeloop. En indlen jy 'n versigtige ondersoek in joueie (stads-)omgewing begin, kan ek jou verseker jy sal verras
wees, oor die omvang van die "insypellng" van sogenaamde wilde diere en voels, The animals arecoming!
'n Aantaljare gelede het kwevoels die stede vanuit die noorde begin verower. Eers het berigte datkwevoels in tuine van die noordoostelike voorstede van Pretoria gewaar word die rondte begin doen, later hetdaar in ons tuinin Muckleneuk sodrie of vier kwevoels opgedaag saammet 'n klomp raserige kakelaars. Vandagis die voels van die droe bosveld tuis in die tuine van die ganse Pretoria endie verspreiding duur voort -by'n vriend se huis in Brixton.johannesburg, word kwevoels nou gereeld opgemerk.
Voels het natuurlik die voordeel van vlerke en kan gemaklik na nuwe - gebiede reis, Daniel het een agtermiddag opgekyk van waar hy in die agterplaas gesit en speel het en gese: "Kyk, daar vlieg 'n wltkruisarend." Nadat ons hom ultgelag hetrhet ons 66k die witkruisarend sien draaihoog in die lug bo Unisa en Muckleneukl Ons het later vasgestel dat dit waarskynlik een van die paar arendewas wat destyds gereeld tussen die Fonteinedal en Verwoerdburg oomag het (nie die bekende broeipaar van Wonderboompoort nie). Of die spesifieke witkruisarende 'n poging aangewend het om te broei en wat van hulle geword het, kan ek nie se nieons het hulle so drie jaar gelede die laaste keer gesien.
gesit,Hulle het daardie aand reeds besef dat die eienaar van die dier moeilik opgespoor sou word aangesien' die kat geen identlflkasie-halsband gedra het nie.
Dievolgende oggend was die katjie wakker en hoogs aggressief met 'n paar platgetrekte ore en 'n krom rug het die katin die verste hoekie van die hok die veearts gedaag om aan hom te raak. Die aggressie is deur die veearts as die resultaat van 'n stamp teen die kop beskou en die kat is weer verdoof. Maar die 'wllde" reaksie is herhaal toe die kat die tweede keer die gevolge van die verdowingsmiddel afgeskud het.Die veearts het die snufin die neus begin kry.
Maak sekervan onseke; afsprake!MetGay-Astro-Match,isjou sielsgenoot dalknetn oproep ver.Ervaardie vertroue en veifigheid van volmaakte karakteraanpasbaarheid, Die kunde dieAstrologie (nie netjou sontekens nie> IS diebeste mamer om aanpasbaarheid teverseker. Gay-Astr?"Match biedjou'nlysvangepastenuwe maats asook n gratis 40-50 bladsy gedrukte studievanjou persoonlike geboortekaartwatal jou astrologiesedatabevat.
MANS Skakel 087-30-00-810
DAMES Skakel 087-30-00-811
BE.aOUD'E SPRANKEL IN JOU VERHOUDING is julIe verhouding langdurig ofpas aangeknoop, salons spesiale Astrologiese Aanpasbaarheidlyn julIe'n diepgaande 20bla,dsy :van verhouding gee, wat kosbare insigbied In die geheimenisse vanhefdeen vriendskap.
MINNAARS Skakel 087-30-00-809
VRIENDE EN KOLLEGA'S Skakel 087-30-00-815 ONTDEK JOU EIE MENSWEES
Verseker dat jy al.tyd opdie regte oomblikopdie regte plekis. Met vandie omvattende 40-50 bladsyuitleg wat jygaan kry,sal jy buitengewoneinsig kry inditwat jy ervaar en wat die vir jouinjouindie maande watvoorle,Skakelnouen <II( kry beheer oor joulewel
087-30-00-814 '-'f PHONE MEDIA 402.1580
MAAR ANDER DIERE (sender vlerke) maak ook lankal 'n intrede waar die mens sy woonplek maak. Laat een aand op pad terug van Jan Smuts, het ek 'n rooijakkals indie middelgedeelte van die hoofweg sien draf, helder verlig deur daardie enorme ligtewat die dubbelpad na Pretoria uit Kemptonpark lei.Die jakkals was nie op pad na die kleinhoewes rue, maar dieper die woonbuurt in! 'n]akkals is bekend vir sy opportunisme en ek is oortuig daarvan dat 'n paar "rooiskelms" wel goed in die stedelike omgewing van die mens kan oorleef. I' Onlarigs het 'n motoris 'n duiker raakgery naby die Tukkies-proefplaas in Arcadia (ek is bewus van 'n paar duikertjies wat in die gronde van die WNNR skull - die ongeval was seker een van hulle), En baie mense sal seker nog onthou hoe geregsdienaars 'n paar jaar gelede 'n luiperd op die dienstrappe van 'n woonste!gebou naby Mountain View in Pretoria vasgekeer het en 66k, ongelukkig, m6es skiet.
'n Vriend het een aand laat op pad huis toe in Lynnwoodweg Cek gee toe dat dit oorkant die Bronbergkleinhoewes was) 'n klein katjie raakgery. Hy het die bewustelose kat dadelik na 'n veearts-kennis geneem. Die veearts het die kat behandel, verdoof en vir observasie in 'n hok
METBEHULP VAN 'n handleiding is die kat geidentlfiseer as 'n klein gekolde kat (Felis nigripes) en die identifikasie is later deur ander kundiges bevestig. Die veearts het natuurlik nie verwag om 'n regte "wilde" dier as pasient hier laataand te ontvang nie, en dan moet 'n mens byvoeg dat die katjie (behalwe virsykort stertjie) darem baie soos ons gewone hulskat kan lyk,In Naas Rautenbach se Mammals oftbeTra 115vaal(1982) word verwys na die groat aantal katte wat net soos Fnlgripestvs: en wat vroegoggend in Pretoria se middestad gesien kan word, Spekulasie is dat dit die gewone huiskat is wat "wild" geword het, maar met 'n groot dosis F ntgrlpes-bloed in die are. Dieklein gekolde kat is die kleinste van die Afrika-katte wat in ons substreek voorkom en is in die verlede ook die swartpootkat genoem -'n misleidende beskrywing, aangesien slegsdie onderkant van die pote swart is. In Oos-Kaapland praat die mense soms van die "miershooptier" orndat die inheemse kat gewoonlik in 'n ou miershoop 'n nes skrop en in die nag daarskuil. Daar is nie baie inllgting oor die gedrag van die uiters sku nagdiertjies beskikbaar nle, Ek kan nog lank aanhou met allerhande stories oor diere in die stad -die verhale van Pretoria se edelvalkies endie vrugtevlermuise in dievyeboom, die slang en die werktuigkundige en die pensioenaris in Groenkloof met die groot Afrika-landslakke en die blouape in Garsfontein.
Maar wat ek eindik wit se is dat 'n "wilde dier" nie noodwendig wild is nie en 'n "dreigende houding" word ter wille van oorlewing lngeneem. Ongdukkig verwag diere lets van mensewat ons klaarblyklik niein staat is om te lewer nie. Daarom oorleef daar relatlef min van hulle hier tussen ons.
VIND JOU LIEf'LlNG STER
DIS op d ie vo oraandvan16 junle dat ek sit en skryf. Daar 's gerugte v an opt ogte en deurmekaarlope , van m ass a-protes en massa-mobllisasie.
En ve rvleg met alle moontlike e llende s, staa ndi e trag edie voorop: van Soweto e n sy Afrikaans , van apartheid e n 51 Afrika a ns.
Met hoevee l dr if word die gesprek oar Afrikaans nie s estienjaar later gevoer nie. Ska ars 'n week gaan ve rby sonder dat ' n koera nt of ' n ty dskrif d aaroor ' n s tuiwerindie debats beurs gooi: honderde lesers v an Nasionale Persse ogge ridkoerantehet dit oak land wyd le tterlik gedoen, rondom die St igting virAfrika ans.
Ewe s keptie s bly die sinici oar wat met die geld g em aak gaan word , hoe jy di e " bev orderlngsaksie " gaan hanteer e n watter tipe projekte werklik , b e tek enisv ol, le ts v anw a arde in Afrikaans - o fvirAfrikaans - tewe eg ga anbrin g.
EKDINK 51 naam was Rashid, en hy w aso nde r die slegste vano rnstandigh ede' n hartebre ker.
Syspa n w as\Ves- Transvaal in d ie jare sewen tig,s y tuisdo rp Klerksdo rp ensyhuis raal Afrikaans As slago ffer vanapa rthe id is hy destyds de ur wetg ewinga angeseo mte stude er a an d ie Unive rsiteit van Durban-W e stville.
H y was sielson ge lu kkig d aar , beha lwew at die meisies be tref D ie vreugd e wa t hulle geh adh et aa n di e stewig-g ebo ude plattelander Tra nsvalermet s ove e! meer asdieskraal s e uns van Natal,w as duidelik o rals waar h y o pdi e kam pus rond b eweeg het.
Ditwas egter nie genoegni e , want vir Rashidw as Durba n-We stv ille in aile ander o psigte e indelose ellende tussen men se en 'n taal waarin hy horn netnietuisg evind he t nie
Bale dae het hy bymy ind ie k ant oo r opg eduik v ir ' n gese lsoorp olitiek en rugb y , m ielies en st ofst orm s , e n Afrikaans
EKONTHOU dat ons toe w eerg epraat her oor die totale afwesigheid van ' n ordentlike nie-rassige Afrikaanse sk ool. 'nPrivate skoal wat s ou kon saampraat na die trotse Enge!se tradisie , en waarheen me ns e va n oor die lengte en die breedte v an die land hul kinders sou wou stu ur.
Daard ie gespre k het ' n klompie van ?ns asstud ent e twint ig, vyf en twintig jaar gelede op Stellenbosch ook gevoer , daarindie Boland waar d ie id eale geleentheidv ir so iets so u kon be staan Dis 'n eens na ar-rarnkie wat ek bly tokkelhe r in ru br ieke waarin dit my Voorreg was om saam te praat in briewee n by geleenthede waa; ' n mensd aaroor kon praat.
En togis d it ' n ideaal watn oo it werklikw ortel geskiet h et n ie , ten
droom In die week se tokkel
FANIE OLIVIER op sy eensnaar-ramkie 'n deuntjie opr 'n skool.
'n Skool waarin die ,spook van 16 Junie 1976 finaal tot rus sal kan ko men Afrikaans onherroeplik sy rug sal kan keer na die ellendes van apartheid en die sondes van ons vaders, soos ons kinders op en deur hul skole vandag nog daarmee gekonfronteer word
spyt eva n d ie ve rskrikking s van die Christelik-Nasio nale Slegs Blanke sond erwys waari n ons k lomp slaprugafrika ners ons eie kinders sien w egraak h et.
W ASONSNIE be ge e ste rdg en oeg daa rvoor nie ? \Vas o ns tem oegvir bakle i met di e Ower he de Oor Ons Gestel? Was onste hu iwerigom die inis iatief te neem , te bang dat d ie Afrikaanse mensewa td onk erderw as , sou meen dat dit nog ' n baasskap in ' n a nderba adjie w as? Gewoon tesuinig binnedi e kapit alistiese speletjie wat o nsb esig was omte speel? Terwyl nuwe private lnlsiatl ewe lan dwyd ge st alte gege e het aa n be vryde , ni e-ra ssige sk ole , he th ulle almalEngels geword Nerens w asdaa r tekens van so ' n Afrikaans es koaln ie , hoewel daar voort dur end b erig is hoe die een na di ea nderbl ank e p lattelandse skool toerna ak a s g evolg van 'ndrastiese a fnam e In le erlingt alle. Met di e invoer van mode l C-skole asdi e norm vanjaar , het ietsvan d ie ideaal miskien tog in die jare negent ig haalba ar geword. Sonder dat d aar miljoene rand e b ewillig moet word vir dieo prigting van ' neg Suid-Afrikaanse skoolwa arheen Ra shid , e nPatricken Ja nhull e kinders op Afrikaanse sou wil stuur
MAA RSO ' nsk ool (o fs ulke sk ole) sou welg eldm oet h e vir die skep van daa rdie ding e wat ook b y di e tipe sk ole no di gis :' n uit st ek ende bibli oteek , e e rsteklas laboratoria ,'n rekenaarsentrum, ' n musiekde parternent , ruimtes waarin verenigings tot ' nbloeisal kan korn
Sko le wat ge noeg gel d salkan genereer om 'n "luukse" onderwyseres aantestelviriets soos drama , of kuns WaarXhosa en Sotho saam metFrans en D uits en Spaa ns aangebied salkan word Waar rolprentvertonings dee! vandie me nsweesp akk et s al kan uitmaak
Sedertd ieo prigting va ndieSt igting virAfrikaans het ek gewonder waar die lig gaam iets sal kry wat werklik is omtedoe n. Watt ernu we drom esal hullekan wakker maak wa t nie maar weer neerkom op Taalhandhawing en Taalstryd nie -met die a ntagonisme en apatiewat daaruit spruit ?
