Ársskýrsla Stapa 2014

ÁRSSKÝRSLA 2014

ÁRSSKÝRSLA 2014

Prentað í apríl 2015

Hönnun og umbrot: Blek | www.blekhonnun.is Ljósmyndir: Auðunn Níelsson | www.audunn.com Forsíðumynd: Auðunn Níelsson | www.audunn.com Prentvinnsla: Oddi | www.oddi.is

Stapi lífeyrissjóður | www.stapi.is Kennitala: 601092-2559 Strandgata 3, 600 Akureyri

EFNISYFIRLIT

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA.....................................2 Starfsemi ársins 2014....................................................2 Nýtt réttindakerfi.............................................................3 Atburðir frá árslokum 2014 og óvissa í rekstri ..... 7 Iðgjöld ...............................................................................8 Lífeyrisgreiðslur...............................................................9 Ávöxtun Stapa .............................................................. 10 Innlendir markaðir....................................................... 12

Innlend hlutabréf .............................................. 13

Innlend skuldabréf............................................ 15

Erlendir markaðir ........................................................ 16 Heildareignir.................................................................. 19

Innlend hlutabréf .............................................. 20

Innlend skuldabréf............................................ 21

Erlendar eignir.................................................... 22

Erlend hlutabréf................................................. 23

Erlend skuldabréf .............................................. 23

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar.................. 24

Tryggingafræðilegt uppgjör...................................... 24 Fjárfestingarstefna....................................................... 25

Áhættustýring.................................................................27 Áhættustefna........................................................27

Helstu áhættuþættir í rekstri..........................27

Áhættumarkmið................................................. 28 Rekstur............................................................................. 29 Séreign............................................................................. 30 Iðgjöld................................................................... 30

Lífeyrismál og sérstök útgreiðsla ................ 30

Eignir..................................................................... 31

Ávöxtun séreignarsafna................................... 32

Lokaorð............................................................................ 35 ÁRSREIKNINGUR.......................................................37 FINANCIAL STATEMENTS .................................... 63

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STARFSEMI ÁRSINS 2014 Árið 2014 var gott rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Rekstur sjóðsins gekk vel og á það bæði við um almenna starfsemi hans og afkomu. Lítil verðbólga einkenndi árið, sem hafði jákvæð áhrif á afkomuna. Nafnávöxtun tryggingadeildar á árinu var 7,3% og raunávöxtun 6,2%. Sjóðurinn náði því ávöxtunarmarkmiðum sínum. Meðalraunávöxtun síðustu fimm ára er 3,6% eða yfir reiknivöxtum sjóðsins. Sjóðurinn býður upp á þrjár sparnaðarleiðir í viðbótarlífeyrissparnaði og gekk ávöxtun safnanna vel á árinu. Safn I – Varfærna safnið - er fyrst og fremst ávaxtað í áhættulitlum markaðsverðbréfum s.s. skuldabréfum með ábyrgð ríkissjóðs. Nafnávöxtun safnsins á árinu var 5,8% og raunávöxtun 4,7%. Safn II – Áræðna safnið – er ávaxtað í markaðsverðbréfum og er talsverður hluti í áhættusamari eignum, einkum hlutabréfum. Nafnávöxtun safnsins var 8,0% og raunávöxtun 6,9%. Safn III – Innlánasafnið – er eingöngu ávaxtað í innlánum og því ekki háð markaðssveiflum. Nafnávöxtun safnsins var 3,9% og raunávöxtun 2,8%. Þá býður sjóðurinn einnig upp á safn IV – Húsnæðissafnið – fyrir þá sem vilja beina viðbótarlífeyrissparnaði inn á húsnæðislán, á meðan sá möguleiki er opinn. Allir eignaflokkar í eignasafni sjóðsins gáfu jákvæða ávöxtun á árinu. Áhættusamar eignir, eins og hlutabréf, gáfu þó bestu ávöxtunina. Innlend hlutabréf lækkuðu framan af ári, en tóku vel við sér undir lok árs og nam árshækkunin um 7,3%1. Erlend hlutabréf hækkuðu sýnu meir, eða um 14,9%2 og framtakssjóðir í eigu sjóðsins hækkuðu um 21,9% á árinu. Áhættutaka borgaði sig því vel á árinu 2014. Það ber þó að halda því til haga að aðgerðir seðlabanka víða um heim hafa haft mikil áhrif til hækkunar á eignaverði og er verð, bæði á hluta- og skuldabréfum, víða í sögulegu hámarki. Því má gera ráð fyrir auknum sveiflum í eignaverði á komandi árum, ekki síst á verði hlutabréfa, sem getur haft veruleg áhrif á ávöxtun.

Þrátt fyrir góða ávöxtun er umhverfið sem íslenskir lífeyrissjóðir starfa í um margt krefjandi og fjárfestingakostir innan gjaldeyrishafta takmarkaðir. Áhættulítil innlend skuldabréf, með ábyrgð íslenska ríkisins, hafa nú verið vel undir reiknivöxtum lífeyrissjóða í um fimm ár. Til að ná markmiðsávöxtun sinni þurfa lífeyrissjóðir að taka aukna áhættu. Sú áhættutaka hefur borgað sig undanfarin ár og hefur Stapi líkt og flestir íslenskir lífeyrissjóðir aukið vægi áhættusamra eigna í eignasafninu. Markmiðið með aukinni áhættutöku er að auka líkurnar á að ávöxtun standi undir aukningu skuldbindinga. Sjóðurinn er þó meðvitaður um að aukin áhættutaka þýðir einnig að áföll á fjármálamörkuðum munu hafa meiri áhrif á afkomu hans og auka líkur á að til skerðinga þurfi að koma miðað við óbreytt réttindakerfi. Mikilvægt er að setja áhættutöku skorður og stýra henni af skynsemi til að takmarka lækkanir á réttindum eins og kostur er, en sjóðurinn hefur eflt mjög áhættustýringu sína og allt innra eftirlit á síðustu árum. Á það bæði við um fjárfestingastarfsemi sjóðsins, sem á öðrum sviðum starfseminnar. Sjóðurinn hefur unnið að mótun stefnu um félagslega ábyrgar fjárfestingar, þar sem eigendastefna er einn hluti þeirrar stefnumótunar. Markmið sjóðsins er að stefnan verði víðtæk og taki á öllum helstu atriðum sem lúta að því hvernig sjóðurinn fjárfestir og hvaða kröfur hann gerir til þeirra aðila sem hann fjárfestir í eða ávaxta fjármuni fyrir sjóðinn. Hluti af því er að skoða með hvaða hætti sjóðurinn getur sem best fylgt eftir stefnu sinni og þannig haft jákvæð áhrif á það umhverfi sem hann starfar í. Vinna við þessa stefnumótun er langt komin og er gert ráð fyrir að henni ljúki á árinu 2015. Sjóðfélagalán voru til umræðu hjá stjórn sjóðsins á árinu. Ný löggjöf um neytendalán, sem m.a. tekur til fasteignatryggðra lána, og lítil eftirspurn gerði það að verkum að stjórnin taldi mikilvægt að skoða hvort sjóðurinn ætti að halda áfram að bjóða slík lán til sjóðfélaga. Sjóðurinn hefur á undanförnum árum verið í samstarfi við banka í lánveitingum til sjóðfélaga. Niðurstaða stjórnarinnar var að halda lánveitingum áfram með svipuðu fyrirkomulagi og skoða stöðuna að nýju í árslok 2015. Enn er veruleg óvissa um Íbúðalánasjóð og hvernig fjármögnun íbúðarhúsnæðis á Íslandi verður háttað til framtíðar litið.

1. Heimild: GAMMA EQI

2

Á R S S K Ý R S LA

2014

2. Heimild: MSCI-ACWI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

NÝT T RÉT TINDAKERFI Í kjölfar efnahagshrunsins, sem varð hér á landi 2008, fór tryggingafræðileg staða sjóðsins úr því að vera jákvæð í neikvæða stöðu. Því var ljóst að eignir sjóðsins stóðu ekki undir verðmætum þeirra lífeyrisréttinda sem sjóðfélagar áttu hjá sjóðnum eins og þau höfðu verið reiknuð miðað við gildandi samþykktir. Samkvæmt lögum og samþykktum sjóðsins þarf að leiðrétta slíkan mun með skerðingu réttindanna. Slík aðgerð er alltaf bæði sársaukafull og erfið. Reynslan sýnir að lækkanir á réttindum eru félagslega erfiðar og tilhneigingin er að leggja til minni lækkanir en nauðsynlegar eru til að ná fram fullkomnum jöfnuði á milli eigna og skuldbindinga. Hluta af vandanum er því jafnan skotið á frest í þeirri von að ávöxtun í framtíð muni brúa bilið. Slíkt gengur ekki alltaf eftir, auk þess sem það skyldar fólk til að greiða inn í sjóð, sem er með neikvæða stöðu. Nýir iðgjaldagreiðendur eru þannig í raun að niðurgreiða að einhverju leyti eldri réttindi, sem fyrir eru í sjóðnum. Miklar umræður spunnust, bæði innan sjóðsins og meðal aðildarfélaga, um með hvaða hætti eignir og skuldbindingar yrðu jafnaðar. Bæði hvernig það væri gert, að hve miklu leyti og hvort það ætti að gerast í einni aðgerð eða í áföngum. Fram komu hugmyndir um að í samþykktir sjóðsins ætti að setja ákvæði þess efnis að hann yrði alltaf núllstilltur á hverjum ársfundi, þannig að aldrei væri um mismun á eignum og skuldbindingum að ræða til lengri tíma. Sjóðfélagar væru því að fá réttindi á hverjum tíma, sem væru í samræmi við eignastöðu sjóðsins. Ljóst var að ef jöfnunin yrði framkvæmd í einu skrefi hefði hún umtalsverð áhrif, ekki síst á hag lífeyrisþega sem farnir væru að lifa á lífeyri sínum og hefðu væntingar um að hann yrði svipaður til framtíðar litið. Um þetta voru því skiptar skoðanir. Niðurstaðan var sú að áfangaskipta leiðréttingunni, auk þess sem ekki var leiðrétt að fullu til að jafna eignir og áfallnar skuldbindingar. Sjóðurinn var því skilinn eftir með mínus sem ekki hefur enn verið að fullu jafnaður. Auk þessa vanda hafa verið uppi hugmyndir um að taka í auknum mæli, í tryggingafræðilegu mati, tillit til væntinga um að lífslíkur muni halda áfram að aukast í framtíðinni. Fram til þessa hefur slíkt mat byggt á sögulegum reynslutölum. Ef tekið er tillit til spádóma um að lífslíkur muni halda áfram að aukast, er ljóst að staða sjóðsins er enn lakari en tryggingafræðileg staða sýnir, miðað við óbreytta réttindaávinnslu.

Þetta leiddi til þess að innan stjórnar sjóðsins fór á stað umræða um hvort núverandi fyrirkomulag væri í raun heppilegt miðað við stöðuna eins og hún er núna, þá framtíðarsýn sem blasir við og eðli sjóðsins. Stapi er líkt og aðrir almennir lífeyrissjóðir ekki með bakábyrgðaraðila. Þótt ákvæði samþykkta hans tiltaki að fyrir ákveðið iðgjald fáist tiltekin réttindi, þá eru réttindin í raun aldrei meira virði en eignirnar standa undir á hverjum tíma. Víki verðmæti réttinda í sjóðunum frá verðmæti eigna umfram tiltekin mörk, þá ber að jafna þann mun. Um það eru bæði ákvæði laga og samþykkta sjóðsins skýr. Tillögur um breytingar á réttindum, t.d. um skerðingu ef eignir duga ekki fyrir skuldbindingum, ber að afgreiða í stjórn og á ársfundi. Í raun má þó segja að ársfundur hafi takmarkað vald í þessu efni, þar sem jöfnunin er lögbundin. Í ljósi þessa ákvað stjórnin, í samvinnu við tryggingastærðfræðing sjóðsins, að kanna hvort ekki mætti breyta réttindakerfinu þannig að meira jafnvægi væri á milli eigna og skuldbindinga á hverjum tíma. Æskilegt væri að slíkt jafnvægi væri innbyggt í kerfið, en ekki þyrftu að koma til sérstakar samþykktir stjórnar eða ársfundar líkt og nú er. Auk markmiða um jafnvægi milli eigna og lífeyrisskuldbindinga vildi stjórnin einnig stefna að kerfi, þar sem sérstaklega yrði hugað að hagsmunum lífeyrisþega, enda væri sá hópur í annarri stöðu en aðrir hagsmunaaðilar í sjóðnum. Lífeyrisþegar eru farnir að lifa af lífeyristekjum sínum og því sérstaklega viðkvæmir fyrir skerðingum. Þá fannst stjórninni mikilvægt að

Á R S S K Ý R S LA

2014

3

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Þá þarf ekki að krefja ársfundarfulltrúa um að afgreiða tillögur um hækkun eða lækkun á réttindum, sem þeir geta lítið annað gert við en samþykkja.

samtryggingareinkennum kerfisins, með ríkulegum áfallatryggingum, væri haldið en kostnaður við þær yrði sýnilegri en nú er. Í núverandi kerfi ávinnast réttindi í sjóðnum í samræmi við réttindatöflu í samþykktum hans, sem segir til um hvaða réttindi sjóðfélagi ávinnur sér með greiðslu tiltekins iðgjalds. Réttindataflan byggir á lýðfræðilegum forsendum um lífslíkur, örorkutíðni o.s.frv. og því að sjóðurinn nái 3,5% raunávöxtun á starfsævi sjóðfélaga. Verði ávöxtunin önnur víkja verðmæti réttinda frá verðmætum eigna. Þar sem ávöxtun er óviss og sveiflast frá ári til árs verður þarna alltaf nokkur munur á með þessu fyrirkomulagi. Til að ná markmiðinu um meira jafnvægi má breyta kerfinu þannig að réttindi ávinnist í takt við ávöxtun sjóðsins á hverjum tíma, fremur en samkvæmt fyrirfram ákveðinni réttindatöflu. Í slíku kerfi er líklegt að réttindamyndun á starfsævinni verði sveiflukenndari en nú er. Það hefur þó óverulega þýðingu á meðan sjóðfélagi er ekki að nýta sér réttindin. Á hinn bóginn felur það í sér þann ótvíræða kost að eignir duga fyrir þeim „lífeyrisloforðum“ sem eru í sjóðnum á hverjum tíma. Ekki er þá verið að „gefa loforð“ sem lítil innistæða kann að vera fyrir. Jafnframt er ekki verið að krefja fólk um að greiða inn í sjóð sem ekki er í jafnvægi og ekki er verið að „úthluta“ hvort heldur er umfram eign eða tapi til hóps sjóðfélaga sem ekki var í sjóðnum þegar sá mismunur myndaðist. Slíkt mun alltaf að einhverju leyti gerast í núverandi kerfi.

4

Á R S S K Ý R S LA

2014

Markmiðinu að vernda lífeyrisþega sérstaklega, eftir að taka lífeyris er hafin, má ná með því að greiða þeim verðtryggðan lífeyri í samræmi við ákvæði laga, en láta sveiflur í ávöxtun að öðru leyti ekki hafa áhrif á greiðslur til þeirra. Er þá miðað við að við töku eftirlauna, ráðstafi sjóðfélaginn réttindum sínum, með samningi við sjóðinn sem tryggir honum fastan kaupmátt á meðan honum endist aldur. Sjóðurinn getur tekið tillit til þessa þáttar í fjárfestingarstefnu sinni, með sérstöku eignasafni, kjósi hann að tryggja sig sérstaklega vegna lífeyrisþeganna. Einnig má líta þannig á að þessi trygging til lífeyrisþega sé hagkvæm fyrir aðra sjóðfélaga, sem njóta þess þegar ávöxtun er hærri en það sem nauðsynlegt er til að standa undir lífeyrisgreiðslum, sem í flestum árum ætti að vera raunin. Lífeyrisþegar fá þannig öryggi. Þeir komast hjá lækkunum en borga fyrir það með því að fá ekki hlutdeild í hækkunum. Vert er þó að hafa í huga að hjá lífeyrissjóði, sem ekki hefur bakábyrgðaraðila er aldrei hægt að fullyrða að ráðgerð réttindi haldist. Með fyrirkomulagi af þessu tagi er þó dregið úr líkum á að lífeyrisþegar verði fyrir verulegum skakkaföllum. Íslenskir lífeyrissjóðir veita umtalsverðar áfallatryggingar með greiðslu örorku-, maka- og barnalífeyris. Erfitt getur verið að átta sig á því hvað þessar tryggingar kosta og ekki eru skýrar reglur í samþykktum sjóðanna um hvernig

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

iðgjaldinu er skipt milli einstakra lífeyristegunda. Því eru líkur á að aukinn kostnaður við tiltekna lífeyristegund hafi sjálfkrafa áhrif til lækkunar á öðrum tegundum lífeyris. Eitt af markmiðum með breytingum á réttindakerfi sjóðsins var að gera þennan kostnað sýnilegri og afmarka betur þann hluta iðgjaldsins sem fer til áfallatrygginga. Í því kerfi sem lagt er til er gert ráð fyrir að iðgjaldinu verði skipt milli eftirlauna annars vegar og áfallatrygginga hins vegar strax við innborgun. Þannig sé ljóst hvað hvor þáttur um sig kostar. Er það gert með sérstakri töflu sem sýnir skiptingu iðgjalds í þessa þætti sem er mismunandi eftir aldri sjóðfélaga við greiðslu iðgjalds. Sá hluti iðgjaldsins sem fer til öflunar eftirlaunaréttinda er lagður í sjóð, sem kallaður er iðgjaldasjóður. Iðgjaldasjóður safnast upp yfir starfsævina og myndar réttindi sjóðfélaga til eftirlauna. Hann ávaxtast í samræmi við ávöxtun á eignum sjóðsins á hverjum tíma og tryggir þannig samhengið á milli eigna og skuldbindinga. Iðgjaldasjóðurinn er ekki séreign sjóðfélagans heldur hlutdeild hans í sameiginlegum sjóði sem stendur á bak við eftirlaunaréttindi allra sjóðfélaga. Iðgjaldasjóður erfist því ekki við fráfall. Á starfsævinni er iðgjaldasjóðurinn hlutdeild í eignum, en ekki fyrirfram skilgreind lífeyrisréttindi. Hver hin endanlegu lífeyrisréttindi verða kemur ekki í ljós fyrr en við töku lífeyris, en þá er iðgjaldasjóði breytt yfir í ótímabundin eftirlaun samræmt sérstakri töflu. Þessi aðferð auðveldar einnig að takast á við breytingar vegna væntinga um aukinn lífaldur, því einungis þarf að breyta töflunni í takt við auknar lífslíkur sem gera má smám saman eftir því sem þær raungerast.

með fasta réttindatöflu. Miðað var við sögulega reynslu um ávöxtun og sveiflur í ávöxtun. Í ljós kom, sem út af fyrir sig kemur ekki á óvart, að ávöxtun eignanna ræður því hver endanlegur lífeyrir verður. Gera má ráð fyrir að laga þurfi réttindi að eignum fjórum til átta sinnum á starfsævinni og svo áfram á lífeyristímanum. Aðlögunin gerist í stökkum í núverandi kerfi, en gerist sjálfkrafa frá mánuði til mánaðar í nýju kerfi. Niðurstaðan er hins vegar áþekk og kerfisbreytingin hefur því í raun lítil áhrif á hin endanlegu lífeyrisréttindi. Raunvaxtamarkmiðið sem réttindaávinnsla íslenskra lífeyrissjóða byggir á er 3,5%. Þessi regla hefur oft verið gagnrýnd. Henni er kennt um að halda uppi vaxtastigi í landinu, með því að mynda einhvers konar vaxtagólf. Jafnframt hefur því verið haldið fram að hún sé of há og hvetji sjóðina til óhóflegrar áhættutöku, ekki síst þegar markaðsvextir eru lágir. Erfitt er að átta sig á því hvað hæft er í gagnrýni af þessu tagi. Markaðsvextir ríkistryggðra

Mikil óvissa er um hver eftirlaunin verða á fyrri hluta starfsævinnar, vegna óvissu um ávöxtun og lýðfræðilega þróun, á þeim mörgu árum sem eru í að rétturinn verði nýttur. Þessi óvissa fer minnkandi eftir því sem nær lífeyristökunni dregur. Eftir því sem tíminn styttist í töku eftirlaunanna fækkar þeim árum þar sem óviss ávöxtun getur breytt hinni endanlegu útkomu. Sjóðfélaginn fær því skýrari mynd af væntanlegum eftirlaunum eftir því sem hann nálgast eftirlaunaaldurinn. Þótt nýja kerfið feli í sér verulegar breytingar, í orði kveðnu, á því hvernig réttindi myndast eru breytingarnar minni en ætla mætti þegar horft er yfir langt tímabil. Þetta var m.a. kannað með því að hanna svokallað hermilíkan sem líkti eftir dæmigerðum íslenskum lífeyrissjóði með réttindakerfi, eins og það er nú, þ.e.

