Issuu

Het ontwerpen, bouwen, onderhou den of renoveren van toneeltechni sche installaties (brandschermen, elektrische of handbediende trekken, beweegbare podia, lichtbruggen, enz.) in zowel grote als kleine theaters, feestzalen,culturele centra en derge lijke kent geen geheim voor ons. De Koninklijke Opera,de K.N.S., de Vooruitte Gent,de Spil te Roeselare en het BourlaTheater te Antwerpen zijn slechts een paar van onze realisa ties. Wenst u een informatie, studie, een vrijblijvende offerte of een bezoek aan ĂŠĂŠn van onze realisaties?

Neem contact met ons op volgend adres:

DE REUS N.V. Kaleweg 20 9030 GENT MARIAKERKE TeI.(09) 2166565 Fax (09) 2 1 6 65 75

GROEP

Vakblad voor klank, licht en podiumtechniek Rei’ue professionnelle du son, de I’éclairage

et de Ja technique de scène In samenwerking met de BASTT

Commissie Publicatie Rose Werckx tel. (02) 215 o8 52 N4 september’97 septembte ‘97

Driemaandelijks jaargang 1 Triniestriel iière année

PRoscenium is een uitgave van PRosceniurn eet wie publication

:Ti:4i:I:I de

1Y1aaz;nes MAKING MAGAZINE5

Baudelostraat 29 tel.

B-9000 Gent (os) 233 8463

fax (09) 233 8o 87 e-mail info@MakingMagazines.be Uitgever / Editeur Patrick Verleye Werkten mee aan dit nummer: Ont collaboré è ce numéro: jacques Berwouts, Mieke Bruggeman, Yvette Buyse, Dré Darden, Luc Dhooghe, RafLenssens, jerôme Maeckelbergh, Philippe Manderlier, Peter Roosendans, Dirk Van den Broeck, Rose Werckx Advertenties / Publicité MAKING MAGAZINES

tel. fax

Inge De Ridder (os) 233 8463 (09)2338087

ovtrchtcnécLaCrage

es Misérables in Antwerpen

Les Misérables â Anvers

utankson

oots Thielemans trakteert n Vorst Nationaal

‘

oots Thielemans régale Forest National

svvnttvenenlent

Secretariaat en abonnementen

Secrétariat et abonnements Anja Staelens Vormgeving/ Mise en page MAKING MAGAZINE5

Yves Peters & Patrick Cattoir Druk / Impression Sint-Joris Nevele Prijs per nummer/ Prixparnuméro 200 BEF Abonnement België / Belgique ( n) 700 BEF Bank 068-2148521-95 Andere landen / Autres pays 1.000 BEF Nederland 145 ABN-Amro 46.12.48.913 ‘

howTech ‘97 Showlech ‘97 e ontmoetingsplaats VOOE de Europese Le Iieu de rencontre pour Ie secteur uropéen de lévénement venementenindustrie scenog cafcvscénographte

arc en Jan Maillard ok broers spelen met poppen

Marc en Jan Maillard II n’y a que Maillard qui m’aille

rvvnttvenement

ShowLight 97

howLight 97

AcchLtectuurArchttecture

Teksten, foto’s en illustraties mogen enkel worden overgenomen mits voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. La reproduction de textes, photos et illustrations nest autorisée qu’rwec I’accord écrit de I’éditeur.

Verantwoordelijk uitgever Editeurresponuable Patrick Verleye Baudelostraat 29 B.9000 Gent

eschiedenis van de theatertechniek 4 Het Italiaanse theater

DEEL

Le prochain

numéro sortira de presse en noembre

‘

Un superbe duo redécouvert PARTI E 2 La salle de I’Académie de aint-Trond ‘

Theatectvchn ekTechnLQuedvthéâtre

Het volgende nummer verschijnt in november ‘97

en kostbaar duo herontdekt FEL 2 De Academiezaal van Sint-Truiden

‘

Histoire de la technique de théâtre PARTI E 4 Le théâtre I’italienne -

& ve cde t &enco re

News BASTT nieuws 40 ProSpot

4 3

inhoudn’1

:.:

et belangrijkste programmapunt op de laatste bijeenkomst van de technici van FEVEC was veiligheid: we kregen zelfs een demonstratie van veiligheidsapparatuur. Bij dezelfde gelegenheid brachten we ook een geleid bezoek aan de nieuwe Ancienne Belgique met zijn overweldigende gesofisticeerde technische uitrusting. Daarnaast kregen we een korte toelich ting over de in de maak zijnde CAO voor de vzw’s, het statuut waar de meesten van ons onder vallen. Conclusie: er wordt aan gewerkt. Maar alles zweeft nog in het onduidelijke stadium van niet ingenomen standpunten. Van BASTT was er geen nieuws, tenzij dat de cursussen doorlopen en dat er binnenkort dan toch een cursus belich ting zal doorgaan voor gevorderden. Er bestond duidelijk wat verwarring over wat BASTT dan anders doet. Wel, buiten het geven van cursussen, het uitgeven van een blad, het samenstellen van de TT-gids, het doorgeven van infor matie over de internationale vereniging OISTAT (die technici, scenografen en architecten van de hele wereld met

F 1 ightcases

Er moet maai II est grand t LICHT Specïalisatie licht en klank voor: ‘

—

‘4.

Evenementen .

Congressen (privaat, nationaal, internationaal)

Theater

Spektakel

Shows

Goboprojectie, scanners,

Lichtautomatisatie

...

t)udstrjdersplein 6 • 8430 Middelkerke • Belgium Tel. & fax: 059/30 33 44 GSM: 075/69 35 35 -

e point Ie plus important au programme de la dernière réunion L des techniciens de la FEVEC était la sécurité: nous avons même reçu one démonstration de matériel de sécurité. A cette occasion, nous avons aussi eu droit one visite guidée de l’Ancienne Belgique, avec son impressionnant équi pementtechnique supersophistiqué. Ensuite, nous avons reçu one courte explication sur la convention collective de travail en préparation pour les asbl, le statut soos lequel tombent la plupart d’entre nous. Conclusion: on ytravaille, mais rien nest encore décidé et l’incerti tude reste grande. De la BASTT pas de nouvelles, part que les cours d’initiation se poursuivent, et qu’il y aura enfin bientôt un cours de niveau avancé sur l’éclairage. II y avait surtout quelque confusion sur ce que BASTT fait d’autre. Et bien, en dehors des cours, de l’édition de PRoscenium, de l’édition do guide ThéâtreTechnique, de la communica tion entre l’OISTAT (qui réunit des tech niciens, des scénographes et des archi tectes du monde entier) et ses mem bres, de l’organisation de la participa

elkaar ni, het inrichten van de deelname van België aan de Praagse Q uadriennale en het inrichten van theatertechnische dagen, doet BASTT niets op syndicaal vlak. We hebben de stemmen echter wel gehoord: klachten over misbruiken op alle gebieden in allerlei instellingen, zowel qua werkomstandigheden als verloning. Overal tiert dezelfde ziekte: overprogrammatie. De voorstellingen worden opgestapeld als waren het velle tjes papier die maar te klasseren zijn. Papier is echter verduldig, en achter een ronkende titel kan een loodzware voorstelling schuilgaan die niet zo vlug is gebouwd en afgebroken als het contract is getekend. Vandaar dat overlast en ziekteverzuim schering en inslag zijn. Terecht, want ook technici kennen stress. Bovendien staat de financiële vertaling van hun inspanningen niet in verhouding tot het geleverde werk. Sommigen genieten nog van een gunstig statuut waarbinnen ze het vele overwerk kunnen opsouperen in de vorm van recuperatie, tenminste als de dienst het toelaat.

Uit informele gesprekken is ook geble ken dat de werkomstandigheden verschillen zoals de zalen zich van mekaar onderscheiden. Wat voor de ene zaal een makkie is, is elders een huzarenstuk. Allemaal factoren waarmee de papieren bazen meestal geen rekening houden ofzelfs kunnen houden, omdat ze de meeste voorstellingen op papier kopen, d.w.z. als ze nog niet eens zijn gemaakt. Uit de statutaire en financiële verschillen zullen we nooit wij s geraken, omdat technici tewerkgesteld zijn in de meest uiteenlopende instellingen. Bovendien is hun aantal te klein om bij de syndica ten beroep te kunnen doen op een apar te cel. De balligt dus in het kamp van de syndicaten om ook voor kleine minderheden in hun ledenbestand op te komen. Hard roepen lijkt hier de enige oplossing. Waar we wel zelfiets aan kunnen veran deren, is aan de technische infrastructu ren, ofwel door ze zelfaan te passen, ofwel door ze aan te klagen in brieven. Daarop kan dan worden gereageerd

door collega’s, met tips of instemmende commentaren. Zo zijn ziektehaarden makkelijker te detecteren en kunnen we zelfs druk uitoefenen door bijvoorbeeld voorstellingen te weigeren aan zalen die niet aan bepaalde voorwaarden voldoen. Bovendien kunnen dergelijke brieven het isolationisme doorbreken waarin de meeste lokale technici zich bevinden. Dit alles zou zelfs kunnen uitmonden in regionale bijeenkomsten, wat nu al af en toe gebeurt bij regionale BASTT dagen. Vrees vooral de banbliksems niet van uw directie, brieven kunnen immers ook worden afgedrukt onder signatuur “naam en adres bekend” Dit zou een grote stap kunnen zijn naar nauwere samenwerking, vooral dan op technisch vlak, en zelfs kunnen leiden tot uitwis seling van materiaal in noodgevallen. .

Tenslotte nog dit: binnenkort gaat BASH op e-mail om de communicatie naar de leden toe te versoepelen. In afwachting kunt u met uw reacties en brieven offaxen steeds terecht op ons secretariaat. Hopelijk tot binnenkort.

n5 werk van gemaakt flS de s’y mettre tion des scénographes la Quadriennale de Prague, et de I’organi sation des journées des techniques de théâtre, la BASTT ne fait rien sur Ie plan syndical. Des plaintes ont toutefois été portées â notre connaissance. Plaintes sur des abus dans tous les domaines et dans diverses institutions culturelles, aussi bien sur les circonstances de travail que sur les salaires. Tout le monde souffre de la même maladie: la surprogrammation. Les représentations s’empilent comme des feuilles de papier, comme s’il suffisait de les classer. Le papier est tou tefois très indulgent, et derrière un titre ronfiant peut se cacher une représenta tion qui ne sera pas aussi vite montée et démontée que le contrat na été signé. De l viennent surcharge de travail et absentéisme pour raisons de santé. A juste titre, car les techniciens aussi connaissent le stress. En outre, la trad uction de leurs efforts en termes financiers nest pas en rapport avec le travail fourni. Certains jouissent dun statut privilé gié, grâce auquel Is peuvent récupérer leurs heures supplémentaires, si toute fois le service le permet.

De conversations informelles, ii ressort que les circonstances de travail diffèrent autant que les salles sont différentes les unes des autres. Ce qui se fait parfois en un clin d’il dans une salle, demande dans une autre un coup de génie pour pouvoir le réaliser. Des éléments dont les directions ne tiennent pas toujours compte ou ne peuvent tenir compte puisqu’elles achètent souvent des repré sentations sur papier, c’.â.d. qu’elles doivent encore être réalisées. Nous ne nous y retrouverons jamais dans les différences statutaires et finan cières, parce que les techniciens travail lent dans des institutions les plus diver ses. En outre, leur nombre est trop res treint pour pouvoir faire appel une cellule séparée auprès des syndicats. La balIe est du côté des syndicats pour défendre aussi les intérêts des minorités parmi leurs membres. Crier fort semble être ici la seule solution. Ce que nous-mêmes pouvons changer, ce sont les infrastructures techniques, soit en les adaptant nous-mêmes, soft en les dénonçant dans des lettres. Des collègues peuvent y répondre en don-

nant des tuyaux ou des commentaires appropriés. Cela nous permet de détec ter les lieux problèmes et même d’exer cer une pression en refusant des specta des des salles qui ne remplissent pas certaines conditions. Cela permet en outre de casser l’isolationisme dans lequel se trouvent la plupart des techni ciens. Tout ceci pourrait déboucher sur des réunions régionales, ce qui se fait déj de temps en temps dans le cadre des sections régionales de la BASTT. Ne craignez surtout pas les foudres de vos supérieurs directs, les lettres peu venttoujours être imprimées sous l’ano nymat. Ceci pourrait être un grand pas vers une collaboration plus étroite, sur tout sur le plan technique, et même mener des échanges de matériel en cas d’urgence. Pour conclure, la BASTT arrivera bientôt sure-mail pourfaciliterlacommunica tion avec les membres. En attendant, vous pouvez faire parvenir vos réactions et lettres ou fax â notre secrétariat. A bientôtj’espère.

[ auteuc]acçuesGeci1outsvooczuter/PrésdentoAsTT1

The art of lighting

0 verkoop & verhuur van verlichtingsmaterieel ontwerp & productie Langdries 4

9450 Haaltert

tel 053/83 17 26

fax 053/83 40 54

LjJLHÏ v.z.w. .

Teatertechniek Rëgie

Productiebegeteiding Rëalisation/Coordination

Technisch advies Conseil technique

Ontwerp (Licht, geLuid...) Conception (son, lumière...)

OpLeiding Formation stages

CECILE DE TROYER

Stanislas Leclefstraat 16

CHRIS VAN GOETHEM

B2600

DIRK VEROUGSTRAETE

België

Berchem (Antwerpen)

PETER VAN LINDEN

teL 03/230 15 53

LUC DE VREESE

fax

ANN JOSEPH

sem 07/200 294 1

03/281 12 75

Twee nieuwe ruimtes in het Brusselse theaterlandschap Deux nouvelles scènes dans Ie paysaqe théâtral bruxellois Een oude viswinkel en een voormalige bioscoop (de “Marni”) werden onlangs ingepalrnd door het theater. Het initiatiefom de viswinkel om te bouwen tot theater kwam van het telemarketing bedrijfPromedia Pub. Het gebouw op de hoek van de Brugmanniaan n de Steenweg op W rloo gaat nu door het leven als Le Grand petit Théatre”. Het gezelschap dat in deze ruimte speelt, heet Drams. Hun eerste productie ging al van start in juni: Les Cyniques. Het is een stuk dat inspeelt op de actualiteit: het verhaal van de doder van Cuesmes. Drams wil de bezoekers aan het denken brengen door hen een soort debatruimte aan te rei ken, zoals bij het antieke theater het geval was. De nog te renoveren Marni ligt in de buurt van het Flageyplein. Het wordt de thuishaven van L’Ënsemble Théatral Mobile, onder de lei ding van Marc Liebens en Michèle Fabien. De groep

rekent op een verdubbeling van de subsidies van de Franstalige Gemeenschap om haar programma waar te maken. De nieuwe Marni opent in september met Line Paix Royale van Pierre Mertens. L’Ensemble Théatral Mobile wil vooral werk van hedendaagse Belgische schrijvers brengen, om. Jean-Marie Piemme, Jean Louvet en Marc Quaghebuer. Nieuwe impulsen in het theaterlandschap zijn noodzakelijk. De beide programma’s zien er veelbelovend uit.

Le théâtre s’est récemment

Le Marni, qui reste â restau rer, se trouve dans les envi rons de la place Flagey. II devient Ie port d’attache de l’EnsembleThéâtral Mobile, sous la direction de Marc Liebens et Michèle Fabien. Le groupe compte sur un dou blement des subsides de la Communauté française pour réaliserson programme. Le nouveau Marni ouvrira ses portes en septembre avec Une Paix Royale de Pierre Mertens. L’EnsembleThéâtral veut principalement se consa crer aux écrivains belges contemporains, comme Jean Marie Piemme, Jean Louvet et Marc Quaghebuer. De nouvelles impulsions sont nécessaires dans le paysage théâtral. Les deux programmes ont ‘air prometteur.

approprié one vieille poisson nerie et un ancien cinéma (Ie «Marni»). L’initiative de transformer la poissonnerie en théâtre est doe â I’entreprise de télémar

keting Promedia Pub. Le bâti ment sur Ie coin de I’Avenue Brugmann et de la Chaussée de Waterloo accueille désor mais Ie «Grand petit Théâtre». La troupe qui joue sur cette scène s’appelle Drams. Leur première production débuta en juin: Les Cyniques. C’est one pièce qui touche I’actualité: l’histoire de I’assassin de Cuesmes. Drams veut pousser les visi teurs la réflexion en leur offrant une sorte de Iieu de débat, comme c’était Ie cas dans Ie théâtre antique.

[

Aosewe]

Architectuurontwerp doolhof Un projet d’archîtecture pour un labyrinthe voor

De Brusselse Beursschouw burg is op zoek naar een ont wikkelingsplan voor haar gebouw, een soort stedenbouw binnen het complex. Hiervoor richt de Admini stratie Cultuur van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap een open wedstrijd in. De wedstrijd verloopt in twee fasen. In een eerste fase (van eind juni tot en met i oktober 1997) dienen de deelnemers een beperkt dossier in onder de vorm van ideeënschetsen. Die fase heeft tot doel kwali tatiefhoogstaande ideeën te verzamelen. Na de eerste fase weerhoudt de jury drie ont werpers. De geselecteerden werken in een tweede fase ( van i november 1997 tot en met 30 januari 1998) aan een voorontwerp. Uit deze voorontwerpen kiest de jury tenslotte het uit te voeren ont werp. De wedstrijd staat open voor alle architecten met de natio naliteit van een Europese lidstaat ofhieraan gelijkgestel den. Ze moeten wel als zelfstandige het beroep van

een

Le Beursschouwburg dun état-membre de l’Union Bruxelles est momentané européenne—ou assimilés—, ment la recherche dun plan pouvant exercer la profession de développe d’architecte en indépendant. ment pour son Le concours est également immeuble, en ouvert aux groupes dont un quelque sorte membre au moins remplit la de l’urbanisme condition précitée. La partici l’intérieurdu pation au concours est ano bâtiment. nyme. Dans ce but Au terme du concours, le l’Administration Beursschouwburg, au moyen de la Culture au des projets introduits, organi Ministère de la sera une exposition et un Communauté Flamande séminaire consacrés l’in organise un concours ouvert. frastructure culturelle et â l’ar Le concours se déroule en chitecture, au traitement des deux phases. Au cours de la bâtiments historiques et au première phase (de fin juin au contexte urbain. Une publica ieroctobre 1997), les partici tion complètera l’ensemble. pants introduiront un dossier Tous renseignements, formu succint, sous forme des laires d’inscription et cahiers quisses d’idées. Cette phase de concours peuvent s’obte na d’autre but que de réunir nir des idées valables et de perAdministratie Cultuur mettre au jury de retenir 3 proAfdeling Muziek, jets. Au cours de la deuxième Letteren en architect uitoefenen. Ook phase (du ier novembre 1997 Podium kunsten deelnemen in groep is toege au 30 janvier i 998), les candi rue des Paroissiens 15 staan als minstens één lid dats retenus mettront au 1000 Bruxelles. van de groep voldoet aan de point un avant-projet. hoger genoemde voorwaarFinalement, sur la base de ces Des informations complé den. De deelname aan de avant-projets, le jury retiendra mentaires peuvent également wedstrijd is anoniem. le projet réaliser. être prises au Na afloop van de wedstrijd Le concours est ouvert tous Beursschouwbu rg. organiseert de Beursschouw les architectes, ressortissants burg een tentoonstelling en een seminarie over de inge zonden ontwerpen. De thema’s zijn: “Culturele infra structuur en architectuur”, “Omgaan met historische gebouwen” en “De stad als context voor een artistiek cen De twee Antwerpse stadsgezelschappen Les deuxtroupes de la ville d’Anvers trum” Er staat ook een publi KNS en KJT zijn sinds kort omgevormd KNS et KJT sont depuis peu trans tot Instellingen van Openbaar Nut en catie op het programma. formées en Institutions d’Utilité worden nu gecontroleerd door een Raad Publique et sont contrôlées par un Inlichtingen, inschrijvings formulieren en de wedstrijd- van Beheer. Beide Raden hebben al Conseil de Gestion. Les deux Conseils nieuwe directeurs aangesteld. Het bundel zijn verkrijgbaar bij ont d’ores et déj commissionné de Koninklijk JeugdTheater wordt voorde nouveaux directeurs. Le Koninklijk taan geleid door Barbara Wijckmans, jeugdTheater est dorénavant dirigé par Administratie Cultuur voormalig directeur van CC De Velinx Barbara Wijckmans, ancienne directrice Afdeling Muziek, in Tongeren. De Koninklijke du CC DeVelinxâTongres. Le Konink Letteren en Nederlandse Schouwburg gaat een lijke Nederlandse Schouwburg entame Podiumkunsten samenwerking aan met de Blauwe une collaboration avec De Blauwe Parochiaanstraat Maandag Cie en komt vanafl998 onder Maandag Cie et sera partir de 1998 1000 Brussel. de leiding van Luc Perceval. Tijdens het sous la direction de Luc Perceval. llse Voor meer informatie kunt u overgangsseizoen 1997 1998 zal Ilse Uytterlinden assurera la direction penook in de Beursschouwburg Uytterlinden de directie waarnemen. dant la saison de transition i 997 1998.

Veranderingen op til in de Antwerpse theaterwereld

Du changement dans l’air dans le monde théâtral anversois

—

terecht.

[ Aosewecck?ç J

[ DréDacdeJ

De achtergrond

Les Misérables, Phantom ofthe Opera, Miss Saigon, Cats,... Er zijn zo van die musicalklassiekers. Ze worden al jaren gespeeld voor uitverkochte zalen op Broadway ofin West End

( Londen). Les Misérables is zeker een van die musicals die tot ieders verbeelding spreekt. Het is misschien wel de meest succesvolle musical aller tijden.