' WANT,TENSPYTEVAN dieaa nva nkl ike basuingeluid en trornpetgeskal, h et die onbenul lige groei van die Stigting se fon ds bewys dat daar n ie werklik geesdrif bestaan virdieidee soos h y nou lykni e All es was te vaa g , te beneweld en tebleek
Me tdi e Rup e rt s se p erso onl ike bydraevanR250000 oar vyfjaa rh et iets l osgespring. \Va t gemaa k met so ' n skenking? En hoe tr ek ' n mens n og sulke groot bedr ae van o nsryk sa kemanneengroot m aat skappye?
Toe hetdie o u droom o o r ' n reeks ee rsteklasAfrika a n se o op s kole landwyd weer koms poo k in m y kop
Skole in en va n ' n nuwe Suid-Afrika , vira lmal wat omgee virhul kinders en ho u va n Afrikaans Nie wegkruipsk ole , en handh aafskole en t oernaak -en-hou sk ole ni e , maar sk ole wat sal kan gestalte gee aa nalles wat Afrika ans kan doen en se e n o mvat.
' n Skool waarin d ie spook van 16 junie 197 6 finaal totrussa lkankom e n Afrikaans o nher roe plik sy rug sal k .m keer na die ellend esvana partheid e n die sond es van o ns vaders , soos O ilS kinders op e n deur hulsk ole va ndng nog daarmee g ek onfronteer word
WEN MET
DIEANC
Beldie ' Wen me t d ie ANC " k ompe tisie en j y lean 'n fantastiese prys wen. Boonop sal die opbrengs van j ou oproepmeehelp in diestrydom demokrasie Een gelukkige persoonwen
wat tydens 'n spesialemiddagete deu r STEVE TSHWETE. Wen een van
150 T-HEMJE, PERSONUK GETEICEN DEUR DIE ANC LEIERSKAR
'n Verdere 850 ANC T-HEMDEmoet oak gewen word! om tekwalifiseer as 'n wenner, bel net die nommer hieronder, en los jou naam enadres en jou eie boodskapvansoJidariteitAIlewenners sename salin die ANC se maandeJikse tydskrif,MAYlBUYE, gepubliseer word.
Bel
(§fffil g§)
HIER'SVIR JOU
Hierdie is nie 'n kledingstuk wal daarop gemik is om die waardigheid te ondermyn van Afrikaner Christellk· Nasionaliste, ons Manne In Blou, die Voortrekkers,· Ruiterwag, Broederbond, Rapportryers en ·Iesers, die Nasionale Party en sy organe, die NG Kerk en/of ander susters, die FAK, die Vrouefederasio, die Stigling vir Vriendelike Afrikaans, die Konfederasie van Kinderkranse, moee dog skatryk . kabinelsministers, burgemeeslers van toileldorpe, bomplanters, volkstalers en ander oewerbewoners, sweepslaners, Karwatse en ander Husse met Lang Ore, draers van tradisionele wapens en andere met knoppe op hul kieries: hotnats, meelopers en/of handperde van die struggle, Staliniste, Marxisle, antichrisle, gestruktureerde anargisle, Roomses, suurstoldiewe en Kodesa-lieplappers, kulturele IIentergalle, Groen en Rooi bullebakke, windbrekers, aglerbankers, smartvrate, kamerade en/of gedekonstrueerde kabbalisle of agente van die bewussyn nie. Oit is bloat 'n VryeWeekblBd T-hemp.
.....T-hemde @ R25elk .....Groot .....Ekstragroot
Heilig
die doel die (dwelm)middel"?
vra TIM SANDHAM in die week se Sportrubriek
DIE Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbal Unie (Sarw) kannetniewennie. Die hele polemiek rondomdiegebruik, of lIewers die mlsbrulk, van anaboliese sterol"edes en opkikkers draalomdie hantering vandiesaak deur Sarvu. DitwilvoorkomofBalleSwarten Elandre van den Bergh tuqmaatraels vrygesprlng hetasgevolgvan regsgeleerdes se spitsvondige Interpretasievandie reels met betrekklng totdiegebruikvan verbode midd els. VerderworddielndrukgeskepdatditmetSarvu se goedkeurlng gebeurhet,dat Sarvu weeten nogaltydgeweethetvandiemisbruikvan verbode mlddels endatniks omtrent diesaak gedoenisofgedoengaan word nle.
Olebetrokke reel isbalevaagbewoord: Diegebruikvan dwelmmiddels omprestasie te verhoog Isverbode.InSwarten Van denBerghsegeval(endusookenigeverdare spelerswatpositlefgetoets word) Isditonmoontlikomtebepaalofhullevoornema verhoogde prestasiewas.Sarvuhadgeen anderkeuseasomdiespelersvrytespreak nle.
Opdie oomblik Isdaar'n skuiwergat indie reel entottydenwyldie reel heromskryf word,moetdieprovinsialeunieshulleteenkantlng teendiemisbruikvanmlddelstoon deuralie spelers watdit gebruik voorwaardsllk teskors. Transvaal enOostelike Provinsie volg reeds die beleid.
Ole gemurmureer en drelgemente vandieNieu-Seelandersen Australlers kan afgemaakwordassielkundigeoorlogvoerlngopdievooraandvanhervatte internasionale kompetisle.
Die bewerings dat Suid-Afrikaanse rugbyasgevoigvan die misbruik kernvrotis,is prematuurenongegrond.Slegs enkele spelersuit'ngrootgroepispositiefgetoetsen om veralgemenlngs temaakente sf! datditslegsdiepuntvan 'n ysberg is,isslmplisties en onregverdig. Oatgeen spelers positlefgetoetsIstydensverledejaarse Wf!reldbekertoernooi nleisookgeenredeomteglodatslegsSuid-Afrikaskuldigis aan die wanpraktyk nie.Soudie Internaslonale Rugbyraaddie skandaal enverliesaan prestigekonbekostlgindiendit rugbaar souworddatspelersposltiefgetoetsis? Waarskynllk nie.
VWBhet reeds In 1990 berigdatalletewatweensdiegebruikvanverbodemiddele betrapIs, vergewe enverdraIs omdat hullesorgdattoeskouersnadiebaan stroom. Diegroot bedrae geldwatinsportbetrokkeis,isdus'nfaktorwat bydra totdiegebruik van opklkkers ensterotedss. Spelers enatletewatdiehoogste vlakke van'n sportsoort bereik, bevind In 'n situasie waarhulleduisendeenselfsmiljoenerande kan verdien.Bestuurders en beamptes baatnatuurllk ookregstreeksbydiebemarkbaarheid vanhulatleteofspelers endie versoeking omonetlesoptetreeIssekergroet.
VDELHEID SPEEL WAARSKVNLIK ook'nrol.Sportluiwordsote sf! gedwingom bults selsoen oefenprogramme te volg. Modemegimnasiumsistempelsvirydelheiden egol"sme. Oleplekkedienookas verspreldlngspunt van sterol"edes. 'nSportmanofvrouwatstreefom be tekom,ofvreesdathy/synle bo kanblynle,Isdusvatbaarvir die voordele watdiechemie oenskynlik bled.Soosrokers,weiergebruikersvan sterol"edes ookomteglodatdaarskadelikenewe-effektekanwees,ofdathulleooit gevanggaan word. Verwaandheld Isbloot 'n andervormvan self-bedrog. InVandenBerghenArmanddu Preez segevailekan 'n menskwalikglo dat die verbode mlddels wathullegebruikhettotverhoogdeprestaslegelelhet.Albelhettot enmethulleskorslngbra middelmatig vertoon.lndaardietrantisditdalkwenslikdat .' diehele WP·span ietsbegin gebrulk omsyprestasieteverhoog•metelkewedstryd wordnuwe laagtepunte bereik.
WAT HOUDIE TOEKOMS IN? Oat atletetoegelaatgaan wordomtegebrulkwathullewil? Ditsaudie goedkoop, maar onwenslike opslewees, Strenger, verpligte endeurlopende toetsing, gegrond op onomsellbare voorskrifte Isdieduur alternatlaf. Diekwessieis nethoestrengdievoorskrifte moet wees.
VolgensberlgteIsdie Amerikaanse 400m-atleet, DannyHarris,virvier [aar geskors nadathy positief vir kokaTene getoets Is.Of kokal"ene verhoogdeprestasielewer,is betwisbaar. Diehemelhelp Suid-Afrikaanse rugbyasalkoholdie dag opdieIysvan verbode mlddels geplaasword.
Laastens:Anna Pretorlus,Suld·Afrlka se enkelspel-verteenwoordiger by diewf!reldrolbalkampioenskappe In Skotland, Isop61-jarigeouderdombesigomhaarselftelaat geld.Gebruiksyietsanders buiten Salusa45?
Adres
Stuur virmy Grootte
Naam
chapman konfronteer die wereld (alweer)
lRACY CHAPMAN - MATTERS OF THE HEART (Tusk)
ELKE goeleleftJe-yupp/e hetIn 1988 Tracy Chapman sedebuutplaat aangeskaf. Jywasnetnle polities korrekasjy nle 'nChapman-CDtussendieMichael Boltons enRandyCrawfords gehad hetnle.Ek bedoel, dievrouIsswarten sing oorrevolusle.Watmeerwil jy Mom Jou meegevoel metdie onderdrukte massaste bewys O/e hypehet Intussen gaan lA,maar Chapman singnogsteedsoor sosio-ekonomlese ongelykhade enandersoslale euwels. "BangBangBang-spreekdie geweldkultuur vandielaat20eeeusesame/ewing aan. Sysny ontstellend naby aan diebeeninwat een vanhaarbeste songs negIs.Skerpsoslale kommentaar wordop'n mlsleldend rust/gewyse gelewer.
Haar kenmerkend slmpllstlese, dlrekte lewensfllosofle val'nmens deurentyd op: In ·50- sing syondermeer"So whatIfyourpocketsare full/If youhavean empty heart".
Op Matters worddiewegbeweegvanhaar mlnlmallstlese k1ank (wat reedsop Crossroads begin Is) verder gevoer. 'n Trekklavler, mandollenen keyboards sorgvir'nvollerklankop heelwat vandie snltte. In "Woman's Workwek dieaanvullendeInstrumentasle'n toepaslik hopelose gevoelbydie lulsteraar. Ole abrupte elnde Is besonder effektlef.
Ole onvermydellke "groen-songopdieplaatIs·Short Supply-. Chapman vertolkdie tema op'n onverwags opgewekte wyse. Ole boodskapIsegter duldellk. Met"MattersoftheHeart"verrassy mens met'neerlikeeneffens ongemaklikelledJle oordie dynamics of unrequited love. OngelukklgIsdltInstrumentaal heel vervellg. Dieonmiddelllke trefkrag vanIIadJI essoos"Fast Car- en"Talkin''bouta Revolution-, vlndmensslegsIn"BangBang Bang-. TogIs Matters of tne Hsart sekerlik eenvandiebesteplate wflt totdusver dls jaar ultgekom het.
pretty vacant
MORRIS - HOHEYCHILD (Tusk) WANNEER 'nmensJennyMorrisdie eerste keerhoor, kry jy'ngevoelvan Whoopee!, disnoulekkermuslek. Teen diederdekeerhetdiegevoelalerg getaan onder dieaanslagvan monotone repetisie.SyIs'n wulpse Jong vrou -doingITIs allerbelangrlk inhaar Iirleke. Maarten minste IsMorris gesondheldsbewus: haarkassetomslag sport 'nvisueel treffenda anti-rook advertensle.