Á R S S K Ý R S LA

2014

5

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

skuldabréfa hafa verið vel undir ávöxtunarkröfu lífeyrissjóða nú um fimm ára skeið og áhættutaka virðist fremur taka mið af þeirri „stemmingu“ sem er á fjármálamörkuðum á hverjum tíma, en ávöxtunarkröfu lífeyrisskuldbindinga. Þannig eykst áhættutaka ef vænt ávöxtun áhættusamra eigna er verulega hærri en áhættuminni eigna og líkur á áföllum og verðleiðréttingum fá litla athygli. Hvað sem þessari umræður líður verður samt sem áður að telja líklegt að raunávöxtunarkrafa lífeyrissjóða hafi áhrif á fjármálamarkaði, þótt þau kunni að vera mismikil frá einum tíma til annars. Með því að hætta að nota sérstaka ávinnslutöflu sem byggir á reglunni verður ávöxtunarkrafan fremur markmið, en nauðsyn. Auðveldara er að meta hverju sinni hvort réttlætanlegt er að auka áhættu til að ná markmiðinu til skemmri tíma litið. Truflandi áhrif reglunnar á markaði ættu því að vera minni.

fundurinn að láta vinna nákvæmar tillögur að nýju kerfi í anda þeirrar kynningar sem þar fór fram. Unnið hefur verið sleitulaust að verkefninu síðan þá og hafa stjórn, starfsmenn, tryggingastærðfræðingur og lögmenn komið að þeirri vinnu. Hugmyndir að kerfinu hafa verið kynntar á vettvangi Landsamtaka lífeyrissjóða og fyrir lífeyrisnefnd Alþýðusambands Íslands. Kynningarfundir hafa verið haldnir með aðildarfélögum sjóðsins og kynningarefni hefur verið til staðar á heimasíðu hans, fyrir sjóðfélaga. Tillögunum hefur verið vel tekið og samþykktu aðildarfélögin í kjölfar kynningarfundanna að tillögur að þessu nýja kerfi yrðu lagðar fyrir ársfund sjóðsins til afgreiðslu. Tillögurnar hafa farið í lagalega rýni og staðist þá skoðun. Einnig hafa þær verið sendar Fjármálaeftirlitinu til kynningar. Tillögurnar eiga ekki að hafa áhrif á samskipti við aðra sjóði og mun sjóðurinn áfram eiga aðild að samskiptareglum lífeyrissjóða.

Þær hugmyndir sem nýja kerfið byggir á eru vel þekktar og margir erlendir lífeyrissjóðir byggja á svipuðum grunni. Þessar hugmyndir voru fyrst kynntar á vettvangi Stapa lífeyrissjóðs á ársfundi sjóðsins 2012. Þar var nýja réttindakerfið kynnt í stórum dráttum. Þá var m.a. verið að skoða hvort æskilegt væri að hafa ávinnslu eftirlauna, áfallalífeyris og lífeyrisþega í mismunandi deildum. Við frekari vinnslu var fallið frá því og ákveðið að hafa einn sjóð áfram sem þessir hópar eiga sameiginlega. Var sú útfærsla talin einfaldari og ódýrari en deildaskipting. Hugmyndir um nýtt kerfi hafa verið víða til kynningar. Á ársfundi sjóðsins á síðasta ári kynnti tryggingastærðfræðingur hans frekari útfærslu á þessu nýja kerfi. Að lokinni þeirri kynningu samþykkti

Samþykki ársfundur Stapa lífeyrissjóðs að taka upp þetta nýja kerfi er ljóst að brotið er blað í sögu íslenskra lífeyrissjóða. Með því hefur sjóðurinn tekið upp kerfi þar sem jafnvægi milli eigna og skuldbindinga er mun betra en nú. Auðveldara er að skilja hvernig lífeyrisréttindin myndast og gerð er skýrari grein fyrir því hvað áfallatryggingar, sem sjóðurinn býður upp á, kosta. Jafnframt er reynt að vernda kaupmátt lífeyrisþega, eftir að lífeyristaka er hafin, eins og kostur er. Allt eru þetta mikilvæg atriði til að tryggja sanngjarnara og skiljanlegra kerfi, sem vonandi verður góð sátt um. Verði samþykkt að taka upp nýtt kerfi er gert ráð fyrir því að það komi til framkvæmda í byrjun árs 2016.

6

Á R S S K Ý R S LA

2014

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ATBURÐIR FRÁ ÁRSLOKUM 2014 OG HELSTU ÓVISSUÞÆT TIR Í REKSTRI Flest óvissumál sem tengdust bankahruninu eru nú uppgerð með samkomulagi eða dómsniðurstöðum. Í skýringu 3.2 í ársreikningnum er skýrt frá óvissu vegna óútkljáðs dómsmáls sjóðsins og Glitnis um afleiðusamninga, kröfur sjóðsins á bankann og mögulega skuldajöfnun. Er skýringin í samræmi við stöðuna þegar ársreikningurinn var afgreiddur af stjórn sjóðsins. Í byrjun apríl náðu sjóðurinn og Glitnir samkomulagi um uppgjör vegna þessa máls, þar sem kröfur Glitnis vegna afleiðusamninga eru að fullu skuldajafnaðar á móti kröfum sjóðsins á hendur Glitni. Ekki kemur því til neinnar greiðslu af hálfu sjóðsins og er uppgjörið mjög í samræmi við það mat sem gengið var út frá við gerð ársreikningsins. Með þessu uppgjöri má segja að málum sem tengjast hruninu sé nær því að fullu lokið, sem dregur verulega úr óvissu í bókum sjóðsins. Sjóðurinn hefur aukið áhættusamar eignir, einkum hlutabréf, í eignasafni sínu á síðustu árum. Ástæðan er sú að áhættulitlar eignir hafa ekki gefið nægjanlega ávöxtun til að standa undir vexti skuldbindinga og gjaldeyrishöft takmarka fjárfestingarmöguleika sjóðsins. Aukin áhættutaka eykur líkur á að ávöxtun eigna standi undir vexti skuldbindinga til lengri tíma litið, en á sama hátt aukast líkurnar á að erfiðleikar á fjármálamörkuðum hafi veruleg neikvæð áhrif á afkomu sjóðsins og tryggingafræðilega stöðu. MYND 1. AFKOMA SAFNA SJÓÐSINS FYRSTU TVO MÁNUÐI ÁRSINS 2015

Í árslok 2014 var 27% af eignum sjóðsins í erlendum gjaldmiðlum. Ekki er mögulegt að verja þessa stöðu fyrir sveiflum á gengi íslensku krónunnar á meðan gjaldeyrishöft eru við lýði. Þessi opna staða hefur áhættu í för með sér. Það er mat sjóðsins að þessi áhætta sé réttlætanleg enda bæta erlendar eignir mjög áhættudreifingu í safni hans. Það sem af er ári 2015 hefur afkoma einstakra safna sjóðsins verið eins og sést á mynd 1 og þróun tryggingafræðilegrar stöðu verið eins og sjá má á mynd 2.

MYND 2. TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA SJÓÐSINS

3,0%

Des 2014

Jan 2015

Feb 2015

2,5% 2,0% 1,5%

- 2,6% 1,0%

- 3,1% - 3,8%

0,5% 0,0% Jan 2015

Feb 2015

Tryggingadeild

Áræðna safnið

Varfærna safnið

Innlánasafnið

Á R S S K Ý R S LA

2014

7

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

IÐGJÖLD

MYND 3. IÐGJÖLD TRYGGINGADEILDAR

Alls greiddu 18.855 sjóðfélagar iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins á árinu 2014. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem greiddu iðgjöld í mánuði hverjum var 13.073. Iðgjöld ársins án tillit til framlags ríkisins til jöfnunar örorkubyrði, námu 6.624 m.kr. og hækkuðu um 5,1% frá fyrra ári. Þróun iðgjalda tryggingadeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 3, bæði á verðlagi hvers árs svo og á verðlagi ársins 2014 miðað við breytingar á launavísitölu.

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2014

m.kr

8.000 7.000 6.000 5.000

Akureyrarkaupstaður er líkt og undanfarin ár stærsti launagreiðandi til sjóðsins með rétt um 350 m.kr. í iðgjaldagreiðslur. Alls greiddu 2.692 launagreiðendur iðgjöld til sjóðsins á árinu 2014. Þar af greiddu 15 stærstu launagreiðendurnir sem svarar til 34% af iðgjöldum ársins en á mynd 4 má sjá sundurliðun á þeim.

4.000 3.000 2.000 1.000 0 2010

2011

2012

2013

2014

MYND 4. 15 STÆRSTU LAUNAGREIÐENDUR Á ÁRINU 2014

Akureyrarkaupstaður

350

Síldarvinnslan hf.

249

Ríkissjóður Íslands

227

Alcoa Fjarðaál sf.

220

Skinney-Þinganes hf.

199

FISK-Seafood ehf.

132

Loðnuvinnslan hf.

121

Eskja hf.

117

Samherji hf.

109

Útgerðarfélag Akureyringa

107

Vinnumálastofnun

105

Eimskip Ísland ehf.

94

HB Grandi hf.

87

Norðlenska matborðið ehf.

86

Fjarðabyggð m.kr

8

70 0

25

50

75

Á R S S K Ý R S LA

100

2014

125

150

175

200

225

250

275

300

325

350

375

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Meðalaldur greiðenda hefur lækkað lítið eitt frá fyrra ári og er nú rétt um 35,6 ár. Aldursamsetning er svipuð milli ára og er stærsti aldurshópurinn fólk á bilinu 21-30 ára. Karlar eru 53,3% greiðenda og konur 46,7%. Á mynd 5 má sjá iðgjaldagreiðendur ársins skipt eftir aldri og kyni.

MYND 5. IÐGJALDAGREIÐENDUR 2014

Konur

Karlar

Samtals

fjöldi

5.717

6.000 5.000

Lífeyrisgreiðslur tryggingadeildar námu alls 4.082 m.kr. og hækkuðu um 11,2% frá fyrra ári. Á árinu fékk sjóðurinn greiddar 352 m.kr. frá ríkinu vegna jöfnunar á örorkubyrði milli lífeyrissjóða og hækkaði framlagið um 6,3% frá fyrra ári. Framlagið jafngildir um 31% af greiddum örorkulífeyri frá sjóðnum. Lífeyrisbyrði sjóðsins sem hlutfall af iðgjöldum var 59,5% samanborið við 56,3% á árinu 2013. Þróun lífeyrisgreiðslna undanfarin fimm ár má sjá á mynd 6, bæði á verðlagi hvers árs svo á verðlagi ársins 2014 miðað við breytingar á vísitölu neysluverðs.

1.764 821 943

1.300 1.452

1.288 1.532

2.752

1.000

LÍFEYRISGREIÐSLUR

0 <=20

21-30

31-40

41-50

51-60

61-70

Á árinu hófu 529 sjóðfélagar töku ellilífeyris, 363 einstaklingar fengu úrskurðaðan örorkulífeyri, 108 makalífeyri og 128 barnalífeyri. Þá fékk 291 einstaklingur eingreiðslu lífeyris þar sem um lítil réttindi var að ræða. Fjöldi lífeyrisþega í lok árs 2014 var 7.869 og hafði þeim fjölgað um 532 frá fyrra ári eða um 7,2%. Fjölgun lífeyrisþega undanfarin fimm ár má sjá á mynd 7.

MYND 7. FJÖLDI LÍFEYRISÞEGA TRYGGINGADEILDAR

MYND 6. LÍFEYRISGREIÐSLUR TRYGGINGADEILDAR

Á verðlagi hvers árs

2.820 1.404 1.796

2.000

2.602

3.200

1.329 1.273

3.000

2.659 3.058

4.000

fjöldi

Á verðlagi ársins 2013

m.kr

8.000

7.869

4.000 7.500

3.500 3.000

7.337 6.972

7.000

2.500 6.500

2.000 1.500

6.433

6.562

6.000

1.000 5.500

500 0

5.000

2010

2011

2012

2013

2014

2010

Á R S S K Ý R S LA

2011

2014

2012

2013

2014

9

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ÁVÖXTUN STAPA Nafnávöxtun Stapa árið 2014 nam 7,3% samanborið við 6,8% nafnávöxtun árið 2013. Raunávöxtun á sama tímabili nam 6,2% samanborið við 3,0% árið 2013. Raunávöxtun og nafnávöxtun sjóðsins undanfarin 10 ár er sýnd á mynd 8. Sé horft til lengra tímabils en eins árs, líkt og eðlilegt er í tilviki lífeyrissjóðs, er fimm ára raunávöxtun Stapa 3,6% og raunávöxtun s.l. 10 ár nemur 1,7% eins og fram kemur á mynd 9. Árleg raunávöxtun s.l. 20 ár nemur 4,2% sem er töluvert yfir 3,5% raunávöxtunarviðmiði íslenskra lífeyrissjóða.

Við stýringu eigna sjóðsins er miðað við markaðsvirði eigna í stað bókfærðs virðis sem notað er í ársuppgjöri, en þar eru skuldabréf metin á kaupávöxtunarkröfu. Tafla 1 sýnir samspil markaðs- og bókfærðrar ávöxtunar undanfarin tvö ár. Árið 2014 einkenndist af góðri ávöxtun áhættumeiri eigna, þ.e. innlendra og erlendra hlutabréfa en á sama tíma var ávöxtun skuldabréfa öllu lakari. Stapi hefur meðvitað aukið hlutfall áhættusamra eigna, einkum hlutabréfa, í safni sjóðsins undanfarin ár í því skyni að auka vænta ávöxtun. Á sama tíma hafa áhættu minni eignir í safninu, einkum skammtímaeignir, einnig verið

MYND 8. SAMANBURÐUR Á ÁRLEGRI ÁVÖXTUN ( BÓKFÆRT VIRÐI )

Raunávöxtun

Nafnávöxtun

18,7% 16,2% 14,0%

10,1% 5,3%

8,6%

6,2% 1,9%

3,5%

0,2%

5,2% 0,0%

5,3%

6,8% 3,0%

7,3% 6,2%

-0,6% -6,2%

-13,9%

2005

2006

2007

2008

2009

6,2%

4,0%

4,2% 3,6%

2,0%

1,7%

2,1%

0,0% 2014

10

2012

sl. 5 ár

sl. 10 ár

sl. 15 ár

Á R S S K Ý R S LA

2013

2014

2014

2013

Ávöxtun á markaðsvirði

6,6%

4,4%

Mismunur vegna kaupávöxtunar

1,1%

1,2%

3,5% viðmið

8,0%

6,0%

2011

TAFLA 1. MUNUR Á MARKAÐS - OG BÓKHALDSÁVÖXTUN

MYND 9. RAUNÁVÖXTUN Á ÁRSGRUNNI ( BÓKFÆRT VIRÐI )

Raunávöxtun

2010

sl. 20 ár

2014

Rekstrar- og fjármagnsgjöld

(0,2%) (0,2%)

Aðrir liðir

(0,2%)

(0,3%)

7,3%

6,8%

Nafnávöxtun ársins

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

auknar. Með þessu móti hefur sjóðurinn getað aukið áhættusamar eignir, án þess að auka áhættu sjóðsins í heild. Stapi hefur jafnan haft varfærna fjárfestingarstefnu og hefur hlutdeild hlutabréfa í eignasafni sjóðsins verið undir meðaltali íslenskra lífeyrissjóða. Slík stefna leiðir að öllu jöfnu til lakari ávöxtunar þegar áhættusamar eignir, eins og hlutabréf gera vel. Á sama hátt verður afkoman betri þegar áhættusamar eignir eiga erfitt uppdráttar. Allir eignaflokkar Stapa skiluðu jákvæðri ávöxtun á árinu 2014. Erlend hlutabréf skiluðu áberandi bestri ávöxtun á árinu eða 17,5%, sem m.a. má rekja til góðrar ávöxtunar erlendra framtakssjóða. Innlend hlutabréf í eignasafni Stapa hækkuðu um 7,2%. Af þeim hækkuðu hlutabréf sem skráð eru í Kauphöll Íslands um 8,8% en óskráði hluti eignasafnsins dró heildarávöxtun þess niður. Sé litið til framlags eignaflokka til ávöxtunar Stapa á árinu 2014 skiluðu erlend hlutabréf mestu framlagi eða 3,2% og íslensk ríkisskuldabréf koma þar á eftir. Þrátt fyrir hátt ávöxtunarframlag nam nafnávöxtun íslenskra skuldabréfa aðeins 3,6% en vegna hás vægis eignaflokksins í eignasafninu vegur ávöxtunarframlag hans þungt. Á mynd 10 má sjá nafnávöxtun eignaflokka á árinu 2014 sem og framlag þeirra til ávöxtunar Stapa.