Les Les Misérables, Phantom ofthe Opera, Miss Saigon, Cats,... II y a comme ça de ces classiques du musical. Ils sontjoués depuis des années déjâ a guichets fermés a Broadway ou au West End

t Londres). Les Misérables est certainement l’un de ces musicals qui parlent a l’imagination de chacun. C’est peut-être bien Ie plus grand succès de musical de tous les temps.

Het stuk is gebaseerd op het gelijknami ge boek van Victor Hugo uit i86i. Les Misérabïes speelt zich afin Frankrijk rond 1830 tegen de achtergrond van de sociale klassenstrijd, uitbuiting van de werkende klasse, burgeropstand, enz. Ook de musical heeft een vlijmscherpe boodschap over recht en onrecht, arm en rijk, macht en onmacht. Maar de musical is méér dan alleen maar het verhaaltje. Er is een ijzersterke muziekscore, er zijn de indrukwekkende decors en een flinke portie theatertech niek. Ofje het verhaal ofde muziek nu goed vindt ofniet, Les Mise’rables is een voorstelling die bijblijft. Alle toeschouwers herinneren zich jaren later nog die beroemde scène op de barricades. In het Londense programmaboekje lezen we dat Les Mise’rahles meer dan welke musical ook een impact kreeg op sociale gebeurtenissen. Het gedachtengoed van Les Mïse’rables was, volgens deze bron, niet ver weg bij de opstand op het Tien An Men plein in Peking of bij de val van de Berlijnse Muur. Ëmpty

chairs at empty tabÏes (een song uit de musical) is nu een hymne ter nagedach tenis van overleden AIDS-slachtoffers en One Day More was een strijdkreet van Bill Clinton en Al Gore tijdens hun laatse verkiezingscampagne.

“Les Miz” in Antwerpen Les Miz ofLes Mis (de populaire afidor tingen) zal in mei i8, in Vlaamse versie, in première gaan in de Stadsschouwburg van Antwerpen. Musicals in Vlaanderen krijgen de laatste jaren wind in de zeilen. Naast het Koninklijk Ballet van Vlaanderen, dat al jaren op tournee gaat met musicals, krijgen we stilaan een traditie van de ‘langlopende’ musicals in één theaterzaal. Voor de vuist weg herinner ik me Suske en Wiske, Cats en De Tovenaar van Oz. Nu komt daar volgend jaar Les Misérables bij. Het opzet is om deze productie ten minste 12 maanden op het programma te houden: 12 maanden, met 7 voorstellingen per week, dat moet een record zijn voor België.

in)

Iserable! L’arrière-plan La pièce est basée sur Ie livre do même nom deVictor Hugo de i86i. Les Misé tables se déroule en France vers 1830, en arrière-plan de la lutte sociale des das ses, I’exploitation de la diasse ouvrière, la révolte dlviie, etd. Le musidal aussi a un message trandhant sur la justide et ‘injustide, la pauvreté et la ridhesse, la puissande et I’impuissande. Mais Ie musidal est plus que seulement un rédit. II y a une solide dose de musique, des dédors impressionnants et une bonne portion de tedhnique théâtrale.

â Anvers

un hymne la mémoire des vidtimes dédédées du 51 DA et One Day More était un dri de guerre de Bill Clinton et Al Gore pendant leur dernière campagne électorale.

«Les Miz» â Anvers

Les Miz ou Les Mis (l’abréviation populai re) sera joué en première en mai 1998, en version fiamande, au Stadsschouw burg d’Anvers. Les musicals ont en Flandre le vent en poupe ces dernières années.Acôtédu Koninklijk Balletvan Q ue l’on aime ou pas l’histoire ou la musique, Les Misérables est une repré Vlaanderen, qui part en tournée depuis sentation qui ne s’oublie pas. Tous les des années avec des musicals, nous spedtateurs se souviennent des années voyons apparaftre une tradition des après de dette délèbre sdène sur les musicals qui restent longtemps â barridades. Dans le programme london ‘affiche dans une même salle de théâtre. nien, nous lisons que Les Misérables a eu, A ‘improviste, je me souviens de Bob et plus que tout autre musidal, un impadt Bobette, Cats et Le Magicien U’Oz. sur les événements sodiaux. D’après Les Misérables s’y ajoutera l’année prodette sourde, le dourant d’idées qui ré gnait dans Les Misémbies n’était pas lom chaine. Le but est de tenir cette produc lors de la révolte de la plade Tien An Men tion au programme pendant au moins Pékin ou lors de la dhute du Mur de 12 mois: 12 mois, avec 7 représentations Berlin. Empty chairs at empty tables (une par semaine, c’est selon moi un record dhanson trée du musidal) est devenue pour la Belgique.

De licentie en de voorbereiding

stemming voor het opvoeren van Les Miz. Je dient een aanvraag in en op basis van een aantal criteria bepalen zij waar en door wie de musical mag opge voerd worden. Zij houden letterlijk de controle over elk detail van de voorstelling. Les Misérables is zon twaalfjaar geleden gecreëerd in Londen en elke voorstelling ter wereld moet er identiek uit zien. Mr Cameron Mackintosh stelt de voorwaarden en komt ze ook letterlijk opleggen aan de producent. Zo kwam hij op inspectie naar Antwerpen. We ontmoetten hem op het theaterplein voor de Stadsschouwburg. Zijn eerste vraag was, voor we kennis gemaakt hadden nota bene, ofhet niet mogelijk zou zijn om de hele schouwburg langs de buiPROscenium: Hoe krjgje “Les tenkant te schilderen. Een nieuwe kleur Mistrables” nu naar België? zou de gezelligheid en de intimiteit van Anne: De wereldwijde licentie voor de de voorstelling zeker ten goede komen!” Pascal: ,,Mackintosh onderwerpt de musical is in handen van The Really Useful Theatre Company en mijnheer theaterzaal aan een verregaand onderCameron Mackintosh. Hun uitvalsbasis zoek. Zetels en zichtlijnen zijn een van is Londen. Zij en alleen zij geven de toe- zijn stokpaardjes. Zo heeft hij bepaald dat de bovenste rijen van het balkon niet voldoen (te ver van het podium, niet de geschikte zichtlijn,...). Die rijen mogen dan ook niet gebruikt worden. We moeten nu een valse wand bouwen, maar wel zodanig dat het voor het publiek uteucPetecAooseiii] absoluut niet te merken is. Het podium

PRoscenium trok naar Antwerpen en sprak met Anne Bossens, gedelegeerd producent voor Joop Van Den Ënde producties en met Pascal Braeckman, technisch directeur van de Stadsschouwburg. Anne is verantwoordelijk voor de productie en zorgt nu voor het opstarten en het voorbereiden van Les Miz. Pascal is verantwoordelijk voor de technische realisatie. Vorig jaar stonden ze ook in voor de productie van Cats in Antwerpen. Anne: Cats was toen een soort van testcase. Met Cats wilden we peilen naar de levenskansen voor musicals in Antwerpen. De uitslag was positief en er werd besloten om verder te werken.”

werd met laserapparatuur opgemeten om te zien ofhet voldoende hoog, diep, breed is om het decor te installeren. Ook de techniek wordt volledig vanuit Londen gedirigeerd. Decor, lichtplan, ldankplan, alles moet zo strikt mogelijk nagebouwd worden volgens de ori ginele plannen en ontwerpen.” . . .

De cast Weetje al wie er op de planken zal staan?

Anne: We zijn nu zover dat de licentie rond is en dat de audities achter de rug zijn. Die audities hebben we zelfkunnen organiseren en de kandidaten hebben wij mogen voorstellen, maar Londen moet voor elk van de 35 zan gers/dansers z’n goedkeuring geven. Namen kunnen we dus nog niet geven.”

werpen

Het decor Welk decorgaanjullie gebruiken?

Pascal: Over de hele wereld zijn een paar Misérables-decors in omloop. Het staat nu al vast dat we hier in Antwerpen geen nieuw decor moeten bouwen. Samen met Londen zoeken we nu uit welk decor we gaan overnemen. Ik weet echter nu nog niet waar het zal vandaan komen.” ,,

principal se trouve Londres. Eux et eux seuls donnent I’autorisation de mettre en scène Les Miz. Vous introduisez une demande et sur base dun nombre de critères ils décident ob et par qui Ie musical peut être joué. Is contrôlent it téralement chaque détail de la représen tation. Les Misémbies a été créé il y a une douzaine d’années Londres et toutes les représentations dans le monde doi vent être identiques. M. Cameron Mackintosh pose les condi tions et vient aussi littéralement les imposer au producteur. II est venu faire une inspection Anvers. Nous l’avons rencontré sur la place devant le Stadsschouwburg. Sa première question, soit dit en passant avant même que nous ayons fait connaissance, était de savoir s’iI n’était pas possible de repeindre entièrement le théâtre de l’extérieur. Une nouvelle couleur améliorerait certaine La licence et la préparation Anne: «Cats était une sorte d’essai. ment l’ambiance sympathique et l’inti PRoscenium s’est rendu â Anvers et mité de la représentation!» Nous voulions évaluer les chances de Pascal: «II a soumis la salle de specta s’est entretenu avec Anne Bossens, pro- survie pour des musicals Anvers. Le ductrice déléguée pour les productions résultat étant positifnous avons décidé des elle-même un examen approfondi. Les sièges et les angles de vue sont par de continuer dans cette voie.» J oop Van Den Ende, et avec Pascal Braeckman, directeurtechnique du exemple un de ses dadas. II a ainsi PRoscenlu m: Comment aez-ot-is obtenu Stadsschouwburg. Anne est responsable trouvé que les rangées les plus hautes «Les Misétables» en Belgique? de la production et s’occupe de démar des balcons ne donnaient pas satisfac rer et de préparer Les Miz. Pascal est Anne: «La licence mondiale pour Ie tion (trop lom de la scène, mauvais responsable de la réalisation technique. musical estdétenue parThe Really angle de vue,...). Ces rangées ne peuvent L’année passée, ils se sont chargés de la Useful Theatre Company et monsieur donc pas être utilisées. Nous devons maintenantfabriquerunfauxmur, mais production de Cats â Anvers. Cameron Mackintosh. Leur quartier

Centraal op het podiurnstaat een draaischijfrnet een diameter van ii meter. Zonder dat plateau geen Misérables. Het is dan ook van uitzonderlijk groot belang dat de draaischijfperfect zijn werk kan doen op ons podium. Daar is onder meer een uitgebreid onderzoek van het podium aan voorafgegaan. Pascal: Mijnheer Mackintosh houdt ervan om de set zo dicht mogelijk bij het publiek te krijgen. Daar zitten we met

een probleem, want als hij beslist om ver vooruit te spelen op het voortoneel, zit de kans erin dat we zowel cour als j ardin een stuk uit de manteau zullen moeten zagen (over een hoogte van twee verdiepingen).” De draaischijfzit vol met hydraulische pompen, aandrijvingen en nog veel meer. Fén technicus heeft tijdens de voorstelling een ftilltime job met het bedienen van de schijf. Alleen al voor de

schijfzijn er 54 cues. De cuesheet geeft richtlijnen voor de draairichting: CW (ClockWise) ofACW (Anti ClockWise), de speed (snelheid), de merktekens, het aantal graden en speciale opmerkingen. Het licht Anne: Ook hier is het weer hetzelfde liedje: wij krijgen het lichtplan toege stuurd en daarover wordt niet gediscus sieerd. Het originele ontwerp van David Hersey is nog steeds de richtlijn. Er komt een Engelse technicus en die superviseert de hele opbouw.” Pascal: Voor het materiaal en technici moeten we zelfinstaan. Maar voor de rest staat alles op papier. De lichtregie, de standen, de effecten, zullen iden tiek zijn aan de andere Misérables. Het lichtplan is nog steeds dat van de pre mière uit 1985. Zo is er bijvoorbeeld nog geen bewegend licht toegevoegd of andere nieuwe snufjes. Er komt een Londens belichter die zal toezien op installatie en programmatie. Hij is ook de enige die correcties of aanpassingen mag aanbrengen aan de lichtshow. Maar in principe zijn die ook niet nodig. Het is immers altijd hetzelfde decor, dezelfde kostuums, dezelfde schijnwer pers, dezelfde cues, enzovoort. De volgspots is ook een apart verhaal. Er worden 6 volgspots voorzien, 2 als . . .

de sorte que le public ne s’en rende absolument pas compte. La scène a été mesurée avec un laser pour voir si elle est assez haute, profonde et large pour accueillir le décor. La technique aussi est entièrement dirigée partir de Londres. Le décor, le plan d’éclairage et de son,... tout doit être réalisé autant que possible d’après les plans et concepts originaux.» La distribution des rôles Saez-’ous Ue’jcl qui se produira sur les planches? Anne: «A ce stade, la licence est acquise et les auditions sont achevées. Nous avons pu organiser nous-mêmes ces auditions et présenter nos candidats, mais Londres doit donner son approba tion pour chacun des 35 chanteurs/ danseurs. Nous ne pouvons donc pas encore vous donner de noms.» Le décor

Q uel décor allez-ous utiliset? Pascal: «Quelques décors pour Les Misétables circulent dans Ie monde. Nous savons déj que nous ne devrons pas construire un nouveau décor Anvers. Nous sommes en train de choi sir avec Londres quel décor nous allons reprendre. Ce que je ne sais toutefois pas encore, c’est d’oû ii viendra.»

Au centre de la Voorbeeld uit de cuesheet voor de schijf scène se trouve un Exemple tiré de la cuesheet pour le plateau plateau tournant cue dit speed color degrees remarks den mètresde ACW SP2.5 diamètre. Pas de ACW SP9.5 grijs/zilver/grijs 180 exact op merk Misetables sans lui. 38 ACW SP1.5 wit/rood/wït pen in/melden/pen uit ± 45 llestdèslorstout 39 ACW SP15 ±25 vloerdeel track fait indispensable 40 CW SP1.5 ±35 rand vloerdeel que ce plateau 41 CW SP1.25 ±35 vloerdeel track puisse fonctionner parfaitement sur notre scène. Ce point a L’éclairage entre autres mené un examen appro Anne: «C’est â nouveau la même chan fondi de la scène. son: nous recevons le plan d’éclairage Pascal: «Monsieur Mackintosh aime et ii n’y a pas de discussion. Le concept amener l’action le plus près possible du original de David Herseyesttoujours public. Cela nous pose un problème, car d’application. Un technicien anglais s’il décide de jouer très en avant sur le vient superviser toute l’installation.» proscénium, cela peut signifier que nous Pascal: «Nous nous chargeons du maté devrons scier une partie du manteau, riel et des techniciens. Mais pour le aussi bien côté cour que côté jardin (sur reste, tout est sur papier. La régie des une hauteur de deux étages).» lumières, la disposition, les effets,... seront identiques aux autres Miséra bles. Le plateau tournant est rempli de Le plan d’éclairage est toujours celui de pompes hydrauliques, propulsions et la première de 1985. On ne rajoute par bien plus encore. Pendant la représen exemple pas de projecteurs automatisés tation, un technicien travaille â temps ou autres nouveaux gadgets. Un éclaira plein pour mancuvrer le plateau. Rien giste viendra de Londres pour contrôler que pour ça ii y a déj 4 cues. l’installation et la programmation. C’est La cuesheet donne des directives pour aussi le seul qui peut apporter des adap les rotations: tations ou des corrections au show de cw (ClockWise) ou ACW (Anti lumières. Mais en principe ce ne sera ClockWise), la vitesse, les repères, le pas nécessaire. En effet, c’esttoujours le nombre de degrés et les remarques même décor, les mêmes costumes, les spéciales. mêmes projecteurs, les mêmes cues,...» ,

frontlicht en 4 als tegenlicht. Er zijn echter maar 4 volgspotters. De 2 volgspotters iii tegenlicht moeten constant van schijnwerper wisselen. Tussen de verschillende scènes moeten ze achter een andere volgspot plaatsnernen. Pascal: Om dit probleem op te lossen, zullen we tussen die 4 volgspots op de een ofandere manier een catwalk moeten installeren, zodanig dat snel van de ene naar de andere volgspot kan gelo pen worden. We zullen dus volgspotters moeten vinden die ook nog een beetje kunnen joggen!” OVCRZICHT VAN DC GCVRAAGDC SCHIJNWeRPeRS 181 Profielschijnwerpers 23 Fresnels 2kW 6 Birdy (voetlicht) 112 Par64 12 Par56 22 DHA Lightcurta 9 Svoboda 12 Cyclo units 1 Fresnel 5 kW 2 Pani Slideprojector 6 Beamlights 6 volgspots 24 kleurwisselaars + Fibre Optics, rookmachines, Lightboxes,...

Les projecteurs de poursuite sont aussi une histoire â part. Six projecteurs sont prévus, deux de face et quatre â contre jour, mais ii n’y a que quatre techniciens disponibles. Les 2 techniciens contre jour doivent constamment changer de projecteur. Entre les différentes scènes, Is doivent prendre place derrière un autre projecteur de poursuite. Pascal: «Pour résoudre ce problème, nous allons devoir installer d’une manière ou d’une autre un catwalk entre ces 4 projecteurs, de sorte qu’on puisse rapidement passer de ‘un l’autre. Nous allons devoir trouver des techni ciens <coureurs>!» APCRÇU DCS PROJCCTCURS DCMANDS 181 Projecteurs profilés 23 Fresnel 2kW 6 Birdy(rampe) 112 Par64 12 Par56 22 DHA Lightcurtains 9 Svoboda 12 Cyclo units 1 Fresnel 5kW 2 Pani Slideprojector 6 Beamlights 6 Spots de poursuite 24 Changeurs de couleurs + Fibre Optics, machines fumée, Liqhtboxes,...

De kInk

Pascal: ,,Voor de klank hebben we op het moment weinig concrete gegevens. Maar in elk geval zullen we wel een strak te volgen plan voorgeschoteld krij gen. We moeten zelfvoor de technici zorgen. Zeker is ook al dat het geheel zal draaien rond 28 zenders op podium. In het dossier zitten bijvoorbeeld plannen voor de plaatsing van de rnonitors. Tot op de centimeter nauwkeurig is aangegeven waar die moeten ingebouwd worden in het decor. Zelfs de hellings hoek van de speaker is exact vastgelegd.”

stagemanager 2de stagemanager (de man/vrouw die de partituur volgt met alle cues, changementen, ...) assistent stagemanager podium rechts + 3 assistenten assistent stagemanager podium links + 3 assistenten 3 technici trekkei;wand operator draaischijf SWING-technicus (de all-rounder die overal kan invallen) Board Operator (bediening & programmatie lichtstuurtafel) 4 volgspotters mixer klank 2 zendertechnici

De crew en cast De technische crew wordt volledig lokaal gerekruteerd. Het wordt een Vlaamse crew die voor de gehele perio de zal worden aangeworven. Anne en Pascal: ,,We moeten op zoek naar een aantal technici. Daar gaan we in de komende maanden werk van maken.” De samenstelling van de crew zal er als volgt uitzien:

4 kapsters ,,Daarbij moeten we nog rekenen op 5 mensen voor de productie, 35 acteurs en 19 orkestleden. In totaal zullen dus elke avond een ioo-tal mensen in de weer zijn voor en achter de schermen, zonder het zaalpersoneel.”

Wie interesse heeft voor een technische functie kan steeds solliciteren op vôlgend adres:

Stadsschouwburq Antwerpen La.v. Pascal Braeckman

II ldeedsters

Qutconque est intéresse par une

Theaterpietn 1

fonction technique peut toujours postuÏer â I’adresse suivante:

2000 Antwerpen

Le son Pascal: «Pour ce qui est du son, nous avons peu de données concrètes pour le moment. Mais en tous cas nous rece vrons un plan tout prêt suivre scrupu leusement. Nous devons nous charger nous-mêmes des techniciens. Ce qui est certain aussi, c’est que ‘ensemble tour nera autour de 28 émetteurs sur la scène. Dans le dossier se trouvent par exemple les plans pour le placement des moni teurs. Les plans indiquent au centimètre ptès oCi Is doivent être montés dans le décor. L’angle d’inclinaison du haut parleur est donné exactement.» L’équipe et la distribution des rôles L’équipe technique est entièrement recrutée localement. Ce sera une équipe flamande qui sera engagée pour toute la période. Anne et Pascal: «Nous devons chercher un nombre de techniciens. Nous nous mettrons au travail dans les mois venir.» La composition de l’équipe sera la sui vante:

Chefde plateau Chefde plateau adjoint (l’homme/ la femme qui suit la partition avec toutes les cues, les changements,...) Assistant chefde plateau Scène Droite + 3 assistants - Assistant chefde plateau Scène Gauche + 3 assistants - 3 techniciens équipes - Opérateur plateau tournant Technicien SWING (levolantqui peut intervenir partout) Board Operator (opération et programmation du pupitre de commande de l’éclairage) 4techniciens projecteurs de poursuite Mélangeurson b 2techniciensémetteurs 11 habilleuses . 4coiffeuses «Nous devons encore compter 5 personnes pour la production, 35 acteurs et 79 membres de l’orchestre. Au total, plus d’une centaine de personnes travailleront chaque soir sur scène ou dans les coulisses, sans comp ter le personnel de la salle.» .

g:ipi*iiwi

etLchtLnécLaLcage

‘Les Miz” op Internet Carneron Mackintosh en Les MisérabÏcs hebben hun eigen website met foto’s, teksten, geschiedenis,enz: http://www.lesmis.com Naast die homepage zijn er nog tientallen andere sites met info rondde musical 1w. sites van lesmis fanclubs.