BETSY COOK- THE GIRL WHO ATE HERSELF (TUSk) IEMAND heteenkeerToriAmosse musiek "geparste genoem.Oaardie resensent het dUldahk toenognlesyoreInBetsy Cook serigting gewendnle.Die LP-titel belowe tenrnlnste'n interessante musiekervarlng- wat dltnetsoveel meer teleurstellend maak.
tweavandiesnlttesaammet Cook geskryf.Endit voorspelal k1aar tedium ad nauseam. Syprobeersohardomm661tesing - passle, hartstog, aldaaldlngeIsvreemdekonseptevir haar. Emoslonele sangsalInelkgevalnlelekkerafgaanmetdie muslekmasjienklanke nie.TogIsdaardie (onemoslonele) versugtlngdatsygraagenerglemet een ofander persoonsouwouultruJl. EkIs bevrees die kanse Is goad datsyaan hartversaking sal beswyk.
DEF LEPPARD -ADREHA1.IZE (Teal Trutone)
DIE werkersklasgroep waarvanselfs vroue hou-s6 beskryf die persverklaring hierdiegroep fluffy-head misogynists. Yeah, man,en hulle's diap,ek sll. Check dituit: "Mow thelawn...Tidyyour room Takeoutthe trash ", Drs niehulle scene nle,sll hierdie groep tough bro's. EnhulleIsreal rough n'meansex machines ook, eksll. Optiples adolessente wyseworddaar gespog oorhul gewaandeseksuele prowessop "Make LoveLikeaMan-
en"StandUp". j<::::
Real philosophical too, man:tussen hulletalle omslagInskrlpsles gerigaanhul pUis!.egeslg, wetdream-Iyende aanhangers, vindmensdie volgende juweel:"There's moreto being Inabandthan bei(lg inaband". Wowl GeemytienmaaleerderAxl RQse metsy verdraalde, mlsvormda persepslevandie reaUteit, sy onverbloemde gevoelens vanhaat,vrees, wan hoopen verworpenheld asdie gewoon onnosele, verslersuikerde "heavy metal- vanOef Leppard. -,
ALPHAVILLE - THE FIRST HARVEST 1984-1992 (Tusk) ALPHAVILLE maaktiplese Euro Pop: uitgebreide syntheslzer-klanke word ad Infinitum gehoor Indie musiek. oreplaatisnogmeer sleldodend In'nsekeresln want dlt komultdiedaetoeAlphavillenogopdiepopkrulnwas: dieModernTalking-era.
A-hahetintussendiekitaar ontdek, Rainblrdshetdie trefferslyste inEuropabegin haal, Alphaville isnogin'n timewarp.Tanminstehetdie Britse synths-bands (soos Deador Alive) altydhultonge stewig in flul kieste gehad. Alphaville naemhulmediumegterbaleernstlgop:hulle maakheelgewlgtiglIedjiesoor 01 die Verraderlikheid van L1efde. Menskanhullesekernieskietdaaroornie...
AJRHEAD - BOIHGII (Tusk) WELL, that's Itthen...
notso vacant
JAMES - SEVEN (Tsal Trutone)
JAMESIs'nBrltseIndle-group (hulle plate worddeur'n Independent labeluitgegee) wat noualamper'ndekade aandie onderpunt vandie Britsetrefferslyste rondhang. Nouhet hulle ditultelndelik gemaak: Seven wasdieeersteweeknaultrelklngnommereenInBrlttanje. Tim Booth, diehoofsanger en lIr1ekskrywer, slenhomself as ghoeroe, wildltblyk.Elke tweade lIadjle gaanoorselfverbeterlng enwat Jy kandoan om'nmeerslnvolle/ewete lei. Behalwe hlervoor Is Sev8f1 togdie moeite werd. "Sound-staanultasdie bestesnlt:wonderlik swewendeen eterlese klankeIsts hoor.Boothisnleonlntelligent nle- Jy sal sukkel om Insy lIr1eka optespoor. InvloedevanTheCurean U21s hlerendaartebespeur. Ole opvallendste Is'nmalklein trompetjle alaTheCure op"Livea Love of L1fe-. Aangenaam.
TAHAHAS tree virvier aande seem metdie Soweto String Quartet op. Newman, Salol en Herman sal hoofsaaldik musiek van hul jongste LP, Time, opvoer. Die Sovveto String Quartet sal vir Iigte k1assieke en tradisionele musiek sorgo Huileis van 25-28 Junie om 8nm by die N1ark-teater te sien. Kaartjies kos R15 per persoon.
Die wenners wordop 17Julie aangekondig. give¢way
5 gelukkige lesers kan elk 'n Tracy Chapman-kasset en _ T-hemp ontvang as huffe die volgende eenvoudige vragie kan beantwoord: Waf is Tracy Chapman se regte naam? Stuur julie antwoorde aan Christi SpeeI Pop, VWB, Posbus 1n, Newtown 2113.
books
OPENBARINGE ENJOHANNES
Deur Phil du Plessis.
The Carrefour Press
JUDITHMASON
.THIS isthework of an established poet,a veteran of half-a-dozen earlier volumes. This book had to be funded by the writer himself. WhY did publishers and sponsors circle around this manuscript as if it were aboutto detonate?
Did theyhave trouble trying to define it- confession, history, prophecy, prayer, love-letter, diatribe, travelogue,elegy?Did they fear that our local manifestations of the Woman of Babylon would wreak vengeance upon them for being Politically Incorrect?
No matter.Carrefour Press has now put this extraordinary book on the shelves and we can define itatwill. Braam Kruger, inhis exuberant illustrations, isolates the irony and the humour, the complex and androgynous and cross-cultural references andwisely leaves the grief, the anger and the tenderness' inthe domain of the reader. The political and historical implications we need todigest privately,creating our own images forthe despair and thebeauty and the longed-for redemption of which the poetry speaks.
Itisatough book. Using the Book of Revelation asalooseformat, and the four horsemen of the Apocalypseas chapter headings, the author, christenedjohannes, becomes John the Divine. (Divine as in waarseery, not as in goddelik.) Heis an uncomfortable guide. The reader often feelsthat he is more likeajailer or an avenging angel.He warns us,rightfromthestart:
Ekkyken praat, maar spreek ekmet die tong van engele of besetenes? \
And,ofcourse, if we knew the answer to that question we would know how to address our terrible century, our terrible country, our terrible selves. Heleadsus,in"Offers", through the paths of liberal righteousness, voyeurs at a scene of police brutalitywithits mundane and dreadful end -
sylyf bospitaal toe. te laat.
Hy is, byna terloops, dood.
Andjust when we are feeling thatfamiliar frisson ofsmug indignation, he blows us into eternity from , the backofa bakkie, along with the farmer's children:
reguu in offerrook, die ntet in.
YET MORE TERRIBLE, a Mother of the Nation figure is translated frompolitical soa p-opera withits snide graffitiintothe realm of myth where her actions are seen as demonic rather than sordid. A profane Durga whose self-justifying violence underscores the paradox withinthe struggle.
The reader emerges from the shadow of the Red Horse with something like relief,to ponder on the ironies oftravelin courtly Avignon and sturdy Vezelay, and to hear the landscape of Bethulie echo to worldly prattle. The Grey Horse trotsup past the beauty and squalor of Strandfontein into the topography of the body. "Dieter", dying inthe infinitesimal second it takes to ponder the choice between "intussusepsie en "aneurisme":
(is een woord 'n /ewe werd?)
The poem "Klaagskrif", a re-telling of the story of Margarita Uys, is guaranteed to cause anyone brought up on the cliches of Empire to hang her head in shame. "Brief in rook", dedicated to Stephen le Roux, allows the reader to share ina valediction which will resonate through allthe cremations and internments the future may hold.
Broken-backed, the auther of "Splyt" celebrates sardonic-self-knowledge:
Myrugennee albet geknak. Ekis vir altyd'naasooel.
Altyd op soek na sapptge jong prooi - immer onuulligdie kaalkop ouman metdie bangnele is te uatterig, and then wipes the saturnine grin from your face with ' Mybolyfmetdie bart in neignalinks - na die vrouetoe - bulle watdiehartvlei.
Die onderlyf soels mail. Hywi! driftig stumet aardritme meerbastesasdiehart. 'c
THIS READER, straight, middle-aged female that I am, oftenfeelslikea Jew perusing the. Rand Club prospectus when confronted bythe arcana of much gay poetry. This, however, is not an exclusive moffle voice, articulating subtleties. DuPlessis uses autobiography like a scalpel, cutting atour sexual liberalism and revealing it for what itis: condescension. He does not want our tolerance. He demands that we see his choices as august, and thanks to this poem and the superb "Die engel van Regensburg" wedo. The good confessional poet takes us into his confidence and while we are there he alters our perceptions forever.
In "Regensburg" we are not simply invited to eruisewith the poet. We are invited to appreciate the infinite variety of promise from
jy spasties in 'n rystoel, met'n magtige verwrongenek. In 'ngesig soosVelasquezsedwerg straaljou mond van oreugde,
tothe irresistable angel himself, with his mischievous smile,
Moet 'nengelsoos jy vir altyd kleredra?
Eksal jou moetwegdraritner toe, uaar paartjtes by diesandsteenbrug warmonder komberse wagVirdie maan endienag.
\ Seldom can the teasing sensuality of Gothic Art have been more clearly articulated, and my only regret about this poem is that the sculptor is not alive to read it.
, "
One of Braam Kruger's illustrations In Openbarlnge en Johannes
THIS COLLECTION is the poetryofa physician -the body andits frailty areeverpresent.Everywherein thisRevelationwe are reminded of the author's profession, his daily wrestle withthe angel ofdeath,his ,. petty triumphs,hisinevitabledefeat. Yetthe diagnostic glance is not onlybleak. It melts into affection, fallingonhiscat, and his Boeddhabeeld and the vagariesof False Baywithsheer pleasure:
Die he/e baa! skitter vandag pougroen. Mets6'nuaaterstert sou ek graag die vol}/ wou sien.
Itisthepoetryofa traveller who takes uswithhim rather than boringuswithhis recollections. Asip of Pere Magloire on the tongue and BeaufortWest evaporates into Normandy, Andalusianhillslook liketheskullsof Bushmen, and we stray, apprehensively, into the wrong partof Cordoba. Heisthe guide that doesn't rush us past the El Greco'sonthe way toour package-tour lunch.Wearetossed intothepaintings,floatingwithin thelogicoftheir special universe, accepting the consequences ofa different order.
'n Nuwe tweetalige strokiestydskrif • Bitterl<omix, hetpas verskyn. Inhul "Editoriaar steldie twee redakteurs, Conrad Hendrik Botes enJoe Oog (Anton Kannemeyer), die tydskrif s6 bekend: "Helaasl Ole eerste tweetalige komlxtydskrif vir hulshoudelike burgerlikes en uitgeworpe emosioneel armsalige ultwerpsels. Ons man Isdie swartskaap... Waanslnnig Insy eensaamheld embrace hybegrip." Bitterl<omix sal beskikbaar wees bydie Grahamstadfees en vanaf 11 Julie by Exclusives en Fantamanla. Ottkan ook bestel word van Bitterkomix, Posbus 564, Stellenbosch 7599.