MYND 10. NAFNÁVÖXTUN OG ÁVÖXTUNARFRAMLAG 2014 ( MARKAÐSÁVÖXTUN )

Nafnávöxtun Ríkisskuldabréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf Innlend hlutabréf Erlend skuldabréf

1,6%

3,6% 1,5%

0,1% 0,1%

4,9% 7,2% 19,2%

0,9% 0,0%

5,7%

Erlend hlutabréf

4,0%

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

4,8%

Skammtímabréf og innlán

4,4%

Á R S S K Ý R S LA

Ávöxtunarframlag

2014

17,5%

3,2% 0,2%

0,3%

11

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

INNLENDIR MARKAÐIR Hagvöxtur 2014 mældist 1,9% og er landsframleiðsla nú orðin meiri að raunvirði en hún var á árinu 2008. Jákvæður viðskiptajöfnuður stuðlaði að styrkingu krónunnar sem styrktist um 5,5% á árinu. Styrking krónunnar, lækkun olíuverðs og hóflegir kjarasamningar stuðluðu að lágri verðbólgu sem nam aðeins 0,8% árið 2014 samanborið við 4,2% árið 2013. Atvinnuleysi samkvæmt vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands hélt áfram að lækka og mældist 3,6% af mannafla í árslok samanborið við 4,4% árið 2013. Eins og áður sagði var verðlagsþróun með hagstæðasta móti á árinu 2014 eða undir neðri mörkum verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands. Í kjölfar þess lækkaði Peningastefnunefnd bankans vexti í tvígang undir lok ársins, samtals um 0,75%, og stóðu stýrivextir í 5,25% í árslok.

MYND 11. ÞRÓUN STÝRIVAXTA, ÁRSVERÐBÓLGU OG GENGISVÍSITÖLU4

Stýrivextir

Verðbólga

Gengisvísitala (h. ás)

7%

214

6%

212

5%

210

4%

208

3%

206

2%

204

1%

202

0%

200 Jan

Feb

Mars Apríl Maí

Júní

Júlí

Ágúst Sept Okt

Nóv

Des

TAFLA 2. HELSTU HAGVÍSAR 3

Árið í tölum

2014

Ýmsir hagvísar;

2013

Hagvöxtur

1,9%

3,3%

Ársverðbólga (í árslok)

0,8%

4,2%

Stýrivextir (í árslok)

5,3%

6,0%

-5,5%

-9,7%

Atvinnuleysi (% af mannafla í árslok skv. vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands)

3,6%

4,4%

Kaupmáttur ráðstöfunartekna (br. milli ársmeðaltala)

4,6%

0,7%

Viðskiptajöfnuður (% af landsframleiðslu)*

5,5%

3,0%

Undirliggjandi viðskiptajöfnuður (% af landsframleiðslu)*

4,4%

7,2%

Markaðsvirði skráðra hlutabréfa í árslok

662

536

Velta skráðra hlutabréfa

277

250

Gengisvísitala (breyting innan árs)

Virði skráðra skuldabréfa hækkaði lítillega á árinu og nam 2.009 mö.kr. í árslok 2014. Velta skráðra skuldabréfa dróst hins vegar saman um ríflega 16% milli ára og seljanleiki Skráð verðbréf (ma.kr.); þeirra þar með. Nýskráningar og hækkun hlutabréfaverðs stuðlaði að verulegri aukningu markaðsvirðis skráðra Markaðsvirði skráðra skuldabréfa í árslok 2.009 1.892 hlutabréfa á árinu og nam virði þeirra 662 mö.kr. í árslok. Velta skráðra skuldabréfa 1.533 1.822 Velta skráðra hlutabréfa jókst þó ekki að sama skapi og dróst í raun saman sem hlutfall af markaðsvirði bréfanna.

*Leiðrétt fyrir reiknuðum tekjum og gjöldum innlánsstofnana í slitameðferð og Actavis. 3. Heimild: Seðlabanki Íslands (Peningamál 2015/1), Hagstofa Íslands og Kauphöll Íslands 4. Heimild: Hagstofa Íslands og Kauphöll Íslands

12

Á R S S K Ý R S LA

2014

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 12. VELTA Á ÍSLENSKA HLUTABRÉFAMARKAÐNUM 5

Hlutabréfavelta 2013 ma. kr.

Hlutabréfavelta 2014

Hlutabréfavelta sem hlutfall af markaðsvirði 2013 (h. ás)

Hlutabréfavelta sem hlutfall af markaðsvirði 2014 (h. ás)

50

10%

45

9%

40

8%

35

7%

30

6%

25

5%

20

4%

15

3%

10

2%

5

1%

0

0% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

INNLEND HLUTABRÉF Árið 2014 var um margt viðburðaríkt ár fyrir skráð íslensk hlutabréf. Þótt velta sem hlutfall að markaðsvirði hafi lækkað lítið eitt vegna skráningar á nýjum félögum á markaðinn, hækkaði hún samt sem áður um 10% frá fyrra ári. Síðustu ár hefur heildarvelta aukist jafnt og þétt og ljóst að innlendir fagfjárfestar hafa á þeim tíma aukið verulega við innlenda hlutabréfaeign sína.

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

Hlutabréf tveggja félaga, Sjóvár og HB Granda, bættust á aðallista Kauphallar Íslands en bréfin voru tekin til viðskipta í apríl og eru nú 14 félög skráð á aðallista Kauphallarinnar. Við þessar skráningar jókst markaðsvirði íslenska hlutabréfamarkaðsins um u.þ.b. 90 ma.kr. sem samsvarar 14% aukningu frá fyrra ári.

Jafnframt var ávöxtun flestra skráðra hlutabréfa góð á árinu sem bæði má rekja til aukins áhuga fagfjárfesta og hagstæðra rekstrarskilyrða félaganna. Hækkunin var skrykkjótt og má skipta árinu í þrennt. Fyrst varð skammvinn hækkun í byrjun janúar, síðan var lækkun og mikil ládeyða í kjölfar nokkuð erfiðra uppgjöra og stórra hlutabréfaviðskipta sem virtust metta áhuga fagfjárfesta á hlutabréfum í nokkurn tíma. Um mitt ár hafði GAMMA:EQI hlutabréfavísitalan lækkað um 5,6% frá áramótum og er það í fyrsta skiptið frá 2010 sem vísitalan sýndi neikvæða ávöxtun á fyrri helmingi ársins. Hlutabréfamarkaðurinn tók í raun ekki við sér aftur fyrr en í október og en þá var viðsnúningurinn kröftugur og endaði árið á hækkunum seinustu þrjá mánuði ársins.

5. Heimild: Seðlabanki Íslands (Peningarmál 2015/1), Hagstofa Íslands og Kauphöll Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2014

13

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 13. VERÐÞRÓUN Á ÍSLENSKA HLUTABRÉFAMARKAÐNUM 20146

GAMMA: EQI 2014 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% -6% -8% -10% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

GAMMA:EQI hlutabréfavísitalan hækkaði um 7,3% á árinu (mynd 13). Mest hækkaði gengi hlutabréfa HB Granda, Össurar, Fjarskipta, N1, Nýherja og Icelandair, eins og sjá má í töflu 3. Nokkur félög lækkuðu á árinu og áttu tryggingafélögin til að mynda nokkuð erfitt uppdráttar. Auk fjárfestinga í skráðum hlutabréfum hefur sjóðurinn fjárfest nokkuð í óskráðum hlutabréfum. Með þeim hætti eykur sjóðurinn áhættudreifingu um leið og hann fær aðgang að áhugaverðum fjárfestingakostum. Þessar fjárfestingar geta verið bæði í stökum hlutafélögum og með öðrum fjárfestum í félögum utan um sameiginlegar fjárfestingar (svokallaðar framtaksfjárfestingar).

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

TAFLA 3. MARKAÐSVIRÐI Í ÁRSLOK OG VERÐBREYTINGAR FÉLAGA 2014

Félag

Markaðsvirði (ma. kr) Verðbreyting 2014

Össur hf.

164

58,6%

Icelandair Group hf.

107

20,0%

Marel hf.

102

3,8%

HB Grandi hf.

62

120,6%

Hagar hf.

47

5,3%

Eimskipafélag Íslands hf.

47

-9,5%

Vátryggingafélag Íslands hf.

23

-9,4%

Bank Nordik

22

-22,0%

Tryggingamiðstöðin hf.

20

-17,9%

Sjóvá-Almennar tryggingar hf.

19

-12,8%

Reginn hf.

19

-12,9%

N1 hf.

16

22,8%

Fjarskipti hf.

12

28,4%

2

41,9%

Nýherji hf.

GAMMA:EQI 7,3%

6. Heimild: Datamarket.com

14

Á R S S K Ý R S LA

2014

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

INNLEND SKULDABRÉF

Lækkun verðbólgu og þar með verðbólguálags7 hafði mikil áhrif á ríkisskuldabréfamarkaðinn á árinu 2014 enda eru verðtryggð skuldabréf ríflega 70% markaðarins. Framan af ári bjuggust markaðsaðilar við því að næsta breyting stýrivaxta yrði til hækkunar og fór því ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa hækkandi á þeim tíma. Vaxtalækkanir Seðlabanka Íslands undir lok ársins hleyptu hins vegar nýju lífi í skuldabréfamarkaðinn og ýttu undir aukna ávöxtun ríkisskuldabréfa, en heildarvísitala ríkisskuldabréfa

GAMMA hækkaði um 4,4% á árinu. Ávöxtun óverðtryggðra ríkisskuldabréfa var afar góð, en vísitala óverðtryggðra ríkisskuldabréfa GAMMA hækkaði um 10,3% á árinu en verðtryggðra einungis um 1,9%. Velta með íbúðabréf hélt áfram að dragast saman á árinu og nam meðalmánaðarvelta þeirra aðeins 3% á árinu af markaðsvirði, en sambærileg tala fyrir óverðtryggð ríkisskuldabréf nam 12%.

MYND 14. ÞRÓUN SKRÁÐRA RÍKISSKULDABRÉFA Í KAUPHÖLL ÍSLANDS 20148

GAMMA: Heildarvísitala

GAMMAi: Verðtryggt

GAMMAxi: Óverðtryggt

12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

MYND 15. MÁNAÐARLEG VELTA SKULDABRÉFA Í KAUPHÖLL ÍSLANDS 20149

Velta íbúðabréfa

Velta ríkisbréfa

ma. kr.

Velta íbúðabréfa sem hlutfall af markaðsvirði (h. ás)

Velta ríkisbréfa sem hlutfall af markaðsvirði (h. ás) 25%

200.000 180.000

20%

160.000 140.000

15%

120.000 100.000

10%

80.000 60.000 40.000

5%

20.000 Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

0%

7. Verðbólguálag er munurinn á milli ávöxtunarkröfu á verðtryggðum og óverðtryggðum skuldabréfum sem hafa svipaðan líftíma. Álagið segir til um væntingar markaðarins um verðbólgu litið fram á veginn. 8. Heimild: Kauphöll Íslands 9. Heimild: Kauphöll Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2014

15

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ERLENDIR MARKAÐIR Árið 2014 lituðust erlendir markaðir að miklu leyti af pólitískum átökum og aðgerðum seðlabanka. Rússland innlimaði Krímskaga sem olli verulegum skjálfta á hlutabréfamörkuðum, einkum og sér í lagi í Evrópu. Bandaríkin settu viðskiptaþvinganir á Rússa og Evrópa gerði slíkt hið sama síðla sumars sem enn jók á spennuna. Aukin áhrif vígahópa á borð við ISIS í Írak og Sýrlandi ollu einnig taugatitringi. Fyrstu viðbrögð sáust á olíuverði en fyrst um sinn var búist við minnkandi framboði þar sem ISIS hafði lagt undir sig landsvæði í Írak sem innihalda töluverðar olíulindir. Aðrir þættir vógu þó þyngra þegar kom að olíuverði Aukin olíuframleiðsla Bandaríkjanna leiddi til offramboðs á markaði. Offramboði hefur jafnan verið mætt með minnkandi framleiðslu Sádí-Arabíu, sem með því móti hefur haldið uppi verði. Sú varð þó ekki raunin nú og hélt Sádí-Arabía óbreyttri framleiðslu. Þetta leiddi til 47% lækkunar olíuverðs frá miðju ári til ársloka, sem er næstmesta lækkun olíuverðs á einu ári frá byrjun 20. aldar. Lækkandi olíuverð eykur einkaneyslu og virkar hvetjandi á hagvöxt sem að öllu jöfnu ætti að þýða hækkandi hlutabréfaverð. Hins vegar er hlutabréfaverð víðast hvar í sögulegu hámarki og áhrifin þar af leiðandi verið minni en ætla mætti undir venjulegum kringumstæðum. Lækkandi olíuverð hefur einnig áhrif til lækkunar á verðbólgu sem oftast er talið jákvætt. Það á þó ekki við um Evrópu sem glímir við hættuna á verðhjöðnun sem getur haft neikvæðar afleiðingar. Líkt og undanfarin ár hafa aðgerðir (eða aðgerðarleysi) seðlabanka mikil áhrif á markaði. Um nokkurt skeið hefur verið búist við hækkun stýrivaxta í Bandaríkjunum. Annars

staðar, til að mynda í Evrópu hafa stýrivaxtalækkanir verið á döfinni. Japanski Seðlabankinn hefur lagt áherslu á að veikja japanska jenið (JPY) í því skyni að örva útflutning og hagnað japanskra fyrirtækja. Svipaðar áherslur hafa verið í Evrópu og leið Kínverja virðist ætla sömu leið, þ.e. veikja á gengi gjaldmiðilsins til að auka samkeppnishæfni. Ljóst er þó að öll lönd geta ekki leyst sín vandamál á kostnað nágrannanna með veikingu gjaldmiðils og auknum útflutningi og áhugavert verður að sjá hverju fram vindur í þessum efnum á árinu 2015. Búast má við að pólitískir atburðir liti árið 2015, nægir þar að horfa til umleitana grískra stjórnvalda til að endursemja um skuldir landsins og kosninga í Bretlandi sem eru á dagskrá á vormánuðum. Þróun olíuverðs mun einnig hafa töluverð áhrif sem og ákvarðanir helstu seðlabanka. Stapi býst við þokkalegri ávöxtun erlendra eigna á árinu en, jafnframt má búast við töluverðum sveiflum hvort sem horft er til hlutabréfaeða skuldabréfaverðs.

MYND 16. ÞRÓUN ERLENDRA HLUTABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2014 (GRUNNMYNT ) 10

MSCI Evrópa (EUR) MSCI nýmarkaðir (USD)

MSCI N-Ameríka (USD) MSCI Japan (JPY) MSCI heimsvísitala (USD)

MSCI Asía án Japan (USD)

15% 10% 5% 0% -5% -10% -15% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

10. Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands

16

Á R S S K Ý R S LA

2014

Nóv

Des

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 17. ÞRÓUN ERLENDRA HLUTABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2014 ( ISK )11

MSCI heimsvísitala

MSCI Evrópa

MSCI Japan

MSCI nýmarkaðir

MSCI N-Ameríka

MSCI Asía án Japan

30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% -5% -10% -15% -20%

Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Heimsvísitala hlutabréfa (MSCI ACWI), mæld í bandaríkjadölum (USD), hækkaði um tæp 5% árið 2014. Markaðir áttu misjöfnu gengi að fagna. Nýmarkaðir áttu undir högg að sækja m.a. vegna lækkandi hrávöruverðs sem og styrkingar USD. N-Ameríka var hástökkvari ársins og hækkaði hlutabréfaverð þar um 12%. Góður hagvöxtur í Bandaríkjunum og aukinn hagnaður fyrirtækja hafði þar mest áhrif. Aðgerðir seðlabankans í Japan hafa haft mikil áhrif og aukið hagnað japanskra fyrirtækja í jenum talið sem hefur skilað sér í hækkandi hlutabréfaverði. Þá var ákveðið að Lífeyrissjóður japanska ríkisins (GPIF) myndi í auknu mæli fjárfesta í hlutabréfum, þ.á.m. japönskum. Það eitt og sér hefur haft og mun áfram hafa töluverð áhrif á hlutabréfaverð þar í landi. Sé horft til ávöxtunar hlutabréfavísitalna í íslenskum krónum (ISK) breytist myndin töluvert, en þá skiluðu allar vísitölurnar jákvæðri ávöxtun á árinu 2014. Ávöxtun heimsvísitölu hlutabréfa nam þannig 16% í ISK. Styrking USD gagnvart ISK hafði þar mest að segja. Hlutabréfavísitala N-Ameríka hækkaði um 24% mælt

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

í ISK og aðrar vísitölur hækkuðu einnig töluvert meira mælt í ISK en í grunnmynt þeirra eins og fram kemur á mynd 17. Þetta endurspeglar um leið að þrátt fyrir 5,5% styrkingu íslensku krónunnar á árinu, sem fyrst og fremst má rekja til styrkingar hennar gagnvart EUR vigtar styrking USD gagnvart ISK miklu meira þegar litið er til heimsvísitölu hlutabréfa. Myndræn framsetning á þróun erlendra hlutabréfavísitalna, mælt í ISK er að finna á mynd 17. Erlend skuldabréf skiluðu betri ávöxtun á árinu 2014 en almennt var búist við. Má það að mestu leyti rekja til aðgerða Seðlabanka sem keypt hafa mikið af skuldabréfum eða eins og í tilviki Evrópu, væntinga um slíkar aðgerðir. Hluta skýringarinnar er einnig að leita í breytingum á eignasamsetningu stórra fjárfesta sem minnkuðu hlutabréfaeign sína vegna þess hve verð þeirra er hátt og fjárfestu þess í stað í ríkisskuldabréfum, þrátt fyrir lága eða jafnvel neikvæða ávöxtun þessara bréfa. Fjárfesta greinir hins vegar á um hvenær ávöxtunarkrafa bréfanna muni hækka og verð þeirra þar með lækka.

11. Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2014

17

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 18. ÞRÓUN ERLENDRA SKULDABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2014 ( ISK )12

US IG (USD)

US HY (USD)

EUR IG (EUR)

EUR HY (EUR)

JPMGGBI (USD)

10% 8% 6% 4% 2% 0% -2%

Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Fyrirtækjaskuldabréf áttu þokkalegt ár að bandarískum hávaxtabréfum (US HY) undanskildum. Mikil lækkun olíuverðs hafði töluverð áhrif á eignaflokkinn þar sem stór hluti útgefanda eru fyrirtæki í orkuiðnaði. Þróun helstu skuldabréfavísitalna á árinu 2014 má sjá á mynd 18. Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Stapa eru fyrst og fremst í marksjóðum (e. Hedge funds) og fasteignasjóðum auk þess sem einn hrávörutengdan sjóð er að finna

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

í eignasafninu. Markmið safnsins er fyrst og fremst að draga úr sveiflum sem verða á erlendum skráðum verðbréfum sjóðsins án þess að það bitni á ávöxtun. Marksjóðir náðu vopnum sínum að nokkru leyti á árinu en töluverður munur var þó á ávöxtun einstakra stefna marksjóða. Breið marksjóðavísitala HFRI skilaði 3,5% ávöxtun á árinu 2014 mælt í USD eins og fram kemur á mynd 19.