De planning Anne: ,,Zekerheden zijn er nog niet, maar op dit moment gaan we uit van een prerniére op 23 mei volgend jaar. op 9 maart 1998 zouden de droge repe tities beginnen met de cast. 23 maart zouden we beginnen bouwen in de stadsschouwburg. We rekenen op 14 dagen technische opbouw. Licht, decor, klank moeten dan ‘repetitieklaar’ zijn. Na de iste week van april kunnen we

fronteerd met de wet op de kinderar beid. Elke avond moeten er drie kinde ren op toneel staan, en niet zomaar als figurant. Eentje krijgt een heuse solo te verwerken. Aangezien kinderen niet alle dagen na elkaar mogen optreden en bovendien door de wet aan een maxi De kinderen maal aantal optredens per jaar gebon Het zijn echter niet alleen technische of den zijn, moeten er gemiddeld alle 2 3 weken nieuwe kleine acteurs ingewerkt artistieke problemen die de kop opste worden. elijk gecon ook ken, Les Mizwordtnam Anne: Ik schat dat we zon mc kinde ren aan bod zullen kunnen laten komen. Dat betekent ook dat iemand fulltime bezig is met het rekruteren en inwerken van de kinderen.”

repeteren met cast en techniek in het decor. Tegen 17 april moet het orkest zover staan dat ze kunnen meerepete ren vanuit de orkestbak. Vanaf begin mei plannen we twee volle weken try-out.”

Na Londen, New York, Tokyo,

Tel Aviv, Boedapest, Sidney, Los Angeles, Oslo, Toronto, Parijs en Amsterdam zullen we volgend jaar hopelijk Antwerpen kunnen toevoegen aan de lijst van steden waar Les MiséraMes volle zalen trok. Le planning Anne: «Rien nest certain, mais pour Ie moment nous prévoyons la première pour Ie 23 mai I’année prochaine. On commencerait les répétitions Ie 9 mars 1998 avec les acteurs. On entamerait la construction dans Ie Stadsschouwburg Ie 23 mars. Nous comptons 74 jours pour I’installation technique. L’éclairage, Ie décor, le son doivent alors être prêts pour les répétitions. Après la première semaine d’avril, nous pourrons com mencer â répéter avec les acteurs et les techniciens dans Ie décor. Pour le 17 avril, I’orchestre devra être capable de participer aux répétitions partir de la fosse. Dès le début du mois de mai nous planifions deux semaines complètes de répétitions.» «Les Miz» sur internet Cameron Mackintosh et Les Misérables ont leur propre site sur le web avec photos, textes, histoires, etc: http://www.lesmis.com A côté de cette homepage, ii y a encore des dizaines d’autres sites avec des infos sur le musical, p.e. les altes des lesmis-fanclubs.

Les enfants II n’y a pas que des problèmes techni ques et artistiques qui se présentent, Les Miz est confronté la bi sur le travail des enfants. Chaque soir il y aura en effet 3 enfants sur scène, et pas simplement pour de la figuration. L’un d’entre eux doit même exécuter un véritable solo. Vu que les enfants ne peuvent pas se produire tous les jours d’affilée et qu’en outre Is sonttenus par la lol â un nom bre maximum de représentations par an, nous devrons avoir de nouveaux petits acteurs toutes les 2 3 semaines.

Anne: «J’estime que nous pourrons donner un rôle â une centaine d’enfants. Cela signifie aussi que quelqu’un devra s’occuper temps plein de recruter des enfants et de les mettre au courant.»

Après Londres, New York, Tokyo, Tel Aviv, Budapest, Sidney, Los Angeles, Oslo, Toronto, Paris et Amsterdam, j’espère que nous pourrons ajouterAnvers â la liste des villes oi.i Les Misérables a attiré des salles pleines.

tankson

et decor diende heel sober maar functioneel te zijn, het zou eenvoudige changementen toelaten. Er werd gekozen voor een compositie van witte doeken, vertikaal rondom het podium heen gehangen, met middenin een grote witte ballon. De doeken en de ballon waren een dankbaar gegeven voor de lichtregie en voor de projectie. Er werden geen afstoppingen gebruikt, dus wat op het podium gebeurde was van alle kanten te bekijken en te beluis teren. Uitgangspunt voor de versterking was dat het geluidsbeeld voor dit concert krachtig en homogeen moest zijn, maar zeker niet agressief.

aantal dat nodig bleek voor een goede geluidsverdeling. De baskasten BI en de mid-hoogkasten M4 werden door mekaar gevlogen en iets uit elkaar geplaatst voor een soepele overgang tus sen de luidsprekers. Als aanvulling waren er 1S2400 klankkasten voor de front-fill, de eerste rijen en de zijkanten vooraan. De zones aan de zijkanten van het podium kregen een ander geluidsni veau aangestuurd omdat ze vlakbij het podium lagen. De afstelling gebeurde per zone, zoals gebruikelijk telkens met een eigen grafische equalizer, om zowel niveau als frequentiespectrum te kunnen aanpassen. Per kant werden vier S2 Het zaalgeluid subbaskasten toegevoegd voor het laagEen Nexo Alpha-systeem werd opge ste laag. Verder werden drie delaylijnen hangen links en rechts van het podium, in mono gebruikt, de eerste twee voor voor een verdeelde spreiding en voor de under balcony fl11’, om te compen een homogene geluidsdruk over de hele seren voor het verlies aan direct geluid zaal (capaciteit: 7.500 zitplaatsen). onder de balkons en dan vooral voor de Twaalfklankkasten per kant was het achterste rijen. De derde vertragingslijn

•

e décor devait être très sobre

mais fonctionnel, autorisant des changements simples. Le choix sest porté sur one composition de toiles blanches, disposées verticalement en cercie autour de la scène, avec un grand ballon blanc au milieu. Les toiles et le ballon tombaient point pour la régie des lumières et pour la projection. La scène n’était pas fermée, on pouvait donc voir et écouter tout ce qui s’y passait de tous les côtés. L’idée de base

pour l’amplification était que l’image sonore de ce concert devait être puis sante et homogène, mais sûrement pas agressive. Le son de la salle Un système Nexo Alpha a été installé gauche et droite de la scène, afin d’ob tenir une diffusion et une puissance sonore homogène dans toute la salle ( capacité: 7.500 places assises). Douze haut-parleurs de chaque côté semblait

is. Toch is deze werkwijze aanbevolen, omdat bij een degelijke voorbereiding de geluidstechnicus zich niet telkens moet bezighouden met de gain-instel lingen en EQ. Doordat de kans op fou ten afneemt, kan de technicus doen Op het podium waarvoor hij op dat moment nodig is, namelijk een mooie muzikale balans op het podium werd een opstelling gekozen waarbij alle lijnen van tevoren maken. De changementen verlopen voor hein ook veel rustiger, aangezien bekabeld waren, zodat er geen enkel risico bestond bij het inpluggen van een hij elke afstelling van elk individueel instrument grotendeels kan behouden. instrument ofeen microfoon. Dit was Voor de effect-returns werd een extra geen overbodige luxe, want er waren een groot aantal gastmuzikanten en ver- mixer Yamaha Pro mix ci aangesloten. Die uitbreiding was noodzakelijk door schillende formaties die Toots om de het grote aantal ingangen voor microbeurt zouden begeleiden. foons en instrumenten. Voor de moni De Midas XL200 50/8/2 voor de zaal toring werd gebruik gemaakt van een werd volledig voorafbekabeld en gere TAC Recall 40 inputs-mixer. Er waren geld voor elk instrument dat die avond zou worden gebruikt. Dit zorgt voor een maar liefst i6 monitorkringen aange sloten met i6 individuele mixen waar kleiner risico op fouten of verkeerde nodig. De aux-kringen stuurden twaalf handelingen bij de moeilijke change circuits aan en de matrix nog eens vier. menten. Er staan zo wel heel wat meer microfonen op het podium dan nodig In totaal stonden op het podium i8 PSI5

was nodig voor de bovenste zitplaatsen, voor mensen die op de verste rijen zaten. In totaal werden 6 delay clusters gebruikt, elk van 2 x isi5, full-range gestuurd.

régale être Ie nombre nécessaire pour une bonne diffusion du son. Les enceintes Bi pour les graves et les enceintes M4 pour les mi-aiguës ont été combinées et placées distance l’une de l’autre pour un passage plus souple entre les haut parleurs. En complément, 1 y avait des enceintes TS2400 pour l’avant-scène et les côtés l’avant. Les zones sur les côtés de la scène ont reçu un autre niveau sonore parce qu’ elles étaienttout près de la scène. Le réglage s’est fait par zone, corn me d’habitude avec chaque fois un propre égaliseur graphique, pour pouvoir adap ter aussi bien le niveau que le spectre de fréquences. Quatre enceintes 52 ont été ajoutées de chaque côté pour les très basses fréquences. Ensuite, on a utilisé trois lignes retard en mono, les deux premières pour compenser la perte de son direct sous les balcons et ceci sur tout pour les dernières rangées. La troi sième ligne retard était nécessaire pour les places les plus hautes, pour les gens assis aux rangées les plus éloignées de la scène. Au total, 6 dus ters â retard ont été utilisés, constitués chacun de 2 haut-parleurs fulI-range de type P515.

monitorluidspre kers om voldoende beluisteringsmo

gelijkheid voor de artiesten te garan deren.

Voor het verster ken van de drums werd gekozen voor kleine microfoontjes AKG 418. Misschien leveren

die niet de allerbeste kwaliteit,

maar volgens Vincent openen ze zeer snel en openen dus ook de gebruikte Drawmer DS2OIgates zeer snel, en

bovendien onhoor baar. Voor de basdrum werd een

5trakteert in Vorst Nationaal Forest NationalauteucALenssens Sur la scène Pour ne courir aucun risque en connec tant un instrument, on a opté pour une disposition dans laquelle toutes les lignes étaient câblées l’avance. Ce n’était pas un luxe superfiu, car il y avait un grand nombre de musiciens invités et de formations qui allaient accom pagner Toots tour de rôle. La table de mixage Midas XL200 50/8/2 pour la salle a été entièrement câblée l’avance et réglée pour chaque instru ment ui allait être utilisé pendant cette soirée. Cela réduit le risque de malad resses ou de fausses manipulations lors des changements difficiles. II y a ainsi évidemment beaucoup plus de microphones sur la scène que nécessaire. Cette méthode de travail est pourtant recommandée parce qu’avec une bonne préparation, le technicien son ne doit pas chaque fois s’occuper des réglages du gain et de l’égaliseur. En évitant ainsi les risques, le technicien peut faire «ce pour quoi on a besoin de lui» ce moment, c’est--dire réaliser une belle balance musicale. Les changements se passent aussi plus tranquillement pour lui, vu qu’il peut en grande partie conser ver le réglage de chaque instrument.

Un mélangeursup plémentaire Yamaha Pro mix oi a été ajouté pour les retours d’ef fects. Cette exten sion s’est avérée nécessaire suite au grand nombre de microphones et d’instruments. Pour le monitoring, on a utilisé un mélangeur TAC RecalI â 40 entrées. II y avait pas moins de i 6 cercles de moniteurs bran chés avec i6 mélangeurs individuels oCi c’était nécessaire. Les circuits auxiliaires commandaient douze circuits et les matrices encore quatre. II y avait au total i8 haut-parleurs de moniteurs si pour garantir aux artistes une bonne possibi lité d’écoute. Les petits microphones AKG 418 ont été choisis pour l’amplification de la batte rie. Ils ne sont peut-être pas de la meil leure qualité, mais d’après Vincent ils s’ouvrent très vite, et ouvrent donc très •IEI::1I1IIIi• 1

tankson

AKG D112 gebruikt en voor de overheads een Neumann KM184. De vielgeipiano werd versterkt met een Neumann U87 voor de bassnaren en voor mid en hoog geluid VincentTempelsvoorArto een AKG c3000. decor Mïchel Van Assche voor Arto De microfoon voor en licht de mondharmoni GCLUIDSMATCRICCL ca van Toots werd menqtafels versterkt met een MidasXL200 oude SM58, dus TAC Recall by Langley met een (heel) Yamaha Pro mix 01 oude capsule. Deze luidsprekers cel heeft een minNexo Alpha System M4/B1/S2 der vlakke karakte Nexo Touring system TSZ400 ristiek in het hoge Nexo PS15 stage monitors + frequentiegebied delay speakers en is dus milder versterkers voor de soms Crown MA 3600VZ + Crown MA_5000VZ harde hoogCrown Macro Reference mediumpieken microfoons van dit instrument. Neumann, AKG, Shure, Electro-Voice De mondharmo randapparatuur nica moet eerder Drawmer DL241 compressor/limiters zoet klinken in de Drawmer DSZOJ noise gates jazzmuziek van SCVEO23lGraphicEO Thielemans. Zijn Klark TeknIk DN360 Graphic EO speelwijze, de spe ApexGraphicEO ciale microfoon en TC M5000 digitale effectprocessor een Klark Teknik TC Delay DN780, een eerder Klark Teknik DN780 digitale reverb oud type digitale t Lexicon PCM7O digitale reverb galm, zorgden

—

Son Vincent Tempels pour Arto Décor et Michel Van Assche pour Arto éclairage

7’-

MATRICL SON tables de mixaqe MWasXL200 TAC RecalI by Langley Yamaha Pro mix 01 haut-parleurs Nexo Alpha System M4IB1ISZ Nexo Touring System TS2400 Moniteurs de scène Nexo PSÏ5 +enceintesâretard ampllfïcateurs Crown MA 3600VZ + Crown MA 5000VZ Crown Macro Reference microphones Neumann, AKG, Shure, Electro-Voice penpheriques Drawner DL241 compresseumits Drawner DSZO1 noise gatesJJ Egaliseur graphique SCV EO231 Egaliseur graphique Klark Teknik DN360 Egaliseur graphique Apex Processeur numérique effet TC M5 TC Delay KlarkTeknik DN780 son numérique Lexicon PCM7O son numérique

vite les gates Drawmer D5207 utilisés, et en plus de manière inaudi bIe. Un AKG D112 a été utilisé pour la

grosse caisse, et un Neuman KM184 pour les micros d’ambiance. Le

piano queue était ampliflé par un Neuman u87 pour

les cordes de basse et par un AKG C3000 pour les aiguës et les moyennes. Le microphone pour l’harmonica de Toots était am

pliflé par un vieux donc par une (très) vieille cap sule. Cette cellule a une caractéristique moins plate dans les hautes fré quences et est donc plus douce pour les pics parfois élévés dans les aiguës-moyennes de cet instrument. L’harmonica doit plutôt sonner doux dans la musique de jazz de Thielemans. Sa manière de jouer, le SM58,

voor het typische timbre dat de sound van deze grote artiest bepaalt. Vincent verkiest de DN780 boven meer recente digitale galmtoestellen vanwege de uitstekend gekozen parameters en hun editmogelijkheden. Voor de opname van het concert wer den alle ingangslijnen gesplitst voor de aansturing van de 24 track-recorders in de captatiewagen van productiehuis Endemol. Het concert

Met de Nederlandse pianist Bert Van den Brink bracht hij Waïtz For Sonny. Philip Cathérine speelde Danse Pour Victor. Na de pauze rukten vier Nederlandse harmonicaspelers aan, maar wij stelden de Brazilian Connection even later meer op prijs. Met Oscar Castro Neves, Don Caymmi, Ivan Lins en Eliane Elias vulde Toots de zaal met spetterende swingende Braziliaanse klanken. Toots was onder vrienden en voelde zich duidelijk thuis in Vorst Nationaal. Urenlang stond hij centraal en hij bleef in topvorm. De toeschouwers genoten van een prachtig concert, met mooie beelden en een verfijnde geluidstech niek die de jazz van Toots Thielemans ten volle tot zijn recht liet komen.

Vorst Nationaal, ongeveer 7.500 bezoe kers voor de 75 verjaardag van Toots. Wie voor het eerst een van zijn concer ten meemaakte, kreeg een goed idee van zijn muzikale liefdes, van Charlie Parker tot Jacques Brei. Het werd een Belgisch-Amerikaans-Braziliaans feestje. Toots begon Opstelling van de luidsprekers front of the house’ met zijn accor deonnetje, waarop hij als driejarige leerde spelen, en speelde met zijn Belgisch kwartet een greep uit zijn M4 BI M4 BI gewone repertoire 1 met Three Views of M4 M4 BI M4 A Secret van Jaco 1 Pastorius als hoogM4 BI M4 BI tepunt.

M4 M4 BI BI M4 BI M4 microphone spécial et un Klark M4 high/mid Bi bass Teknik DN780, un Front fiN son numérique dun type plutôt 1 ftitZ[IJ ftit4:rDi ftL[DJ ancien, contribu créer aient le timbre typique qui définit le son de ce grand artiste. Subbas S2 Vincent choisit le DN780 entre Disposition des haut-parleurs «front of the house» d’autres appareils plus récents en raison des paramètres II interpréta Waltz FotSony avec le piatrès bien choisis et des possibilités niste néerlandais BertVan den Brink. d’édition. Pour l’enregistrement du con- Philip Cathérine joua Donse Pour Victor. cert, toutes les lignes d’entrée ont été Après la pause, ce fut le tour de quatre divisées et dirigées vers les enregistreurs joueurs d’harmonica néerlandais, mais 24 bandes du car de captation de la nous avons préféré la Brazilian Connec maison de production Endemol. tion un peu plus tard. Avec Oscar Castro Neves, Don Caymmi, Ivan Lins et Eliane Le concert Elias, Toots remplit la salle de sons Forest National, environ 7.500 visiteurs brésiliens crépitants et swinguants. pour le ème anniversaire de Toots. Toots se trouvait entre amis et se sentait Celui qui assistait pour la première fois comme chez lui Forest National. II a un de ses concerts a eu une idée de ses tenu la vedette pendant des heures et préférences musicales, de Charlie Parker est resté en grande forme. Les specta Jacques Brei. C’était une fête belgo teurs ont assisté un magnifique conaméricano-brésilienne. Toots com cert, avec de belles images et une tech mença â l’accordéon, qu’il a appris dès nique son raffinée qui a très bien fait l’âge de trois ans, et joua avec son ressortir le jazz de Toots Thielemans. quatuor beige un choixtiré de son réper toire, avec Three Views ofA Secret de Jaco Pastorius en apogée.

a. prévost

Uw partner ïn geluïds- en communicatïetechnieken

Votre partenaire en sonorisation et communicatïon

Meer dan 50 jaar ervaring in kwaliteit en service: gratis advies, studie en demonstratie, . begeleiding tijdens projektrealisaties.

Plus de 50 ans d’expérience en qualité et service: . études, conseils et démonstrations gratuits, . assistance durant la réalisation de projets.

Exclusief invoerder van:

Importateur exclusif de:

Beyerdynamic: mikrofoons (all-round tot studio)

Beyerdynamic: microphones (universel et studio)

draadloze rnikrofcons (VHF en UHF) HiFi- en studiohoofdtelefoons

microphones sans 111 (VHF et UHF) casques studio et Hifi

Cm k:

theater-interfoonsystemen

Cink:

systèmes d’interphonie pour théâtre

Dynacord:

podiumversterkingsystemen

Dynacord:

systèmes d’ amplification pour podium

Phoebus:

conferentiesysternen simultaanvertaalsystemen

Phoebus:

systèmes de conférence systèmes de traduction simultanée

Toa:

hoogkwalitatieve 100V-systemen

Toa:

systèmes “lt)t)V” de haute qualité

Houtweg 7 1130 Brussel

Tel. 02/216.80.25 Fax 02/216.70.64

Houtweg 7 1 130 Bruxelles

EEN STAANDE OVAIIE.1. .

in première voor België LUIDSPREKERS *aIs verstaanbaarheid belangrîjk is *de digifale stap richting perfectie *een ‘must’ voor geluïdstechnicî *compocf krachtig, topkwaliteît

SLP b.v,ba Rijnkaai 31 2000 AnIwerpen

AUDIOPROF nv. Krijgsbaan 23, 2640 Mortsel

Tel; 0322750.30 Fax; 0323497.17

Tel; 03.448.01 .60 Fax; 03.448.01 .59

een gewoarborgde kwaliteit voor alle geluîdstoepassingen

Tél. 02/216.80.25 Fax 02/216.70.64

e tweejaarlijkse CClnternational Trade Fair for Event Technology” vond dit jaar voor de achtste keer plaats in de Berlijnse Messe van 3 tot 5 juni jongstleden. SHOWTECH is de enige echte Europese beurs die werkelijk gespecialiseerd is in podiumtechnologie. Deze beurs wordt gesteund door de OISTAT (de Internationale Vereniging van Scenografen, Architecten en Theatertechnici, waarbij de Belgische BASTT en ABSTT aangesloten zijn) en ook door onze collega’s van de DTHG (de Duitse Vereniging voor Theatertechniek). Belangrijk is dat eveneens de VDT (de Duitse Vereniging voor Geluidsingenieurs) haar medewerking verleende, waaruit blijkt dat deze beurs niet louter beperkt is tot theater, maar openstaat voor Mle podiumtechnieken, met inbegrip van film en televisie. SHOWTECH is dus dé Europese ontmoe

tingsplaats voor de Europese evene mentenindustrie. In zes hallen namen meer dan 200 standhouders uit 14 landen een oppervlakte in beslag van ongeveer 15.000 m. Dat is heel wat meer dan ooit voorheen. De hoofdmoot was zoals vroeger ‘lighting’ en ‘stage engineer ing’. Dit jaar werd op SHOWTECH ook veel aandacht besteed aan audio- en videotechnologie, studio engineering, communicatiesystemen en show- en evenementenorganisatie. Nieuw was de aanwezigheid van een aantal facilitaire bedrijven die in onze sector natuurlijk onontbeerlijk zijn. De nieuwe aanpak bleek ook uit het congresprogramma. Talrijke praktijkge richte seminaries, conferenties, panelgesprekken en workshops vonden dit jaar plaats in geluidsgeïsoleerde lokalen in de beurshallen, en niet meer in het

congrescentrum zoals vroeger. Zoals gebruikelijk hadden de lezingen vooral betrekking op engineering, opleiding en veiligheid. Volgende onderwerpen kwamen onder andere aan bod: lichtontwerp, bewegende lichtbronnen, lichtsturing met LAN Ethernet-netwer ken, digitaal geluid, computersystemen voor sturing van machinerie, rekwisie ten, decoratie en scenografie. Ook ande re onderwerpen werden behandeld zoals bijvoorbeeld management, perso neelsbeleid, marketing & public rela tions, kwaliteitsbeleid en ISO-certifi catie, interactieve ticketing via internet, enz. De volgende uitgave van SHOWTECH is voorzien van T tot 3 juni 1999. Noteer het alvast in je organiser!