Daar is dan die heilige Stad, uiaar die lyJ, omuorrnd, blind is en pyn nie meer jolter nie.-
Thepoignancyofthelonging expressed inthese linesfindsitsfinal expression in the last poem, where the person of the poet dissolvesintothe persona of theSybil whose maledictions are at once ancientandas modem as today's news,and whose visionis uncompromising asit merges with theimageryandthe cadences of theoriginalApocalyptictext.
TRENDIES MAY BEMOAN the poet's elitism.Heisan unashamedly welleducated writer.Worldlingsmay deplore hisrefusalto accept only the secular asreal. God is his legitimate prey.Chauvinists of all persuasions maybe affronted by the way inwhich he embraces male and female within himself and emerges whole.Everybody else,for the price of a good cabemet, willholdin their hands a book which isbrutal and charming, outrageous and compassionate, sensual and sore,angryand immeasurably humane. Like the man himself.
Balangstellendasmoet skryftalent M, maar geen akademlese kwalifikaslesis nodig nia.Omdat persoonlike aandagaanelke kursusgangar gagaaword, word dlaaantal daelnemers bepark.
Dlapossle-kursusduurvan6tot8Julia.Dla digters AntjiaKrogenLucasMalansalhlerleidinggea,asookdr Heilna du Plooy, Rika Cllllars,MelanieGrobleran Petra MOiler.
South Akican contemporary dancer and choreographer, Robyn Orlin, recently presented her latest choreographic work at the Internatio.nal Perionnance Studio at Facets Multimedia in Chicago, Illinois. Orlin is a student at the Chicago Institute of Contemporary Art. ANDREA VINAS SA speaks to her on avisit to South Africa
OrIlnworking with members ofCapab Ballet
"This work is fresh, original and smart,"
says a Chicago arts commentator of Robyn Orlin's latest piece, designed to "push past feminist cliches". Orlin also collaborated with British performance artist, Mathew Wilson, on a piece about two foreigners searching for intimacy and a sense of place in an American landscape.
"Robyn Orlin's AttheDrop ofaHat and Mathew Wilson's Please, ConsiderMeaDream distinguish themselves from current Chicago performance art in die simplest of ways: not a word is spoken in either piece," says the commentator.
"Both Orlin's and Wilson's work depend on gestures and movement, and on a fine appreciation for complex surrealistic imagery. The work seems to translate literary notions in visual andaural ways that suggest 'classic' conceptual performance art.Both pieces also have a certain sophistication -a European sensibility that's not surprising given that Orlin is South Africanand Wilson is British."
Orlin's work has been generally well-received by critics and teachers alike, butitwas not easyfor the choreographer to transplant herself intoa new environment: "Atfirstit was incredibly difficult to work in a different context because 1 am very enmeshed in this environment. 1do take the South African experience with me. People there are taken bya different kind of energy.
"My training wasat the London Schoolof Contemporary Dance and 1was there when Bob Cohan was pushing the dancers into a more American way of doing things. Subconsciously I picked upalotof things. 1 think being a South African learning an American technique in Britain was quite a cultural shock. 1am also very influenced by Tansteater, the German dance expressionists like Pina Bausch."
ORLINWAS TAKEN IN by the institute's performance Art Department. "When 1 got the Fullbright,1 made it very clear that 1didn't want to go ba'ck intoa dance institution - they have severe restrictions.
"Soon 1found my way into a different department -the Department of Time Arts which has to do with the investigation of time and space. Thishas opened upalotof other possibilities for measan imagemaker. The good thing about the school isthe encouragement to cross over into other areas."
Finding that she was bored with in the direction of American performance art, she started working on Super-8 film and video, also doing installations. American performance artists are either writing personal monologues and performing them, or working with "artissues" in performance, says Orlin, neither of which requires "theatrical stageing".
"The issues they are grappling with are personal, gay rights are still high on the agenda. 1 am not particularly interested in the kinds of problems Americans have. Their experiences and their pain do not interest me. 1 am more concerned with an international or more all-embracing stateof 'fuckedupness' - reflections ofa society.
"When Americans are political, itis superficial bandwagon-style stuff. There's this whole thing with theNEA and alotofartists are just making art against theNEA, which is really boring. The more outrageous you are, the more you get noticed."
visited South Africaasa guest of Capab Balletjo choreograph a piece entitled WithAstonishment INotethe Dog, a piece "about dogs and their symbolism inart- fidelity and domesticity". Capab shelved the production indefinitely in order to extend amusical which was doing very well at the box-office at the time.
". AMNOTHUNG up on a dance vocabulary. Iam more concerned with getting out what 1 need to gerout in whatever way1 need to. se: don't have problems accessing other media, although 1still like working in theatre and with dancers. There isstill something immensely exciting about live performance, although 1am more obsessed withimages.It's become quite a challenge to push images intoa dance realm without getting stuck in the narrative dimension. "1 amactuallya frustrated architect and the reason I've stayed in choreography is because itis the architecture of space and time.Video and fllm are merely other media. I've become very interested in animation and ifl were to stay in film, I'd concentrate on animation. The only reason to work in film and video with dance would be doto things that one can't do' on a stage - so_that it's not justa reflection of what's happening on stage."
While Orlin works from an intensely personal point of view, she prefers to distill hervision intoa more general firmament, eschewing sentimentality and preserving a witty, ironic and cynical distance between her work and her life.
Orlin is unperturbed by the charge of "Eurocentrism" levelled at her workin South Africa. In America it'sa compliment. "1 need ultimately to make art about my own experiences. Iam,surprised that people here are still obsessed by the whole Eurocentric thing. America is a multi-eultural society and itis fascinating to see how Americans intemalise and utilise their influences. "
Much of her work in America has to do with "landing out-of-space in another country, avery interesting country fullof all the mod-cons, both physically and psychologically", but, judging from the description of At the Drop ofaHat..., she remains compelled to investigate power relations: "Nearly
centered on the stage isOrlin, statuelike and about eight or nine feet tall in a long, skin-tight green dress. Beads of water drop in torturously slow fashion, seen only as they pass through a beam of cold, blue light onto Orlin's head, face, and shoulders.
"AS ORLIN'S ARCHETYPAL female figure comes to life, each gesture seems filled with meaning. This piece requires time to unfold because her movement is so slow and deliberate. The torture implied by the dripping water is echoed in the movements themselves, .which seem pained.
"AfterOrlin sheds the dress, we see that she's standing on top of a birdbath thathasa stone cherub folded around the base. Then abright red apple drops from between Orlin's thighs into the water. Later dozens of green apples are scattered across the stage. Fasclnated, Orlin tries tofinda way to balance herself using an apple like a heel under each foot.
"Into these idyllic, almost Edenic environs drops a man's brown felt derby. A tease, the hat seems to flirt with her, remaining always just slightly out of reach. Atfirst she is amused, but when she triesto put it on, the hat floats back uptothesky, leaving her frustrated.
"The gender tension is underscored moments later when four men's hats fallfromthe sky onto Orlin, who's resting. This time she doesn't tryto wear the hats butto accommodate them. These hats seem nearly human, and her communication with them is both sexual and emotional. But as before, they eventually vanish into the sky.
«Abandoned, Orlin is forced totrytofind her own female iconography. Her attention goes back to the apples. Then a small door opens on the lower lefthand comer and a hand drops a pair of white highheeled shoes onto the floor. Orlin approaches these suspiciously. When she tries them on, she has to force her feet into them. She grimaces but makes them flt. This, after all,is her destiny. No matter what she may have wanted - the power represented by the brown derbies, for example -the white high heels, with their beautiful but painful curve, is what she gets. Resigned, she struggles through the opening in the screen, then hobbles off into the darkness."
OrlinIn performance InAttheDropofaHat (Pies: Guy TUllm)
Orlin
.teater MARKET .THEATRE
NEDBANK REPRESENTS SARAFINA
IN ASSOCIATION WITH ANAW SINGH AND VIDEOVISION ENTERPRISES.
THIS SOUTH AFRICAN SEASON IS STAGED BY MANNIE MANIM AND MBONGENI NGEMNS COMMrfTTED ARTISTS,·
'A of theatrical energy.' NEWSWEEK
LAAGER THEATRE
HELLHOUND· WHYLE'S RICHARD III
DIRECTED BY NEIL MCCARTHY
'Shakespeare meets Star Trek on the Hghveld'
We have ahunch that this willlhrill yol1
29 MAY·11 JULY
MON· FR18.15PM SAT &15PM &9.15 PM
UPSTAIRS THEATRE NIGHT SKY
STARRING KATE EDWARDS, GRAHAM HOPKlNS,RUSSEL SAVADIER, CHAR· LOm BUTLER, WARRICK GRIER, CHERYLOOW
SCRIPTED BY SUSAN YANKOWITZ
DIRECTED BY JANICE HONEYMAN 'Fasdnatlng, Anght sky full of JD SUNDAYSTAR
KIP PIES TO 14JUNE
FIRSTlIME IN JHB SINCE 1988
TETE MBAMBISA &SOUL JAll. MEN (FINAUST IN GILBEY'S GIN MUSIC FOR AFRICA) .
TUE·SUNR12 FRI, SAl SUN AT7PM
MARKET GAlLERIES
ACELEBRATION OF DRUM MAGAZINE· BEElY BAILEY AND JOYCE NTOBE
UNTILJUNE 13
FLEA MARKET
THE JOHANNESBURG FLEA -MARKETI BROWSE AND BARGAIN HUNT FROM 9.00AM •4.00PM, EVERY SATURDAY ATTHE MARKETTHEATRE MORE THAN 400 STALLS,
Nick Broomfield '"a mischievous voyeur
NICK BROOMFIELD Isa fascinating fellow. Hehastwice Invaded SouthAfricawithhis probing lensand attempted todo thatwhicheveryother documentary filmmakeraspirestonamely capturingthe Spirit ofSouthAfrica onthe silver screen, or rather, thegoggle box. And forthelargepart,heseemsto have managed quite well.
Last year, Broomfield brought toChannel4the Indomitable Eugene Terre'Blanche in TheLeader, the Driverandthe Driver'sWife. This year itwasthecelebrated bUbble-gum popstar, Sello MChlcco" Twala In TooWhitefor Me.
And again,Itwas no-holds-barred for Broomfield.
Weseeherea portrait likenootherliberal,orlefty honky from SouthAfrica would produce, andcertainly nothing that one wouldstumble across onCCV-noSowetanwould be selfIronic enoughto produce thissorta stuff, forsure.
For hereis Chlcco, unmasked: A babbling, bull-shitting, fasttalking chauvinistpig.He's hyped, he's ego-centric andhe's cool (andhewantsto stand for parliament, come the new dispensation).
He'salsotardy, unpunctual, and totally unawareof his own short-comings. It'sa great portrait ofa newly-ernbourgeolsled African man.
Hiswife(hisfirstand major one),Tenbe,bitterly acknowledges: "Chlcco? Sometimes he makes mesick..."
Hehimselfgetsa touch tetchy when hethinksthe camera is probing alittletoo close tohome(notthatChicco's parameters forprivacyare ever delineated exactly-theyjust expand and contractInpace with his mercurial sensibility).
He Interrupts an Intervlew withhiswifeathis brother's funeral, Informing Broomfield toleavewellalone-thatis until hediscoversthatallshe'stalkingaboutistheoutfitshe designed forthe occasion.
BROOMFIELD ARRIVED InSouthAfricato record the Tracy Chapman tourthat Chicco andhispartnerInthe venture, Attie van Wyk,were promoting. Chapman, owingto pressure from Azapo, Itseems, cancelled onthem.And Broomfield's documentary changed gears: from Chapman toChlccoInoneroll oftheoldBetacam(orwasitan Arri?)
Anyway, onwiththe story: Chlccoispersonally affronted by thesuddenturnof events and appeals tofriendand former head oftheANC's Welfare Department, Mama (Winnie) for help.
VanWyk'spatlence,meanwhile, Iswearing razor-thin. Each time heandTwalaareduetomeet, and re-structure the event -nowrunningatan Immanse loss- Broomfield Isintherewith
AT THE WAY NICK BROOMFIELD
AT THE WAY SELLO ·"CHI CO" IWALA
thembrayingInthe background.