MYND 19. ÞRÓUN HFRI MARKSJÓÐAVÍSITÖLU 2014 MÆLD Í USD

4,0% 3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% -0,5% -1,0% Jan

Feb

Mars Apríl

Maí

Júní

Júlí Ágúst Sept

12. Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands 13. Heimild: Hedge Fund Research, Inc.

18

Á R S S K Ý R S LA

2014

Okt

Nóv

Des

13

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

HEILDAREIGNIR Heildareignir Stapa lífeyrissjóði í árslok 2014, metnar á markaðsvirði, námu tæpum 158 mö.kr. samanborið við 146 ma.kr. í árslok 2013. Líkt og undanfarin ár voru íslensk ríkisskuldabréf stærsti eignaflokkur Stapa, þar sem 40% eigna sjóðsins er fjárfestur. Vægi erlendra hlutabréfa nam 20% og innlend hlutabréf nema í árslok rúmum 14% af eignum sjóðsins. Á árinu 2014 var lögð áhersla á að minnka eign í innlendum ríkisskuldabréfum og var söluandvirði þeirra fjárfest í innlendum hlutabréfum sem og í skammtímabréfum og innlánum. Sama var uppi á teningum erlendis, þ.e. skuldabréf voru seld í ársbyrjun og þess í stað fjárfest í erlendum hlutabréfum. Þessar áherslur hafa aukið áhættutöku sjóðsins en vænt ávöxtun áhættusamra eigna var góð fyrir árið 2014. Gengu þær væntingar að mestu eftir og ber ávöxtun ársins þess merki.

MYND 20. SAMANBURÐUR Á EIGN SJÓÐS OG SAMSETNINGU VIÐMIÐS

Stapi árslok 2014

51,5% 58,0%

Innlend skuldabréf

14,2% 11,0%

Innlend hlutabréf

Erlend skuldabréf

Eignasamsetningu Stapa samanborið við samsetningu viðmiðunarvísitölu sjóðsins í árslok 2014 má sjá á mynd 20. Eins og fram kemur á myndinni eru frávikin einna helst þau að vægi skuldabréfa er töluvert lægra en í viðmiðunarvísitölu, en vægi innlendra og erlendra hlutabréfa nokkru hærra. Í báðum tilfellum endurspeglar þessi staða mat sjóðsins á horfum í ávöxtun eignaflokka með tillit til áhættu árið 2015 eins og þau voru metin í lok árs 2014.

Viðmiðunarvísitala 2014

0,8% 2,0% 20,2% 17,0%

Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán

4,0% 5,0% 9,3% 7,0%

TAFLA 4. EIGNIR Í ÁRSLOK 2014 OG 2013 Í MA.KR. ( MARKAÐSVIRÐI )

Eignaflokkur

Eignir í árslok 2014

Hlutfall árslok 2014

Eignir árslok 2013

Hlutfall árslok 2013

Ríkisskuldabréf

63,4 40,2% 72,6 49,8%

Önnur markaðsskuldabréf

14,7

Veðskuldabréf

3,2 2,0%

Innlend hlutabréf

22,4

14,2%

Erlend skuldabréf

1,2

0,8%

Erlend hlutabréf

31,8

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

9,3%

14,1

9,7%

4,4 3,0% 14,9

10,2%

3,7

2,6%

20,2%

24,0

16,5%

6,3

4,0%

6,4

4,4%

Skammtímabréf og innlán

14,7

9,3%

5,6

3,9%

Samtals

157,7 100% 145,7

Á R S S K Ý R S LA

2014

100%

19

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

INNLEND HLUTABRÉF Í árslok 2014 nam innlend hlutabréfaeign sjóðsins 22,4 mö.kr. eða 14,2% af heildareignum samanborið við 10,2% í árslok 2013 og 4,7% í árslok 2012. Fjárfest var fyrir 6,1 ma.kr. umfram sölur á árinu í innlendum hlutabréfum, sjá töflu 5. Afkoma skráðra innlendra hlutabréfa sjóðsins var yfir viðmiði á árinu. Afkoma óskráðra hlutabréfa var einnig með ágætum, en framtaksfjárfestingar gáfu neikvæða ávöxtun. Hafa ber í huga að árleg afkoma óskráðra hlutabréfa og framtaksfjárfestinga er tormælanleg þar sem bókfært verð eignanna breytist hægt sökum fárra viðskipta eða annarra verðmyndandi upplýsinga. Innlend hlutabréf eru orðin nokkuð fyrirferðamikil í eignasafni lífeyrissjóða og álitamál hversu stóran eignarhlut sjóðirnir treysta sér til að eiga til langframa. Þó er lífeyrissjóðum að miklu leyti þrýst í þennan eignaflokk vegna þess regluverks sem þeir búa við á meðan gjaldeyrishöft ríkja. Við slíkar aðstæður getur skapast hætta á eignabólu í skráðum eignum, ekki síst þar sem fjárfestingarkostirnir eru fábrotnir. Áframhaldandi fjölgun félaga á aðallista Kauphallar er því nauðsynleg til að verðmyndun verði eðlileg. Verð innlendra hlutabréfa virðist þó standast alþjóðlegan samanburð og ekki eru greinilegar vísbendingar um eignabólu. Til að standa undir þessu verði, verða félögin að halda áfram að skila góðum rekstrarafkomu auk þess sem utanaðkomandi skilyrði þurfa að vera hagstæð. Verði stigin skref í afnámi gjaldeyrishafta á árinu getur það haft mikið að segja um verðþróun hlutabréfa enda eru þau næm fyrir miklum sviptingum í bæði verðbólgu og gengi íslensku krónunnar.

Líklegt er að skráðum fyrirtækjum munu halda áfram að fjölga í Kauphöll Íslands á árinu 2015 og hafa fasteignafélögin Eik og Reitir boðað komu sína á vordögum 2015. Einnig hefur Skipti sett stefnuna á skráningu í lok árs 2015 eða byrjun 2016.

TAFLA 5. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2014 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Nafnávöxtun

Skráð hlutabréf

10.751

1.165

5.286

17.202

8,8%

Óskráð hlutabréf

2.461

174

-228

2.407

7,7%

Framtaks- og fasteignafjárfestingar

1.731

-47

1.074

2.758

-2,1%

Samtals

20

14.943

Á R S S K Ý R S LA

2014

1.293

6.133 22.369

7,2%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

INNLEND SKULDABRÉF Innlend skuldabréfaeign sjóðsins, auk skammtímabréfa, nam tæpum 96 mö.kr. í lok árs eða sem samsvarar um 60,8% af heildareignum. Nafnávöxtun innlendra skuldabréfa nam 3,4% sem jafngildir 2,4% raunávöxtun. Skuldabréf með ábyrgð Ríkissjóðs Íslands námu í lok árs 66% af innlendri skuldabréfaeign sjóðsins sem er töluverð lækkun frá ársbyrjun. Lækkandi verðbólguálag vegna lægri verðbólgu dró verulega úr ávöxtun innlendra skuldabréfa á árinu 2014, enda mikill meirihluti skuldabréfamarkaðarins verðtryggður. Þar sem horfur eru á að 12 mánaða verðbólga hafi nú náð botni er ekki búist við að slík þróun haldi áfram. Með tilliti til þessa sjónarmiðs má ætla að horfur séu á betri ávöxtun innlendra skuldabréfa árið 2015 heldur en á nýliðnu ári. Almennt eru horfur í innlendu efnahagslífi jákvæðar og verulegur árangur hefur náðst við að koma jafnvægi á greiðslujöfnuð við útlönd undanfarin misseri. Enn bíða þó stór viðfangsefni úrlausnar á borð við næstu skref við afnám hafta, uppgjör föllnu bankanna og gerð almennra kjarasamninga. Hvert verkefni um sig getur haft veruleg áhrif á vaxta- og verðbólgustig í landinu. Af þeim sökum má búast við að ávöxtun innlendra skuldabréfa verði áfram sveiflukennd á meðan fram vindur við lausn þessara viðfangsefna. TAFLA 6. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2014 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs Ríkisskuldabréf

72.584

Önnur markaðsskuldabréf

14.060

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

2.352

410

4.356

183

Skammtímabréf og innlán

5.637

495

96.638

14.686

-1.350 3.189 8.592

3.246

Nafnávöxtun

-11.554 63.382

216

Veðskuldabréf

Samtals

Eign í lok árs

14.724

-3.903 95.981

Á R S S K Ý R S LA

2014

3,6% 1,5% 4,9% 4,4% 3,4%

21

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 21. ERLENDAR EIGNIR

ERLENDAR EIGNIR Erlendar eignir sjóðsins námu 39,4 mö. kr. í árslok 2014, sem svarar til 25,4% heildareigna. Stærsti einstaki erlendi eignastýrandinn er Blackrock Asset Management, en þar hefur Stapi fyrst og fremst fjárfest í vísitölusjóðum hlutabréfa. Næst stærsti aðilinn er State Street Global Advicers, þar er einungis fjárfest í vísitölusjóði hlutabréfa. Partners Group er þriðji stærsti erlendi eignastýrandi Stapa, þar sem 2,9% eigna er fjárfest í framtakssjóðum (e. Private Equity). Nánari upptalningu erlendra eignastýrenda, skipt eftir eignaflokkum, má sjá í töflu 7. Gjaldeyrishöftin, sem tóku gildi þann 28. nóvember 2008, gera sjóðnum ókleift að auka við erlendar eignir sínar. Einungis er heimilt að endurfjárfesta þeim eignum er hann átti við gildistöku laganna sem og að standa við erlendar skuldbindingar sem stofnað hafði verið til fyrir gildistöku þeirra.

Eignir (v. ás)

Hlutfall erlendra eigna (h. ás)

ma. kr.

180

45%

160

40%

140

35%

120

30%

100

25%

80

20%

60

15%

40

10%

20

5%

0

0% 2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

TAFLA 7. STÆRSTU EIGNASTÝRENDUR ERLENDRA EIGNA ( M.KR.)

Eignastýrendur

Eign

% af heildareignum

Erlendir hlutabréfasjóðir Blackrock Asset Management Ireland Ltd.

7.633

4,8%

State Street Global Advisors France

5.646

3,6%

Standard Life Investment Ltd.

1.011

0,6%

Vontobel Europe S.A.

903

0,6%

Aberdeen Funds

646

0,4%

Erlendir fasteignasjóðir Standard Life Investment Ltd.

761

0,5%

Stefnir hf.

439

0,3%

Aviva Investors Prop. Europe S.A.

329

0,2%

Erlendir framtakssjóðir Partners Group AG

4.551

2,9%

Adveq Management AG

1.913

1,2%

Aberdeen SVG Private Equity Advicers Ltd.

1.433

0,9%

SL Captial Partners

1.298

0,8%

889

0,6%

Intermediate Capital Managers Limited

Erlendir marksjóðir Optima Management Partners L.P.

1.930

1,2%

LGT Capital Partners (Ireland)

1.360

0,9%

Standard Life Investment Ltd.

760

0,5%

1741 Asset Management

741

0,5%

Erlendir skammtímasjóðir Blackrock Asset Management Ireland Ltd.

22

Á R S S K Ý R S LA

505

2014

0,3%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Afleiðing haftanna er sú að hlutfall erlendra eigna hefur lækkað úr 40% árið 2008 í rúmlega 25% í árslok 2014 mv. markaðsvirði eigna eins og fram kemur á mynd 21. Þrátt fyrir höftin hefur hlutur erlendra eigna aukist frá árinu 2010 sem endurspeglar góða ávöxtun þeirra undanfarin ár. Án haftanna má þó gera ráð fyrir að hlutfallið væri mun hærra en fram kemur á myndinni, þar sem erlendar eignir auka áhættudreifingu í eignasafni sjóðsins og um leið vænta ávöxtun að teknu tilliti til áhættu.

Framtaksfjárfestingar sjóðsins eru margar hverjar komnar í útgreiðsluferli og skiluðu þær tæpum 1,1 mö.kr. meiru til sjóðsins en lagt var til núverandi skuldbindinga. Til að viðhalda eignasafninu skuldbatt Stapi sig til fjárfestingar í tveimur nýjum framtakssjóðum á árinu 2014, annars vegar í Evrópu og hins vegar í Bandaríkjunum. Á fyrstu tveimur mánuðum 2015 hefur MSCI hlutabréfavísitalan hækkað um 8,9% (ISK) en hlutabréfamarkaðir hafa verið sveiflukenndir og má búast við að svo verði áfram, ekki síst í árferði þar sem hlutabréfaverð er hátt í sögulegu samhengi og lítið þarf til að breyta stefnu markaðarins.

Sé horft til áhættusjónarmiða er ljóst að áhættudreifing í eignasafni Stapa þyrfti að vera mun meiri og að núverandi fjárfestingar eru of tengdar íslenska hagkerfinu. Höftin koma í veg fyrir að verulega sé hægt að draga úr þeirri áhættu.

ERLEND SKULDABRÉF Eins og tafla 9 ber með sér skilaði erlent skuldabréfasafn Stapa 5,7% nafnávöxtun á árinu 2014. Rétt er að benda á að vægi eignaflokksins minnkaði verulega á árinu, en í ársbyrjun voru flest allar skuldabréfaeignir seldar og þess í stað fjárfest í hlutabréfum.

ERLEND HLUTABRÉF Töluvert var fjárfest í erlendum skráðum hlutabréfum á árinu eins og tafla 8 ber með sér, nettófjárfesting nam 4,2 mö.kr. en á móti voru seld erlend skuldabréf auk þess sem endurgreiðslum framtakssjóða á árinu var fjárfest í skráðum hlutabréfum.

Á fyrstu tveimur mánuðum 2015 hafa ríkisskuldabréf hækkað um 3,4% (mælt í ISK). Erfitt er að spá fyrir um framhaldið en flestir greiningaraðilar eru þó sammála um að skuldabréf muni lækka í verði næstu misserin.

Töluverðar breytingar voru gerðar á samsetningu erlendra skráðra hlutabréfa á árinu. Fjárfest var í nýjum virkum sjóði í stað sjóðs sem hafði skilað slakri ávöxtun. Eign í bandarískum hlutabréfum var aukin auk þess sem vægi japanskra hlutabréfa var aukið í lok árs og skipt var um eignastýranda nýmarkaðsbréfa.

TAFLA 8. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2014 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Skráð hlutabréf

11.118

1.974

4.180

17.272

Framtaksfjárfestingar

12.896

2.713

-1.083 14.526

21,9%

Samtals

24.014

4.688

3.097 31.799

17,5%

Nafnávöxtun 13,8%

TAFLA 9. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2014 ( M.KR.)

Eignaflokkur Ríkisskuldabréf Önnur skuldabréf Skammtímabréf Samtals

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

0 2.748 980 3.728

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

0 75

Eign í lok árs

0 0 0,0% -2.191

-5 70

Nafnávöxtun

631

6,1%

-406 569 -0,8% -2.597 1.200

Á R S S K Ý R S LA

2014

5,7%

23

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

SÉRHÆFÐAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR

TRYGGINGAFRÆÐILEGT UPPGJÖR

Sérhæfðar erlendar eignir sjóðsins samanstanda mestmegnis af marksjóðum (e. hedge funds) og fasteignasjóðum. Markmiðið með fjárfestingum í marksjóðum er fyrst og fremst að draga úr sveiflum í erlendu eignasafni sjóðsins.

Tryggingafræðilegt mat á stöðu sjóðsins var gert miðað við stöðu hans í árslok 2014. Ekki voru breytingar á lýðfræðilegum forsendum miðað við tryggingafræðilega uppgjörið árið áður. Samkvæmt matinu hefur tryggingafræðileg staða í heild batnað um 0,8% úr -4,6% í -3,8%. Áfallin staða var neikvæð um 7% en framtíðarstaða jákvæð um 1,2%. Í heild var tryggingafræðilega afkoman jákvæð um 1.489 m.kr. Batinn skýrist af góðri ávöxtun á árinu. Vegna uppgjörsreglu um að verðbréf með breytilegum tekjum skuli metin á meðalverði síðustu þriggja mánaða koma 1.507 m.kr. til lækkunar á eignum sjóðsins miðað við stöðuna um áramót. Ef ekki er tekið tillit til þessa væri tryggingafræðileg staða í heild -3,2% og áfallin staða -6,0%. Til að sjóðurinn nái jöfnuði til framtíðar litið þarf raunávöxtun hans að vera 3,7% miðað við óbreytt réttindakerfi og lýðfræðilegar forsendur. Einnig mætti ná jöfnuði milli eigna og skuldbindinga með því að lækka öll áunnin réttindi um 6,3%. Tryggingafræðilega staðan hefur batnað eftir áfallið 2008, en enn vantar nokkuð upp á að því gati sem þá myndaðist hafi verið lokað. Sérstaklega skiptir miklu hvernig farið er með áfallna stöðu verði upptaka á nýju kerfi samþykkt.

Fasteignasjóðir áttu erfitt uppdráttar og nam ávöxtun þeirra 1,9% árið 2014. Eignaflokkurinn hefur lítið vægi í eignasafni Stapa, eða sem nemur 1,2%. Hrávörusjóðir áttu erfitt ár, styrking USD hefur komið illa við hrávöruverð og árangur hrávörusjóðs Stapa ber keim af því. Hrávörumarkaðir eru í eðli sínu afar sveiflukenndir og búast má við að ávöxtun verði snöggtum betri á yfirstandandi ári. Ávöxtun marksjóða Stapa árið 2014 var ágæt, en ávöxtunin var sú besta frá árinu 2010. Engar breytingar voru gerðar á mark- og hrávörusjóðum Stapa á árinu 2014. Endurgreiðslur frá fasteignasjóðum námu tæpum 300 m.kr. á tímabilinu eins og fram kemur í töflu 10. Í upphafi árs 2015 var einum marksjóði sagt upp auk þess sem annar marksjóður er í uppsagnarferli.

MYND 22. ÞRÓUN TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU

-4,0% -6,9%

-3,8%

-4,6%

-7,5% -10,8%

2008

2009

-11,7%

2010

2011

2012

2013

2014

TAFLA 10. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN SÉRHÆFÐRA ERLENDRA FJÁRFESTINGA ÁRIÐ 2014 ( M.KR.)