[uteuc[HrkvandenGcoeck

]

Voor meer inlichtingen kan je terecht bij de

Messe Berlin, tel. 0049/30/30 38 fax 0049/30/30 38 internet homepage

De ontmoetingsplaats voor de Europese evenementenindustrie

68,

23 25,

http://www.messe-berlin.de/sht

c-maiÏ central@messe-berhn.de.

Showlech ‘97 I;I

Le lieu de rencontre pour le sectur europeen de l’évenement

pas limitée au théâtre, mais est ouverte toutes les techniques scéniques, compris le cinéma et la télévision. SHOWTECH est donc bien le Iieu de rencontre pour Ie secteur européen de l’événement. Répartis dans six halles, plus de a bisannuelle «International 200 exposants de 14 pays ont occupé Trade Fairfor EventTechnology» une surface d’environ 15.000 m. C’est beaucoup plus que dans Ie passé. a eu lieu pour la huitième fois dans le Messe Berlin, du 3 au 5 juin der- <Lighting> et <stage engineering> en niers. SHOWTECH est la seule vraie foire représentaient comme toujours la plus européenne qui soit véritablement spé- grande partie. Cette année, on s’est cialisée dans la technologie de scénique. aussi beaucoup intéressé â la techno Cette foire reçoit le soutien de l’OISTAT logie audio et vidéo, au studio enginee ring, aux systèmes de communication, (l’Association Internationale de Scéno et l’organisation de shows et événe graphes, Architectes et Techniciens de théâtre, ci Iaquelle sw-it affihiées les BASTT ments. Une nouveauté, la présence etABSTTbelges), ainsi que de nos collè d’entreprises facilitaires qui sont natu rellement indispensables dans notre gues de DTHG (l’Association allernande pourla Iechnique de théâtre). Fait impor secteu r. tant, la VDT (l’Association allemande pour Cette évolution était aussi visible dans le programme du congrès. De nombreux les ingénieurs du son) a également colla séminaires, conférences, panels et boré, ce qui montre que la bourse nest

workshops, axés sur la pratique, se sont déroulés cette année dans des locaux insonorisés des halles, et non plus dans le centre de congrès comme avant. Comme d’habitude, les conférences por taient surtout sur l’engineering, la formation et la sécurité. Les sujets suivants ont entre autres été abordés: l’éclairage, les projecteurs motorisés, la commande de l’éclairage via les réseaux LAN Ethernet, le son numérique, les systè mes informatiques pour la commande des machineries, des accessoires, de la décoration et de la scénographie. D’autres sujets ont également été traités, comme par exemple le manage ment, la gestion du personnel, le marke ting et les relations publiques, la gestion de la qualité et la certification 50, la vente de tickets interactive via internet, etc. La prochaine édition de SHOWTECH aura lieu du 7 au 3 juin 1999. Notez-le d’ores et déjâ dans votre organiser!

Pour plus de renseignements, vous pouvez vous adresser Messe Berlin tél. 0049/30/30 38 20 68 fax 0049/30/30 38 23 25 hornepage internet http://www.messe-berli n.de/sht e-maiI central@ messe-berli n de.

—:T,M*IIwi• i

ventévenement

In Vlaanderen is figurentheater weinig bekend. De laatste jaren lijkt er meer erkenning voor te komen, maar twintig jaar geleden was er buiten wat folklore nauwelijks sprake van. Zelfs nu zijn er nog mensen die figurentheater gelijkstellen met de traditionele poppenkast. Nochtans is het onmogelijk om de evolutie van het genre te nege ren. Daarom ging ProScenium op bezoek bij twee pioniers van het figurentheater: Jan en Marc Maillard.

maar vond daarvoor geen gekwalificeer de medewerkers, gewoon omdat daar Het figurentheater erkend krijgen als geen opleiding voor bestaat. Dat geeft artistiek medium, dat is mijn grootste het medium een amateuristische bijbekommernis. Ik heb dat op verschilldank. Het is heel moeilijk om dat voorlende manieren geprobeerd: voorname- oordeel te doorbreken. Als reactie ben ik lijk door mijn werk voor theater en tv. dan maar zelfiets gaan maken: om te De basisproblematiek van dit medium bewijzen dat figurentheater artistiek is dat het net zoals het jeugdtheater toch iets kan betekenen. En zo bracht gegroeid is uit een educatief pedagogi het ene het andere mee: zodra ik met sche hoek. Negen van de tien mensen een resultaat voor de dag kwam, was de die ermee bezig zijn, zijn onderwijzers eerste opening gemaakt naar een volen die brengen zelden artistiek ondergend contact. Het was gewoon een bouwd werk. Ik kom uit een heel andere kwestie van die trein aan het bollen te richting. Ik heb een artistieke opleiding krijgen.” genoten en heb via het En die trein was en isfigurentheater theater kennis gemaakt met Froe Froe? het figurentheater, alhoewel ik scenografisch voor alle dis- ,,Datklopt. hen achttaljaar geleden is de ciplines werk.” ontwikkeling van ons figurentheater wat afgeremd omdat er toen geen subsi PRoscenium: Hoc benje die voor bestond. We werkten toen als precies hij hetfigurentheater jeugdtheater om subsidie te krijgen. terechtgekomen? Met de toenmalige decreetnormen had,,Grotendeels toevallig. Ik den we als figurentheater geen been om wilde op een gegeven op te staan, een beetje dezelfde situatie moment een productie opzet- als de moderne dans toen. Er waren ten met poppen en mensen, geen professionele figurenpoppenspe Marc:

Ook broers IIn’yaque

Marc:

Le théâtre de marionnettes est peu connu en Flandres. II commence â être reconnu ces dernières années, mais ii y a vingt ans, ii appartenait encore au folklore. Certains le comparent encore au théâtre de marionnettes classique. Pourtant, ii est impossible de nier l’évolution dans ce genre. C’est pourquoi ProScenium a rendu visite deux pionniers du théâtre de marionnettes: Jan et Marc Maillard.

«Faire reconnaître Ie théâtre de marionnettes corn me médium sur Ie plan artistique est mon plus grand souci. J’ai essayé de le faire de diffé rentes façons, principalement par mon travail pour le thé âtre et la télévision. Le problème fondamental de ce médiurn est que, tout comme le théâtre de la jeunesse, les marionnettes sont nées dans une perspective éducative et pédagogique. Nonante pourcent des gens qui s’en occupent sont des instituteurs, ce qui entraîne souvent un manque de fondernent artistique. J’ai de mon côté une approche tout fait différente. J’ai eu une formation artistique et je suis arrivé par le théâtre au théâtre de marionnettes, bien que je travaille pourtoutes les disciplines au plan scénographique.»

aussi bien des marionnettes que des acteurs, il est très difficile de trouver des collaborateurs qualifiés, car il n’y a pas de formation pour ce genre de travail. Cela donne au médium un cachet ama teuriste. II est très difficile de casser ces préjugés. En réaction, j’ai décidé de réa liser quelque chose moi-rnêrne, ne fût-ce que pour prouver que le théâtre de marionnettes pouvait posséder une valeur artistique. On essaie de convaincre des gens et de ‘un vient l’autre. Du moment qu’on sait montrer un résul tat, on trouve des nouvelles ouvertures, de nouveaux contacts. C’est ça le train qu’il faut mettre en marche.» Et la Iocomothe était Froe Froe?

«En effet. II y a huit ans, le développe ment de notre théâtre de marionnettes était freiné par l’absence de subsides. Nous travaillions l’époque corn me théâtre de la jeunesse pour en obtenir. Selon les normes du décret, nous n’avions aucune référence en tant que PRosceniurn: Comment êtes-’ous art&é théâtre de marionnettes, une situation dans ce domaine spécfique? similaire celle de la danse moderne «En grande partie par hasard. Quand on l’époque. II n’y avait pas de marion netdécide de monter un spectacle avec tistes professionnels, tout comme il n’y

ers, net zoals er geen beroepsdansers varen, omdat er geen opleiding voor Eestond. Beiden werkten ook niet in rkende theaters, met als gevolg dat men geen objectieve normen kon han beren om ze te beoordelen en dus te subsidiëren. vlet het nieuwe decreet zijn die normen weggevallen en komen ook niet geves Ligde kunstvormen aan bod. Vroeger was het moeilijk voor ons om eigen proclucties op te zetten in het KJT, maar nu hebben we een soort coproductiever band met artistieke autonomie. We pre senteren ons product eerst in het KJT en daarna gaan we terug reizen met froe Froe, zoals we vroeger deden.” Wat wilje graag bereiken metje Ik wil bewijzen dat poppen even sterk zijn als acteurs. Als een acteur tegenover een pop staat, heeft hij het vaak heel moeilijk zichzelfte bewijzen. Het ideale zou een bijkomende opleiding zijn voor acteurs. Bij Studio Herman Teirlinck is dit voor een deel het geval: daar is de opleiding zo ruim mogelijk.

In het buitenland bestaan er wel al opleidingen, in Stuttgard en Bochum bijvoorbeeld. Er zijn zelfs universiteiten waar figurentheater gedoceerd wordt: in Polen en in Rusland. De Russische opleiding leunt eigenlijk meer aan bij die van de circusschool en is dus puur technisch, zoals ook in Japan. Daar is het figurentheater bijna een ritueel, maar er bestaat ook een artistieke bena dering. Wij hebben lang geleden onder een Vlaams ontvoogdingsgevoel dat veel te maken heeft met het gebrek aan een theatertaal om ons internationaal waar te maken. Daarin komt nu gelukkig verandering. Vlamingen maken zich meer en meer waar in het buitenland. En die internationale erkenning wil ik wel bereiken.”

enerzijds uit de visuele concepten in een scenario en anderzijds uit de emo tionele conflicten die erin zitten. Door voor een bepaald personage een pop te gebruiken, kan ik het een meerwaarde geven. Het wordt beter, sterker, mooier dan een acteur kan zijn.

Omdat er relatiefweinig scenario’s bestaan voor de jeugd, die toch onze belangrijkste doelgroep is, zijn we qua bronnen voornamelijk aangewezen op literatuur. Onderwerpen die mij vooral boeien zijn die die gestoeld zijn op emo tionele conflicten, zoals bijvoorbeeld Janosch. Dat behandelt heel eenvoudige en tot de essentie herleide emoties, getransponeerd op de dierenwereld. Ik denk ook aan Itwoak Kwoak, dat we maakten voor kleuters. Het verhaal gaat over twee goede vrienden, die een knap Hebje een voorkeur voor bepaalde grietje ontmoeten. Onmiddellijk is één onderwerpen? van hen verkocht, tot hij uiteindelijk inziet hoe belangrijk zijn vriendschap Interessant aan het figurentheater is dat je creaturen op scène kan zetten die wel is. De vertaling naar de dierenwe reld maakt de thematiek veel ruimer, een normaal acteur niet kan vertolken, omwille van zijn fysieke en motorische zodat volwassenen met de kleuters naar beperktheid. Mijn onderwerpen haal ik dit stuk komen kijken en zich evenzeer

elen met poppen iIIard qui m’aiIIe avait pas de danseurs professionnels, parce qu’iI n’existait pas de formation. De plus, aucun ne travaillait dans des théâtres reconnus, avec comme consé quence qu’on ne disposait d’aucune norme objective pour les juger et donc pour les subsidier. Dans le nouveau décret, les normes sont tombées et on a créé des ouvertures vers des formes dart non institutionalisées. Auparavant, ii était difficile pour nous de monter nos propres productions au l<JT, mais nous avons maintenant un genre d’accord de coproduction avec une autonomie artistique. Nous présentons d’abord notre spectacle au K]T, et nous partons ensuite en tournée avec Froe Froe comme avant.»

Q u’est-ce que L)OHS espétez atteindte avec iotte théâtte de marionnettes?

Teirlinck: la formation y est la plus large possible. II existe déj des formations l’étranger, Stuttgard et â Bochum par exemple. II existe même des universités ob Ie théâtre de marionnettes est enseigné: en Pologne et en Russie. La formation russe se raccroche â vrai dire plus l’école de cirque et est donc purement technique, comme c’est également le cas au Japon. Le théâtre de marionnettes y est presque un rituel, mais il existe une approche artistique. Nous avons longtemps manqué dun sentiment d’émancipation fiamande, ce qui tient sûrement au fait que nous n’avons pas une langue théâtrale pour faire nos preuves au niveau internatio nal. Heureusement, les choses ont tendance changer. Les Flamands font de plus en plus leurs preuves â l’étranger. C’est cette reconnaissance internatio nale que je voudrais atteindre.»

«Je veux prouver que les marionnettes sont aussi fortes que les comédiens. Aez-ous one préférence poot certains Q uand un acteur est confronté b une sMjets? marionnette, c’est souvent lui qui mord la poussière. L’idéal serait une formation «Ce qui est intéressant dans le théâtre complémentaire pour les acteurs. C’est de marionnettes, c’est qu’on sait intro duire des personnages qu’un comédien déjb en partie le cas au studio Herman

ne saurait jamais interpréter, en raison de son physique ou de ses capacités motrices limitées. Je tire mes sujets dun côté des concepts visuels dans un scé nario et dun autre côté des confiits émotionnels qui s’ytrouvent. En utili sant une marionnette pour un certain personnage, je peux lui donner une plusvalue. C’est meilleur, plus fort, plus beau que ne peut être un acteur. Comme il existe peu de scénarios pour la jeunesse, qui est quand même notre plus important groupe cible, nous cher chons notre inspiration principalement dans la littérature. Les sujets qui me passionnent surtout sont ceux qui sont basés sur des confiits émotionnels, comme par exemplejanosch. Cela traite des émotions simples et réduites leur essence, transposées dans le monde animal. ] e me souviens aussi de la production Kwoak Kwoak que nous avons réalisée pour les plus petits. C’est l’histoire de deux amis qui rencontrent une jolie 1111e. Immédiatement, l’un d’eux tombe amoureux, jusqu’â ce qu’il comprenne quel point son amitlé est importante. La traduction dans le monde animal élargit

[

auteucJaCQueSGeCWoutS]

aangesproken voelen. Onze vormgeving voor letters. Daardoor kon het niet meer is daar perfect op zijn plaats.” praten, maar wist het uiteindelijk alles.”

Wat isje mooiste professionele herinnering? ,,Ik heb er verschillende. In de eerst Zoals hij Disney? Hoe denkje over televisiewerk? plaats de periode van Roodkapje en de De Disney-studio’s werken voor een Na Froe Froe hebben we een tijdje uitBoze Wolf Daarvoor hebben we voor het veel ruimer publiek, waardoor ze versluitend atelierwerk gedaan voor televi eerst internationale erkenning gekre plicht zijn terug te vallen op archetypi sie. We werkten met latex, naar het gen, en werkten we voor het eerst terug sche figuren die ook zo voorspelbaar voorbeeld van Spitting Image. Zo hebsamen met Jan (Maillard). Ook aan de mogelijk zijn. Anderzijds zijn ze dan ben we een mooie opdracht binnenge samenwerking met Frank Foldtetijn haald voor Canal Plus, tegen alle interweer heel vindingrijk in hun vormenheb ik goede herinneringen. En aan het taal.” nationale concurrentie in. Maar we enthousiasme van jonge mensen voor leven in een te klein landje om voldoen- iets wat je zelfgemaakt hebt. Zo heb ik Hebjc een voorliefde voor een ofander de bestellingen binnen te halen om Peter Thijssen leren kennen, die op een materiaal? daarvan te leven. Als je je wil specialise heel maffe manier auditie deed. Het is ren in atelierwerk vergt dat grote inves goed werken met mensen die het medi Als ik decors maak, probeer ik ze zo open en algemeen mogelijk te houden. teringen en moet je je markt ook zoeken um aanvoelen en daarnaast ook op hun Ik probeer altijd binnen een abstractie in het buitenland. eigen gebied heel sterk zijn, zoals Koen te werken, zodat kleine uiterlijkheden Brandt en Wanda Joosten in Kwoak de inhoudelijke suggestie versterken. Jammer genoeg zijn er nu eenmaal Kwoak.” Ik denk aan het decor van De Taalgeen twintig mensen die elk jaar een Waarvan droomje nog? schrapper, dat vooral functioneel moest pop bestellen van 200.000 WF. We zijn. Het werd een afgeknotte pyramide beperken ons dus om geen al te grote ,,Voornamelijk van samenwerken met met daaraan een tafeiblad van 8 m lang, risico’s te lopen. De televisie-omroepen een paar mensen. Bijvoorbeeld met waarin ook een televisiemonitor verstellen geen budgetten ter beschikking Onny Huissinck van het Speeltheater in werkt zat. Het geheel was bekleed met voor poppen. Bovendien is televisiewerk Nederland, die al io jaar prachtige din parket, wat de snobistische wereld van vrij beknottend, meestal vragen ze een gen maakt. Daarnaast is het een uitda de ouders weergaf. imitatie van iets anders en hebben wijging om met onze Zij eisten van hun zelfweinig creatieve inbreng. Maar het producties in ande kind zodanige blijft telkens een technische uitdaging.” re Europese lan superprestaties op den te spelen zoals school, dat het zijn Duitsland, voor ziel verkocht aan ons een onontgon de duivel in ruil nen gebied, waar ,,

Ie thème, de sorte que les adultes viennent voir la pièce avec les petits et se sentent tout autant interpel lés. Notre mode d’expression est ici par faitement sa place.» Cornme chez Disney?

apport créatifest faible. Cela repré sente malgré tout â chaque fois un défi technique.»

en échange du savoir. II ne pouvait plus parler, mais il savait enfin tout.»

Q uel est otre meilleur soi.wenir profes sionnel?

«II y en a plusieurs. Tout dabord la période du Chaperon Rouge et du Grond Q ve pensez-tous de la téIé’ision? Méchant Loup. Nous avons pour la pre «Après Froe Froe, nous avons pendant mière fois obtenu une reconnaissance un certain temps exclusivementtravaillé internationale, et nous avons nouveau en atelier pour la télévision. Nous avons retravailléavecJan (Maillard). Lacolla travaillé le latex, avec Spitting Image boration avec Frank Fokketijn me laisse comme modèle. Nous avons pu décro aussi de bons souvenirs. De mfme que A’ez-ous une préférence pour certains cher un beau contrat avec Canal Plus, en l’enthousiasme des jeunes gens pour matérlaux? surpassant la concurrence internationa quelque chose qu’on fait soi-même. J’ai «Quand je fais des décors j’essaie de les le. Mais nous vivons dans un pays trop ainsi appris â connaître Peter Thijsen, tenir aussi ouverts et généraux que pos- petit pour pouvoir remplir un carnet de qui faisait des auditions d’une manière sible. ]‘essaie toujours d’arriver une commandes suffisant pour en vivre. 5e dingue. II est bon de travailler avec des abstraction grâce laquelle de petites spécialiser en travail datelier exige de gens qui ressentent le médium et qui grands investissements et suppose apparences extérieures renforcent la sont en même temps très forts dans leur suggestion finale. Je pense au décor d’étendre son marché létranger. propre domaine, comme Koen Brandt et pour Le Rayeurde Language, qui devait Malheureusement, il n’y a même pas Wanda Joosten dans Kwoak Kwoak.» avant tout être fonctionnel. J’ai créé une vingt personnes par an qui commandent De quoi est-ce que Lous rêez encore? pyramide tronquée sur laquelle était une marionnette de 200.000 EB. Nous posée une grande table de 8 m de long, nous limitons donc pour ne pas courir «Surtout pouvoir retravailler avec cer dans laquelle était intégré un écran de de trop grands risques. Les chaînes de taines personnes. Par exemple avec télévision. Le tout était recouvert de par télévision ne mettent pas de budget Onny Huissinck du Speeltheater en quet pour matérialiser le caractère snob disposition pour des marionnettes. Le Hollande, qui réalise des choses magni du monde des parents. Ils exigeaient de travail y est en outre assez réduit, on fiques depuis une dizaine dan nées. leur enfant de telles prestations â l’école nous demande le plus souvent une imi Ensuite, c’est un défi de pouvoir exporter qu’il finit parvendre son âme au diable tation de quelque chose d’autre et notre nos productions dans d’autres pays

«Les studios Disneytravaillent pour un public beaucoup plus large, ce qui les oblige â rester plus près des archétypes, qui sont aussi les plus prévisibles possible. Dun autre côté, Is sont très inven tifs dans leurs formes.»

r )ChtaflS veel meesters aan het werk in. Al heb ik de indruk dat nu ook wij n de beurt zijn. Maar dat zijn plannen )or de komende twee jaar. En daarna ens ik ons tien miljoen extra subsidie

materiaal zitten en je beheerst het tot die pop klaar is. In de andere gevallen moet je de anderen hun gang laten gaan en hopen dat je alles onder controle kan houden.”