ForChiccoitisa personal affrontthatms Chapman won't come. ForVanWykItIsa business disaster.Never mind.
The voyeuristic Broomfield probes onwards -almostlikeadog sniffing atthe heels ofItsmaster,/
The most enduring imageInthe documentary IsofChlccoatthe wheelofhis spanking newMere.Hislife emanates fromhis mobile phone and mobile home.Alltransactionsoccurinthishaven rather thanfromthe confines ofhispalatial Northern suburbshome(in Bryanston). That's cosChlccoIs,he claims, running scared.The tsotsisgothis brother atthefillingstationIn Soweto justaweek ago. The gun-brandishing Chlcco blithely shows usthesceneofthe crime -justone more spotonhistour Itinerary. They're notgonnaget him.
CHICCO WEARS gunslikeMadonnadons corsets. The difference is thatwheresheneedsanentirearmyof bodyguards toprotect her, hetellsus,hejust brandishes hisowm firearms, hisbestfriends. And sowe,goofftothe shooting range,thegun boutique andmore,asthe millionaire mobster admIts toacropof murders (ofhis gangland enemies)and dilates withdelightonhis defense paraphernalia. Despitehis fecklessness, Chicco definitely hasallure.His menagerieofpretty young thingsIsclearly endless - and asfickleasthestar himself.JustasChlcco patentlydisregards such bindingprinciples as punctuality and appointments, sotoodohisbackingsingersand paramours. Singers TsldlandMakle(the mother oftwoofhis youngest children) bothdisappearfordays-withfeigned ailments, deemedby Chicco tobe shopping-spree mania.
AconcertIn Pletersburg IsheldsansMakle,witha substitute. No. matter. Chlcco onlytrulygetsmadwhen Makie beginstoactlikea 'man": He catches hersmokingandfiresheronthespot.That'sitfinito-for now. And nowhiteman'slogicwilldissuadehimfromthis, theAfrican man's law,hedecrees,when Broomfield attemptsto Intervene and reason withhim.
ChiccoIsa poser, a gamesman andacad.Butheisutterlyamusing too.Astar turn for Broomfield, whose reputation inthe UK, like Chlcco's,runs thegamutofadjectives.from "brilliant" and "charming" to "phallocentrlc" and Mmegalomanlacal".
DIS maar swaar om in dieTV-kolligte wees. Viral daardie glitz'n glamour betaal dieklomp'n duur prys. Disof Jan en Alleman meteens carte blanche het om te se net wat hulle wil- van openlike kritiek oor aankondigers se klere tot snedige opmerkings oor 'n akteur se voorkoms, sy verhoudings ofsy vermoens, En een ding is nou maarklaar, jy moet jou daarvoor regmaak of jou huislike pais en vree is daarmee heen. (Dink maar aan watTV-roem aan Artesse beste akteur en aktrise-paartjie gedoen het.)
Derek Wattsen Ruda Landman was onlangs die slagoffers van so'n "veldtog" van negatiewe kritiek. In 'n rits briewe in 'n Engelse rniddagblad is Derek en Rudainsoveel woorde daarvan beskuldig dat hullenie goeie ondersoekende joemalistese agterente is nie, dat die program bloot 'n opwarming is van die week se koerant-hoofopskrifte of 'n voertuig vir Amerikaanse en Australiese 60 Mtnutes-insetsels, en dat koerante seker die program prys omdat hulle 'n aandeel inM-Nethet.
Na die eerste brief het die redakteur die skrywer reggehelp omtrent joernaliste se- hopelikeobjektiwiteit, maar lesers daarna genooi om telaat weet wat hulle opinie omtrent Carte Blanche is.
Kort daarna isdie Amps-gewildheidsyfers virMNet-programme bekend gemaak, waarin Carle Blanche die onderskeiding behaal omvan29Maart tot24Mei nommer 1 of nommer 2opdie toptien-Iys vir gekodeerde programme te wees. Dis'n besonderse prestasie vir 'n aktuele program watmoet meeding met rolprente (heelparty redelik onlangseuitreikings), spesiale musiekprogramme en die jongste Amerikaanse mini-reekse.
Die briefskrywers stel dus 6f 'n hoer standaard aan die program as die deursnee- M-Net-kyker, 6f was daardie besondere aande net nieIusvirWatts en Landman se gesigte nie,
Miskienis laasgenoemde nader aan die waarheid want die afgelope CarteBla nche waswerklik goed, hetin sy geheel uit plaaslike insetsels bestaan en 'n lekker balans gehandhaaftussen vermaak, sensasie, inllgting en ietsom die hartsnare teroer.
Die twee hoogtepunte was Michelle Alexander se goed nagevorsde insetse1 oor wit alleenloper-vroue wat nou virdieeerste keer toegelaat word om swart babas aan teneem; en dieenigslnsgrim,maar fass inerende bydrae oor hermafrodiete of , eeslagtige mense.
Hier hetRuda'n operasie van meeras drie ure meegemaak waarin 'n baba met 'npenis rnaar met die volledig ontwikkelde geslagsorgane van albei geslagte insy Iiggaam na net een geslag verander word. Met behulp van vrae aan die snydokter en 'n diagram wat dofweg oor die beeld vandie operasie geplaas is, kon die kyker stap virstapvolg hoe die dokter die fallussny sodat die kliere en senuwees \aandie bokant en punt gebruik kan word om 'n erfek gevormde vaginatevorm.Diegrootte van die , enis bepaal glo ofso 'n hermafrodiet in'n seuntjie o 'n dogtertjie verander moet word.
le die 500rt kykstofwanneer 'nmens jou aandete voor )QU hetnie,maar beslls boeiend.
Wat Michelle se program besonders gemaak het, is dat sy nie geskroom het om potensieel sensitiewe vrae aan die"nuwe"rna'stestel nie - van wie een die vermoorde dr David Webster se vriendin,Maggie,is. Een So 'n vraagwasof die rna's,wat almal werk, nie bang is hulle kinders gaan eerder metdie swart kinder-oppasser identifiseer asmethullenie.
Volgende week gaan Carle Blanche indringend kyk na die gevolge van die ANCsemass action en
die moontlike verband tussen die optrede en die hospitaalstaking. Dieinsetselwat hiermee sa am geskeduleer is,wyk 'n bietjie af van die Carte
Na Agenda se tranerige Hospice-programkompleet met die Hospice-advertensie se temaliedjie as agtergrondmusiek -is'n mens maar bra skepties omte hoor van 'n program oor'nmusiekterapeut vir siekes.
Die Amerikaanse Diana Edwardshet 'n loopbaan indie vermaaklikheldswereld prysgegee om met haar kitaar vir siekes in hospitale te sing of musiekterapie te gee vir mense wat'n geliefde verloor het.
Alwatdie program red van 'n sentimente1e treurmare is dat Derek Watts telkens die vraag vra wat elke siniese kyker waarskynlik opsy rusbank sal sit en vra, soossou 'n gewone vermaaklikheidskunstenaar nie maar dieselfde trane byso 'n emosionele gehoor uitgelok het nie;isdit werklik helende terapie; en hoeveel van haar stories van mense watin komas was en na 'n paar kitaamote regop gesiten saam begin singhet,iswaar?
Miskienmoet 'n mens Edwardsdievoordee1 van dietwyfelgee. In een geval het die kamera die reaksie van'n jong man watin'n koma isopfilm vasgele terwyl Edwards sy gunstellng-Iledjie, Danny Boy, sing. VIr 'n oomblik wasdaar kontak. 'n In diepte-ondersoek isditnie. Daarvoor is die agtergrond-inligting te min entedun.Maar oor die egtheid vandie reaksies vandie "pasiente" kan 'n mens nie twyfel nie.
John Miles op nuwe Kuns op Een
WIE'Tgese 'n mooi gesiggle bring'n mens nerens in die ernstige kunste nie.AllenAuld,een van die twee ultvoerende regisseurs van Kuns opEen, het met die beplanning van die nuwe formaatvan die kunsteprogram besluit hy is nou moegvir die serieuse beeld watdie meeste mense metdie ernstige kunste vereenselwig. Van nou af wit hydie publiek 10k om na sy program tekyk met 'n paar vars, nuwe en boweal aantreklike gesigte (geklesmet die Limelight "oop tussen hom en die agent Moonyeen Lee). Woensdagaand is die nuwe stelingewy enhet die nuwellnge Chante Hinds en MarkMulder (die blonde hunk van The Game 1) hulle debuut as aanbieders gemaak. Die ander twee aanbieders, Kate Edwards en Andre Lombaard,sal later tesiene wees. Kuns op Een bestaan nou uit twee dele, waarvan die eerste meer oor kunsin die algemeen sal gaan en Allenas die regisseur het, terwyl die tweede helfte, met Raymond Sargentasdieregisseur,opernstigemusiek en opera sal fokus. 'n Hoogtepunt inAllen se program Woensdagaand is 'n proflel cor die skrywer en wenner van die M-Net-boekprys, John Miles.
In Tweede Konings?
DITis glo 'n uitgemaakte saakdatdie ulters gewilde Konings'nopvolgreeks kry. Daar isnet een probleem: die regisseur David Lister is klaargekontrakteer om 'n mini-reeks oor gesinsmoorde vir TVl se Enge1se dramadepartement temaak.Dit sal 'n ramp wees as Lister nie ookdie opvolg kanbehartig nie. PaulC Venter, die draaiboekskrywer van Konings, het onlangsgese hy en Listerhetdie wonderllkste verstandverhouding gehad. Omdathullealbeiin dieselfde era grootgeword het,was'n halwe woord meestal alwat nodig was- dan het elkeen geweet van presies watrer deuntjie ofwatterpolitieke plakkaat gepraat word.
VWB SE VERKOOPPRYS SG BINNEKORT SKERP. EN NOUDAT JY VWB IN JOU HANDE HETbWEET JY DIT IS 'N NUUSTY SKRIF WAT JY NIE DURF MISLOOP NIE. VIR 'N PAAR WEKE HET JY NOG 'N KANS OM VWS OP 'N VRYDAGOGGEND BY JOU HUIS AFGELEWER TE KRY • OF DEUR DIE POS AANGESTUUR TE KRY AS JY BUITE DIE PWV·GEBIED OF DIE KAAPSE SKIEREILAND SLY • TEEN DIE OU PRYS VAN R110 PER JAAR OF R60 VIR SES MAANDE (BTW EN AFLEWERING INGESLUIT). VUL DIE VORM VANDAG NOG IN EN STUUR MET 'N TJEK OF POSWISSEL AAN: VWB POSBUS 177, NEWTuWN 2113
\
'NMENS het geen verskoning om nie 'n notsung (Hal1erla lucida) te plantnie. Die struik of kleinerige boompie weer nie net bose geeste weg nie; sy/haar welrlekende en nektargevulde blomme 10k suikerbekkies en die vlesige vrugte wat op die blomme volg, word gretig deur verskeie voels opgesoek en verslind.
Die notsung (Eng: Tree-fuchsia) is 'n blaclwisselende boompie vantussen twee en vyfmeter hoog - hulle kan soms 12 meter bereik - wat inaldie provinsies voorkom. Hoewel hulle heel gehard is en lang droogtes kan deurstaan, sal goeie grond, genoeg water en beskerming teen die eerste twee winters se ryp jou notsung help om mooivorm aan te neem.
Die roesrooi tot oranje blomme (lente en vroeg-somer) is buisvormig en herinner baie aan die van die fuchsia. Hulle word teenaan die stam en takke gedra en 'n mens kan maar 'n paar blare verwyder om <lie blomme meer sigbaar te maak. Die ronde, swart vruggles is gevul met 'n jellieagtige stof en het glo 'n goor-soet smaak wat'n mens droebek laat. Hoewel mense nie gewoonlik die voels se geesdrif vir die vrugte deel nie, word die groen vruggies - in moeiliketye onder die grond begrawe omdit vinniger ryptelaat word, se Palgrave.