Eignaflokkur

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Nafnávöxtun

Marksjóðir

3.770

417

0 4.187

11,1%

Fasteignasjóðir

1.796

29

-296 1.529

1,9%

Hrávörusjóðir Samtals

24

752 6.318

Á R S S K Ý R S LA

2014

-148 299

0 604 -19,7% -296 6.320

4,8%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

FJÁRFESTINGARSTEFNA Fjárfestingarstefna sjóðsins er mótuð árlega og yfirfarin með reglubundnum hætti á fundum stjórnar sjóðsins. Stefna sjóðsins tekur bæði til markmiða og skilgreininga um ávöxtun og áhættu fyrir sjóðinn í heild sem og einnig fyrir þá eignaflokka sem sjóðurinn fjárfestir í og einstök eignasöfn í þeim eignaflokkum. Einstök söfn geta bæði verið í stýringu hjá sjóðnum sjálfum eða verið úthýst til annarra eignastýrenda. Tryggingafræðileg staða mótar áhættuþol sjóðsins. Áhættumarkmið eru sett með tilliti til áhættuþols og fjárfestingarmarkmið taka mið af áhættumarkmiðum. Saman mynda þessi atriði fjárfestingarstefnu sjóðsins. Myndrænt má lýsa þessu svo: MYND 23. MÓTUN FJÁRFESTINGARSTEFNU, FRAMKVÆMD OG EFTIRFYLGNI

Tryggingafræðileg staða

Mótun

Áhættuþol Áhættumarkmið Fjárfestingamarkmið

Framkvæmd

Fjárfestingastefna Fjárfestingar Eftirfylgni og áhættustýring

Hjá sjóðnum starfar fjárfestingaráð sem kosið er af stjórn sjóðsins. Fjárfestingaráðið heyrir undir framkvæmdastjóra, sem ber ábyrgð á daglegum störfum þess og gilda sérstakar reglur um starfsemi ráðsins. Eignum sjóðsins er skipt í eignasöfn og er skipaður sjóðstjóri (eftirlitsmaður í tilviki útvistaðra safna) yfir hverju safni. Sjóðstjórar hafa skilgreinda heimild til viðskipta en þurfa eftir atvikum að leita samþykkis fjárfestingaráðs, framkvæmdastjóra og/eða stjórnar áður en viðskiptaákvörðun er tekin. Fjárfestingaráð skal fylgja fjárfestinga- og áhættustefnu sjóðsins í vinnu sinni. Ráðið skal fylgjast með fjármála-mörkuðum, fjárfestingarmöguleikum og áhættu í fjármálaumhverfi, framkvæma kostgæfniathuganir á fjárfestingarkostum og taka ákvarðanir um fjárfestingar. Ráðið hefur einnig eftirfylgni með fjárfestingum í eignasafni sjóðsins á

hverjum tíma og skal fylgjast með árangri fjárfestingarstarfseminnar og gefa framkvæmdastjóra og stjórn reglubundnar skýrslur um það efni. Til að takmarka áhættu, og draga úr líkum á að vöxtur eigna verði umtalsvert minni en vöxtur skuldbindinga, er eignum sjóðsins skipt upp í tvo megin flokka; tryggingaeignir og ávöxtunareignir. Tryggingaeignum er ætlað að ná a.m.k., sömu ávöxtun og skuldbindingar við flestar markaðsaðstæður, þegar litið er til eins til þriggja ára. Tryggingaeignir eru settar saman úr skuldabréfum og skammtímaeignum með ávöxtunarmarkmiði sem ætlað er að standa a.m.k. undir vexti skuldbindinga við eðlilegar markaðsaðstæður. Tryggingaeignum er þannig ætlað að tryggja að sjóðurinn eigi fyrir öllum skuldbindingum til skemmri tíma litið og minnka líkur á að til skerðinga komi á réttindum. Ávöxtunareignum er ætlað að auka ávöxtun sjóðsins umfram vöxt skuldbindinga með því að nota hluta af eignum sjóðsins til að fjárfesta í áhættusamari eignum þar sem vænt ávöxtun er hærri þegar litið er til lengri tíma. Sjóðurinn beitir þeirri reglu að draga úr áhættu (takmarka möguleika á neikvæðri ávöxtun) með því að auka hlutfall tryggingaeigna þegar tryggingafræðileg staða sjóðsins er neikvæð eða horfur eru taldar óhagstæðar. Á sama hátt er hlutfall ávöxtunareigna aukið þegar tryggingafræðileg staða er góð og líkur á skerðingum óverulegar. Á mynd 24 má sjá hvernig eignasamsetning hefur þróast í samræmi við þessa reglu undanfarin ár.

Á R S S K Ý R S LA

2014

25

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 24. HLUTFALL TRYGGINGA- OG ÁVÖXTUNAREIGNA

Í fjárfestingastefnu eru vikmörk fyrir virka stöðutöku í hverjum og einum eignaflokki skilgreind eins og sjá má í töflu 11. Sjóðurinn hefur sett sér stefnu um nýtingu vikmarka, þar sem skilgreint er hvernig brugðist skuli við þegar eignir nálgast leyfileg vikmörk. Vikmörkin eru miðuð við að sjóðurinn geti sem best nýtt sér markaðsaðstæður á hverjum tíma, án þess að farið sé út fyrir ásættanleg mörk í áhættu og að hann geti brugðist við þegar öfgakenndar aðstæður koma upp. Þá verða vikmörkin að taka mið af heimildum laga hvað varðar mögulega eignasamsetningu. Flokkun í tryggingaeignir og ávöxtunareignir og sett vikmörk setja ramma um eignasamsetningu sjóðsins. Alla þessa þætti þarf að skoða saman þegar áhættustig og leyfileg áhættutaka er skoðuð. Ákveðið var að hækka efri vikmörk vegna fjárfestinga í innlendum hlutabréfum úr 15% í 20%, en sá eignaflokkur hefur að mati sjóðsins hæsta vænta ávöxtun allra eignaflokka fyrir árið 2015. Ekki voru gerðar aðrar breytingar á vikmörkum í fjárfestingarstefnu ársins 2015. Sjóðnum er sett viðmiðunarvísitala. Vísitalan er samsett úr vísitölum einstakra eignaflokka, sem myndaðar eru úr þekktum markaðsvísitölum fyrir hvern og einn eignaflokk. Vægi hverrar undirvísitölu í hinni samsettu vísitölu tekur mið af vægi hvers eignaflokks í heildarsafni sjóðsins í upphafi árs og markmiðsstöðu eignaflokks í lok árs. Viðmiðunarvísitalan er mikilvægt tæki við stýringu á eignum sjóðsins. Með samanburði á breytingum á vísitölunni og eignasafni sjóðsins fæst hlutfallslegt mat á árangri við eignastýringuna samanborið við markaðinn á hverjum tíma, bæði hvað varðar ávöxtun og áhættu. Gerður er mánaðarlegur samanburður þannig að viðmiðunarvísitalan hefur áhrif á hegðun og afstöðu þeirra sem stýra eignum fyrir sjóðinn. Þessi samanburður leiðir einnig í ljós að hve miklu leyti má rekja árangur sjóðsins til ávöxtunar markaðarins (beta),

Tryggingaeignir 100%

42%

Ávöxtunareignir

41%

32%

21%

21%

79%

79%

Tryggingafræðileg staða 22%

24%

78%

76%

31%

38%

80% 60%

68% 58%

59%

4,3%

2,2%

69% 62%

40% 20% 0% -6,9%

-20%

-10,8% -11,7%

-7,5% -4,0% -4,6%

-3,8%

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

TAFLA 11. SKILGREIND VIKMÖRK FJÁRFESTINGARSTEFNU 2015

Eignaflokkur

Vikmörk Eðli eignaflokks

Ríkisskuldabréf

0-65% Tryggingaeign

Önnur markaðsskuldabréf

0-25%

Veðskuldabréf

0-10% Tryggingaeign

Erlend skuldabréf

0-20%

Tryggingaeign

Innlend hlutabréf

0-20%

Ávöxtunareign

Erlend hlutabréf

0-30%

Ávöxtunareign

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar 0-30%

Ávöxtunareign

Skammtímabréf og innlán

Tryggingaeign

0-30%

Tryggingaeign

fráviki í eignasamsetningu sjóðs frá viðmiði (alfa) og vali á einstökum fjárfestingarkostum (samvali bréfa). Samsetning núgildandi viðmiðunarvísitölu Stapa er sýnd í töflu 12.

TAFLA 12. SAMSETNING VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU STAPA 2015

Eignaflokkur

Heiti vísitölu

Vægi

Skýring

Innlend skuldabréf

Samsett skuldabréfavísitala

53%

GAMMAi (59%), GAMMAxi (22%),

GAMMA:CBI (19%) Innlend hlutabréf GAMMA: EQI 14% Vísitala íslenskra hlutabréfa Erlend skuldabréf

JPM Global Bond Index

1%

Alþjóðleg skuldabréfavísitala JP Morgan

Erlend hlutabréf

MSCI - ACWI

19%

Morgan Stanley heimsvísitala hlutabréfa

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

HFRI FoF Diversif. Index

5%

Breið marksjóðavísitala frá HFRI

Skammtímabréf og innlán

Samsett vísitala skammtímaeigna

8%

REIBOR1M (75%) og sparisjóðsbókarvextir

26

Á R S S K Ý R S LA

2014

skv. SÍ (25%)

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 25. LÍKINDADREIFING TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU Í LOK ÁRS 2015 SKV. SPÁ SJÓÐSINS UM ÁÆTLAÐA ÁVÖXTUN OG ÁHÆTTU EIGNAFLOKKA

2,0%

-Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum standi ekki í skilum eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega.

1,5%

- Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal breytinga á vöxtum, gengi gjaldmiðla eða virði verðbréfa.

0,5%

1,0%

5%

4%

3%

2%

1%

0%

-1%

-2%

-3%

-4%

-5%

-6%

-12%

0,0% -7%

- Lífeyristryggingaáhætta er hættan á því að skuldbindingar sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi sjóðfélaga.

-8%

Áhættu sjóðsins er skipt í eftirfarandi þætti:

Skerðingaráhætta er nokkur þar sem tryggingafræðileg staða sjóðsins var neikvæð um 3,8% í lok árs 2014. Staðan batnaði á árinu 2014 þar sem ávöxtun eigna sjóðsins var hærri en vöxtur skuldbindinga. Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997 kveða á um að sé tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð um meira en 10% verði sjóðurinn að skerða. Sama gildir ef munur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Ef spá sjóðsins samkvæmt fjárfestingarstefnu um ávöxtun og áhættu eignaflokka gengur eftir þá eru um 30% líkur á að tryggingafræðileg staða sjóðsins verði neikvæð um meira en 5% í lok árs 2015, en líkindadreifingin er sýnd á mynd 25. Mögulega þróun tryggingafræðilegrar stöðu næstu ár m.v. núverandi tryggingafræðilega stöðu (-3,8%), raunvöxt skuldbindinga (3,5%) og framtíðar raunávöxtun má sjá í töflu 13.

-9%

ÁHÆT TUSTEFNA Áhættustefnu sjóðsins er ætlað að gefa yfirlit yfir helstu áhættuþætti í rekstri sjóðsins. Áhætta er skilgreind sem hættan á atburði sem eykur marktækt líkurnar á því að sjóðurinn nái ekki markmiðum sínum til skemmri eða lengri tíma. Fjallað er um skipulag og framkvæmd áhættustýringar ásamt einstökum áhættuþáttum. Sett er fram áhættuskrá þar sem mikilvægi áhættuþátta er metið ásamt því að tilgreint er hvernig fylgst er með tilteknum áhættuþáttum í skýrslum og könnunum.

HELSTU ÁHÆT TUÞÆT TIR Í REKSTRI Hluti af áhættustefnu sjóðsins er mat á helstu áhættuþáttum í rekstri hans. Hér fyrir neðan er gerð stuttleg grein fyrir þeim þáttum sem helst þarf að fylgjast með í rekstri sjóðsins á næstunni.

-10%

Markmið áhættustýringar hjá Stapa lífeyrissjóði er að auka líkur á að starfsemi sjóðsins, þ.e. innheimta iðgjalda, ávöxtun fjármuna og útgreiðsla lífeyris, auk upplýsingaveitu sé í góðu horfi og stuðli að bættum hag sjóðfélaga. Áhættustýringin er margþætt, töluleg markmið um áhættu við ávöxtun fjármuna eru sett fram í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins, fjölmargar skýrslur sem lúta að vöktun ýmissa áhættuþátta eru unnar með reglubundnum hætti og fylgst er með hlítingu við lög, tilmæli og reglur.

-11%

ÁHÆTTUSTÝRING

TAFLA 13. MÖGULEG ÞRÓUN TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU NÆSTU ÁR

-Rekstraráhætta lítur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins, þ.e. hætta á tjóni sem rekja má til ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla, starfsmanna, upplýsingakerfa eða til ytri atburða. Í samræmi við stefnuna eru skýrslur útbúnar og lagðar fyrir stjórn svo hún geti fylgst með hinum ýmsu áhættuþáttum. Eins gerir áhættustjóri kannanir á fjölmörgum þáttum í starfsemi og leggur fyrir stjórnendur og endurskoðunarnefnd sjóðsins.

Fjöldi ára Raunávöxtun

1

2

3

4

5

6%

-2,4% -1,1% 0,3% 1,7% 3,2%

4%

-3,5% -3,2% -3,0% -2,7% -2,4%

3,5% -3,8% -3,8% -3,8% -3,8% -3,8% 3%

-4,0% -4,3% -4,6% -4,8% -5,1%

2%

-4,6% -5,3% -6,1% -6,9% -7,6%

0%

-5,6% -7,4% -9,2% -10,8% -12,5%

-2%

-6,7% -9,4% -12,1% -14,6% -16,9%

Á R S S K Ý R S LA

2014

27

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Verðbreytingaráhætta er ávallt umtalsverð hjá sjóðnum þar sem stærstur hluti eigna hans er skráður á markað og óskráðar eignir sveiflast líka í verði þó svo upplýsingar um verðbreytingar séu oft óaðgengilegar. Sjóðurinn er þó með varfærna fjárfestingarstefnu og flökt eignasafnsins í heild mældist lágt í sögulegu tilliti á árinu 2014 eða 2,6% (mælt sem 12 mánaða staðalfrávik, reiknað til árs), eins og sjá má á mynd 26. MYND 26. STAÐALFRÁVIK SJÓÐS OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU

Staðalfrávik sjóðs

Staðalfrávik vísitölu

30%

20%

10%

0% 2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verðbólguáhætta er umtalsverð þar sem einungis 43% eigna sjóðsins eru verðtryggðar með vísitölu neysluverðs en allar skuldbindingar sjóðsins eru verðtryggðar, því hafa verðhækkanir neikvæð áhrif á tryggingafræðilega stöðu sjóðsins. Niðurstöður álagsprófs sýna að ef vísitala til verðtryggingar hækkar um 10% þá versnar tryggingafræðileg staða um 3%. Lýðfræðileg áhætta íslenskra lífeyrissjóða er mikil. Við mat á tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins og þeirri réttindaávinnslu sem samþykktir kveða á um er ekki tekið tillit til þeirrar leitni sem hefur verið í lengingu lífaldurs Íslendinga undanfarna áratugi. Nú eru notaðar lífslíkur áranna 2007-2011 en ef tekið væri tillit til sænskrar spár um hækkandi lífslíkur væri tryggingafræðileg staða sjóðsins um 8-9% verri en nú er reiknað með, m.v. óbreytta upphafstöku lífeyris, þ.e. við 67 ára aldur. Nú eru í vinnslu hjá tryggingastærðfræðingum nýjar töflur um lífslíkur byggðar á reynslu áranna 2010-2014 og áætlað er að tryggingafræðileg athugun vegna 2015 verði gerð með þær töflur sem grunn og að áætlun um áframhaldandi lækkun dánartíðni verði tekin með í reikninginn.

28

Á R S S K Ý R S LA

2014

ÁHÆT TUMARKMIÐ Öllum fjárfestingum fylgir áhætta. Skilgreining á áhættuþoli, lýsing á mismunandi áhættum og þau markmið sem sett eru um áhættutöku móta markmið sjóðsins og stefnu í fjárfestingum. Á þetta bæði við um fjárfestingar í einstökum tegundum eigna og fyrir eignasafn sjóðsins í heild. Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins. Þar eru sett töluleg markmið um áhættu og skilgreint hvernig áhætta er takmörkuð með vikmörkum bæði fyrir áhættusamari eignir í heild (ávöxtunareignir) og í einstökum flokkum eigna. Þar sem tryggingafræðileg staða sjóðsins er neikvæð og nokkrar líkur á að hún verði -5% í lok árs 2015 ákvað stjórn sjóðsins að ekki skyldi auka áhættu á árinu 2015 og var markmið fyrir staðalfrávik sett lítillega lægra en fyrir árið 2014 eða 5,1% (spábil 2-9%), miðað við sögulega áhættu eignaflokka (frá 1999). Markmið sjóðsins er jafnframt að meira en 75% mánaða á árinu 2015 skili jákvæðri afkomu og að áhætta sjóðsins verði minni en markaðarins, þ.e. viðmiðunarvísitölu. Líkur á að ávöxtun ársins verði hærri en -2% eru metnar 95% og líkur á að hún verði hærri en -4% eru metnar 99%. Eignaflokkar bera með sér mismikla áhættu. Til að mynda eru hlutabréf almennt talin áhættumeiri en skuldabréf því verð þeirra sveiflast meira á mörkuðum, í takt við væntingar um afkomu og framtíðarvöxt fyrirtækja. Með því að blanda saman eignum úr ólíkum eignaflokkum eins og gert er í eignasafni Stapa minnka líkur á að eignasafnið í heild sveiflist eins mikið að markaðsvirði og hver eignaflokkur fyrir sig og þar með minnkar áhætta sjóðsins. Í fjárfestingarstefnu er gerð grein fyrir áhrifum áhættudreifingar. Á mynd 27 má sjá að með því að dreifa áhættu minnkar samanlögð áhætta eignaflokka (vigtuð með hlutdeild hvers og eins í eignasafni Stapa) um helming. Samanlögð vænt áhætta allra eignaflokkanna lækkar þannig úr 10,4% í 5,1% miðað við fjárfestingarmarkmið sjóðsins 2015.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 27. ÁÆTLAÐ FRAMLAG MISMUNANDI EIGNAFLOKKA TIL ÁHÆT TU OG ÁHRIF ÁHÆT TUDREIFINGAR

Ríkisskuldabréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán Áhættudreifing

10,4 %

Stapi

5,1 %

0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

REKSTUR Óverulegar breytingar urðu á starfseminni á árinu 2014 en þó var ráðinn til sjóðsins kynningar- og upplýsinga fulltrúi og stöðugildi fóru úr 12,4 í 13,5. Rekstrarkostnaður tryggingadeildar nam 180 m.kr. samanborið við 164 m.kr. á árinu 2013 og hækkaði því um 10% á milli ára. Fjárfestingargjöld tryggingadeildar námu 84,9 m.kr. samanborið við 73,7 m.kr. á árinu 2013 og hækkuðu því um ríflega 15% milli ára. Þróun heildarkostnaðar sjóðsins, sem hlutfall af eignum, síðustu fimm ár má sjá á mynd 28. M Y N D 28. ÞRÓUN HEILDARKOSTNAÐAR

Heildarkostnaður

Hlutfall án skatts

0,22%

0,15%

2010

0,17%

0,18%

0,18%

2012

2013

2014

0,14%

2011

Á R S S K Ý R S LA

2014

29

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

SÉREIGN

IÐGJÖLD

Séreignadeildin býður uppá þrjú ávöxtunarsöfn, með mismunandi áhættu. Safn I / Varfærna safnið hefur að markmiði að ná öruggri ávöxtun til lengri tíma litið, með hóflegri áhættu. Safnið er að stórum hluta fjárfest í skuldabréfum, einkum íslenskum ríkisskuldabréfum. Fjárfest er í markaðsverðbréfum þannig að ávöxtun safnsins sveiflast í takt við sveiflur á markaði. Safn II / Áræðna safnið er áhættusamara safn með meiri heimildum til fjárfestinga í hlutabréfum og erlendum verðbréfum. Markmið safnsins er að hámarka ávöxtun til lengri tíma litið. Safnið er fjárfest í markaðsverðbréfum og má búast við nokkrum sveiflum í ávöxtun þess. Safn III / Innlánasafnið er alfarið ávaxtað í innlánum. Það er áhættuminnsta safnið þar sem sveiflur í ávöxtun eru í lágmarki. Ávöxtun safnsins mun að mestu taka mið af breytingum á verðbólgu og vaxtakjörum innlánastofnanna. Safn IV / Húsnæðissafnið er fyrir þá sjóðfélaga sem vilja ráðstafa sparnaði sínum inn á húsnæðislán. Safnið hefur ekki eiginlega fjárfestingarstefnu en eignir þess eru ávaxtaðar á óverðtryggðum bankareikningi.