van ‘5 morgens tot ‘5 avonds artistiek bezig. Omdat daar ook gewoon droge kennis bijkomt, zijn er weinig scheidingslijnen. Wanneer je aan een perso nage bezig bent dat ook een pop kan zijn, zie je het al voor je en verzin je al Hebje ecn specijiek streefdoel? teksten, het is dus maar een kleine stap Rond je dertigste heb je zon paniekge om dat ook op theater te proberen met levende wezens. Er zijn geen grenzen voel van: “Oei oei, ik ben mezelf niet Vlijn belangrijkste eigenschap is een tenzij je eigen beperkingen. Ik vind het aan het specialiseren.” Nu heb ik dat keer van routine en standvastigheid. doe niets liever dan dingen uitprobe zo’n beetje opgegeven, ik heb het gevoel ook niet belangrijk dingen echt goed te beheersen ofniet: iets proberen waar je dat ik in verschillende richtingen iets n in andere disciplines. Toevallig of eigenlijk de ballen van afweet, dât is pas kan ikzelfvrede waarmee heb bereikt iet ben ik op mijn twaalfjaar in het ieater terechtgekomen, vooreerst door nemen. Ik ben nog maar zevenendertig, boeiend.” lijn balletopleiding en ook omdat Marc dus ik heb nog even de iom de top te Met welke materialen werkje het liefst? en in het theater bezig was (met Bart bereiken in alle disciplines waarmee ik ,,Om poppen te maken ben ik met han bezig ben. eeters en poppenkast). Zo heb ik van den en voeten gebonden aan latex, dat is Publiek en kritiek vind ik absoluut bijngsafaan van veel dingen geproefd, een materiaal waarvoor je eender welk zaak in mijn werk. Ik zal nog met popat mij later de kans gafte helpen bij soort vorm kunt gebruiken. Ik werk al pen werken, maar als een opdracht rojecten van andere kunstenaars. Ik twintig jaar met latex, er is weinig stress Dan even beu. dat [ijfzoeken naar nieuwe manieren om afgerond is, ben ik omdat het goedkoop is. verbonden een aan doen, gaan anders iets weer wil ik in anders ergens ‘ijn basistechnieken Polyesters ofpolyurethaanschuim zijn regie doen ofeen tentoonstelling voorgebruiken. Dat kan zowel dans zijn zo duur dat je na een paar pogingen [5 decorbouw ofregie, kortom alles wat bereiden.” moet afhaken bij de gedachte dat je er raait rond theater en televisie. Wat voor een tentoonstelling? niets meer zal aan verdienen. Latex Ïat ik het best kan is vormgeving: een Schilderijen en beeldhouwwerk.” op creëren ofeen speciaal effect. ndere dingen zijn subjectiever, als je Nog twee van de vele disciplines dieje horeografeert ofregisseert dan heb je beoefent? et resultaat veel ,,Eigenlijk blijft het iinder in de hand. toch altijd hetzelf is je een pop de: ik ben gewoon iaakt, ga je voor je marionnette, soit uropéens corn me pour réaliser des dIernagne, une effets spéciaux. Le gion inexploitée reste est plus subour nous, rnalgré jectif. Quand on présence de fait une chorégrafie ornbreux maîtres. ou une mise en al I’irnpression scène on a moins les choses en mains. ue notre tour est venu. Mais ce sont es projets pour les deux prochaines Q uand on crée une marionnette, on se nnées. Enfin, je compte sur dix millions met devant le matériel et on le contrôle jusqu’au moment oti elle est prête. Dans e subsides supplémentaires.» les autres cas il faut laisserfaire les aut res en espérant qu’on saura garder le contrôle.» Ma caractéristique principale est une version pour la routine et la certitude. Aez-’ous un objectfprécis? :e que j’aime avant tout c’est expéri «Quand on frôle la trentaine apparaft un nenter des choses dans d’autres disci sentiment de panique: «zut, je ne suis )lines. Hasard ou non, je suis arrivé pas en train de me spécialiser dans une lans le milieu du théâtre douze ans, matière bien définie». Depuis j’ai aban ‘abord par ma formation de danse, et donné ce <bub. je me suis rendu compte )uis parce que mon frère Marc travaillait que je pouvais me contenter des choses lors dans le théâtre (avec Bart Peeters t les marionnettes). Très jeune j’ai ainsi qui j’arrive réaliser dans les différentes disciplines queje pratique. j’ai trente té confronté avec différentes discipli sept ans en ce moment, pourquoi ies, ce qui ma permis plus tard de me devrais-je déj être arrivé au sommet de oindre aux projets d’autres artistes. je mes possibilités? je trouve le public et la :herche encore toujours â appliquer critique secondaires dans mon travail. je nes techniques de base dans d’autres continuerai m’occuper de marionnet ]omaines. Cela peut être la danse, le écor, la mise en scène, enfin tout ce qui tes, mais une fois qu’un projet est terminé, cela commence m’ennuyer. je ouche au théâtre et la télévision. veux faire autre chose: organiser une mise en scène ou préparer une exposi i1a plus grande aptitude se situe au n.» tio créer une pour création, soft iiveau de la

Quelgenre d’exposition? «Peintures et sculptures.» Eticore deux des nombreuses disciplines qi.ie Lous exercez? «Cela revient en fait toujours au même: je m’occupe du matin au soir sur le plan artistique. Comme 1 y a toujours une dose de connaissance pratique, il n’y a guère de frontières entre les différentes disciplines. Quand on travaille un personnage qui pourrait aussi être une marionnette, on se l’imagine déjâ et on invente des textes. II n’y a plus qu’une petite étape franchir pour l’essayer au théâtre avec des êtres vivants. Des limi tes, ii n’y en a pas, si ce nest vos propres limites. je ne me soucie pas de maftriser fond les différentes choses que j’es saie, c’est justement ça qui est passionn a nt.» Avec quels motériaux ptéférez-ous tra aiIler? «Pour fabriquer mes marionnettes, je suis pieds et mains lié au latex, c’est une —1aiE!;Iiwi•

scenocafiescénoraphLe

daarentegen ben ik zo gaan beheersen dat het altijd wel in orde komt. Er zijn nog een aantal andere materialen waar ik steeds naar teruggrijp, zoals voor de neushoorn van De Vliegende Doos. Die is helemaal gevormd van een vel schuimrubber, gelimd en gemodeleerd op rotan baleinen. Als ik aan decor denk en aan theater, denk ik altijd zwart. Mijn decors zijn bijna altijd zwart en daaraan verbind ik automatisch ook materialen, zoals zwart ftuweel, teer om decors mee te bestrijken, zwartgeschilderd hout,... Hout is fantastisch, een materiaal dat onmiddellijk totleven komt.”

aangezogen. Als je dat effect beperkt door de muur wit te maken, zit je tegen een wand aan te kijken. Dat stoort niet onmiddellijk, maar na een tijdje wel. Het decor moet de toeschouwer voeden. Als de wanden te ostentatief aanwezig zijn, kan je ze niet meer wegdenken.”

voor Hamlet gewerkt hebt bij Het Gebroed heb je de behoefte om daarna iets lichts te gaan doen. Nu ben ik al een hele tijd een tv-programma aan het bedenken en schrijven met poppen, in de stijl van Tex Avery.” Dus toch komisch werk?

Zijn er onderwerpen dieje speciaal boeien?

Helemaal niet, ik vind de tragiek die schuilt in een figuur als Droopy net interessant omdat het niet alleen maar Niet echt. Als je met poppen aan de gang gaat, kom je vlug in de wereld van grappig is. Dat hondje heeft een droef heid in zich, het is die sfeer die ik wil cartoons en stripverhalen terecht, wat vatten. Dat geldt trouwens ook voor een een zekere oppervlakkigheid met zich meebrengt. Diepe gevoelens kan je niet acteur. Als regisseur ben je even affian echt waarmaken, als bijvoorbeeld twee kelijk van zijn fantasie als van je eigen onnozele beren over hun diepste gevoe verbeelding. Als je zelfeen personage Waarom donkere decors voor theater? creëert, is je grootste zorg er zoveel lens zitten te praten dan is dat alleen mogelijk in te steken, met een acteur zich zoiets maar grappig. Wanneer Zwart weernatuurlijk. licht Voor het daarentegen moet je er zoveel mogelijk afspeelt tussen mensen, ga je op zoek kaatst het licht niet, het zuigt het licht op en het contrasteert heel mooi met de naar de psychologie die erachter schuilt uithalen. De twee werkwijzen bevruch ten mekaar. Als je met poppen aan de en probeer je met zo weinig mogelijk acteurs. De laatste jaren heb ik veel gang bent, gaat het vaak over heel essen toeuitstraling de maar mét middelen dan triplex en/ofwit, met decors gezien tiële dingen, je moet het personage ana wordt het decor één lichtvlak waarin de schouwers mee te sleuren in een echt drama. Dat zijn twee verschillende din liseren, maar dat popje geeft ook dingen acteurs verloren lopen en heel klein gen. Voor mij gaat het erom conflicten terug. Het kijkt op een bepaalde manier, worden. Waar een zwart decor het het zal op een bepaalde manier bewe te zoeken en dat kan in alle genres. Ik bij was recht kwam, mooist tot zijn gen, maar je moet er erg veel instop hou niet van komedies. Ik vind trou Pinnochio in het NTG en in Interiors, wens dat elk stuk een tragikomedie is.” pen en dat kan je alleen maar door met zowat de lanceringsproductie van Het mensen te werken en naar mensen te Gebroed, daar was het bijna een soort e hebt dus geen specifieke voorkeuren? J kijken. daar een van grafkamer. Maar als je Neen, eigenlijk niet, mijn voorkeuren Onderwerpen vind ik zeer sterk gebon deurtje uitzaagt en er valt een beetje evolueren met cycli. Als je bijvoorbeeld den aan mensen. Als ik schilder, staat er licht door, dan wordt de toeschouwer . . .

matière avec laquelle 0fl peut utiliser n’importe quelle sorte de moule. Je travaille Ie latex depuis vingt ans et ii a I’avantage de ne pas être stressant parce qu’iI est bon marché. Le polyester ou les polyuréthanes sont tellement chers qu’après quelques essais on doit renoncer par peur d’y perdre de l’argent. Le latex par contre se laisse manipulerdetellefaçon qu’on arrive toujours un résultat. II y a encore nombre d’autres matériaux auxquels j’ai recours, comme pour le rhinocéros dans La Boîte Volante. 11 a été entièrement formé d’une peau en caoutchouc mousse, collée et modelée sur une carcasse en rotang. Q uand je pense au décor et au théâtre, je pense toujours la couleur noire. Mes décors sont presque toujours noirs, et j’y associe aussi automatiquement des matériaux, comme le velours noir, le goudron pour enduire les décors, le bois peint en noir,... Le bois est fantastique, c’est un matériau qui prend immédiate ment vie.»

ob les comédiens se perdent et devien nent tout petits. OCi un décor noir est vraiment bien ressorti, c’était dans Pinocchio au NTG et Interiors, qui était pour ainsi dire la production de lancement de la troupe «Het Gebroed», on aurait dit un tombeau. Si on découpe ne fût-ce qu’une petite porte dans une des parois, la lumière qui se jette au travers vous attire d’une façon extraordinaire. Si vous limitez cet effet en utilisant un mur blanc, vous vous retrouvez â regarder une paroi. Cela ne dérange pas immé diatement, mais bien après un temps. Un décor de théâtre doit nourrir le spec tateur, et si la construction est trop présente elle commence gêner.» Ya-t-iI des sujets qui vous passionnent particulièrement?

«Pas vraiment. Quand vous travaillez avec des marionnettes, vous arrivez très vite dans le monde du dessin animé et de la bande dessinée, ce qui entraîne une certaine superficialité. II nest pas facile de faire passer des sentiments profonds. Par exemple deux ours qui Pourquoi des décors noirs au théôtre? sont en train de parler de leurs senti «Pour la lumière évidemment. Le noir ne ments les plus profonds, cela ne peut être que comique, sans plus. Si la même réfléchit pas la lumière, il l’absorbe et cela contraste très bien avec les acteurs. scène se passe entre deux individus, l on commence â chercher les motiva Ces dernières années, j’ai vu beaucoup tions psychologiques qui se cachent derde décors blancs et/ou en triplex. Le rière et on va essayer avec le moins de décor devient alors une tache blanche

moyens possible, mais avec un certain charisme, d’entrafner les spectateurs dans le drame qui se joue. Ce sont des choses tout fait différentes. II s’agit de trouver des confiits et cela peut se faire dans n’importe quel genre. Je n’aime pas tellement la comédie. Je trouve en fait que chaque pièce de théâtre est une tragi-comédie.» Vous n’aez donc pas de préférences? «Non, pas vraiment, mes préférences évoluent par cycles. Quand on a travaillé par exemple pour Hamlet, on veut faire quelque chose de plus léger après. Je suis occupé depuis tout un temps â penser et â écrire un programme pour la télévision avec des marionnettes, dans le style de Tex Avery.»

Q uand même une comédie alors? «Pas du tout, je trouve que le tragique qui se cache dans un personnage comme Droopy est justement intéres sant parce que ce nest pas seulement comique. Ce chien porte une tristesse en lui, et c’est cette atmosphère que j’es saie de saisir. Cela vaut d’ailleurs aussi pour les acteurs. En tant que metteur en scène, on dépend autant de leur fantai sie que de notre propre imagination. Si tu crées un personnage toi-même, ton plus grand souci est de lui apporter autant que possible, avec un comédien

op het doek nogal eens een naakte vrouw die iets schattigs maar ook iets griezeÏigs heeft. Het hangt ervan af hoe je ernaar kijkt, de vrouw is het onderwerp. Ik ga er niet van uit dat ik voor het eerst een naakte vrouw ga penselen. Dat heeft niets te maken met een boodschap, dat vind ik trouwens een heel pretentieuze gedachte. Vroeger kon je nog de naïviteit opbrengen van Cik zal ze het eens vertellen” Nu word je bestormd met verhalen uit landen waar het er slecht aan toegaat, zelfs uit je eigen land, dan ga je toch niet meer pre diken.”

Schilderen en poppen maken is in oorsprong heel eenzaam werk, maar ik heb bijvoorbeeld samen geregisseerd met Stanny Crets en dan volstond een blik om aan te voelen ofiets goed of niet goed was. Als je er als regisseur alleen voor staat, twijfel je voortdurend. Wanneer je dan een opmerking maakt, ben je bang dat je de essentie van iemands werk wegneemt ofdat je niet precies genoeg bent in je commentaar. Regisseren vind ik het verschrildcelijk ste wat er is, het is zo eenzaam. De dag van de première hebben de acteurs en de technici alles in handen en sta je machteloos. Een schilderij, dat maak je Wat zijnjouw beste herinneringen? en het is af. Met een regie ben je overge Mensen die met mij willen werken. Ik leverd aan duizenden dingen die kunzit te wachten tot zulke mensen mij nen misgaan en waar je geen vat meer opbellen. Eigenlijk is wachten een groot op hebt. Dat is echt een beetje sterven.” woord, want ik ben altijd bezig, maar Vertel eens iets over de mensen waarvoor mensen als Guy Cassiers en Luc meeje werkt. Perceval, waarmee ik al vaker heb samengewerkt, sta ik altijd klaar. Het De commerciële wereld is heel conzijn mensen die je optillen boven je creet: iets wordt gevraagd en het moet eigen kunnen. Dat is pas echt mooi, als tegen dan geleverd zijn, heel klaar en er iets gebeurt dat je niet alleen kunt. duidelijk. Het theater daarentegen is Door de wisselwerking gebeuren er een milieu dat overgeleverd is aan chaos altijd onverwachtte dingen. Als je alleen en subjectiviteit. Daardoor is zoveel met iets bezig bent, dan zit je dikwijls in goodwill nodig van de top tot aan de een kringetje te draaien, je kan er niet basis, dat je letterlijk alles in het oog van weg. Met zijn tweeën creëer je een moet houden. En meestal kom je in Lotaal ander soort magie. slechte omstandigheden terecht, ik heb .

meer negatieve dan positieve spiralen meegemaakt. Het lijkt soms of iedereen zit te wachten tot je afgaat als een gieter. Typisch Vlaams is dat, kracht putten uit negativisme.” Hehje een droom dieje graag zou verwezenïjken? Een heel eenvoudig programma maken voor TV, zonder commerciële ingrediënten. Zoals Ernie en Bert in Sesamstraat, dat overstijgt alles, dat is zo direct en simpel. Dat is magie die een peuter kan verstaan, maar die evengoed een mens van negentig jaar kan doen lachen. Iets dat zo direct is, dat zou ik heel graag kunnen.” ,,

,‘

au contraire ii s’agit den tirer Ie plus possible. Ces deux méthodes de travail s’enrichissent mutuellement. Quand on Lravaille avec des marionnettes, 1 s’agit souvent de choses très essentielles, 1 Faut analyser le personnage, mais cette marionnette donne aussi en retour. Elle a un certain regard, cela bougera d’une certaine façon,... mais 1 faut lui apporter beaucoup et pour cela il faut travailler avec des êtres humains et surtout obser er leur comportement. le trouve les sujets toujours très liés aux ens. Quand je peins, je retrouve sou vent sur ma toile une femme nue qui a quelque chose de tendre mais aussi ‘horrible. Cela dépend comment on la regarde, la femme est le sujet. Je ne me mets pas dans l’idée que c’est moi qui ais peindre pour la premiere fois une Femme nue. Cela na rien voir avec un message â faire passer, je trouve d’ail eurs que c’est une idée très préten Lieuse. Avant on pouvait avoir la naïvité 1e vouloir faire passer un message :omme «je vais raconter cette femme». Maintenant on est assailli d’histoires de ays oCi cela va mal, même de notre ropre pays, et il faudrait être fou pour iouloir prêcher.»

Q uels smit [‘OS eneilleurs souLenirs? <Les gens qui veulent travailler avec ,lloi. ]‘attends que des gens comme ça

m’appellent. Attendre est en fait un grand mot, car je suis toujours occupé, mais je suis toujours prêt pour des gens comme Guy Cassiers et Luc Perceval avec qui j’ai déj travaillé souvent. Ce sont des gens qui vous poussent au-del de vos possibilités. C’est magnifique quand on arrive â faire des choses qu’on n’aurait jamais su réaliser seul. L’interaction apporte toujours des choses inattendues. Si on travaille seul sur un projet il arrive de tourner en rond, de retourner toujours vers un même point. A deux il y a une toute autre magie qui naît. Peindre et créer des marion nettes sont des activités au fond très solitaires, mais quand je travaillais avec p.e. Stanny Crets, il suffisait dun regard pour nous comprendre et pour savoir qu’une chose était bonne ou mauvaise. Tandis que quand on est seul devant les comédiens, on doute constamment. Q uand on fait une remarque, on craint de perdre l’essence du travail de quel qu’un, ou de ne pas être assez précis dans son commentaire. je trouve la mise en scène un boulotterrible, c’esttelle ment solitaire. Le jour de la première, les comédiens et techniciens ont tout en mains. Une peinture, on la fait et c’est terminé. Dans une mise en scène, on s’en remet mille et une choses qui peu vent rater et sur lesquelles on na plus prise. C’est vraiment mourir un peu.»

Racontez-nous quelque chose sut les gens cwec qui vous ttcwaillez? «Le monde commercial est très concret: on demande quelque chose et cela doit être livré temps, c’est clair et net. Le théâtre au contraire est un milieu livré au chaos et la subjectivité. Cela sup pose une dose de bonne volonté et un contrôle permanent tous les niveaux. Et en général on se retrouve dans des circonstances difficiles. J’ai connu plus de spirales négatives que positives. On dirait parfois que tout le monde attend que tu mordes la poussière. C’est typi quement fiamand, puiser sa force dans le négativisme.» Ya-t-iI un rêe que vous aimeriez réali set? «Réaliser un programme de télévision très simple, sans éléments commer ciaux. Comme Ernie et Bert dans Roe Sésame, cela surpasse tout, c’est telle ment simple et direct. C’est de la magie qu’un bébé peut comprendre, et qui peut en même temps faire rire une personne de nonante ans. Quelque chose de si direct, c’est ça que j’aimerais pouvoirfaire.»

LEJ

maandag, dinsdag en woensdag z8 tot 30 april ji. werd het vijfde vierjaarlijkse internationaal congres “ShowLight” georganiseerd in de

Het initiatief

fysica, scheikunde, engineering, fysiolo gie en psychologie, maar dat vele probleemstellingen helemaal niet wetenschappelijk noch objectief kunnen opgelost worden. Kunst en gevoel zijn immers subjectief. Door deze gerechtvaardigde steÏlingna me kreeg SHOWLIGHT de steun van verschillende (voornamelijk Britse) vereni gingen zoals bijvoorbeeld de ABTT, de ALD, de BKSTS, de BSC, de CIBSE, de ESTA, de PLASA, de RTS, de STLD, de usirr en de VPLT. Zoveel vakverenigingen kennen wij in ons land niet, maar toch is het te betreu ren dat de bestaande Belgische organi saties zoals de BASTT/ABSTT, de SBC, de BVV/ABE en het BNCV/CNBE bij dit initiatiefniet betrokken werden. Ook de ELDA was niet afgevaardigd.

SHOWLIGHT iS een initiafiefvan het Britse NIC, aangesloten hij de CIE. In zijn openingstoespraak benadrukte Ken Ackerman, voorzitter van SHOWLIGHT ‘97, dat de CIE als wereldorganisatie voor verlichting vooral begaan is met de technische aspecten. Hij voegde daaraan toe dat verlichting een mengeling is van verschillende wetenschappen zoals

De lezingen werden gegeven door een dertigtal professionele lichtontwerpers, cineasten, scenografen, architecten, ingenieurs, en fabrikanten van verlich tingsmaterieel. Zij hadden het voorna melijk over vernieuwende verlichtings technieken en de gebruikte uitrustin

Vlaamse Opera te Gent, na Bradford (içç), Amsterdam (1989), NewYork (1985) en Londen t 1981). Een verslag van dit belangrijk congres over podiumverlichting (voornamelijk voor film, televisie, theater en concerten) wilden wij onze lezers helemaal niet onthouden, ook al komt het wat laat. Maar dat wordt verantwoord door het feit dat er in ons land jammer genoeg héél weinig promotie was voor gevoerd.