DieZoeloes gebruik 'n sterk treksel van droe notsurigblare om oorpyn mee te behande1. ,
Die notsung word beskou as 'n talisman teen die boosheid en takkiesword gebrandwanneer daar offers aan die voorvadergeeste gebring word. Plante word elke jaar aan die brand gesteek, waarna die asmet vet gemeng en am blinkblaar-houtpenne gesmeer word. Die penne word dan rondom die dorpie in die grond gedryf om die inwoners teen towenaars en slegte weer te beskerm.
(Terloops: die blinkblaar - Rhamnus prinotdes- word ook hoog aangeslaan as magiese plant. Dele van die plant word gebruik as beskerming teen die weerlig, en jagters wat op pad veld toeis, word met'n treksel van die blare besprinkel om hulle met diejagtog te help. As jy reeds 'n notsung injoutuin het, kan jy gerus'n blinkblaarplant. Die struike met hulglansryke blare enkenmerkende rooi bessiesis besig om al hoe gewilder in ons tuine te word.)
Notsunghout is gelerig, hard en baie taai. Omdat die stukke selde groot genoeg is, kan 'n mens nie juis veel daarmee doen nie.
As jy rerig nie plek in jou tuin vir 'n notsung het nie, moet jy miskien plek maak. In die tye kan 'n mens nie genoeg voorsorg teen die boosheid tref nie. - RYK HAITINGH
Lees: Trees of Southern Africa deur Keith
Coates Palgrave (Struik)
DRUK BEESSTERT IN DIE POT VIR DIEP DONKER DAE en skink nog rooiwyn vir Maandag sa sondraai
JY sukkel om die tyd van die jaar jou bearings tekry. Vandag skyn die son helder, maar ons het al reen gehad wat Noag sou beindruk, Kapenaars skud hul koppe meewarig, tuur Oor die see, en se [a-nee, die winter begin nou eers.
Maar eintlik is die winter amper verby. Dis Maandag sonstilstand, ons se die son draai, en die dae word weer langer. But boy, ons gaan nog suffer. Want tussen nou en September is opstaan uit 'n snoesige bed nie maklik nie.Byt dus vas, gaan kombuis toe en sit die pot op die stoof vir 'n lang outydse gereg met 'n geur wat die hele huis daglank deurtrek. Dis hoe ons vandag by beesstert uitkom. Ek het nog nooit gebodder omvir iemand 'n resep vir beesstert-stew te gee nie. Almal kan ditmos Maar toe ons nou die dag Ius het vir iets warms, rooiwynagtig en rys, daag vriend Lillaop met 'n groot pak beesstert.
Sy se sy gee nie om wanneer ons Ius hetomdit te maak nie, maar nommer een, sy wil genooi word, en nommer twee, sy wil nie kou tot haar kake lam word nie -dis hoe haar oorle rna dit altyd gemaak het (Ingels van inbors, sien, en dit was altyd so valerlg.) Ek maak plegtig albei beloftes.
OUTYDSE BEESSTERTSOP
HAAL [ou groot swart potuit.Die pot moet bo-op die stoof kan diens doen, en dan oond toe gaan. En jy het tyd nodig, my dier, bale tyd. Moenie haastig met die ossie nie. Die beste isas jy in die oggend begin, of selfs die vorige dag, sodat die stew kan afkoel en jy elke skraapse! vet kan afskep voor jy hom weer verhit en opdien.
Vir2 stewige beessterte, nie te vee! vet aan nle, benodig jy een bottel goeie rooiwyn, nie Tassies nie, maar darem ook nie die '68 cabnie.So tussenin. Dan 'n halfkoppie stock (hoender is piekfyn), 2 klein uie, 3 groot aartappels, 4 wortels, meel, vars lourierblare as jy kan, 'n handvol vars kruie, en swartpeper. En 'n skeut brandewyn, of whisky of jenewer, wat ookal.
Verhit 'n halfkoppie olie in die pot. Roljou beessterte in mee! met sout en peper en braai hulle alkant tot net bruin. Giet die spiritus oor en steek aan die brand. Gooi na 1 minuut dood met driekwart van die wyo, die stock, lourierblare en kruie en 10 heel peperkorrels. As jy het, maak 'n flenter droe nartjieskil die wereld se verskil.
Daarsal bale vloeistofwees, moenieworry nie. Sodra dit sterk borrel, maak toe die pot en druk hom in die oond teen 220 grade, wat jy afskaal tot 180 grade na 'n uur of wat. As die bees die hele dag gaan kook, begin jy by 160 grade en hou daar.
Kyk na 'n uur of twee. Die vleis moet behoorlik van die been afval en die sous behoort dik te wees. Moenie nou al proe vir sout nie, jy kan later regmaak. Laat die pot koel word en haal dan elke stukkie vet af wat jy kan sien - gebruik 'n gatjieslepel. Nou hetjy 'n ryk jellieagtige stock saam met pragtige vleis, en jy kan jou gereg verder klaarmaak.
In 'n pan braai jy 'n handvol gekapte seldery, gekapte wortels, heel klein geskilde uitjies en dalk 'n raap of twee in 'n bietjie olie en llepel bruinsuiker. Dit maak 'n klein stropie. Gooi die groente by die pot. Nou gaan hyterug oond toe vir nog 1 uur teen 180 grade, of kan selfs op die stoof staan en prut. As jy meen die sous is te min, gooi die res van die rooiwyn oor, maar dan moet die gereg nog ten minste 45 minute kook.
INTUSSEN MAAK JY cys, goeie basmati-rys, sommer baie, en kap 'n handvol pietersielie fyn. Strooi dit oor die stew asdit uit die oond kom, skep alles oor rys en eet die klassieke gereg tot julie steun van lekkerkry.
Daar is variasies op hierdie basiese tema. Oom Louis Leipoldt sou gese het 'n tamatie of drie maak 'n smaakverskil. Tamatiepasta uit 'n blikke (waar, of waar is tamatiepasta in 'n buisie met 'n doppie?) sal ook lekker wees, maar soosdie Bybel se, moenie die lelie verguld nie. Oxtail stew se geheim isstadig kook, nie dosyne speserye nie, Natuurlik kan jy die bene uithaal, dievleis fynmaak en pastel kook, net so lekker, maar 'n beesstertpot bly maar troostend as die reen teen dievensters swiep.]y skink nog glase rooiwyn en suig die beentjies een vir een af, wagtend dat die son moet draal,
THE CITY WITH A HEART OF GOLD GETTING ITS ACT TOGETHER
· AND TAXING ART TO DEATH
YOU can believe allthePRguff about Johannesburg beingtheCltywithItsActTogether,aboutIts becoming theCulturalMeccaofAfrica,Ifyou like.
AsfarasthiswriterIsconcemedthe current PRdrive Into the realms ofcultureIsaboutas convincing as attempts, not so long pastastobeoutof memory, to Incarnate ItInthe pUblic mindastheCitywlthaHeartof Gold, orasagiant cake witha slice for every one. ThatIs to saynotveryconvincingatall-,Sure thereIs somehopetobederivedfromthefactthatformer Johannesburg Art Gallery Director, Christopher Till,was appointed as "Director ofCulture-InJulylastyear.And theproject,largely masterminded by TiD, toturnthe Newtown areaintoakindofcultural hub, hasbegunto showsignsoflife with acallhavingbeenputoutfor applications on available facilitiesto be submitted bythe end ofJune.But VWB understands thatnoofficial approval haseven been giventothe project andthereIs stili astrong possibility thatitcould be stillbom, strangled onthe red tapeofitsumbilicalcord.
Till, although he decilned to comment onthesubject When appoached byVWB,Is believed to be deeply frustrated andstili struggling tomakehis portfolio workable wlthlnthe bureaucratic monstrosity which Isthe CiVic Centre.Itissomekindofmeasureofjusthowtightly
hishandsremain tiedthathe has yettogethisbudgetfor culture for the. current financial yearsomuchasapprovedand allocat9d.
Thereal problem, though nobody Issayingthisout loud,arises outoftwo grandiose andquestionably useful projects, eating upbudgetsas greedily astheyare straining town councillors' notoriously short attention spans. Thefirst,comingInat something underR25 million, IsthenewAfrlcanaMuseum, currently In progress nexttothe Market Theatre.The second -andthisoneIs thereal scandal andthereal problem -Isthe renovation totheCivicCentre, budgeted R25 million (even after originalestimates had been "ad,aptedj andduetosetthe taxpayer back anabsurd R132 million (according to official estimates, thatisto say even afterthefigures havebeenjuggled ascloseto aCceptability as possible).
ASARESULTthe smaller, more groundlevel, lessshowpiecekindofprojectsforwhichtheCityCouncilshould Inall reason betakingsome kind of responsibility are receiving minimal assistanceand evoking even more minimal Interest.
For example, thenewly founded Institute of ContemporaryArt(inthecreationof which Tillwas.Integrally Involved) may beforcedto ciose even beforeIthas properly opened. Of the institute's R70000 annual running costs, Tillpromised earlier thisyearto contribute R20000,butasyethehas been unable toextractthis sumfromthehotboxesoftheCity Treasury. Andthe Institute, which wasopenedonmore optimism than financial bedrock, maywellbe unable to meet somuch asItsrentIn coming months.
Andthen there Isthe Fordsburg Artists Studios Project -alreadyprivately fundedtothe tune of R1 million-which Isbusy collapsing underthe weight of exorbitant rates andtaxes.
THE FORDSBURG ARTISTS STUDIOS proJect was launched Ina onetime bagfactoryin April lastyearunderthe managementof Johannesburg artworkerSandy Summerfield •whoduringthe 1980s had succeeded almostsinglehandedly In getting offthe gro,und thenow flourishing African Instituteof Art, now based atFunda CentreIn Soweto.
Whenthe Bag Factory started It seemed asweet enoughdeal.Ananonymous British patron oftheartsin SouthAfrica-hisIntereststemsfrom time spenthere duringhis working life-was buying alarge Industrial spaceand making Itavailabletoart/sts. Laying outnearly RBOO 000ofhisownmoney, providing a substantial bridgingloan,thepatronIn question madetheBag Factoryspace available forsix years rentfree.
OntopofthisR76000was raised fromvarioushlghprofileand eminently crediblepublic sector trusts(IncludIngtheEmestOppenheimer Trust,the Haggle Trustand'. the WartenwelierTrust) tofundtheconversion oftheone quarterofanacreunderroofInto workable studio spaces.
WIthallthis beneficence behind the project, itwas possibleto charge nominal rentals (R150foreachof17 standard sized studiosand R450 eachfortwomuch largerspaces, essentially enough to cover basicupkeep, waterand electricity chargesand-so It seemed thenratesand taxes). Inthisway,sothe thinking went,It would be possible tokeepcosts down toalevel where nobodywas exduded.
Andasa result, apartfrom pulling Intotheprojectas leasorsof studios artistslike Ezrom Legae, Durant Slhlale,PennySlopls andDavid Koloane, theBag Factorywasalso able toprovidea much needed workspace forthe largely Thupelo art project.
t BUTTHESWEETDEAL quIcklyenough turn9d sour.About thetimeInJuly 1991 that Summerfield was approaching the Johannesburg City Council anyway fora special reduction -giventhe nature ofthebusinessbeing conducted Inthe building· of the R848 ratesandtaxes levythenexactedon what.was zoned asan Industrial space, those rates skyrocketed.
The Fordsburg Studio ProJectwas informed thathenceforthIt would becharged Just overR2000per month In ratesandtaxes. I
Nowthiswasentirelybeyond the budget ofthe project, andthe option ofputting rentals upto accommodate the spiralling ofratesandtaxes would have meantlimiting the range ofpotential participation Inwaysentirely contrary tothespiritInwhichItwas undertaken.' '.