LÍFEYRISMÁL OG SÉRSTÖK ÚTGREIÐSLA Útgreiðslur úr séreignardeild bæði vegna lífeyris og sérstakrar útborgunar, námu 244 m.kr. samanborið við 232 m.kr. árið áður. Heimild til sérstakrar útgreiðslu séreignarsparnaðar var í gildi til ársloka og var hámarksúttektarheimild 9 m.kr. Á mynd 30 má sjá þróun á lífeyrisgreiðslum og sérstakri útgreiðslu á síðustu fimm árum.

MYND 30. GREIÐSLUR SÉREIGNARDEILDAR

Lífeyrir

Sérstök úttekt séreignar

m.kr

300

MYND 29. IÐGJÖLD SÉREIGNARDEILDAR

Á verðlagi hvers árs

Iðgjöld til séreignardeildar jukust nokkuð frá fyrra ári. Þannig námu iðgjöldin samtals 185 m.kr. samanborið við 94 m.kr. á árinu 2013. Munar þar m.a. um breytingu sem varð á miðju ári 2014 en þá var heimild til frádráttar á framlagi launþega í séreignarsparnað frá tekjuskattstofni hækkuð úr 2% í 4%. Þá voru réttindaflutningar til og frá sjóði jákvæðir um 15,9 m. kr. á árinu en voru neikvæðir á árinu 2013 um 44,6 m.kr. Þróun iðgjalda séreignardeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 29, bæði á verðlagi hvers árs svo og á verðlagi ársins 2014 miðað við breytingar á launavísitölu.

Á verðlagi ársins 2014 250

m.kr. 250

200

200 150

150 100

100 50

50

0

0 2010

30

2011

2012

2013

Á R S S K Ý R S LA

2014

2014

2010

2011

2012

2013

2014

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

EIGNIR Sjóðurinn býður upp á fjögur söfn í séreignardeild. Ólík markmið safnanna um ávöxtun og áhættu er ætlað að endurspegla ólíkar þarfir sjóðfélaga. Áræðna safnið (Safn II) er einkum ætlað yngri sjóðfélögum sem þola nokkrar sveiflur í ávöxtun á meðan Innlánasafnið (Safn III) er einkum ætlað sjóðfélögum sem nálgast lífeyrisaldur og sækjast því eftir stöðugri ávöxtun. Varfærna safnið (Safn I) er fyrir sjóðfélaga sem vilja tryggja jafna og stöðuga ávöxtun, með hóflegri áhættu. Húsnæðissafnið er nýjasta safnið (Safn IV) og er til að taka á móti iðgjöldum sem ætluð eru til innborgana á húsnæðislán í samræmi við heimildir stjórnvalda þar um. Ákveðið var að stofna sérstakt safn vegna þessa, þannig að tíðar inn- og útgreiðslur vegna þessa hefðu ekki áhrif á ávöxtun annarra safna. Í söfnunum er lögð áhersla á að fjárfesta í vel seljanlegum eignum og kveður fjárfestingarstefna þeirra á um að söfnin skulu alltaf hafa nægjanlegt laust fé eða vel seljanlegar eignir til að anna mögulegu útflæði næstu tveggja mánaða. Aukinheldur skal hlutfall auðseljanlegra eigna aldrei vera minna en 25% af heildareignum safna. Söfnin eru gerð upp á markaðsvirði og hafa daglegt gengi. TAFLA 14. FJÁRFESTINGARHEIMILDIR SÉREIGNASAFNA ÁSAMT EIGNASAMSETNINGU Í ÁRSLOK 2014

Safn I

Safn II

Samsetning í árslok 2014

Vikmörk

Safn III

Samsetning Vikmörk í árslok 2014

64% 0-100%

Samsetning Vikmörk í árslok 2014

Innlend skuldabréf

0-100%

- Innlend ríkisskuldabréf

0-100%

0-80%

- Traust innlend markaðs sk.br

≥ 65% 0-20%

0-20%

Skammtímabréf og innlán

0-100%

0-100%

- Skammtímasjóðir

0-25%

0-40%

- Verðtryggð lán

0-100%

0-80%

0-100%

- Óverðtryggð lán

0-100%

0-80%

0-100%

Innlend hlutabréf

0-20%

16%

0-20%

21%

Erlend verðbréf

0-30%

10%

0-50%

30%

- Erlend hlutabréf

≤ 35% 0-20%

0-40%

- Erlend skuldabréf

0-20%

0-20%

10%

- Erlend skammtímabréf

0-20%

- Erlendir marksjóðir

0-20%

Safn IV

44%

Samsetning Vikmörk í árslok 2014

≥ 40% 5%

0-100%

100%

100%

100%

100%

≤ 60%

Á R S S K Ý R S LA

2014

31

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ÁVÖXTUN SÉREIGNASAFNA

MYND 31. SAMANBURÐUR ÁVÖXTUNAR SAFNA OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU 2014

Nafnávöxtun safns

Öllum séreignarsöfnunum eru sett markmið um ávöxtun og áhættu og skilgreindar eru viðmiðunarvísitölur fyrir hvert safn samkvæmt töflu 15. Ekki var búin til sérstök fjárfestingarstefna fyrir Safn IV þar sem gert er ráð fyrir því að iðgjöld sem beint er í þennan farveg staldri aðeins stutt við á reikningi safnsins.

Breyting viðmiðunarvísitölu

9,0% 8,0%

8,0%

7,7%

7,0% 6,0%

5,8%

5,3%

5,0%

4,6%

4,5%

3,9%

4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% Safn I

Safn II

Safn III

Safn IV

Ávöxtun áhættumeiri séreignarsafna (Safn I og Safn II) árið 2014 var umfram ávöxtun viðmiða þeirra á árinu og var ávöxtun allra safna viðunandi að teknu tilliti til ávöxtunarmarkmiða (sjá mynd 31). Erlend og innlend hlutabréf ásamt óverðtryggðum ríkisskuldabréfum voru þeir eignaflokkar sem skiluðu söfnunum bestri ávöxtun á árinu. Umfram ávöxtun Áræðna og Varfærna safnsins má að mestu rekja til yfirvigtar í innlendum hlutabréfum. Öll ávöxtun í Innlánasafninu er tilkomin vegna ávöxtunar í innlánum og skammtímabréfum. Í 14 ár af 16 ára sögu Varfærna og Áræðna safnsins hefur árangur þeirra verið umfram viðmiðunarvísitölu.

TAFLA 15. MARKMIÐ UM ÁVÖXTUN OG ÁHÆT TU ÁSAMT SAMSETNINGU VIÐMIÐS 2015

Safn I

Safn II

Safn III

Markmið um ávöxtun

5-9%

8-13%

3-5%

Markmið um áhættu

4-8%

7-14%

1-3%

Safn IV

Viðmiðunarvísitala Innlend skuldabréf

75%

50%

Skammtímabréf og innlán

10%

5%

Innlend hlutabréf

5%

10%

Erlend hlutabréf

10%

20%

Erlend skuldabréf

32

Á R S S K Ý R S LA

15%

2014

100%

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Á R S S K Ý R S LA

2014

33

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LOKAORÐ Rekstur Stapa lífeyrissjóðs gekk vel á árinu 2014. Sjóðurinn náð þeim ávöxtunarmarkmiðum sem sett eru fyrir tryggingadeild sjóðsins og öll séreignarsöfnin skiluðu góðri afkomu. Rekstur sjóðsins er í föstum skorðum og áhættustýring og innra eftirlit er öflugt. Verulega hefur verið dregið úr óvissu í eignasafni sjóðsins eftir að hann náði samkomulagi um uppgjör afleiðusamninga og skuldajöfnuð vegna þeirra í byrjun apríl 2013 og mun það mál því ekki hafa neikvæð áhrif á afkomu hans til framtíðar litið. Mikil vinna fór á árinu í undirbúning og tillögugerð vegna upptöku á nýju réttindakerfi. Með upptöku þess er stefnt að því að jafnvægi milli eigna og skuldbindinga sé sem best á hverjum tíma. Það er einnig von stjórnar sjóðsins að auðveldara verði að skilja hvernig lífeyrisréttindin myndast í nýju kerfi, hver kostnaður áfallatryggingar er og að afkoma lífeyrisþega verði tryggari. Gangi þau áform eftir er til mikils unnið. Að lokum vill stjórnin þakka framkvæmdastjóra og starfsmönnum gott samstarf á árinu. Sömu þakkir eru færðar til lífeyrisþega, sjóðfélaga og launagreiðenda sjóðsins.

Á R S S K Ý R S LA

2014

35

ÁRSREIKNINGUR

ÁRSREIKNINGUR 2014

2

Skýrsla stjórnar Árið 2014 var gott rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Lítil verðbólga einkenndi árið sem hafði jákvæð áhrif á afkomuna og náði sjóðurinn ávöxtunarmarkmiðum sínum. Sjóðurinn hélt áfram að auka vægi eigna, sem líklegar eru til að gefa hærri ávöxtun en ríkistryggð skuldabréf til lengri tíma litið, í eignasafni sjóðsins. Þetta eykur áhættu í eignasafni hans en vonast er til að líkurnar á því að eignir ávaxtist þannig að þær nái að standa undir aukningu skuldbindinga, aukist einnig, svo ekki þurfi að koma til skerðingar á réttindum. Lífeyrissjóðum eru sett krefjandi markmið og ströng skilyrði um ávöxtun eigna og áhættutöku, sem getur verið erfitt að uppfylla á þeim tímum þegar áhættulitlar eignir gefa af sér ónóga ávöxtun til að standa undir vexti skuldbindinga. Sjóðurinn gerir ráð fyrir að ávöxtun á árinu 2015 nái að standa undir aukningu skuldbindinga. Það er þó háð markaðsaðstæðum.

Á árinu 2014 greiddu 18.855 sjóðfélagar hjá 2.692 launagreiðendum iðgjöld til Tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 6.834 millj. kr. Iðgjöld til Tryggingadeildar voru 6.665 millj. kr. og hækkuðu um 5,5% frá fyrra ári en iðgjöld til Séreignardeildar hækkuðu um 21,8% milli ára og voru 169 millj. kr. Fjöldi virkra sjóðfélaga þ.e. sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með reglubundnum hætti í mánuði hverjum var 13.073 hjá Tryggingadeild og 714 hjá Séreignardeild. Heildarlífeyrisgreiðslur Tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 4.082 millj. króna og hækkuðu um 11,2% frá fyrra ári. Ellilífeyrir nam 2.675 millj. kr. örorkulífeyrir nam 1.145 millj. kr., makalífeyrir nam 215 millj. kr. og barnalífeyrir 47 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr Séreignardeild 244 millj. kr. Þar af var sérstök útborgun séreignar skv. lögum 126 millj. króna. Lífeyrisþegar í árslok voru 7.869. Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2014 var 194 millj. kr. Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,12%. Stöðugildi á árinu voru 13,5 og námu heildar launagreiðslur 133 millj. kr. á árinu. Hrein eign Tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 152.360 millj. króna og hækkaði um 9,4% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 7,3% og raunávöxtun 6,2%. Hrein eign Séreignardeildar var 4.404 millj. kr. og hækkaði um 5,6% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp á þrjár ávöxtunarleiðir, Safn I, Safn II og Safn III og var hrein raunávöxtun leiðanna 4,7%, 6,9%, og 2,8% á árinu. Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu Tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2014. Tryggingafræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.488,9 millj. kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð í árslok um 9.919,3 millj. kr. eða 3,8%. Stjórn Stapa lífeyrissjóðs og framkvæmdastjóri staðfesta hér með ársreikning 2014 með áritun sinni. Akureyri, 9. mars 2015 Stjórn: Ágúst Torfi Hauksson

Björn Snæbjörnsson

Erla Jónsdóttir

Huld Aðalbjarnardóttir

Kristín Halldórsdóttir

Sverrir Mar Albertsson

Unnur Gréta Haraldsdóttir

Þórarinn Sverrisson

Framkvæmdastjóri: Kári Arnór Kárason

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

Á R S S K Ý R S LA

2014

39

ÁRSREIKNINGUR 2014

3

Áritun óháðra endurskoðenda Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Stapa lífeyrissjóðs fyrir árið 2014. Ársreikningurinn hefur að geyma skýrslu stjórnar, yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris, efnahagsreikning og yfirlit um sjóðstreymi fyrir sjóðinn í heild og deildir hans, auk upplýsinga um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar, ásamt kennitölum.

Ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra á ársreikningnum

Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða. Stjórn og framkvæmdastjóri eru einnig ábyrg fyrir því innra eftirliti sem nauðsynlegt er varðandi gerð og framsetningu ársreiknings, þannig að hann sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka.

Ábyrgð endurskoðenda

Ábyrgð okkar felst í því áliti sem við látum í ljós á ársreikningnum á grundvelli endurskoðunarinnar. Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Samkvæmt þeim ber okkur að fara eftir settum siðareglum og skipuleggja og haga endurskoðuninni þannig að nægjanleg vissa fáist um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka. Endurskoðun felur í sér aðgerðir til staðfestingar á fjárhæðum og skýringum í ársreikningnum. Val endurskoðunaraðgerða byggir á faglegu mati endurskoðandans, meðal annars á þeirri hættu að verulegir annmarkar séu á ársreikningnum, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka. Við áhættumatið er tekið tillit til þess innra eftirlits sjóðsins sem varðar gerð og framsetningu ársreikningsins, til þess að skipuleggja viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki til þess að gefa álit á virkni innra eftirlits sjóðsins. Endurskoðun felur einnig í sér mat á þeim reikningsskilaaðferðum og matsaðferðum sem stjórnendur nota við gerð ársreikningsins sem og mat á framsetningu hans í heild. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á.

Álit

Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu sjóðsins á árinu 2014, efnahag hans 31. desember 2014 og breytingu á handbæru fé á árinu 2014, í samræmi við lög um ársreikninga og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða. Ábending Án þess að gera um það fyrirvara í áliti okkar viljum við vekja athygli á skýringu nr. 3.2 sem fjallar m.a. um mat og framsetningu skulda tengdum afleiðusamningum. Óvissa er um endanlega niðurstöðu og uppgjör þessara samninga.

Akureyri, 9. mars 2015

Deloitte ehf.

Knútur Þórhallsson endurskoðandi

Ragnar Jóhann Jónsson endurskoðandi

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014 Á R S S K Ý R S LA

40

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

4

Áritun tryggingastærðfræðings

Til stjórnar og fulltrúaráðs Stapa lífeyrissjóðs Undirritaður hefur metið lífeyrisskuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2014. Matið er framkvæmt í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998 um tryggingafræðilegar athuganir á lífeyrissjóðum og forsendur fyrir þeim og leiðbeinandi reglur Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga um tryggingafræðilegt mat á stöðu lífeyrissjóða.

Forsendur sem miðað er við eru m.a. lífslíkur áranna 2007‐2011, meðalörokulíkur íslenskra lífeyrissjóða og 3,5% vexti p.a. Yfirlit yfir helstu niðurstöður matsins er að finna í skýringu nr. 15. Skuldbindingar sjóðsins eru reiknaðar á grundvelli upplýsinga úr iðgjalda‐ og lífeyrisbókhaldi sjóðsins um áunnin réttindi virkra og óvirkra sjóðfélaga skipt eftir aldri þeirra og lífeyrisgreiðslur til einstakra sjóðfélaga í árslok 2014. Miðað er við réttindaákvæði í samþykktum sjóðsins. Í matinu eru reiknaðar út áfallnar skuldbindingar vegna þeirra sjóðfélaga, sem þegar eiga réttindi í sjóðnum og áætlaðar framtíðarskuldbindingar vegna þeirra iðgjalda, sem ætla má að virkir sjóðfélagar greiði til sjóðsins þar til þeir hefja töku lífeyris. Þessi áætluðu framtíðariðgjöld svo og áætlaður rekstrarkostnaður og fjármagnsgjöld í framtíðinni eru núvirt miðað við árslok 2014. Þá er í matinu tekið tillit til endurmats á skuldabréfaeign sjóðsins, en hún hefur verið núvirt miðað við sömu ávöxtunarkröfu og skuldbindingarnar eða 3,5%. Ennfremur er bókfært virði markaðseigna fært til meðalmarkaðsverðs síðustu þriggja mánaða ársins. Niðurstaða athugunarinnar er sú að skuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs eru 3,8% umfram eignir að meðtöldu verðmæti iðgjalda í hlutfalli af skuldbindingum.

Reykjavík, 9. mars 2015

Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

Á R S S K Ý R S LA

2014

41

ÁRSREIKNINGUR 2014

5

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2014 Skýringar

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga.................................................................................. Iðgjöld launagreiðenda......................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur................................................... Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði............................................ Iðgjöld

2.2

2014

2013

2.225.369 4.608.840 ( 24.967) 352.268 7.161.511

2.090.737 4.363.641 ( 56.335) 331.258 6.729.301

4.325.901 ( 2.754) 72.218 4.395.366

3.902.746 ( 3.365) 67.176 3.966.557

1.324.029 845 9.665.150 ( 207.269) 10.782.755

1.982.613 63 7.392.834 ( 35.183) 9.340.326

Lífeyrir Lífeyrir................................................................................................... Umsjónarnefnd eftirlauna..................................................................... Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris......................................... Lífeyrir

4

2.3

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum......................................................................... Tekjur af húseign................................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur................................................................. Niðurfærsla verðbréfa........................................................................... Fjárfestingartekjur

5 6 11 2.4

Fjárfestingargjöld Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður ......................................................