Het programma

gen. In 7 sessies werden verschillende gerealiseerde projecten uiteengezet met een beschrijving van het lichtontwerp, zij het voor studio, auditorium of open lucht, en een toelichting van de bedoe ling, het gebruikte materieel en het uiteindelijk verkregen resultaat. Bewegende lichtbronnen en hun bedie ning kwamen sterk aan bod, voorna melijk de nieuwste technieken voor de sturing van lichtsterkte, kleur, vorm en richting van de lichtbundel. Ook specia le effecten werden behandeld, zoals nieuwe kleurfilters, diffusers, rook en optische effecten. De nieuwe aanpak in de toekomst werd in vraag gesteld, terugblikkend naar het verleden. Onder de sprekers bevonden zich internationale prominenten waaronder volgende personen (haast allemaal ‘award’ winnaars) die zeker vermeldenswaard zijn: Rick Fisher (Britse lichtontwerper gespecialiseerd in drama, opera en dans), Freddy Francis (veelzijdige Britse cineast-regisseur die onlangs ook te gast was op het Brusselse Festival van de Fantastische Film); Harry Holland ( Nederlandse ingenieur-architect verantwoordelijk voor het indrukwekkende

ShowLiqht 97

(_ auteucocrkvandenecoeck]

L’initiative SHowLlGHTestuneinitïativedela NIC britannique, affihiée auprès de la CIE. Dans son allocution douverture, I<en Ackerman, Président de SHOWLIGHT 97, attira I’attention sur Iefaitque la CIE, comme organisation mondiale pour I’éclairage, s’occupait surtout des aspects techniques. II ajouta que I’éclai rage faisait appel â diverses sciences comme la physique, la chimie, I’ingé nierie, la physiologie et la psychologie,

Du lundi 28 au mercredi 30 avril derniers fut

organisé Ie cinquième congrès international quadriennal «ShowLight» â l’Opéra Flamand de Gand, après Bradford

(1993),

Amsterdam (7989),

New York (1985) et Londres (1981). Nous ne youlions pas priver nos lecteurs d’un compte rendu

de cet important congrès sur l’éclairage de scène tprincipalement pour le film, la télévision, Ie théâtre et les concerts), même s’iI yient un peu

tard. Cela tient surtout au fait qu’on a malheu reusement fait peu de promotion pour cet événement.

une description du plan d’éclairage pour un studio, un auditorium ou en plein air, et une explication de l’objectif, du matériel utilisé et du résultat finalement obtenu. Les projecteurs motorisés et leur com mande étaient I’honneur, surtout les dernières techniques de contrôle de ‘in tensité lumineuse, de la couleur, de la forme et de la direction du faisceau lumi neux. Les effets spéciaux ont également ététraités, comme les nouveauxflltres de couleurs, diffuseurs, effets optiques et de fumées. La nouvelle approche dans le futur a été remise en question, avec un regard rétrospectifsur le passé. Parmi les orateurs se trouvaient des sommités internationales dont entre autres les personnes suivantes (presque toutes récompensées par un <award>) Le programme qui méritent certainement d’être citées ici: Rick Fisher (créateur d’éclairages bri Les conférences étaient données par tannique spécialisé dans le drame, l’opé une trentaine de professionnels, créa ra et la danse), Freddy Francis (cinéaste teurs d’éclairages, cinéastes, scéno graphes, architectes, ingénieurs, et fabri metteur en scène britannique talents quants de matériel d’éclairage. Elles por multiples qui a également été invité récemment au Festival du Film taient principalement sur les nouvelles Fantastique de Bruxelles), Harry Holland techniques d’éclairage et les équipements utilisés. En 7 sessions, différents (ingénieur-architecte hollandais respon sable de l’impressionnant plan d’éclai projets réalisés ont été exposés, avec

mais que beaucoup de problèmes ne pouvaient pas être résolus de manière scientifique ou objective. L’art et Ie senti ment sont avant tout subjectifs. Par cette prise de position justifiée, SHOWLIGHT reçut Ie soutien de différen tes associations (principalement britan niques), comme par exemple ABU, I’ALD, la BKSTS, la BSC, la CIBSE, la ESTA, la PLASA, la RTS, la STLD, le USIU et la VPLT. Notre pays ne peut pas compter autant dassociations professionnelles, mais on peut quand même regretter que les organisations belges existantes ne se soient pas jointes cette initiative. Citons la BASU/ABSU, la SBC, la BVV/ABE et le BNCV/CNBE. L’ELDA n’était pas non plus représentée.

lichtontwerp van de Giza piramiden in Pgypte), Walter Lassaly (Britse “direc teur-photo”); Nigel Morgan (Britse lichtontwerper en auteur van Stage Lighting for Theatre Designers”); Francis Reid (Britse lichtontwerper en auteur van “ABC ofStage Lighting”, “Designing for the Theatre”, CDiscovering Stage Lighting”, “Lighting the Stage”, “Stage Lighting Handbook”, en “Staging Handbook”); Jirn Tetlow ( Amerikaanse lichtontwerper met meer dan 20 jaar ervaring in televisie, theater, show, architectuur en industrie). De andere sprekers waren misschien minder bekend, maar niet minder inte ressant en we mogen zeker de twee nige Belgische sprekers niet vergeten! Griet S’Heeren van Sylvania bracht een verrijkende toelichting over de interac Lie tussen lichtbron, voorschakelappara uur en optische systemen. Koert Vermeulen van ACT gafeen uiteenzetdng over zijn taak als lichtontwerper voor het lichten geluidsspektakel ‘Tour des Sites” dat vorig jaar plaatsvond op verschillende historische plaaten in ons land. “

Wat de deelname aan het congres etreft waren onze landgenoten evenens in de minderheid: slechts 24 Belgen op 135 ingeschrevenen... age des pyramides de Guizèh en Egypte), Walter Lassaly (directeur-photo )ritannique), Nigel Morgan (créateur féclairages britannique et auteur de <Stage Lighting for Theater Desig iers»), Francis Reid (créateur d’éclai ages britannique et auteur de «ABC of tage Lighting», «Designing for the rheater», «Discovering Stage Lighting», <Lighting the Stage», «Stage Lighting —landbook», et «Staging Handbook»), im Tetlow (créateur d’éclairages améri :ain avec plus de 20 ans d’expérience en élévision, théâtre, show, architecture et ndustrie). es autres orateurs étaient sans doute noins connus, mais pas moins intéres ;ants, et nous ne pouvons sûrement pas )ublier les deux seuls orateurs belges! riet S’Heeren de Sylvania donna une xplication enrichissante sur l’interac ion entre la source lumineuse, les com nutateurs et les systèmes optiques. (oertVermeulen deACTdonna un ,xposé sur sa tâche en tant que créateur I’éclairages pour le spectacle son et umière «Tour des Sites» qui se déroula année passée dans différents lieux istoriques de notre pays. your ce qui est de la participation, nos .ompatriotes étaient aussi en minorité: eulement 24 Belges sur 135 inscrip ions...

De “beurs” Gelijktijdig met het congres liep in de foyers van de Gentse Opera ook een beperkte verlichtingsbeurs met een dertigtal kleine stands van minder dan 10 m. Op een dergelijke oppervlakte kon natuurlijk geen massa materieel uitgestald worden. De bedoeling was dat de deelnemers aan het congres zich tijdens de pauzes konden onderhouden met de afgevaardigden van de deelne mende fabrikanten (waaronder Arri, Avolites, CCT Lighting, Dedolight, De Sisti, JEM, Kino-Flo, Lee Filters, Light Structures, Optikinetics, Philips Lighting, Pulsar & Clay Paky, Roscolab, Sachtler, Strand, Teatro, Vari-Lite en Zero 88). De standhouders waren meestal de Britse verdelers van de betrokken fabrikanten. Een afgevaardig de van de Belgische verdeler was niet overal aanwezig... De weinige Belgische standhouders en/ofsponsors konden haast op één hand geteld worden: ADB (sponsor van het congresdiner en een geleid bezoek aan de Vlaamse TelevisieStudio’s in Londerzeel), Arf& Yes (met stands ont worpen door Giovani de Schampeleire), Aniubel (verdeler van MA Lighting Technology), Barco (videoprojectie tijdens de lezingen), Pandora (starcloth) en Sylvania (congresmap). We konden La «Foire» En mfme temps que le congrès se déroulait dans les foyers de l’Opéra Gantois une foire de l’éclairage limitée, avec une trentaine de petits stands de moinsdeiom”.Avecunetellesurface, on ne pouvait naturellement pas étaler des masses de matériel. Le but était que les participants puissent pendant les pauses s’entretenir avec les représen tants des fabriquants participants (par mi lesquels Arri, Avolites, CCT Lighting, Dedolight, De Sisti, J EM, Kino-Flo, Lee Filters, Light Structures, Optikinetics, Philips Lighting, Pulsar&Clay Paky, Roscolab, Sachtler, Strand, Teatro, VanLite et Zero 88). Les exposants étaient pour la plupart les distnibuteurs bnitan niques des fabriquants en question. II n’y avait pas toujours de délégués des distributeurs belges... Les rares exposants et/ou sponsors belges pouvaient presque se compter sur les doigts de la main: ADB (sponsordu dfnerdu congrès et d’une visite guidée aux Studios de Télévision Flamands Londerzeel), Arf &Yes (avecdes stands créés pan Giovani de Schampeleire) Amubel (distnibuteur de MA LightingTechnology), Barco (projection vidéo pendant les conférences), Pandora (starcloth) et Sylvania (bro chure du congrès). Nous n’avons pas pu nous empêcher de demander â certaines ,

het niet laten aan bepaalde bedrijven te NvDR: Een gedetail vragen waarom zij niet aanwezig waren. leerd overzicht van de De antwoorden zijn samen te vatten als lezingen met adresvolgt: Wij werden niet gevraagd”, Wij senlijst van de spre doen niet mee aan een ideinschalige kers is verkrijgbaar bij beurs” en ,,Veel te duur voor slechts een de redactie op eenvou paar Belgische bezoekers”... dige aanvraag. Het gebeuren in de ‘Vlaamse’ Opera bleefdus ‘very British’, en dat is jammer. Dit initiatiefverdient in de schoot van de CIE héél wat meer aandacht dan een Brits onderonsje. De Belgen, Vlamingen en Walen, kregen nauwelijks een kans, net zomin als de andere landen trouwens. Het is weinig waarschijnlijk dat NIC National Illumination SHOWLIGHT voor een van de Committee ofGreat Britain komende edities terugkeert CIE Commission Internationale naar ons land. Laten we dus de I’Eclairage zelfiets van ons laten horen ABTT Association of British bij de eerstvolgende gelegenTheatre Technicians heid. We hebben misschien ALD Association of Lighting geen ronkende internationale Designers titels, maar in ons vakgebied BKSTS British Kinematograph hebben talloze landgenoten Sound &Television Society al voldoende gepresteerd in BSC British Society of het buitenland! Cinematographens CIBSE Chartered Institution

ofBuilding Services Engineers ESTA Ententainment Services Technology Association PLASA Professional Lighting

and Sound Association RTS Royal Television Society

entreprises pourquoi elles STLD Society ofTelevision n’étaient pas l. Les réponses Lighting Directors se résument comme suit: USITT United States Institute «Nous n’étions pas deman oflheatre Technology dés», «Nous ne participons VPLT Verband fur Professionelle pas des foires de petite Licht und Tontechnik envergure» et «Beaucoup SBC Society of Belgian trop cher pour seulement Cinematographers quelques visiteurs belges»... BVV/ABE Belgische Vereniging L’événement dans l’Opéra voor Venlichtingskunde <Flamand> est donc resté très Association Beige de i’Ecioirage <british>, et c’est dommage. BNCV/CNBE Belgisch Nationaal Cette initiative mérite au sein Comité voor Verlichting, de la CIE beaucoup plus datook aangesloten bij de CIE tention qu’une réunion entre Comité Nationoi Beige de Britanniques. Les Belges, i’Eciaitage, égaiement affiuié Flamands et Wallons, ont auprès de ia CIE peine reçu une chance, tout ELDA European Lighting comme les autres pays d’ail Designers Association leurs. II est peu probable que SHOWLIGHT revienne dans notre pays pour une de ses prochaines éditions. Faisons-nous donc connaître nous mêmes l’occasion suivante. Nous n’avons peut-être pas de titres interna tionaux ronfiants, mais de nombreux compatriotes ont déj suifsamment presté l’étranger dans notre profes NDLR Un aperçu sion! détaillé des conféren ces avec la liste des

adresses des orateurs est disponible sun simple demande auprès de la rédaction.

SVen

Qua vorm is de Academiezaal in Sint-Truiden de tegenpool van het theatertje van het kasteel van Seneffe (zie vorig nummer). De open zuiderse structuur van het kasteeltheatertje staat diame traal tegenover de introverte, gesloten vorm van deAcademiezaal.

Du point de vue de la forme, la salle de I’Académie â Saint-Trond est â I’opposé du petit théâtre du Château de Seneffe (voir numéro précédent). La structure ouverte du théâtre du château avec son esprit méridional est diamétralement opposée la forme introvertie, fermée, de la salle de I’Académie.

Een kost baa

L1J n s Li p e rbe

De Academiezaal in Sint-Truiden Achter het stadhuis van Sint-Truiden verbergen oude muren de vroegere abdijsite. Hoge poorten zijn de wach ters van een historisch gebied waar de benedicfijnen vroeger de scepter zwaai den. Binnen de ommuring staat een merkwaardig achthoekig gebouw dat deel uitmaakt van het seminariecom plex: de academiezaal. Het is een prach lig theater met een lange geschiedenis.

u0 he

Een verbinding tussen het geestelijke en het wereldlijke De verbouwing van abdij tot seminarie werd toevertrouwd aan de gereputeerde Gentse architect Louis Roelandt (17861864) die ondermeer ook de opera van Gent bouwde. De academiezaal zelf kwam tot stand tussen 1843 en 1845. Ze is opgebouwd volgens het ‘octagonale auditorium’-concept van de i8e eeuwse anatomische auditoria elders in Europa:

zowel in grondplan als in doorsnede is de kern achthoekig. Rondom de centrale parterre die ook als speelvlak kan gebruikt worden, ligt een oplopend amfitheater dat op zijn beurt omringd is door rondgangen op drie niveaus: twee open galerijen op de verdiepingen en een afgesloten vestibule met toegangs wegen op de begane grond. Drie trappenhuizen die op de achthoek geënt zijn, zorgen voor de interne circulatie.

0 fl td e kt

redécouvert

La salle de l’Académie â Saint-Trond Derrière I’hôtel de viiie se cachent les vieux murs de l’ancienne abbaye. De hautes portes sont les gardiennes de ce site historiqoe sur lequel régnaient autrefois les Bénédictins. A l’intérieur de l’enceinte se trouve Un remarquable bâtiment octogonale qui fait partie du complexe du séminaire: la salle de l’Académie. C’est un superbethéâtre avec une longue histoire.

Le trait d’union entre le religieux et le profane La transformation de l’abbaye en sémi naire fut entièrement conflée au célèbre architecte gantois Louis Roelandt (17861864) qui construisit entre autres l’opéra de Gand. La salle de l’académie elle même fut érigée entre 1843 et 1845. Elle fut construite suivant le concept de <l’au ditoire octogonal> des salles d’audience anatomiques du XVlllième siècle autre part en Europe: aussi bien en plan qu’en coupe, l’espace centrale est octogonale. Autour du parterre qui peut aussi être

utilisé comme scène, se trouve un am phithéâtre montant qui est son tour entouré de couloirs circulaires sur trois niveaux: deux galeries ouvertes aux étages et un vestibule fermé avec des voies d’accès au rez-de-chaussée. Trois cages d’escaliers greffées l’octogone permettent la circulation interne. L’auditoire est coiffé d’une coupolle qui est l’image réfléchie de l’amphithéâtre. La riche décoration en stuc en particulier est un plaisir pour les yeux. Les instru ments des putti dans la coupole (harpe,

Het auditorium is overlduisd met een afgesnuite koepel die het spiegelbeeld vormt van het amfitheater. Vooral de rijkelijk gestucte koepeldecoratie is een lust voor het oog. De instrumenten van de puui in de koepel (harp, drukpersen, boeken en globe) verwijzen naar de functie van de zaal: de academiezaal is gebouwd als veruitwendiging van de culturele component (muziek, woordkunst, wetenschap) binnen het semina rieleven. Binnen de literaire werking van de tweetalige gemeenschap van het seminarie had zich in 1845 immers een Nederlandstalige afdeling ontwikkeld, “Utile Dulci” genaamd.

De academiezaal binnen de ommuring van het seminariecomplex vormde een contactplaats voor uitwisseling van cul tuur tussen de besloten gemeenschap en de stad, tussen het geestelijke en het profane. De zaal heeft daarom twee hoofdingangen: een rechtstreekse vanaf de straat en een tweede vanafhet ldoos ter via een driehoekige uitsprong aan de overkant. Loodrecht op de gevelmuur heeft het amfitheater twee monumenta le toegangen die uitgeven op de parter re. Aan de oostelijke zijde van het achthoekig grondplan is er een kleine ondie pe scène aangebouwd ter hoogte van de eerste galerij en verbonden met de par

presses, livres et globe) réfèrent la fonction de la salle: la salle de I’acadé mie est construite comme I’extériori sation de la composante culturelle (la musique, ‘art d’écrire, la science) dans la vie do séminaire. Dans I’action litté raire de la communauté bilingoe do séminaire s’est développée en 1845 one division néerlandophone, appelée «Utile Dulci». La saIe de lacadémie dans I’enceinte do complexe do séminaire formait un Iieu de contact pour des échanges cultu reis entre la communauté fermée et la viiie, entre ie reiigieux et ie profane. Pour cette raison, ia saiie possède deux entrées

terre door een brede monumentale trap. Naast de trap geven twee deurtjes uit op de onderscène, de vroegere “entrée des élèves” De leerlingen konden vanuit de tuin via deze doorgang de (minst gegeerde) plaatsen langs het podium innemen. Bij opvoeringen op de parter re was zo ook een goede circulatie mogelijk tussen de musici en acteurs, die afwisselend het podium bezetten. .

Verbouwingen volgens de tijdsgeest Zoals bij de meeste negentiende-eeuwse theaters het geval was, werden de oorspronkelijke spelregels in de loop

principaies: one directement de ia rue et one deuxième partir do cioître via one saiiiie trianguiaire do côté opposé. Perpendicoiairement ao mur de façade, suivant i’axe nord-sod, i’amphithéâtre possède deox accès monomentaux qui donnent sur ie parterre. Do côté est do plan octogonai a été ajouté one petite scène peu profonde, constroite hao teor de ia première galerie et reiié ao par terre par on iarge escaiier monumentai. A côté de i’escaiier, deux petites portes donnent sur iâ scène inférieure, i’an cienne <entrée des éièves>. Les éièves poovaient, venant do jardin, venir prendre ces piaces (moins convoitées)

ie long de ia scène. Lors de représenta tions sor ie parterre, one bonne circoia tion était égaiement possible entre les musiciens et les acteurs qui se parta geaient ie podium â tours de rôles. Des transformations dans I’esprit du temps Comme c’était ie cas dans de nombreux théâtres do XlXième siècie, les règles do jeu ont été modifiées plosieurs fois ao fl1 do temps, avec comme conséqoences de profondes transformations. Entre 1 927 et 1 932, les escaliers entre la scène et la salle ont ainsi disparu au profit done fosse d’orchestre qui poovait être

der tijden meermaals gewijzigd, met als gevolg ingrijpende verbouwingen. Zo werd tussen 1927 en 1932 op de plaats van de verbindingstrappen tussen scène en zaal een orkestbak gebouwd die dichtgelegd kon worden om als prosce nium te functioneren. Opzij stonden er twee gekromde trapjes en twee inge bouwde portaaltjes, in de geest van de toenmalige avantgarde (cfr. architectura le podiumopvattingen van Copeau in Parijs en van de Italiaanse Renaissance).

Back to the roots

Deze ingreep was al aangevat bij verbouwingswerken in i887: toen de weldoeners van de cultuur meer de aandacht naar zich trokken, kregen ze een ereloge recht tegenover het podium op de eerste galerij. De toegang werd gevormd door een brede axiale gang dwars door de bankenrij. De zuidelijke doorgang met aansluitend portaal werd daarom opgeofferd en dichtgemetst. Deze plaats was uitermate geschikt als regiecabine. Tot in 1971 werd de zaal in deze toestand gebruikt. Om veiligheids redenen werd ze dan gesloten: zowel bouwfysisch als naar brandnormen voldeed de ruimte niet meer.

Nadat in 1975 een aanpalend deel van het seminarie in de as gelegd werd, droeg het bisdom het gehele complex over aan de stad. Het duurde tot 1994 voor de restauratie kon beginnen. De ommuurde site die voor de stadsbewo ners aanleiding was geweest om zich in haar buurt te komen vestigen en bescherming te zoeken, wordt nu door deze stad en haar bewoners in bezit genomen, aldus Herman Van Meer (in M&L i5/5) die als architect de restaura tie leidde. De moeilijkheid van de restauratie lag in het combineren van een aantal

d’honneurjuste en face du podium sur la première galerie. Laccès se faisait par un large couloirtraversant la rangée de gradins. Le passage sud avec son portail attenant fut également sacriflé et muré. Cet endroit était tout indiqué pour servir de cabine de régie. La salle fut utilisée dans cette configuration jusqu’en 1971. Dans cette même période, les fenêtres Elle fut fermée pour des raisons de sécu ont été murées et une cabine de projec rité: aussi bien la construction que les tion fut construite en voe des projec normes anti-incendie ne donnaient plus tions de films. Cette intervention fut déj sati sfaction. entamée lors des travaux de transforma Retour aux sources tions de 1887 2 quand on a commencé accorder plus d’attention aux bienfai Après qu’une partie adjacente du sémi teurs de la culture, Is ont reçu une loge naire fut réduite en cendres en 1975,

l’évêché céda ‘ensemble du complexe laville. Ilfallutattendrel994pourvoir les travaux de restauration commencer. «L’Enceinte qui avait été l’occasion pour les habitants de la ville de venir s’instal Ier et de chercher protection dans son voisinage, est maintenant pris en possession par la ville et ses habitants,» selon les termes de Herman Van Meer ( dans M&L 75/5) qui mena la restaura tion en tant qu’architecte. La difficulté de la restauration consistait combiner un certain nombre dop tions, parmi lesquelles le choix de res taurer dans l’état original du bâtiment, rendre possible une programmation

In diezelfde periode werden ten behoe ve van filmprojecties de ramen dichtge metst en een projectiecabine gebouwd.

refermé pour fonctionner comme proscenium. Sur le côté se trouvaient deux escaliers courbés et deux petits paliers, dans I’esprit d’avant-garde de l’époque (cfrles conceptions scéniques architectumies de Copeau ô Paris et de Ja Renaissance Italienne).