So Summerfield (alreadypromised herearlier application would befavourably considered) redoubled her efforts with theCity Council. But.on6Augustshe received aletterfromanLJ Opperman Informing herthat. her application fora reduction In rates couldnotbe considered. Nosuch'direct relief was available Interms of existing legislation, Opperman said, andadvised Summerfield totrytotakethematterupwithanofficeof the council whichdealtwlth "grants-In-ald-, specialfunds made available to charitable organisations forjustsuch contingencies.
Butthisapproachboreno more fruitthantheearlier ones,and Summerfield was tersely Informed InNovemberthatherapplicationhad been unsuccessful.
But there was(asalwaysin such cases) hopejustover the horizon: the management committee oftheCity. Council would be meeting some timeInthe future to discussand possiblyreassesspolicyonjustsuchcases asthis one. Summerfield'sapplication wouldbesubmlttedfor special consideration.
·SOSHE WAITED andaroundthe beginning oftheyear, havinglearned somethingfromthe whole debacleabout waiting, approached 1111, who expressed himselfas being sympathetic, tolobbyonher behalf.
Itdidn't help. Sometime around the end oflastmonth, a management Committee meeting washeld-without the committee evenensuringthatTiIi (Who doessitonthe committee) waspresentforthe consideration ofthe application -andItwasduly decided thattheBagFactory wouldnot be eligibleforany assistance.
No reasons weregiven.Infactnotsomuchas notification was vouchsafed. Summerfield foundout ·moreorlessbyaccident, phoning theCityTreasurerto seehowthematterwas progressing.
Ornot progressing. Meanwhile-the Bag Factory has' ·runoutoffunds. Summerfield has already paidout R25000In rates andtaxesona project she Is caretaking andwhichshe setupfornootherreason thanthepublic. ·good.She received threatening lettersabout outstandIng taxes while awaitinga decision. Andnowshe faces legal summOns over outstanding electricity accounts. :. "Tell herto try another grant-In-aid Till said weakly. "Something may happen this time: Then again Itmaynot...
r
.It's Idnda fitting that the first·feature film to come out of the 'new South Africa'· Sarafina, the movie (based on Mbongeni Ngema's celebrated f: should have beenchosen to open the Los Angeles American : Film Institute International Film Festival this week. Premiering as it did ·justtwo days after the annual June 16 commemorations in South Africa, and just one month after the devastatinowave of race riols that swept the American subcontinent the film, with its message of hope and conciliation in the face olthe violence, devastation, and pain wrought by decades of apartheid, provides justthe right lesson forthose who choose ;., to hear it. KATHY BERMAN commemorates the event •
a Ime messa e
TO borrowan expression from an oldVIrginiaSlims ad,they've come along way baby: Johannesburgbased director,Darrell James Roodt, and Durbanborn producer, Anant Singh, that is.
I remember the days in Drama and Film 1 when a clutch of keen young and highly media-illiterate first yearWits students were gathered infront of film guruJohn van Zyltrying to determine the difference between semiotics - the science of signs- and celluloid,the stuff that films are shot on.
Everybody knew about cellulose (plants/photosynthesis),andcellulite (plastic surgery and kugel hell),butasfor the other stuff
Everybody, that is, barring two obstreperous and self-important bright young things seated in the back oftheclass. The one was Andrew Worsdale
DARRELL JAMES ROODT
How didItallstart-Saraflna,I mean?
1\ remember the day I went to Mbongeni to discuss doing Sarafina. Itwas nerve-wracking. Anant had already tied upa deal with Mbongeni. I walked in with a copy ofjobman under my arm. Nota bright move. Mbongeni's a very politicised man. But thank God hejust responded tothe emotion of it all.
But Darrell, by then youwerealreadya young superstar director With local cultstatus...
I was hardlya superstar director then. AndI'm hardly one now...Anyway..(a leggy blonde passes by and Roodt is momentarily distracted) The narrative was very thin. Ihad to bring the movie alivewith camera and performance. It'saRite of Passage -noplot, no car chases...ButI was lucky..I was able totell the filmwith hindsight. Although, if an international director had been approached, they probably would have missed the subtleties. I mean how's Robert
(who went on to direct cult-underground classic ShotDown), and the other was Darrell Roodt. Andrew Worsdale stayed the distance and obtained a BADA fromWits. Darrell went off and made movies.
Well, if the truth be told, first Darrell argued with the Department Head; convinced himself that there wasn't much more he could gain atWits anyway; and then the hyper-active young man headed out to Hollyveld -to pay his dues (Holly-speak for chomping thebit while the movie-shit piles up around you).
That was in 1980.
Fast forward seven movie plots - of varying quality -to:
1992, Cannes and Darryl James Roodt (as he is
(Whitehead)? He so completely believable as the fascist.And Tertius (Meintjies) aswell... Any other director would have cast big dudes
Well you hadabigfishwith Whoopl, whatwasshe like?
Whoopi was fantastic. The flrst time I worked with her, shewasjust... Extraordinary. She knows when to playforthe camera. (She knows alotta tricks). But she's spontaneous. Every take was different. We did four takes on average. She got it generally on the first take ...We were very lucky. There are two kinds of stars. Whoopi was into working and loved what she was doing. She responded tous.
The dialogue was muchmore pithy than themusical. ja, that's William Nicholson. He was commissioned by (British co-producers) the BBC. He's cocredited with the screenplay.
He wasn't even in South Africa.I've no idea how he captured the quality of the dialogue. But we worked on set, and...
SoIsthisthe ultimate South African genre-movie? Havewenow finally saturated the market place?
now known). Cannes 1992 marked the public turning point for Darrell James Roodt and producer Anant Singh - from B-Grade stakesto international A-Grade acclaim and success.
Not that it was such instant success. Let's rewind abit-to Cannes 1989:I remember visiting with Anant Singhin his booth in the foyer of the Cannes Carlton Hotel that year. A string of B-Grade nasties were on offer, interspersed with a couple of provocatively titled pieces froma young South African filmmaker: The Stick, Place of Weeping, City of Blood. Singh's company was already heading way up the entertainment ladder - and he was taking young Roodt with him. Back to 1992. Roodt, Singh and entourage were seen walking the Croisene, fending off potential hangers-on:
Saturate the market place?With South African product?The Aussies never did.Generic? The Stick wasn't about blacks, but the impression of blacks by whites. And jobman, well that's
I have three more very important films to doin SouthAfrica,still. South Africaasa location is agreat place -as good as any. And there is such a range of thingsto make. Just think: In the United States they could only make movies about Vietnam ten years later.
And Cannes, now?
This is my first time here. Andit's exciting to have a film in official selection here. It'sa movie mecca. And there's been a lotta interest; and you have to playthe game.
Andyou are.
Oh yes.Although the fiancing for the Lyall Watson movie Lightning Bird (with Darryl Hannah) finally fell through two weeks ago, but... well, I'm the ultimate opportunist, I suppose. At least that's what IthinkFAWO called me.
A dance sequence from Sarafina Leleti Khumalo plays Nelson Mandela Inthe school play.
k The stars Whoop! Goldberg and Leleti Khumalo.
WHOOPI GOLDBERG
Your Impressions SouthAfrica. Did you buyproperty there?
No,I didn't buy an estate in South Africa, but Idid enjoy South Africa and was really surprised.
I expected all white people in South Africato have fangs.I got to South Africa and there were great white people and horrific ones. Every time I stepped out of the hotel, I expected someone tocall me some bad name.
So I realise that you can never figure out what a place islike until you get there. Itsa gorgeous country. Again, it's not gonna change overnight. But everyone is very optimistic. They have to be because looking in the other direction there's just nothing desolation. I believe everyone has come to the understanding that it's gonna take a very long time and alot of mistakes are going to get made Whataboutthemovie?WhatwasDarrelllike?How didyou prepare fortherole?
Darrell was wonderful- and as good as Spielberg. I didn't prepare for the role. I got on the airplane from one movie and got there twodays later the accent kinda goes in and out -fromEnglishto South African, maybe a little Brooklyn. We decided that she (the schoolteacher) had travelled - and come back with abit of an accent.
I playa woman who believes that she can help the future of South Africabytelling the truth to the kids. I don't think that she considers herself oppressed at all.Living in a small tight space doesn't make you oppressed.
Apartheid of the soul and mind is what we are working on now. Because the shackles are gone; the visible traces of apartheid have disappeared. But the apartheid people are carrying on, both in the United States and in South Africait'sstillin existence. It's going to be 15 years before there will be change. Who are the role models? Certainly not the United States...
America Isgoing through alotof upheavals right now.
Weare living ina violent society. When you were a kid and you heard about somebody getting blown away ona street, it was somewhere else, and if you heard flre-crackers, it was fire-crackers. Now itisa gun-shot. I don't know if we can get back to the idea of beinga 7-year-old and believe in the tooth-fairy is maybe being ridiculous ...We live in society where guys who kill and eat people are the norm. But violence is just a symptom
The parallels wIth South Africa andLA are quIte apparent rIghtnow. , Yeah.Finally we're coming up front with our bullshit. In SouthAfrica, you knew where you stood. In the United States it was more covert - not any more, though, it's pretty blatant now. Just take into account
MIRIAM MAKEBA
HowdIdyouget Involved with Saraflna?
When Saraflna the musical first went toNew York I saw it there. Iflewfrom Europe to New York toseeit because I had heard so much about it.I never cried so much. They made me laugh; they made me cry. I guess I was crying for many reasons: the fact that I couldn't go home. To see also, with all the oppression, such beautiful talent just blooming and coming out of South Africa and the factthat they were all so young.
Andthe subject of the play made me cry, because yousee children who arenot children any more because they have been forced to grow up before their time. They're not given a chance tobe kids. I justcried.
Then we met backstage. They didn't know that I was inthe show that night,but they told them to come backstage to see Miriam Makeba - and all these are children who were born long after Ileft home (I leftin 1958), but each and every one of them knew of me andall wanted to meetme.So when I came out, they all jumped on me.Iwas almost knocked to the ground.
And then all of us just started crying Then I talked to them, and told themthatI was very proud of them, and that I was happy to see how talented they were.I was happy knowing that they will continue that which we started:tolet the world. know we are people, we are talented, we are human, we have culture.
. I, \1 \ that what you saw on the screens was not a cross !, section of what happened in LA. Whites, blacks and.': Asians were going insane all over the country because specific valuess touted to be American have disappeared over the past 14 years from Reagan to Bush. And nobody knows where they stand ...,
The mIxofviolenceand dance Inthe movie hasbeen criticised bypeopleIn Cannes. I Strangely enough, thatis what South Africaisall about. It Isllke New Orleans. Horrific shit happens inNew Orleans, and then people start dancing in the streets.It's amazing, this is the expression. In the middle of getting ready tofight, somebody can start dancing. In reality I don't know - this is how these kids deal with it...
Also it's the tradition of communication. Singing isnotjust singing. It'sa way of cummunicating with each other - like slavesdid in the United States, because they couldn't talkto each other. It'sa tradition that I believe has just been around a long time..
I do think that you cannot have drama without humour. That's how lifeis.You go to funerals and start laughing - that nervous kinda thing.
The school teacher inSarafmais a funny woman. She knows you can't pound students. You have give them a reason tolisten.She's entertaining. She's -, Sidney Potier -in ToSir with Love - when he figures out what the key isto reach them.
I think that for me the mixture is always best. i " think I could make Medea funny ' ' -
And yourrole?
Iam Saraflna's mother and Ihave to leave the family , and work for a white familyfor very little wages." Saraflna gets very angry when she comes tovisit me and sees her mother so docile and obedient and always running and itjust gets to her. Butthisis what is keeping the children in school, clothing them andeverything.
Thisis the new generation. They are facing the tanks and everything in the townships, in their r schools, everywhere, and she can't understand this inthe beginning, but towards the end they come around and they know tIUtt without the mothers working they wouldn't be in the schools.
Thereis some kind of reconciliation and Sarafina says: "Mamma you area hero!" and yetin the beginning she was really rough with mamma.
Do you agreewiththe position ofSaraflna's mother?