7

91.864

80.568

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður ...................................................... Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2.5

194.160 286.025

177.592 258.160

13.262.875

11.844.910

Hrein eign frá fyrra ári...........................................................................

143.501.472

131.656.561

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

156.764.347

143.501.472

Rekstrarkostnaður

Hækkun á hreinni eign á árinu

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 42

Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

6

Efnahagsreikningur 31. desember 2014 Skýringar

2014

2013

60.800 64.129.472 77.598.745 1.387.478 2.762.990 145.939.486

62.400 50.209.428 85.111.074 1.356.545 2.739.079 139.478.526

666.592 38.802 705.394

655.545 25.099 680.645

501 10.995.866 10.996.367

1.324 4.218.228 4.219.551

157.641.247

144.378.722

830.365 46.535 876.900

830.365 46.885 877.250

156.764.347

143.501.472

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir.................................................................................. Verðbréf með breytilegum tekjum....................................................... Verðbréf með föstum tekjum............................................................... Veðlán................................................................................................... Bankainnstæður.................................................................................... Fjárfestingar

8 9 10 10 2.8

Kröfur Kröfur á launagreiðendur...................................................................... Aðrar kröfur.......................................................................................... Kröfur

2.2

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir ................................................................................. Sjóður og veltiinnlán............................................................................. Aðrar eignir

8

Eignir samtals

Skuldir Skuldir við lánastofnanir....................................................................... Aðrar skuldir......................................................................................... Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris

3, 13 13

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

2014

43

ÁRSREIKNINGUR 2014

7

Sjóðstreymi ársins 2014 2014

2013

7.150.464 5.232.041 2.882.798 16.803.996 18.514.432 50.583.730

6.684.612 5.836.716 2.866.584 17.167.040 21.628.936 54.183.888

4.395.366 91.617 193.585 350 4.680.918

3.966.557 80.321 177.016 561.903 4.785.798

45.902.813

49.398.091

24.803.902 14.297.362 23.911 39.125.176

22.260.243 27.281.208 13.534 49.554.985

6.777.637

( 156.893)

4.218.228 10.995.866

4.375.121 4.218.228

Inngreiðslur Iðgjöld................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................ Afborganir verðbréfa............................................................................ Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................ Seld verðbréf með föstum tekjum........................................................

Útgreiðslur

Lífeyrir................................................................................................... Fjárfestingargjöld.................................................................................. Rekstrarkostnaður án afskrifta.............................................................. Aðrar útgreiðslur...................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum....................................... Kaup á verðbréfum með föstum tekjum............................................... Hækkun á bankainnstæðum.................................................................

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ........................................................... Sjóður og veltiinnlán í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 44

Á R S S K Ý R S LA Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

2014

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2014

8

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2014 Tryggingadeild 2014

2013

2.137.793 4.527.310 ( 40.899) 352.268 6.976.472

2.028.031 4.287.483 ( 11.709) 331.258 6.635.063

4.081.557 ( 2.754) 72.218 4.151.022

3.670.742 ( 3.365) 67.176 3.734.553

1.273.846 845 9.402.058 ( 207.269) 10.469.479

1.829.379 63 7.215.305 ( 35.183) 9.009.563

84.917

73.750

180.055 264.972

163.749 237.499

13.029.957

11.672.574

139.329.934

127.657.360

152.359.891

139.329.934

Skýringar

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga.................................................................................. Iðgjöld launagreiðenda.......................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur.................................................... Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði............................................. Iðgjöld

2.2

Lífeyrir Lífeyrir................................................................................................... Umsjónarnefnd eftirlauna..................................................................... Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris......................................... Lífeyrir

4

2.3

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.......................................................................... Tekjur af húseign................................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur................................................................. Niðurfærsla verðbréfa........................................................................... Fjárfestingartekjur

5 6 11 2.4

Fjárfestingargjöld Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður.......................................................

Rekstrarkostnaður

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður....................................................... Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2.5

Hækkun á hreinni eign á árinu Hrein eign frá fyrra ári...........................................................................

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

45

ÁRSREIKNINGUR 2014

9

Efnahagsreikningur 31. desember 2014 Tryggingadeild Skýringar

2014

2013

60.800 62.362.961 75.574.785 1.387.478 2.156.969 141.542.993

62.400 48.354.100 83.273.166 1.356.545 2.241.026 135.287.238

658.630 38.802 697.432

645.951 54.422 700.373

501 10.995.866 10.996.367

1.324 4.218.228 4.219.551

153.236.791

140.207.162

830.365 46.535 876.900

830.365 46.863 877.228

152.359.891

139.329.934

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir.................................................................................. Verðbréf með breytilegum tekjum........................................................ Verðbréf með föstum tekjum................................................................ Veðlán................................................................................................... Bankainnstæður.................................................................................... Fjárfestingar

8 9 10 10 2.8

Kröfur Kröfur á launagreiðendur...................................................................... Aðrar kröfur........................................................................................... Kröfur

2.2

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir.................................................................................. Sjóður og veltiinnlán.............................................................................. Aðrar eignir

8

Eignir samtals

Skuldir Skuldir við lánastofnanir........................................................................ Aðrar skuldir.......................................................................................... Skuldir

3, 13 13

Hrein eign til greiðslu lífeyris Mat á áunnum lífeyrisskuldbindingum

15

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 46

Á R S S K Ý R S LA Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

10

Sjóðstreymi ársins 2014 Tryggingadeild 2014

2013

6.963.618 5.194.130 2.882.798 15.657.698 17.409.498 48.107.742

6.584.847 5.809.850 2.866.584 14.445.008 20.871.054 50.577.344

4.151.022 84.670 179.480 ( 28.820) 4.386.352

3.734.553 73.503 163.173 561.903 4.533.132

43.721.390

46.044.212

24.376.846 12.650.962 (84.057) 36.943.752

19.667.493 26.520.077 13.534 46.201.104

6.777.638

( 156.892)

4.218.228 10.995.866

4.375.121 4.218.228

Inngreiðslur Iðgjöld................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................ Afborganir verðbréfa............................................................................. Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................. Seld verðbréf með föstum tekjum.........................................................

Útgreiðslur

Lífeyrir................................................................................................... Fjárfestingargjöld.................................................................................. Rekstrarkostnaður án afskrifta.............................................................. Aðrar útgreiðslur...................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum........................................ Kaup á verðbréfum með föstum tekjum................................................ Hækkun (lækkun) bankainnstæðna.......................................................

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ........................................................... Sjóður og veltiinnlán í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

Á R S S K Ý R S LA

2014

47

ÁRSREIKNINGUR 2014

11

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2014 Séreignardeild 2014

2013

2.2

87.576 81.530 15.932 185.038

62.706 76.158 ( 44.626) 94.238

4 2.3

244.343 244.343

232.004 232.004

5 6 2.4

50.183 263.092 313.275

153.233 177.530 330.763

6.947

6.818

14.105 21.052

13.843 20.661

232.918

172.336

4.171.537

3.999.201

4.404.456

4.171.537

Skýringar

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga.................................................................................. Iðgjöld launagreiðenda.......................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur.................................................... Iðgjöld

Lífeyrir Lífeyrir................................................................................................... Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.......................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur................................................................. Fjárfestingartekjur

Fjárfestingargjöld Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður.......................................................

Rekstrarkostnaður

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður....................................................... Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2.5

Hækkun á hreinni eign á árinu Hrein eign frá fyrra ári...........................................................................

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 48

Á R S S K Ý R S LA

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

12

Efnahagsreikningur 31. desember 2014 Séreignardeild Skýringar

2014

2013

1.766.511 2.023.961 606.021 4.396.493

1.855.327 1.837.908 498.053 4.191.288

7.962 7.962

9.595 9.595

4.404.456

4.200.883

0 0

29.345 29.345

4.404.456

4.171.537

Eignir Fjárfestingar Verðbréf með breytilegum tekjum........................................................ Verðbréf með föstum tekjum................................................................ Bankainnstæður.................................................................................... Fjárfestingar

9 10 2.8

Kröfur Kröfur á launagreiðendur...................................................................... Kröfur

2.2

Eignir samtals

Skuldir Aðrar skuldir.......................................................................................... Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

49

ÁRSREIKNINGUR 2014

13

Sjóðstreymi ársins 2014 Séreignardeild 2014

2013

186.846 37.911 1.146.298 1.104.934 2.475.989

98.765 26.866 2.722.032 757.882 3.605.545

244.343 6.947 14.105 29.170 294.566

232.004 6.818 13.843 0 252.666

2.181.423

3.352.880

427.056 1.646.400 107.968 2.181.424

2.592.749 761.131 0 3.353.880

Hækkun á sjóði og veltiinnlánum

0

0

Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ........................................................... Sjóður og veltiinnlán í árslok

0 0

0 0

Inngreiðslur Iðgjöld................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................ Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................. Seld verðbréf með föstum tekjum........................................................

Útgreiðslur

Lífeyrir................................................................................................... Fjárfestingargjöld.................................................................................. Rekstrarkostnaður án afskrifta.............................................................. Aðrar útgreiðslur...................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum....................................... Kaup á verðbréfum með föstum tekjum............................................... Hækkun á bankainnstæðum.................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 50

Á R S S K Ý R S LA

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

14

Skýringar 1. Upplýsingar um sjóðinn Hlutverk Stapa lífeyrissjóðs er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri samkvæmt ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Sjóðurinn er lífeyrissjóður fyrir launafólk sem aðild eiga að stéttarfélögum verkafólks á Norður‐ og Austurlandi og nær starfsvæði sjóðsins frá Hrútafirði í vestri að Hornafirði í austri. Sjóðurinn starfar samkvæmt samþykktum sjóðsins sem staðfestar eru af fjármálaráðuneytinu í samræmi við lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.

2. Yfirlit um helstu reikningsskilaaðferðir 2.1 Grundvöllur reikningsskila Ársreikningurinn er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða. Hann er byggður á kostnaðarverðsreikningsskilum að öðru leyti en því að skráð hlutabréf, hlutdeildarskírteini og afleiðutengd skuldabréf eru færð á markaðsverði. Ársreikningurinn er í íslenskum krónum og eru fjárhæðir sýndar í þúsundum króna. Við gerð ársreikningsins þurfa stjórnendur að meta ýmis atriði og gefa sér forsendur um mat á eignum, skuldum, tekjum og gjöldum. Þó svo mat þetta sé samkvæmt bestu vitund stjórnenda geta raunveruleg verðmæti þeirra liða sem þannig eru metnir reynst önnur en niðurstaða samkvæmt matinu. 2.2 Iðgjöld Iðgjöld eru tekjufærð eftir skilagreinum sem borist hafa sjóðnum. Jafnframt er áætlað fyrir ógreiddum iðgjöldum í lok árs og er áætlunin byggð á skilum iðgjalda á undanförnum árum. Ógreidd iðgjöld í lok árs eru eignfærð í efnahagsreikning sem kröfur á launagreiðendur. Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði er hluti af tryggingagjaldi vegna launa en framlaginu er ætlað að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. 2.3 Lífeyrir Undir lífeyri falla greiðslur sjóðsins til sjóðfélaga og skiptast þær í ellilífeyri, makalífeyri, örorkulífeyri og barnalífeyri en á móti eru þar greiðslur frá Umsjónarnefnd eftirlauna. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris er vegna örorkumats auk lögbundins framlags til Virk starfsendurhæfingarsjóðs en lífeyrissjóðir greiða gjald þangað sem svarar 0,13% af samanlögðum iðgjaldastofni allra sjóðfélaga í tryggingadeild. 2.4 Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum Undir tekjur af eignarhlutum er færður arður af hlutabréfaeign. Ennfremur breytingar á gengi skráðra hlutabréfa og gengismunur ef eignir eru skráðar í erlendum gjaldmiðlum og hagnaður eða tap af sölu hlutabréfa. Tekjur af húseign Tekjur og gjöld vegna rekstrar húseignar í eigu sjóðsins falla undir tekjur af húseign. Vaxtatekjur og gengismunur Undir vaxtatekjur og gengismun falla vaxtatekjur, verðbætur og gengismunur af verðbréfum með föstum tekjum, veðlánum og bankainnstæðum. Einnig fellur undir þennan lið gengismunur af verðbréfum með föstum tekjum og bankainnstæðum sem eru í erlendum gjaldmiðlum sem og breytingar á verði eða söluhagnaður/‐tap af hlutdeildarskírteinum og afleiðusamningum. 2.5 Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður Undir skrifstofu‐ og stjórnunarkostnað fellur allur kostnaður við rekstur sjóðsins, svo sem laun og launatengd gjöld, rekstur fasteignar og annar rekstarkostnaður. Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður sem tengist eignaumsýslu er færður sérstaklega undir liðnum fjárfestingargjöld. 2.6 Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir Varanlegir rekstrarfjármunir eru færðir á kostnaðarverði að frádregnum afskriftum. Afskriftir eru reiknaðar sem fastur hundraðshluti miðað við áætlaðan nýtingartíma eignanna, þar til niðurlagsverði er náð. Áætlaður nýtingartími greinist þannig: Fasteignir .......................................................................................................................................

50 ár

Aðrar eignir ...................................................................................................................................

5 ár

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

51

ÁRSREIKNINGUR 2014

15

Skýringar 2.7 Gjaldmiðlar og vísitölur Eignir og skuldir sem bundnar eru vísitölu eða gengi erlendra gjaldmiðla eru færðar upp miðað við verðlag eða gengi í árslok. Viðskipti í erlendum gjaldmiðlum eru færð á gildandi gengi þess dags sem viðskiptin fara fram. Peningalegar eignir og skuldir í erlendum gjaldmiðlum eru færðar miðað við gengi í árslok. Gengismunur sem myndast er færður meðal fjárfestingartekna. 2.8 Fjárfestingar Verðbréfum í eigu sjóðsins er skipt í verðbréf með breytilegum tekjum, verðbréf með föstum tekjum og veðlán. Til verðbréfa með breytilegum tekjum teljast hlutabréf og hlutdeildarskírteini verðbréfasjóða, fjárfestingasjóða og fagfjárfestasjóða. Til verðbréfa með föstum tekjum teljast skuldabréf og önnur verðbréf með föstum vöxtum eða með tiltekið vaxtaviðmið. Til veðlána teljast skuldabréfalán með veði í fasteignum. Verðbréf með breytilegum tekjum skiptast í innlend og erlend hlutabréf og hlutdeildarskírteini. Erlend verðbréf sjóðsins eru skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum og því eignfærð á markaðsverði nema framtakssjóðir sem færðir eru á innra virði. Verðbréfin eru umreiknuð í íslenskar krónur á skráðu kaupgengi í árslok. Innlend hlutabréf sjóðsins eru eignfærð á markaðsverði í árslok sé það fyrir hendi, en annars á kostnaðarverði eða áætluðu matsvirði. Verðbréf með föstum tekjum eru færð til eignar með áföllnum verðbótum og vöxtum m.v. vaxtakjör verðbréfanna að teknu tilliti til ávöxtunarkröfu þeirra á kaupdegi. Verðbréf með föstum tekjum eru færð niður í efnahagsreikningi vegna óvissu um innheimtu. Hér er ekki um endanlega afskrift að ræða heldur er myndaður afskriftareikningur til að mæta þeim kröfum sem kunna að tapast. Við niðurfærsluna hefur sérstök áhætta verið metin jafnframt því sem reiknuð er almenn niðurfærsla. Sjóður og veltiinnlán eru færð undir liðnum aðrar eignir í efnahagsreikningi. Um er að ræða þær innstæður í fjármálastofnunum sem ekki eru háðar takmörkunum á notkun og sem bundnar eru til þriggja mánaða eða skemmri tíma. Bankainnstæður sem bundnar eru lengur en 3 mánuði eru færðar undir liðnum fjárfestingar í efnahagsreikningi. 2.9 Sundurliðun á deildir Tryggingadeild og Séreignardeild sjóðsins eru fjárhagslega aðskildar. Deildirnar fjárfesta þó saman í vissum eignaflokkum. Eign hvorrar deildar um sig í viðkomandi eignaflokki og þar með einstökum eignum í viðkomandi eignaflokki ræðst af hlutfallslegri stærð eignaflokksins í eignasafni hvorrar deildar um sig. Gerð er grein fyrir þessari skiptingu í deildskiptum ársreikningi.

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

52

Á R S S K Ý R S LA

Fjárhæðir erueru í þúsundum Fjárhæðir í þúsundumkróna króna 2014

16

ÁRSREIKNINGUR 2014

Skýringar 3. Mat stjórnenda og ályktanir við beitingu reikningsskilaaðferða og önnur mál 3.1 Varúðarfærslur vegna virðisrýrnunar krafna og útlána Sjóðurinn hefur sett sér reglur til að meta afskriftarþörf vegna útlána og annarra fjárhagslegra skuldbindinga. Óbeinum afskriftum af þessu tagi er ætlað að mæta mögulegu tapi við innheimtu á kröfum sjóðsins og er færður sérstakur afskriftarreikningur í þessu skyni. Reglur sjóðsins byggja bæði á almennum og sértækum framlögum á afskriftarreikning. Almennum framlögum er ætlað að mæta mögulegu tapi vegna áhættu sem ekki er vitað um og hefur ekki verið sérstaklega metin. Sértæk framlög byggja á mati á mögulegri tapsáhættu vegna tiltekinna krafna, þar sem sjóðurinn hefur upplýsingar sem gefa til kynna að téðir skuldarar kunni að eiga erfitt með að endurgreiða skuldir sínar að fullu. Mat á þessum kröfum er yfirfarið og endurnýjað miðað við nýjustu upplýsingar. Niðurstaðan byggir á mati á mögulegum endurheimtum og eru varúðarsjónarmið höfð að leiðarljósi til að reyna að komast hjá ofmati. Talsverð óvissa kann þó að ríkja um mat þessara eigna. Niðurfærslur greinast svo:

Almenn niðurfærsla í árslok Sértæk niðurfærsla í árslok Samtals niðurfærsla í árslok

155.166 5.212.074 5.367.239

Ekki er um endanlega afskrift að ræða, en rétt er að leggja áherslu á að mikil óvissa ríkir um endurheimtur þessara krafna, sem endurspeglast í þessari miklu niðurfærslu og er það mat sjóðsins að óverulegar líkur séu á því að endurheimtur verði verulega betri en niðurfærslurnar gera ráð fyrir. 3.2 Matskenndir liðir í ársreikningi og dómsmál Óvissa ríkir um mat á afleiðusamningum og kröfum á hendur þrotabúi, auk mögulegra áhrifa skuldajöfnunar við uppgjör vegna þessa. Mat á þessum liðum í ársreikningi er gert með sömu aðferðum og undanfarin ár. Mál þetta er nú fyrir dómstólum. Héraðsdómur hefur dæmt að gildar kröfur á hendur sjóðnum vegna afleiðusamninga, séu upp á ríflega 4 milljarða króna með dráttarvöxtum. Verði það hin endanlega niðurstaða á eftir að reyna á mögulega skuldajöfnun vegna ríflega 6 milljarða króna samþykktra krafna sem sjóðurinn á, á hendur viðkomandi aðila, auk mögulegra skaðabótakrafna. Dómi héraðsdóms hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar. Í ársreikningi er færð skuld vegna þessa og nemur hún um 830 milljónum króna og hefur þá verið tekið mið af líklegri skuldajöfnun staðfesti Hæstaréttur niðurstöðu héraðsdóms. Engin vissa er þó fyrir því að mat sjóðsins á ætlaðri skuldajöfnun reynist rétt komi til hennar. Sjóðurinn telur að mat á áhrifum samninganna sem fært er í ársreikninginn sé raunhæft miðað við stöðuna eins og hún var við gerð hans, en ítrekar þá óvissu sem er um endanlega niðurstöðu við uppgjör þessa ágreiningsmáls. Verði niðurstaðan frábrugðin mati sjóðsins hefur það áhrif á hreina eign og tryggingafræðilega stöðu sjóðsins.