“

geluidsoverlast tot een minimum opties, waaronder de keuze om te res beperkt. De aansluiting is verzekerd taureren naar de oorspronkelijk gebouwde situatie, het mogelijk maken door een glazen verbinding naar de vroegere toegang vanuit het seminarievan een geschikte programmatie voor gebouw. Via een golvende muur met een dergelijke ruimte, het inbouwen van de nodige technische installaties en kijkspleten probeert men een relatie te maken met het archeologisch binnenhet respecteren van de veiligheids gebied. Beide toegangswegen naar de normen. zaal blijven zo bewaard. Om het gebouw niet te overbeladen met Behalve de consolidatie- en schildeiwer ken werden binnen de academiezaal functies werd voor de foyer en de tech voornamelijk de zitplaatsen aangepakt: nische ruimten een afzonderlijke nieuwbouw voorzien (die nog niet afge een onderbouw in gewapend beton maakt die nu brandveilig. Bij de herop werkt is). De nieuwbouw staat los van de academiezaal, zo wordt de oorspron bouw zorgde men voor een grotere kelijke configuratie niet aangetast en de afstand tussen de rijen onderling

domaine archéologique intérieur. Les deux voies d’accès vers la salle sont ainsi préservées. En dehors des travaux de consolidation de peinture de la salle de l’académie, et du les fonctions surcharger Pour ne pas bâtiment, le foyer et les espaces techni on s’est principalement intéressé aux places assises: des fondations en béton ques ont été prévus dans une nouvelle annexe (qui nest pas encore terminée), armé les rendent l’épreuve du feu. Lors séparée de la salle de l’académie, ce qui de la reconstruction, on veilla prévoir un plus grand espace entre les rangées permet de ne pas changer la configura pour améliorer le confort. Le gradin qui tion d’origine et de réduire la pollution disparutfut remplacé par une rangée de sonore un minimum. La jonction est assurée par un assemblage en verre vers chaises sur la première galerie. Une garde-robes fut aménagée au rez-de l’ancien accès partir du bâtiment du séminaire. Un solide mur ondulé pourvu chaussée sous l’amphithéâtre. Elle est de dioptres tend faire la relation avec le exécutée en bois léger et forme avec les

adéquate pour un tel espace, prévoir les installations techniques nécessaires en respectant les normes de sécurité.

omwille van het zitcomfort. De rij die hierdoor wegviel werd gecompenseerd door een rij stoeltjes op de eerste galerij. Op de begane grond onder het amfitheater werd opnieuw een gardero be ingebouwd. Ze is uitgevoerd in een lichte houtsoort en vormt samen met de verlichtingsarmaturen van glaskunste naar Herman Blondeel een discrete ondersteuning van de historische archi tectuur. Moderne technieken in een histo risch gebouw Onder de trappen die scène met parter re verbinden, werd een hefpodium

armatures de l’éclairage dues â l’artiste verrier Herman Blondeel un soutien discret l’architecture historique. Des techniques modernes dans un bâtiment hïstorique Sous les escaliers qui relient la scène au parterre, un podium élévateur fut cons truit pour permettre d’amener le maté riel. Un des escaliers vers la scène inféri eure peut être enlevé pour faire place â un plus petit élévateur qui offre un accès aux personnes en chaise roulante. La petite scène est équipé de six perches pour y pendre toiles et projecteurs, côté d’une solide structure en tubes

gebouwd voor het binnenbrengen van materiaal. Een van de trappen naar het onderpodium kan weggeschoven wor den om plaats te maken voor een kleiner hefpodium, dat toegang biedt aan rolstoelgebruikers. De kleine scène is uitgerust met een zestal trekken voor het ophangen van doeken en schijnwer pers, naast een vaste buizenstructuur voor zijdelingse afdichting. De theatertechnieken zijn ontworpen in nauw overleg met toneelmeester Willy Pfeffer.

te opstelling van wegneembare buizenstellages op de bovenste galerij voor het ophangen van projectoren. De zaal is oorspronkelijk bedoeld voor ‘voor dracht’ en is dus uiteraard geschikt voor alle gesproken woord-activiteiten. Het aantal zitplaatsen bedraagt nu ongeveer 290, uitzonderlijk uit te breiden naar 340 plaatsen. Dankzij haar bijzondere vorm en haar goede akoestische eigenschappen is de zaal ideaal voor kamermuziekconcerten. Omdat er voor dit genre onvoldoende specifieke ruimten bestaan, zal de programmatie in de toekomst deze richting uitgaan.

maar ook op internationaal niveau, zoals in het kader van de Basilica concerten ofde Festivals van Vlaanderen en Wallonië bijvoorbeeld. Zo wordt er gedacht aan kleinschalige barokke en klassieke opera’s (Monteverdi tot Mozart), historische dans en klassiek toneel van de i6e tot de i8e eeuw, maar ook aan hedendaagse muziek- en theatervormen.

De academiezaal van Sint-Tmiden opent in de loop van 1998 haar deuren voor het publiek. De doelstellingen van de programmatie lopen parallel met die In het auditorium zelfworden de nodi van het theaterzaaltje van het kasteel ge aansluitingspunten voorzien voor verlichting: men streeft naar een discre De uitwerking is in handen van Stefaan van Seneffe. Door hun specifieke vorm Ottenbourgs. Hij ziet een projectge en inplanting stralen beide zaaltjes een totaal verschillend karakter uit: introvert richte werking op plaatselijk, tegenover extravert, abdij tegenover kasteel. Deze architecturale eigenheid zal ongetwijfeld haar stempel drukken op de voorstellingen die in beide zaaltjes zullen plaatsvinden. In die zin kunnen uitwisselingsprojecten nieuwe stimu lansen geven aan het muziektheater.

Literatuur “De academiezaal te SintTruiden: een onbekend nuvre van de Gentse architect Louis Roelandt (1786 —1864)” Lode De CÏercq e Herman Van Meer m.m.v.Jos GyseÏinck Monumenten en Landschappen nr. ‘5/5 1996 “De abdij herdacht ideeën in woord en beeld abdij Sint-Tmiden. 6 mei 3’ augustus 1995” Uitgave Stichting Abdij, Stad en Regio 1995 —

—

La salle de l’académie â Saint-Trond ouvrira ses portes au public dans le courant de 1998. Les objectifs de la programmation sont parallèles ceux du petit théatre du château de Seneffe. Par La réalisation repose entre les mains de leur forme spécifique et leur implanta Dans l’auditorium même, les points de raccordement de l’éclairage sont prévus: Stefaan Ottenbourgs. II voit un fonction tion, les deux salles dégagent un carac tère totalement différent: introverti nement axé sur des projets au niveau on tend vers une disposition discrète contre extraverti, abbaye contre château. d’échafaudages amovibles sur la galerie local, mais aussi international, comme Cette architecture caractéristique aura dans le cadre des concerts Basilica ou supérieure poury pendre les projec teurs. La salle est prévue l’origine pour des festivals de Flandres et de Wallonie certainement une influence sur les représentations qui auront lieu dans les par exemple. On pense ainsi â des opé la <déclamation> et est naturellement deux salles. Dans ce contexte, des proadaptée toutes les activités parlées. Le ras classiques et baroques de petites jets d’échanges pourraient être sources nombre de places assises est d’environ dimensions (de Monteverdi Mozart), la danse historique et au théâtre das de stimulants dans le monde du théâtre 290 et exceptionnellement de 340. lyrique. sique du XVlième au XVlIlième siècle, Par sa forme particulière et ses bonnes caractéristiques acoustiques, la salle est sans vouloir exclure les représentations musicales etthéâtrales contemporaines. idéale pour les concerts de musique de

pour la fermeture latérale. Les tech niques de théâtre sont conçues en colla boration étroite avec Ie chefde plateau Willy Pfeffer.

chambre. Etant donné qu’il existe peu de salles spécifiques pour ce genre, la programmation prendra cette direction dans l’avenir.

cEJ

Littérature ttDe academiezaal te SintTruiden: een onbekend uvre van de Gentse architect Louis Roelandt (7786-7864)” Lode De Clercq e Herman Van Meeren colla boration al)ec]os Gyseliock Monumenten en Landschappen nri/ 1996 “De abdij herdacht ideeën in woord en beeld abdij Sint-Truiden. 6 mei 37 augustus 7995” édition Stichting Abdij, —

—

Stad en Regio

1995

—a.M::Ii7UI•

AcchttectuucArchLtectuce

Het klassieke ofltaliaanse theater zoals het door Sabbattini werd beschreven was tot het einde van de ie eeuw in heel Europa te vin den. Sabbattini had dan ook niets aan het toeval overgelaten.

II laatste punt is hieronder woor delijk geciteerd om de inventivi teit van de man te onderstrepen. “Men laat zoveel doorboorde cylinders (C-D) uit blik vervaardigen als er lichtbronnen zijn (A-B) Zij moeten tenmin ste een halve voet hoog en slechts weinig minder breed zijn. Het bovendeel t E) moet gesloten zijn met slechts een ldein luchtgat om de rook te laten wegtrekken, onderaan (G-H) moeten zij open zijn. Wanneer het licht is wordt elke cylinder boven zijn licht geplaatst, zodat met één enkele beweging van de draad (M die over de rollen T en Kloopt) de cylinders over de lichten schuiven om ze te verduisteren. Trekt men de draden terug op zijn plaats, wordt het toneel opnieuw belicht.” Om zoveel mogelijk cylinders tegelijk te kunnen bewegen, worden de ‘draden’ M zoveel mogelijk samengevoegd tot L.

Hij had werkelijk aan alles gedacht, zoals enkele voorbeelden bewijzen: Hoofdstuk T:

Raadgevingen aan de architect voor een goede inrichting van het toneel

Hoofdstuk :

Hoe groot moet het speelvlak zijn?

Hoofdstuk 35:

Hoe worden de plaatsen voor de toeschouwers aangebracht?

Hoofdstuk i:

Hoe kan je het toneel plots verduisteren?

Geschiedenis en ontwikkeling van de theatertechniek [ auteurocéDacden]

Deel 4

In enkele slottheaters zoals in Droffningholm (Zweden), Cesky

Het ItaÏïaaï e thâtre â Fïta

Histoire et développement de la technique de théâtre

4ième

Partie

Le théâtre classique ou a I’italienne tel qu’iI a été décrit par Sabbattini se retrouve dans toute I’Europe jusqu’â la fin du XIXème siècle. Sabbattini n’avait absolument rien laissé au hasard. II avait vraiment pensé a tout, comme Ie prouvent les quelques exemples ci-dessous: Chapitre 1:

Conseils â I’architede pour un bon aménagement du théâtre

Chapitre 2:

Quelle grandeur doit avoir l’aire de jeu?

Chapitre 35:

Comment sont disposées les places des spedateurs?

Chapitre 72:

Comment obscurcir soudainement la scène?

e dernier point est cité mot mot ci-dessous pour souligner I’in ventivité de I’homme. «0fl fait fabriquer autant de cylindres creux (C-D) en fer-blanc qu’iI y a de sources lumineuses (A-B). Is doivent avoir au moins un demi pied de haut et être peine un peu moins larges. Le dessus (E) doit être fermé, avec juste une petite ouverture pour laisser s’échapper la fumée. Le dessous (G-H) doit être ouvert. Quand ii y a de la Iumière, chaque cylindre est placé au-dessus de sa Iumière, de sorte qu’en un seul mou vement du fl1 (M qui passe par 1 et 1<), les cylindres recouvrent les lumières pour les obscurcir. Quand on tire sur les fils, la scène est nouveau éclairée. Pour pouvoir bouger le plus grand nombre possible de cylindres en même temps, on regroupe les fils M le plus possible en L.»

Dans certains théâtres de châteaux comme Drottningholm (Suède), Cesky Krumlov (RépubliqueTchèque) et

Krumlov (Tsjechische Republiek) en Schwetzingen (Duitsland) zijn nog complete decors en effectmachines uit de barokperiode aanwezig. In ons land is de Bourla-schouwburg in Antwerpen na de restauratie uitgerust met een klasDe black-out’-schakelaar van Sabattjnj

sieke Italiaanse toneeltechniek. In een Italiaans theater is het toneel ongeveer een meter boven de vloer van de zaal verheven. Het is ervan afgescheiden door een portaal met voordoek.

Essentieel voor de werking van de kap zijn de trekken. In het klassieke theater zijn dit rondhouten laststangen, opge hangen door middel van touwen. Die touwen lopen op het rooster over omlooprollen, gaan naar één kant van De ruimte achter het portaal noemt het toneel, lopen dan over de verzamel men de toneeltoren. De ruimte onder omlooprol en vervolgens neerwaarts de toneelvloer is het ondertoneel, het naar de werkbrug, waar ze door de eenvoor de toeschouwers zichtbare gedeelte termannen worden bediend. Aan de boven de toneelvioer is de speelruimte trekken worden decorelementen of doeen het gedeelte daarboven is het boven- ken gehangen, de afstoppingen naar toneel ofde kap. Om een idee te geven boven toe worden friezen genoemd, van de theatermachinerie is het nodig naar de zijkanten toe zijn het poten. elk onderdeel apart te bespreken. De breedte van een decorstuk of een De bovenmachinerie doek bepaalt de lengte van de spar, die Het boventoneel ofde kap heet in het op haar beurt het aantal hij stouwen Frans ‘le cintre’ wat verbasterd werd tot bepaalt. Meestal is er een touw om de Naar analogie werden de ‘cm 3 m. Voor het mnhangen van een doek triers’ daarom centermannen genoemd. gaat men als volgt te werk: In de Bourla bevindt zich op i8 meter De centerman laat de spar zakken tot op boven de toneelvloer het zogenaamde de scène. De machinisten zetten een rooster, een soort plankenvloer met voet op de spar, zodat de centerman open voegen van ongeveer 2 cm. eventuele slappe touwen kan aanzetten. Als dat gebeurd is, roept hij: voeten weg” en hijst de spar tot op ongeveer 1,5 m hoogte. Nadat het decorelement aan de spar is vastgemaakt kan het ele worden opgehaald tot op zijn merk (Frans: repère). Dan worden de touwen aan de korvijnagel bevestigd. Als het ingehangen element niet Ccenter

Linterrupteur black-oub de Sabbattini

e theater nne

ment

Schwetzingen (Allemagne), on trouve encore des décors complets et des machines â effets datant de la période baroque. Chez nous, Ie théâtre Bourla Anvers après la restauration a été équipé d’une technique classique I’italienne. Dans un théâtre I’italienne, la scène est surélevée d’environ un mètre au-dessus du sol de la salle. La séparation se fait par un cadre de scène avec Ie rideau principal. L’espace derrière Ie cadre de scène s’appelle la cage de scène. L’espace sous Ie plancher de la scène s’appelle es dessous, la partie visible pour les specta teurs au-dessus du plancher de la scène est l’aire de jeu et la partie au-dessus les cintres. Pour donner une idée de la machinerie de théâtre, 1 est nécessaire d’aborder chaque partie séparément. La machinerie supérieure Le cintre est également désigné, par dégénération, par le mot <center>. En néerlandais, par analogie, on appelle les

cintriers <centermannen>. Dans le Bourla setrouve i8 mètres au-dessus de la scène ce qu’on appelle le gril, une sorte de plancher avec des joints ouverts d’environ 2 cm.

Ce qui est essentiel pour le fonctionne ment des cintres, ce sont les équipes. Dans le théâtre classique, ce sont des barres de charge en bois rondes, sus pendues au moyen de cordes. Ces

der komen enkele slagen van een dikker cylinder. Die maken liet mogelijk om meer dan één trek tegelijk in beweging touw. te brengen. korvij een aan wordt uiteinde ene Het nianeuver hele dit van De beschrijving nagel vastgemaakt, het andere aan een Op de tweede rooster, die zich in de is geldig voor decorstukken die door middel van mankracht (één of meerdere tegengewicht. Dit tegengewicht bestaat Bourla-schouwburg ± 21 m boven de scène bevindt, staat een grote tamboer uit een tegengewichtstang waarop mannen) kunnen opgehesen worden. de as precies op de aslijn van waarvan evener tot (broden) komen gewichten t decorelemen het het als Anders wordt de scène ligt en die bijna de hele diepte wicht is bereikt. De tegengewichten te zwaar is om door mankracht alleen van het toneel overspant. Naargelang de bewegen in de ruimte tussen liet metgehesen te worden. Dan wordt de manier waarop de hijstouwen op de houtde van de en toneelmuren selwerk toneelmechaniek ingeschakeld. In dat cylinder gelegd worden, links draaiend Die . van de constructie werkbruggen lastvan de die touwen geval gaan de ruimte noemt men de schouw. De tam- ofrechts draaiend, kan je met één enke stang komen niet naar de verzamelrol le handeling niet alleen verschillende boer waarvan sprake kan op de rooster maar wel naar een tamboer. Een tamtrekken in beweging brengen, maar ze hij waar plaats de op opgesteld worden, boer bestaat uit twee cylinders met verook nog in verschillende richting doen is. nodig geza een met maar schillende diameter bewegen. Terwijl een gedeelte van de menlijke as. De touwen van de laststang De bediening gebeurt op de werkbrug trekken op hun merk zakt, wordt het beweging worden vastgemaakt op de cylinder met waar het tegengewicht in andere gedeelte weggehaald. commandoeen met gebracht de kleinste diameter. Om de grote cylin wordt touw dat ook over Verbindingsbruggen die zich ± 2 m een trommel loopt. onder het rooster bevinden en die de werkbruggen links en rechts van het De handgrepen toneel met elkaar verbinden, maken het aan de trommel mogelijk aan de trekken te werken zonworden paddels der ze op de toneelvloer neer te laten. genoemd. Het gelijkmatig hand over hand in bewe Het is ook mogelijk om decorelementen ging brengen van diagonaal op te hangen. Je bepaalt de ZEE t plaats van het element (bv. een balk) in het tegengewicht 1 de ruimte, dan bepaal je de ophangings heet palmen. Op punten in het vlak van de scène, vervol de rooster vind je ook tamboers met gens worden op de rooster verplaatsbare een langere kleine omlooprollen geplaatst. Die staan lood-

onmiddellijk wordt gebruikt, dan kan het in de hoogte weggetrokken worden.

Tamboer

z;z-:t

Le tambour

cordes passent dans des poulies sur Ie gril, vont vers un côté do théâtre, passent alors dans une poulie multiple et descendent ensuite vers Ie pont de travail, d’oC elles sont commandées par les cintriers. Des éléments de décors ou des rideaux pendent aux équipes. Les fermetures vers le haut sappellent les frises, sur le côté ce sont les pendrillons. La largeur dune pièce de décor ou dun rideau détermine la longueur de la perche, qui â son tour détermine le nom bre de cordes de hissage. En général, il y a une corde tous les 3 m. Pour pendre un rideau, on procède comme suit: Le cintrier laisse descendre la perche jusque sur la scène. Les machinistes posent un pied sur la perche pour que le cintrier puisse retendre les cordes éven tuellement détendues. Quand cest fait, il crie: «enlevez les pieds» et hisse la perche â environ 7,5 m de hauteur. Une fois que l’élément de décor est fixé la perche, il est monté jusqu’ son repère. Les cordes sont alors attachées au ta quet. Si le décor nest pas utilisé immé diatement, il peut être retiré en hauteur. La description de cette manceuvre est valable pourtous les décors qui peuvent être soulevés force de bras (un ou plu sieurs hommes). II en est autrement si l’élément de décor est trop lourd pour

être soulevé â force de bras. C’est alors qu’intervient la mécanique de théâtre. Dans ce cas, les cordes qui viennent de la barre de charge ne vont pas vers une poulie multiple, mais vers un tambour. Un tambour est constitué de deux cylindres de diamètres différents mais qui ont un axe commun. Les cordes de la barre de charge sont attachées au cylindre avec le plus petit diamètre. On fait quelques tours autour du grand cylindre avec une corde plus grosse.

Is permettent de mettre en mouvement plus d’une équipe la fois.

Sur le deuxième gril, située dans le thé âtre Bourla ± 21 m au-dessus de la scène, se trouve un grand tambour dont l’axe est précisément sur la ligne de l’axe de la scène et qui couvre presque toute la profondeur de la scène. En fonction de la manière dont on pose les cordes de hissage sur le cylindre, tournant gauche ou tournant â droite, on peut d’une seule manipulation non seule ment mettre en mouvement plusieures taquet, un â attachée est extrémité Une équipes, mais aussi les faire bouger l’autre un contrepoids. Les contre dans différentes directions. Pendant poids sont constitués d’une barre de qu’une partie des équipes descendent des contrepoids sur laquelle viennent sur leurs repères, d’autres sont enle l’équilibre oC moment poids jusqu’au est atteint. Les contrepoids se déplacent vées. Des passerelles de service qui se trouvent ± 2 m sous le gril et qui relient dans l’espace entre la maçonnerie des les ponts de travail gauche et â droite en murs du théâtre et la construction la scène, permettent de travailler aux de espace Cet travail. de bois des ponts équipes sans devoir les descendre jus s’appelle la cheminée. Le tambour en qu’au plancher de la scène. question peut être installé sur le gril, l’endroit voulu. II est commandé partir du pont de travail, oti le contrepoids est II est également possible de suspendre des éléments de décor diagonalement. mis en mouvement au moyen dun On détermine la place de l’élément (p.e. corde de commande qui passe égale une poutre) dans l’espace, on détermine ment sur un tambour. Les poignées de alors les points de suspension dans le palettes. des ce tambour s’appellent L’action de mettre en mouvement conti plan de la scène, et on place ensuite des nu le contrepoids s’appelle paletter. Sur poulies mobiles sur le gril. Elles se trou vent perpendiculairement au-dessus des le gril, on trouve également des tampoints de suspension. Une simple corde long. plus bours avec un petit cylindre

recht boven de ophangiigspunten. Een enkel touw wordt dan in de omlooprol len gescheerd. Langs de scènezijde wordt dat touw met een zandzakje verzwaard, langs de werkbrugzijde wordt het aan een konrijnagel bevestigd. Dit kun je als een voorloper van de punttrek beschouwen.

man’ zeer goed thuis is. Op de werkbruggen, waar alle bewegingen in de toren uitgevoerd worden, waan je je op een oud zeilschip. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de eerste theaterma chinisten uit de zeevaart kwamen. Er bestaat trouwens nog steeds een prach tige Franse benaming voor een theatermachinist, namelijk ‘machinot’, een samentrekking van machiniste en matelot.