I don't agree with it but itisafact. You know, people say that Sarafina isapolitical film, I believe it'sa true fllm. It'sa film that tells you the way things are without exaggerating one way or the other. I didn't like the part, because I'm known to be the rebel- in every way. But when they gave me the part,I said: "NoMakeba, you have to play this, because itis true there is such a thing. If you want to be honest, you have to choose."
Andof course I was scared to death, because I'm not an actress. I'masinger.(Thisis my second ever fllm role.) So I was so scared. But Darrell, the director, was so nice and Mbongeni said: "You're used toit: You learn your song and feel it.Here, you learn you lines and justbeyourself. Don't tryto be what you don't feel." ButI was so happy that they put a song in there forme...
Leletf Khumalo as Sarafina, Whoopl Goldberg asteacher Mary Masombuka and the school pupils at Morris Isaacson High School Ina SOOIl9 from Sarafina.
NU METRO • JHB
Bruce Willis, Damon Wayans 12-19) ,JohnCandy, James Belushi IA)
JohnCandy, James Belushi IA) RebeccaDe Momay, MattMc Coy (2-13)
MON·SAT: 9.45. 12.15, 2.30, 5.15,7.45,10.00 MON-SAT: 9.45, 12.15, 2.30, 5.15, 7.45,10.00 MY COUSIN VINNY ONCE UPON A CRIME Joe Pesci, Ralph Macchio 12-16 JohnCandy, James Belushi (A) MON-SAT: 9.30. 12.00, 2.30.
12.15, 2.30,5.15,7.45,10.
ROLPRENTE SONDER
TEXASVILLE
The sequel to the Academy Award-winning The Last Picture Show, adapted from Larry McMurtry's bestseller, reunites many ofthe 0 riginal cast members. InTexasvllle, 30yearshavepassed since the teenagers of The Last Picture Shwo struggled tocome of age in the small, windswept town of Anarene, Texas. Now, against a backdrop of the town's Gentemial celebration, this humorous film picks up the lives of those characters - many of whomhaveteenagersofthelrown-astheyfacethelllCertainties ofthe future. With Jeff Bridges and Sybill Shepherd. Directed by Peter Bogdanovlch.
EVE OF DESTRUCTION
A research sdentist must find and destroy the rampaging robot she created inher own Image. ThIs Isa high-tech psychological Ihriller starring Gergory Hines and Renee Soutendijk. The tor, Dlncan Gibbins, has made nolhlng significant.
• ONCE UPON A CRIME Snert. AV
• DROP DEAD FRED
Moenle lou geld mors ole. AV
• MADAME BOVARY
C1audeChabrol seweergawevan Gustave Aaubert se k1assieke roman met Isabelle Huppelt Indienaarrirol,ls Indie Seven Arts In Norwood, Johannesburgte slen. Chabrol s6hyhet besluit om heeRemal getrou teb1y aan die IIter6re teks - aI die dlaloog, elke komma, isnet so lit die boe!< oorgeplant want, s6die reglsseur, Aaubelt se werk Ismeer v1sueel aswat dltllter6r Is. Die vernaal isdevandlegefrustreerdevrouvan'ndokterwathaarverveek:lheld en enrol probeer opIos deur affairs te M. Die karakter wat Aaubert geskep het Is verknog aan geld, avontuur en haar drange IsonversadigbaarM' nou ja,die skrywer hetduldelik 'n probleemmetvroueendltsalinteressantweesomsysleningvan "die skone geslag" vanLit 'n eietydse femfnistiese oogpunt te ontleed.
- A DRY WHITE SEASON
Toe ekdleprentsoctlejaargeledegeslen he!, he!clegewekltonele my bt In my slel geruk. Vandag sal dlt seker bale mak en simp/sties voorkom, en die tema - die poIltieke bewusV«mling van 'nwit Afrikaner -ls effens verouderd. Ek het destyds beslLit Euzhan Paley se verwerl<lng van Andre Brink seroman he! die "Werklikhede" van de lewe In SIAd-Afrika bater opgesom en u1tgebeeld as ander prente oor Sldd-Afrika - omdat cit mindel' liberaaJ.soelsappig was as Cry Freedom en kragdadlgerwas as A Wa1d Apart. Ek weet nie hoeeknou sou voeI nie, daarom Is ekverslgtig. Heel waarskynilk Isdieprent heeltemal verouderd. Brink se storie skak&l goad oor nadierolprentmedlum, maar die e1ndelsheeltemaJonbevredigend-dieboodskapwordbelemmer door cle liteindeBke oops-'n-robbers-Intrlge. Ails die regie nle van die vernuwendste nie, souektog aanbeveeldat menseA Dry White Season gaan kyk. ANDREA VINASSA GLADIATOR
.Byall acrounts apretty pedestrian sport film about Illegal boxing inChicago. Rdoes, however, star Cuba Gooding from Boyz 'nIhe Hood as aboxing champ. lois of blood, sweat and tears. BY THE SWORD
More BS&T with F Murray Abraham and Eric Roberts. Irs the story of aformer fencing champion, who, as a yomg protege
InJail. Driven byhis conscience, heIs compelled k) discover tile whereabouts ofthe son ofthe man hekilled. Oedipus myfriendl TctlN TCHIN '
Julie Andrews en Marcello Mastroianni In'n klugagtige llefdeskomedle vol jagse mlddeljarlge mans en moo! vroue. ** THE FAVOUR, THE WATCH AND THE VERY BIG RSH Ralher disappointing, not exadly Monty Python. AV RAMADAMA
Rama Dama Isa post-war Bavarian expression wtich literally means "We're having adear-out". ThIs now very popJar expression Issaid 10 have been ooIned bythe Mayor ofMunich \\tIen It came to reconslrucllng the dty after the war. Director Josel Vismaler's lim recounts a time dlOng and after the S&cond World War when German women fought for survival while tiler husbands fought for Ideology. Vlsmaler made Herbstmich studied plano, worked asa cameraman. ' MCBAIN
ChrIstopherWaikenenMariaConc:titaAJonsolsdetrekpleisters In di9 9root aksle-avontwprent wat teen die &lnde van die
D Jeff Bridges In TexasvlUe
ViAtnam-oor1og begin. Die elntllke verhaaJ speel agUen jaarlater InSuid-Amerika af mldde-in a1lerlel poIitieke onstulmlghede. Die regisseur en skrywer IsJames Gllckenhaus van The Exterminator-faarn.
- RAMBUNG ROSE
Ne'nperfekle prent nie. Dit bevat diemooIste verleldingstoneel ocXt In'n rolprent opgeneem envan die snaaksste dlaloog IsIn Robert Duvall se monel 9916. Laura Oem en haar ma Diane Ladd skep 'npragstuk van Intimltelt. 'n Bleqle teIdlllles en soms pre!<erig. AV THE WHITE QUEEN
Van rose na konInglme: Catherine DenetNe speeI UII - twIntig jaar geIede cle beeldskoonste vrou opcle dorp.lernand uit haar veriede keer terug endetwee mans InUII selewe moet mekaar weer leer ken. 'n Stemmlngsvolle prent met k1assleke temas.
MY COUSIN VINNY
Joe Pesclls Vinny, de kArei wat<Ie Amerlkaanse regstelsel net kanskade aandoen. Hy Is sjarmant maar ole 'n prokureur sa agIerkant nle. Die reglsseur Is Jonathan Lynn, die maker van NllIs on the Run, en die skrywer Is Dale Launer van Ruthless Peopie-faam. "MOBSTERS
Anyone who has the nerve to make a mobster movie after Ihe Godfathers, Bugsy, Once Upon aTImein Americaand Goodfellas, bailer have something really good to say, or say nIna really Innovative way. ChIcago Joe and IheShowglrt could make it Into this category, but Mobsters definnely does nol.To say it'sclicheridden Is topay Itacompllmenl ChristianSlater IsLucky luciano, Costas Mandylor Is Frank Costello, RIchard GrIeco Is Bugsy Siegel and Palrk:k Dempsey Is Meyer Lansky Inthis completely lrIimaginawe film. AV THE MAN IN THE MOON Eerste lIelde. Ontwakende seksualltelt In louisiana, 1950. Met Sam Waterston en Tess Harper. Regie deur Robert Mulligan. NECESSARY ROUGHNESS
Amerl<aansevoetbaJ-komedievofcowboys, armadlle, Sarnurals en 'nvrou wat'n bat kan skop. Gaan kyk self. PARADISE
ApailfUly shydty boy Issent offtoliveYtith amarried couple who are dlstraded by Ihelr own domestic clfflaJllles. Through his presence a reconciliation Isbrought about. With Melanie Griffllh and Don Johnson.
- CHICAGO JOE AND THE SHOWGIRL
London 1944. Georgina (Emily Uoyd) Is an aspirant showgirt. RIcky (KIefer Sutheriand) Isthe American serviceman who sweeps her off her feet and takes heron a BomIe and Clyde adventure. But this Is the dark side of the B&C myth. An utterly dsturblng (so dsturblng Ihat you squirm In YOU' seat cry Immorall andwant k) leave) look at the Incongndty of IKe and fantasy. Ttis Is not plastic movie violence like you see In American gangster movies, butvlolencethat really makes you ill. AV
ANAL ANALYSIS
Disappointing Hnchcocklan pastiche replete with phallic towers and portentious storms from Phil Joanou. maker of the Impres-. slve State of Grace. He, however, has fallen from grace. But irs \' great tosee Eric Roberts back on screen, hammy as he is. AV
BLACK ROBE
1.'.·,. inspired by the writings of Brian Moore, this diSJointed hodgepodge of visual Ideas does not add up to much more than a Catholic version of Dances With Wolves - despite Ihe directors denials tothe contrary. Neither strand ofthe narrative IsconvincIngly told • Bruce Beresford provides neither a scathlng Indictment of Christianity's Imperialism nor aprofound insight Into the lives ofthe colonised ashetrudges with his camera through the daunting visual and moral wilderness. In one tooming scene the staunch Jesuit sees his young sidekick In a midnight tryst and goes off to flagellate himself. RANDY LE ROUX -ARTlCLE99
Waging war against the bureaucratic red tape ofa VA hospital, asurgical strike force of doctors and nurses has nochoice but to bailie with the administrators who practice the fine act of Artide 99 which promises veterans 'u11 medical benefits, however, as the diagnosed condition cannot be specifically related to military service, treatment Isnot available at this time". Dodgy morality aside, n'sa humorous, notpartloJarlyweil-direcled jol.Ray Uolla makes It sort of worthwhile. AV
THE YEAR OF THE GUN
Rome 1978. Die jaar toestudente betoog he! en die Roo! Brigade mense se vergruls hel.. AOOrf1N McCarlhy speel 'n joernalls wat vir'nslegte geel koerantpe wert<. Einllik ishybeslg met navorslng vir'nroman oa die Roo! Brigade. Dinge loop lelik skeet. Regie deur John Frankenheimer, wat bekend is vir sy dokument6re uitgangspml
POT VOL WINTER
Uewe land, en daar voel dlt toe kompleet ofekkyk na 'n nuwe weergawe van Debbie - daal Afrikaanse ftiek van so twee dekades gelede cor die mediese student wat diejoolprinses op cle paaJ sit. Oorbekend. Moonlilk omdat dltso Afrikaans Inmurg en been Is. 'n Pot vol oppervlakklgheld en naTv.iteit. IvdL
GRAND CANYON
Full of wandering 6bera1s In search of meaning, Lawrence Kasdan's latest film Isspot onInIts reftectlon of urban paranoia and mldcle-dass neurosis. AV
..- STRAPLESS '.
TtisOde to Heroic Womanhood Isa perfect film, a tribute to all :women who have put up with somuch for so long from somany men. Undermined by the very thing that makes nso enthralling, this subtiy evocative film by BrItain's David Hare concerns the love affair between a middle-aged doctor and a fly-by-night casanova. The film Inadvertently perpetuates Ihe Image of women as pursued, patient and passive. Blair Brown gives a radiant performance asthejlltedwoman who rises likeaphoenix from the ashes of romantic love. AV