Uit de beschrijving hierboven volgt dat je bij het betreden van het rooster een indruk van chaos krijgt door de wirwar van touwen en kabels. Nochtans is het In principe is de machinerie in de een geordende chaos, waarin de ‘center moderne theaterbouw weinig veran

derd. In het begin van de oe eeuw hield men op met het bouwen van houtconstructies voor de toneelmechaniek en schakelde men over op metaalcon structies. De metalen roe kwam in de plaats van de houten spar en staalkabels vervingen de touwen. Elke trek is nu uitgerust met een tegengewicht. Het heeft echter een hele tijd geduurd eer het mogelijk was gekoppelde bewe gingen uit te voeren. Pas later, toen elektrische en hydraulische aandrijving van de trekken toegepast werd, kon men

—

iii. ‘/7

. ‘/.‘ .

Ï/ ,

/. ,,

/l7//

‘.

t ,/... j/

../ tJ.

l/,

‘/,

(-/ U

‘

/. /y

‘

f,,

/i,ï i,.’wt

//i it/ .1..

J/iit. /i

./. •, !nn.z ,

i ])/ 1!

i i,1 ‘/1 /I //1/)t/)IC

‘.

‘ll .7I1t.

/ ‘.1 t.t,

, ./ P(’.’t.7th’fl

/fl fu;t.

lirn

‘tr

11T.’

est passée dans les poulies. La corde est travail, oCi tous les mouvements dans la du XXème siècle, on abandonna les conalourdie du côté de la scène par un sac tour scénique sont exécutés, on se croi structions en bois pour la mécanique de de sable, et attachée un taquet du côté rait sur un ancien voilier. II nest donc théâtre au profit de constructions en du pont de travail. Ceci peut être conpas étonnant que les premiers machi métal. La porteuse en métal vint la sidéré comme Ie précurseur de I’équipe nistes de théâtre soient venus de la place de la perche et les câbles en acier pon ctuelle. marine. II existe d’ailleurs encore tou remplacèrent les cordes. Chaque équipe jours un très beau mot pour désigner un est maintenant équipée dun contre De la description ci-dessus, ii ressort machiniste de théâtre, savoir <machi poids. que quand on arrive sur Ie gril, I’em not>, une contraction de machiniste et brouillement de cordes et de câbles matelot. II a toutefois fallu attendre longtemps donne une impression de chaos. Mais avant de pouvoir exécuter des mouve un chaos ordonné, que Ie cintrier conEn principe, la machinerie a peu changé ments accouplés. Ce nest que plus tard, naît comme sa poche. Sur les ponts de dans les théâtres modernes. Au début quand l’actionnement électrique et

iheatertechn

weer aan koppelen gaan denken. Tegenwoordig worden de trekken niet alleen mechanisch aangedreven maar ook computergestuurd. Handenarbeid is tot een minimum herleid.

Desondanks hebben de moderne instal laties toch een nadeel. Tegenover de klassieke kap heeft de moderne een zekere strakheid: de trekken hangen onveranderlijk op dezelfde plaats en

moeten steeds op hun volle lengte gebruikt worden. In een klassieke kap kun je de trekken plaatsen waar je ze nodig hebt en gebruik je alleen de nuttige lengte.

classiques, on peut placer les équipes hydraulique des équipes a été appliqué, Les installations modernes ont malgré oil on en a besoin et n’utiliser que la aux t . Contrairemen tout un inconvénient que lon a nouveau pu penser largeur utile. modernes cintres les classiques, cintres accoupler. A I’heure actuelle, les équipes sont non seulement actionnées mécani manquent de souplesse: les équipes pendent invariablement la même place quement, mais aussi commandées par etdoiventtoujours être utilisées sur ordinateur. Le travail manuel est réduit toute leur longueur. Dans les cintres au minimum.

Nieuwe boeken Nouveaux livres The Stage Lightning Handbook Francis Reid ISBN 0-7136-4436-2

A & C Black Londen -

Ç13.99

Stage Lightning, The CD-ROM Ben Zion Munitz

CD-ROM gebaseerd op het boek van Dan Redier

3 Haroslet Street Ramat Hasharon lsrael 47 279 $49.99 DANOR,

Meetbare Ruimten, Architectuur en Scenografie Werner De Bondt c Ria Vetbetgt

Atelier De Bondt bvba Antwerpen -

6oo

BEF

Geschichte des Kostüms Erika Thiel

Europese mode vanafhet begin tot heden

kleuren- en 751 zwart/wit-afbeeldingen. 3-89487-260-8 Henschel Verlag Berlin

ISBN

78 DEM

/: 1P1

Uw PARTNER IN PRO AUDIO

PROFESSIONELE BEGELEIDING EN ADVIES BI] UW AANKOPEN VOOR THEATER EN CULTURELE CENTRA

AEE

AUDIO-TECHNICA BOUYER CADAC CROWN DAS

DRAWMER ELECTRO-VOICE FOSTEX FOCUSRITE HIIH HHB

HARTKE KLARK TEKNIK LA-AUDIO MACKIE MCLARREN METRO AUDIO

NEXO RAINBOW SABINE SAMSON SCY SWITCHCRAET

TAC TACTILE TUBE-TECH YAMAHA VEGA

EML N.V. Bi/vennestraat 1A • 3500 Hasselt Tel. 0 1 1/ 23.23.55 • Fax. 0 1 1/ 23.2 1 .72 • Ë-maiI eml@innet.be • Website http://www.eml.be U kunt ook rechtstreeks bellen offaxen met Raf Lenssens Tel : 09/236.37. 1 8 • Fax : 09/236.37. 1 9 • GSM : 075/66. 98.49

16-21 maart 1997 Het OISIAT-congres en de USITT Confere & Stage Expo in Pittsburgh [ auteurj e ôeMaeckeLbec]

op zondag i6 maart om 8U40 reisde uw verslag-

Lepage, scenograafMichael Levine en media-designer Laurie-Shawn Borzovoy gever afnaar Pittsburgh, de gastlocatie van het werken vaak samen. Voor de Canadian Opera Company zetten zij een dubbele vierjaarlijkse congres van OISTAT. De congresproduktie op: Erwartung en Bluebeard ‘s gangers die zich hadden kunnen vrijmaken, waren CastÏe. Peter McKinnon van Toronto zei daarover: “During Erwartung, there de dag voordien al vertrokken, zo ook Chris Van were times that T actually had to look at Goethem. Toch zat er nog een bekend gezicht in the people sitting near to me in order to figure out where ‘up’ was. It was com Jiang het vliegtuig: onze Nederlandse collega pletely disorienting and very, very disShang Lee. turbing.” Deze productie ging naar het e kwamen aan in Pittsburgh om Fdinburgh Festival in Schotland, waar voor de eerste keer in haar geschiedenis ‘5 U 40 plaatselijke tijd. Het de festivaljury een productie bedolf tijdsverschil met Brussel onder elke onderscheiding die ze kon bedraagt zes uur, we waren in totaal meer dan 12 uur onderweg geweest. Bij uitreiken. Verder was er nog Claude de landing bleek het zowaar te vriezen, André Roy van Montreal, lichtontwer per en technisch ontwerper voor o.a. de daarop hadden we ons niet voorzien... machinerie van Cirque du Soleil. We kwamen te laat om de trip bij te De discussie ging uiteraard over het wonen naar Falling Waters, “Home of gebruik ofmisbmik van techniek. Frank Lloyd Wright van io tot i6 u.”. De openingsreceptie in het Doubletree Nochtans kunnen ook ‘fouten of tekortkomingen’ in de techniek bruikbaar Hotel konden we echter wel bijwonen, zodat we toch nog in de stemming kwa zijn. Ter illustratie: toen de Wooster Group voor een productie de eerste men. scrollers gebruikte, werd het lawaai Toekomstvisioenen ervan geissimileerd in de productie. Maandag om 8 u 30 begon het congres Later werd het moeilijk om nog van die lawaaierige scrollers te vinden. met een welkomstwoord van Helmut De sprekers begonnen met de vaststel Grosser, voor de laatste dag voorzitter van OISTAT. De gasten voor het panel- ling dat het noodzakelijk is en blijft om gesprek werden voorgesteld. Zij hadden in laboratoriums te experimenteren met techniek. De angst die sommigen blijhet over “The vision ofthe Future: ken te hebben voor alles wat nieuw is, is Design and Technology in the Next onterecht: geen enkele techniek kan de Century” Alle sprekers waren ondergang van een andere techniek verCanadezen. Regisseur-acteur Robert

—

oorzaken. Zo veroorzaakte de fotografie ook niet het einde van de schilderkunst: integendeel, de schilderkunst werd erdoor geïnspireerd. Net zo heeft de film het theater niet vervangen, maar bevrijd. Het theater kan volop evolueren door de verschillende technieken van vandaag. Het theater van morgen: reëel of

virtueel? Een van de nieuwste animatietechnie ken is Virtual Reality, al staat dit eigenlijk nog in de kinderschoenen. Het onderzoek naar de toepassingen is nog volop bezig. Het zal nog wel even duren voor VR. als artistiek expressiemiddel kan worden gebruikt en niet als tech niek om de techniek. Ook dit is niet nieuw: na Lumière gingen er ook nog een paar jaren overheen eer de artistie ke mogelijkheden van de film ten volle werden benut. Nieuwe technieken brengen ook andere specialisaties op het toneel. Een van die recente innovaties is bewegend licht. Voorlopig is deze techniek nog te duur voor grootschalig gebruik en zoals elke techniek moet hij gebruikt worden met respect voor de eigenlijke productie. Techniek moet ten dienste staan van de inhoud, niet afleiden. De discussie over techniek duurde tot in de namiddag. Daarna was een bezoek voorzien aan het Benedum Center for the Performing Arts, gevolgd door een Champagne Reception (zonder koffie!).

Voor ‘s avonds stond er “Dinner on your own” op het programma, wat niet hetekent dat je alleen moet eten, maar dat je zelfmoet betalen, zoals eerder op de dag tijdens de “Lunch on your own”. Die avond gafLouis Janssen nog een demonstratie van het World Wide Web, die volledig beantwoordde aan de manier waarop ze was aangekondigd in het programma: “a tentative” Allemaal best gezellig, maar op technisch vlak bleefhet hij een poging. Gelukkig verliep de communicatie achterafin de bar beter. -

Doelstellingen Dinsdag begon de ‘business-meeting’, het eigenlijke congres. Helmut Grosser gafhet woord aan secretaris Chris Lievaart, die de activiteiten schetste sinds het vorige congres. Ook de voorzitters van de verschillende commissies brachten verslag uit over hun werkzaamheden en bespraken het werkdo cument “Mission and Goals of OJSTAT”. Vertrekkend vanuit een ide aalbeeld (mission: wat zou OISTAT moeten doen?) werden een aantal doelstellingen (objectives) geformuleerd die gebindeld werden in een aantal catego rieën (goals). Bedoeling was niet een sluitend document te maken, maar een levende tekst, een evoluerende richtlijn voor de verdere werking. Op enkele opmerkingen na werd de tekst integraal aanvaard, wat niet moeilijk was gezien het evoluerend karakter van dit werkdo cument. Nieuwe statuten en top Later op de dag werden de herziene statuten besproken. Het voorstel werd in zijn geheel aangenomen, met een aanpassing om Hong Kong ook na juli 1997 te kunnen behouden als volwaar dig lid. Ook voor de richtlijnen voor een betere werking van de verschillende hijeenkomsten, voorgesteld door de com missies van scenografte en van onderwijs, was de goedkeuring unaniem. Van de drie kandidaat-voorzitters had de Zwitser Ernst Schulthes-Eberle zich om privéredenen teruggetrokken. Bleven over: Maya Peld<anen, voorzit ster van het Finse centrum en al gerui me tijd ondervoorzitster van OISTAT, en Richard Durst, voorzitter van het Amerikaans OISTAT-centrum en coör dinator van de herbronningsbij eenkom sten van het executief comité. Uiteindelijk moesten de vriendelijkheid en charme van Finland het afleggen tegen het doortastende elan van de Amerikaan. Voor het executiefcomité moesten nog 12 landen worden verkozen. Elke natio nale vertegenwoordiger mocht op zijn lijstje 12 voorkeuren aanduiden. Eerst

werdei de Verenigde Staten van het lijstje geschrapt, omdat zij de president al leverden. Het resultaat was als volgt: Nederland (26), Canada (25), Groot Brittannië (25), Tsjechië (25), Zweden (25), Duitsland (23), Finland (22), Japan (21), Chili (‘9), Hongarije (is), Oostenrijk (i6), en Zuid-Korea (i6). Elk verkozen land moest achteraf zelf zijn vertegenwoordiger aanduiden. Eigenlijk zou het beter zijn als de verschillende landen voorafhun kandidaat voor het executiefcomité kenbaar zouden maken, zodat we voor een persoon zouden kunnen stemmen in plaats van een land. Velen lijken bijvoorbeeld te denken dat een land als Japan zeker in het executiefcomitémoet zetelen. Nochtans heeft dit land zijn vorige verkiezing alvast niet gehonoreerd met een opgemerkte aanwezigheidspolitiek. De landen die nog niet in het comité zetelden, kregen elk een minuut om kond te doen van hun kandidatuur of onthouding daarvan. Jammer dat de ‘aftredende’ leden hun activiteiten niet konden omschrijven, zo wisten de kie zers nauwelijks welk vlees zij in de kuip hadden. De uitslag was uiteindelijk vrij conservatief, met als enige nieuwkomer Zuid-Korea. Zwitserland viel weg, maar zij hadden voorafgezegd dat ze geen kandidaat meer waren omdat de OISTAT-verantwoordelijkheden in het verleden te veel financiële druk hadden veroorzaakt. Tot zover het inhoudelijke gedeelte van het congres. Tot besluit hield Helmut Grosser een afscheidstoespraak en om te eindigen in schoonheid waren er een aantal feestelijkheden: iS u 30 Cocktail Reception Honoring Attendees 19 u 00 Celebration Dinner for All Official Delegates Celebration Dance and 20 u 00 Conversations. Klokslag 21 u 30 werden de Celebra tions afgeblazen, de tent ging onverbid delijk dicht. USITT Expo De dag daarop begon de USITT Conference & Stage Expo: 119 exposan ten met zon 3.000 bezoekers. Verder een honderdtal workshops en lezingen in twaalfverschillende lokalen, dit alles op 3 dagen. Van het goede teveel, maar toch interessant en voor elk wat wils. Maar zelfs in onze eigen belangstel lingssfeer waren er vaak overlappingen in tijd, wat ons soms deed vrezen het beste te hebben gemist. Zaterdag en zondagochtend werden besteed aan een toeristisch bezoek aan Piffsburg en maandagochtend om 9 u. 45 waren we al weer in Brussel. De vergadering van de BASTT in de

Muntschouwburg begon om io u. Door het wachten op onze valiezen kwamen we een uur te laat, met slechts de helft van onze bagage. De andere helft was op Heathrow achtergebleven... Toren van Babel

Een van de kritische problemen binnen de werking van OISTAT blijft het taalgebmik. Er is een duidelijke evolutie naar het Engels, waartegen vooral Europese landen (o.a. Frankrijk) bezwaar hebben. Financieel is het ech ter een zware dobber om een simultaan vertaling te organiseren. Voor drie talen zijn minstens 12 tolken nodig, plus de nodige zend- en ontvangstapparatuur. Natuurlijk hebben Engelstalige landen een oratorisch voordeel met deze eenta lig-Engelse benadering, maar tegenwoordig gebeurt het zelden dat een afgevaardigde niet genoeg Engels be heerst om zich verstaanbaar te maken. Bovendien zou een bijeenkomst met tolken toch maar stroefwerken. Positiefis de manier waarop OISTAT zich herbront en verjongt. Enkele quadriënnales geleden had Tolis Papazoglou, een Australisch ontwerper van Griekse afkomst, het oneerbiedig over de ‘geriatics’ in het executief comité die nodig aan vervanging toe waren. Intussen zijn we zelfop weg om de volgende ‘geriatics’ te worden. Hoedanook, we hebben de indruk dat de verschillende nationale vertegen woordigingen voornamelijk actief jong bloed naar voor schuiven. De informatiesnelweg Het zou een hele verbetering zijn als de verslagen van het executief comité op Internet zouden staan, mèt de aanwezigheidslijst. Zo zouden de geïnter resseerden bij een volgende verkiezing gerichter kunnen stemmen. OISTAT heeft wel een homepage op het Internet (www.oistat.nl), maar het ontbreekt hen blijkbaar aan tijd om ze up-to-date te houden. Dit is geen verwijt, onze BASTT-page wordt trouwens ook maar stiefmoederlijk behandeld en is momenteel zelfs niet meer bereikbaar. Laten we zeggen dat ze nog ‘under construction’ is... Elke commissie is ervan overtuigd dat Internet een ideale oplossing is om beter contact te houden ter voorberei ding van de verschillende vergaderin gen en dat er een hoop informatie mee kan worden verspreid. Maar als het erop aankomt het werkpaard te vinden om iets dergelijks vorm te geven en bij te houden, tempert het enthousiasme aanzienlijk. Ofwel zijn er vrijwilligers nodig, ofwel een behoorlijk budget.

cEJ GASTTTEWS99

KLANK EN LICHT SON EI LUMIËRE

MOUSSE MOUSSE

GORDIJNEN RIDEAUX

verkoop verhuur studie professioneel klank en licht

VAJ?JATEX

CITY

CARDA

Theatertextiel

SOUND

afdek- en verpukkrngsmater!alee partijen katoesstof (1erecoavretoetst et d’embaltage materiaox de ttssas en coton

Eigenaarsstraat 17 2300 Tumhout Tel./fax (014) 41 72 73

brusselsesteenweg 47, 9050 gent tIt:

ron$

(09) 235 75 62

(09)230 77 03

fet:

ledeberg

(09)230546

iets

SAMB005TOMT 42 TEL 03/226 41 60

. .

2060 AN1WERPEN FAX 03/233 29 52

DECORWEEFSEL

hus POUR DÉCORS

PROFESSIONEEL GELUIDS- & BELICHTINGS APPARATUUR

—

AI{LII’E X

—

___&_

Algemene verhuur voor

beursstanden conferenties optredens evenementen tuiven logoprojectie

Iltent weelsets uoot ilehor tÏssus OtHe iareut poüt oecor

VRIJBLIJVEND OFFERTE L&SE tiensestroot tO 327f Zichem tel.013178t960 taxOl3I 78 40 87 •

•

1)rniksesteenweg 151 $584) Avelgern fax t)56/64 $9 31) tel. 056/64 B) 2$ .

— %

SON;

JDL)5TrnEs Totale technische logistiek voor evenementen zowel huur als aankoop Belichting en geluidssystemen podia. decor Mortselsesteenweg 41 2540 Hove Tel. 32 (3) 454 32 03 Fax 32 (3) 454 32 04 E-mail 100663.1104 Compuservecom .

Gelieve deze bon op te sturen of te faxen naar Veuillezentoyerou t&écopierce bon â Making Magazïnes Baudelostraat29 9000Gent fax 09-233 80 87

-r4 je commande 4 insertions consecutwes IJ

Ik bestel opeenvolgende inlassingen dans ProSpot. . w onder ProSpot. _ Ii % 2.000 BF ex.BTW Prix par insertion Prijs per inlassing 8.ooo BF ex.BTW 4 insertions inlassingen 4 500 BF/inlassing + magenta + magenta

2.000 FB ex.TVA 8.ooo F8 exTVA 500 BF/insertion

Rubriek Rubrique _.•s Firma Société -

-—-

Naam Nom

tiiii

•iE 1W ___J

Adres Adresse

Postcode Code postal

I_ Fax Fax

BTW TVA

Handtekening Signature

De advertenties worden per inlassing gefaCtureerd Les annonces serontfacturées par insertion (Buitenland +500 8F per faCtuur) (Etranger +oo EB parfacture) Het materiaal wordt opgestuurd tegen de iste van de maand voor verschijning Le materiel ‘ous parviendra pour Ie her du mois twant parution Gelieve mij te ContaCteren in verband met advertentiemateriaal Veuillez-me contacterconcernont Ie matériel

Gemeente Locolité

Tel. Tél.

Ik wens een steunkleur (magenta rood)

] désire une couleurd’appoint (rouge mager

6o53iIac-

Flashlight

1EN TAL SALES BELGIUM

“

:jç:__

REN TAL Centrum Zuid 1054 3530 Houthalen Tel. 011-525530 Fax. 01 1-5255 34 SALES Terlindenhofstraat 89 2 1 70 Merksem Tel. 03-645 34 36 Fax. 03-645 37 35

The Ultïmate in

Motïon Control