4. Lífeyrir

Ellilífeyrir .................................................................................................................................... Örorkulífeyrir .............................................................................................................................. Makalífeyrir ................................................................................................................................ Barnalífeyrir ................................................................................................................................ Lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild ............................................................................................... Sérstök útborgun séreignar skv. lögum ....................................................................................... Lífeyrir samtals ............................................................................................................................

2014

2013

2.675.183 1.145.131 214.551 46.693 4.081.557 117.977 126.367 4.325.901

2.418.480 1.009.675 204.833 37.753 3.670.742 119.366 112.638 3.902.746

1.262.506 11.340 1.273.846 50.183 1.324.029

1.707.851 121.528 1.829.379 153.233 1.982.613

5. Tekjur af eignarhlutum Tekjur af innlendum hlutabréfum .............................................................................................. Tekjur af erlendum hlutabréfum ................................................................................................ Tekjur af eignarhlutum, Tryggingadeild ..................................................................................... Tekjur af eignarhlutum, Séreignardeild ....................................................................................... Tekjur af eignarhlutum samtals ..................................................................................................

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

53

ÁRSREIKNINGUR 2014

17

Skýringar 6. Vaxtatekjur og gengismunur 2014

2013

4.806.645 109.823 3.906.459 65.856 460.965 27.938 24.371 0 9.402.058 263.092 9.665.150

175.399 156.722 6.644.594 95.790 126.575 128.207 21.810 ( 133.793) 7.215.305 177.530 7.392.834

162.295 2.722 6.386 18.840 11.549 51.773 32.460 286.025 ( 91.864) 194.160 180.055 14.105 194.160

138.015 1.959 6.902 23.901 12.600 48.406 26.377 258.160 ( 80.568) 177.592 163.749 13.843 177.592

Fasteignir

Aðrar eignir

Samtals

Heildarverð 1/1 ..................................................................................... Breytingar á árinu ..................................................................................

80.000 0

4.113 0

84.113 0

Heildarverð 31/12 .................................................................................

80.000

4.113

84.113

Afskrifað 1/1 .......................................................................................... Selt á árinu............................................................................................. Afskrifað á árinu ....................................................................................

17.600 0 1.600

2.790 0 823

20.390 0 2.423

Afskrifað 31/12 ......................................................................................

19.200

3.612

22.812

Bókfært verð 31/12................................................................................

60.800

501

61.301

Tekjur af erlendum hlutdeildarskírteinum ................................................................................. Tekjur af innlendum hlutdeildarskírteinum ................................................................................ Tekjur af markaðsskuldabréfum ................................................................................................. Tekjur af veðskuldabréfum ........................................................................................................ Tekjur af bankinnstæðum og veltiinnlánum ................................................................................ Tekjur af skammtímabréfum ....................................................................................................... Dráttarvextir ............................................................................................................................... Gjaldeyris‐ og skiptasamningar .................................................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur, Tryggingadeild .............................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur, Séreignardeild .............................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur samtals ..........................................................................................

7. Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður Laun og launatengd gjöld ............................................................................................................ Tryggingastærðfræðingur ........................................................................................................... Endurskoðun ............................................................................................................................... Lögfræðikostnaður ...................................................................................................................... Fjármálaeftirlit ............................................................................................................................ Tölvukostnaður ........................................................................................................................... Annar kostnaður ......................................................................................................................... Fært á fjárfestingargjöld .............................................................................................................. Rekstrarkostnaður ....................................................................................................................... Rekstrarkostnaður, Tryggingadeild ............................................................................................. Rekstrarkostnaður, Séreignardeild ..............................................................................................

8. Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir greinast þannig:

Bókfært verð Strandgata 3, Akureyri............................................................................

60.800

Fasteignamat Brunabótamat 80.100

129.700

Fasteignin við Strandgötu 3 er nýtt undir starfsemi sjóðsins.

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

54

Á R S S K Ý R S LA

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Fjárhæðir eru í þúsundum króna

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

18

Skýringar 9. Verðbréf með breytilegum tekjum

Eignarhlutir í skráðum félögum í Nasdaq OMX Iceland: Eimskipafélag Íslands hf. ....................................................................... Fjarskipti hf............................................................................................. Hagar hf. ............................................................................................... HB Grandi hf. ........................................................................................ Icelandair Group hf. ............................................................................... Marel hf. ................................................................................................ N1 hf....................................................................................................... Reginn hf................................................................................................ Sjóvá hf................................................................................................... Tryggingamiðstöðin hf............................................................................ Vátryggingafélag Íslands hf.................................................................... Össur hf.................................................................................................. Samtals .................................................................................................. Hlutur Tryggingadeildar.......................................................................... Hlutur Séreignardeildar..........................................................................

Eignar‐ hluti %

2014

2013

3,04% 3,75% 4,26% 0,73% 3,60% 2,69% 2,66% 4,18% 2,61% 2,49% 3,59% 0,33%

1.438.904 447.180 2.017.227 450.554 3.851.508 2.727.342 432.020 809.205 496.938 497.139 812.472 544.480 14.524.969 13.744.639 780.330 14.524.969

1.236.046 389.037 860.153 0 1.810.481 2.026.021 669.625 679.845 0 319.987 247.496 670.570 8.909.263 8.105.698 803.565 8.909.263

9.728 750 628.015 20.143 7.307 84.877 0 3.633 67.511 76.635 163.942 225 455.677 282.683 36.924 267.966 21.500 40 0 259.497 388.800 400 517.523 42.234 600 377.824 622 797.202 4.600 53.515 279.009

750 691.045 76.810 0 117.121 1.272 8.439 29.511 40.682 183.943 225 455.677 185.730 36.924 0 22.385 40 823.479 0 0 0 0 40.695 75 366.426 0 555.178 2.000 53.515 0

Eignarhlutir í öðrum innlendum félögum: Alda Credit Fund slhf. .................................................................................................................. AO Fjárfestingarfélag GP hf. ........................................................................................................ AO Fjárfestingarfélag slhf. ........................................................................................................... Atorka hf...................................................................................................................................... Bakkastakkur slhf......................................................................................................................... CCP hf. ......................................................................................................................................... Egla hf. ........................................................................................................................................ Eignarhaldsfélag lífeyrissjóða hf. ................................................................................................. Eik fasteignafélag hf. .................................................................................................................. FÍ fasteignafélag........................................................................................................................... Íslensk verðbréf hf. ...................................................................................................................... Jarðvarmi GP hf. .......................................................................................................................... Jarðvarmi slhf. ............................................................................................................................. Kjölfesta slhf. ............................................................................................................................... Loðnuvinnslan hf. ........................................................................................................................ Reitir hf. ...................................................................................................................................... Reiknistofa lífeyrissjóðanna hf. ................................................................................................... SF‐I GP ehf. .................................................................................................................................. SF‐I slhf. ....................................................................................................................................... SF‐IV slhf. .................................................................................................................................... SF‐V slhf. ..................................................................................................................................... SÍA II GP hf. .................................................................................................................................. SÍA II slhf. ..................................................................................................................................... Sparisjóður Norðfjarðar .............................................................................................................. SRE‐I GP hf. ................................................................................................................................ SRE‐I slhf...................................................................................................................................... SRE‐II GP hf. ............................................................................................................................... SRE‐II slhf. ................................................................................................................................... T Plús hf. ...................................................................................................................................... Tækifæri hf. ................................................................................................................................. Veðskuld II slhf.............................................................................................................................

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014 Fjárhæðir eru í þúsundum króna

0

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

55

ÁRSREIKNINGUR 2014

19

Skýringar 9. Verðbréf með breytilegum tekjum (frh.) Önnur félög ................................................................................................................................. Samtals........................................................................................................................................

1 4.849.383

1 3.691.922

Aðrir áhættufjármunir: Eignarhlutur í Greiðslustofu lífeyrissjóða.....................................................................................

134

134

Önnur innlend verðbréfaeign: Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum..................................................................................... Hlutabréfasjóðir........................................................................................................................... Framtakssjóðir............................................................................................................................. Skammtímasjóðir......................................................................................................................... Samtals........................................................................................................................................

702.563 2.524.739 316.643 2.344.426 5.888.371

1.719.227 1.645.696 522.649 25.629 3.913.201

963.996 16.461.531 0 14.526.467 4.212.147 604.251 1.528.980 569.244 38.866.616 37.880.435 986.181 38.866.616

967.435 10.346.888 2.152.196 12.896.348 3.803.872 752.411 1.795.513 980.247 33.694.908 32.643.146 1.051.763 33.694.908

64.129.472 62.362.961 1.766.511 64.129.472

50.209.428 48.354.100 1.855.327 50.209.428

2014

2013

62.163.336 20.468.294 314.517 ( 5.347.402) 77.598.745 75.574.785 2.023.961 77.598.745

70.520.500 19.610.548 278.973 ( 5.298.948) 85.111.074 83.273.166 1.837.908 85.111.074

408.621 998.695 ( 19.838) 1.387.478

470.867 909.149 ( 23.470) 1.356.545

Erlend verðbréfaeign: Hlutabréf...................................................................................................................................... Hlutdeildarskírteini í hlutabréfasjóðum....................................................................................... Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum..................................................................................... Framtakssjóðir............................................................................................................................. Marksjóðir.................................................................................................................................... Hrávörusjóðir............................................................................................................................... Fasteignasjóðir............................................................................................................................. Skammtímasjóðir......................................................................................................................... Samtals........................................................................................................................................ Hlutur Tryggingadeildar............................................................................................................... Hlutur Séreignardeildar................................................................................................................

Verðbréf með breytilegum tekjum samtals................................................................................. Hlutur Tryggingadeildar............................................................................................................... Hlutur Séreignardeildar................................................................................................................

10. Verðbréf með föstum tekjum

Markaðsbréf: Ríkistryggð skuldabréf ................................................................................................................. Önnur innlend markaðsskuldabréf ............................................................................................. Erlend skuldabréf ........................................................................................................................ Niðurfærsla verðbréfa með fastar tekjur .................................................................................... Verðbréf með föstum tekjum samtals......................................................................................... Hlutur Tryggingadeildar............................................................................................................... Hlutur Séreignardeildar................................................................................................................

Veðskuldabréf: Veðskuldabréf sjóðfélaga ........................................................................................................... Önnur veðskuldabréf .................................................................................................................. Niðurfærsla veðskuldabréfa ........................................................................................................ Veðskuldabréf samtals ...............................................................................................................

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

56

Á R S S K Ý R S LA

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Fjárhæðir eru í þúsundum króna

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

20

Skýringar 10. Verðbréf með föstum tekjum (frh.) 2014

2013

Verðbréf með föstum tekjum samtals......................................................................................... Hlutur Tryggingadeildar............................................................................................................... Hlutur Séreignardeildar................................................................................................................

78.986.224 76.962.263 2.023.961 78.986.224

86.467.619 84.629.711 1.837.908 86.467.619

Afskriftarsjóður í heild .................................................................................................................

( 5.367.239)

( 5.322.418)

Af skráðum skuldabréfum, þar sem kaupverð lá fyrir í Nasdaq OMX Iceland í árslok, var markaðsverð þeirra 570 m.kr. hærra en bókfært verð.

11. Niðurfærsla verðbréfa

2014

2013

5.322.418 200.000 7.269 ( 162.448) 0 5.367.239

6.562.709 0 35.183 ( 141.111) ( 1.134.364) 5.322.418

í íslenskum krónum

í erlendum gjaldmiðlum

Samtals

25.643.124 76.280.422 1.387.477 2.762.991 106.074.015

38.486.349 1.518.323 0 0 40.004.672

64.129.472 77.798.745 1.387.477 2.762.991 146.078.686

Niðurfærsla 1.1. .......................................................................................................................... Sértæk niðurfærsla á árinu .......................................................................................................... Breyting á almennri niðurfærslu ................................................................................................. Niðurfærsla færð út .................................................................................................................... Afskrifað fært út .......................................................................................................................... Niðurfærsla 31.12. ......................................................................................................................

12. Fjárfestingar skiptast þannig eftir gjaldmiðlum:

Verðbréf með breytilegum tekjum ........................................................ Verðbréf með föstum tekjum ................................................................ Veðlán ................................................................................................... Bundnar innstæður hjá lánastofnunum .................................................

Erlendir gjaldmiðlar sundurliðast sem hér segir: USD .................................................................................................................................................................................. EUR .................................................................................................................................................................................. DKK ................................................................................................................................................................................... NOK .................................................................................................................................................................................. SEK ................................................................................................................................................................................... GBP ..................................................................................................................................................................................

26.348.735 12.595.129 298.793 189.695 376.709 195.611 40.004.672

13. Skuldir 2014

2013

830.365 830.365

830.365 830.365

Ógreiddur kostnaður ..................................................................................................................

15.645

13.478

Aðrar skammtímaskuldir ............................................................................................................

30.890

33.407

46.535

46.885

876.900

877.250

Skuldir við lánastofnanir: Staða afleiðusamninga ................................................................................................................ Aðrar skuldir:

Samtals ......................................................................................................................................

Stapieru lífeyrissjóður, ársreikningur Fjárhæðir í þúsundum króna 2014

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

57

ÁRSREIKNINGUR 2014

21

Skýringar 14. Aðrar upplýsingar Sjóðurinn á ekki hlut í neinu félagi þar sem hann ber ótakmarkaða ábyrgð að undanskildum hlut í Greiðslustofu lífeyrissjóðanna sem er óverulegur. Sjóðurinn hefur skuldbundið sig til þátttöku í erlendum framtakssjóðum. Greiðslur vegna skuldbindinganna geta að hámarki numið 5.188 millj. króna. Á móti koma endurgreiðslur frá sjóðunum þegar fjárfestingarnar eru seldar aftur. Stöðugildi voru 13,5 í árslok. Heildarfjárhæð launa nam 132,8 millj. króna og launatengd gjöld 27,7 millj. króna. Laun stjórnarmanna og framkvæmdastjóra á árinu sundurliðast þannig: Ágúst Torfi Hauksson, formaður ................................................................................................. Ásgerður Pálsdóttir ..................................................................................................................... Björn Snæbjörnsson, varaformaður ............................................................................................ Erla Björg Guðmundsdóttir ......................................................................................................... Erla Jónsdóttir ............................................................................................................................. Guðrún Ingólfsdóttir ................................................................................................................... Gunnþór Ingvason ....................................................................................................................... Huld Aðalbjarnardóttir ................................................................................................................ Kristín Halldórsdóttir ................................................................................................................... Orri Freyr Oddsson ...................................................................................................................... Pálína Margeirsdóttir .................................................................................................................. Sigríður Dóra Sverrisdóttir .......................................................................................................... Sverrir Mar Albertsson ................................................................................................................ Tryggvi Jóhannsson ..................................................................................................................... Unnur Gréta Haraldsdóttir .......................................................................................................... Þórarinn Guðni Sverrisson ........................................................................................................... Kári Arnór Kárason, framkvæmdastjóri .......................................................................................

1.720 240 1.640 40 120 160 680 560 560 160 400 40 520 80 960 560 19.326

Laun endurskoðunarnefndar á árinu sundurliðast þannig: 360 360 720

Ágúst Torfi Hauksson ................................................................................................................. Björn Snæbjörnsson ................................................................................................................... Fjóla Björk Jónsdóttir, formaður ................................................................................................. Greiðslur til endurskoðenda á árinu voru 6.386 þús. kr. þar af voru 2.270 þús. kr. vegna innri endurskoðunar.

15. Tryggingafræðileg úttekt Tryggingafræðileg athugun var gerð á skuldbindingum Tryggingadeildar sjóðsins miðað við árslok 2014. Úttektin var gerð í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998. Í úttektinni er framlag ríkisins til jöfnunar örorkubyrði tekið með við mat á tryggingafræðilegri stöðu. Í uppgjörinu er miðað við réttindakerfi sjóðsins. Áfallnar skuldbindingar Tryggingadeildar námu 159.969,9 millj. króna, samanborið við 148.777,7 millj. króna eignir. Áfallin staða er því neikvæð um 11.192,2 millj. króna eða 7,0%. Að teknu tilliti til mats á virði örorkuframlags, áætlaðra framtíðariðgjalda og þeirra skuldbindinga sem þær skapa nema heildareignir deildarinnar til tryggingafræðilegs uppgjörs 253.130,4 millj. króna og heildarskuldbindingar nema kr. 263.049,7 millj. króna. Skuldbindingar nema þannig 9.919,3 millj. króna hærri fjárhæð en eignir og er tryggingafræðileg staða deildarinnar því neikvæð um 3,8%. Breytingin sundurliðast þannig:

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

58

Á R S S K Ý R S LA

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Fjárhæðir eru í þúsundum króna

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

22

Skýringar Tryggingafræðileg afkoma árið 2014

Áfallin skuldbinding

Framtíðar‐ skuldbinding

Heildar‐ skuldbinding

Eignir Samtals eign til tryggingafræðilegs uppgjörs 31.12.2014.......................... Eign til tryggingafræðilegs uppgjörs pr. 1.1.2014 ..................................... Aukning á eign til tryggingafræðilegs uppgjörs ........................................

148.777,7 ( 137.506,9) 11.270,8

104.352,7 ( 99.440,4) 4.912,3

253.130,4 ( 236.947,3) 16.183,1

Skuldbindingar Skuldbindingar vegna lífeyris pr. 31.12.2014 ............................................ Skuldbinding vegna lífeyris pr. 1.1.2014 ................................................... Aukning skuldbindinga á árinu ..................................................................

159.969,9 ( 149.443,5) 10.526,4

103.079,8 ( 98.912,0) 4.167,8

263.049,7 ( 248.355,5) 14.694,2

Breyting á tryggingafræðilegri stöðu ........................................................

744,4

744,5

1.488,9

Tryggingafræðileg staða 31.12.2014 Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris 31.12.2014.................................................. Núvirði verðbréfa, lækkun ........................................................................ Lækkun vegna fjárfestingargjalda ............................................................. Örorkuframlag ........................................................................................ Núvirði framtíðariðgjalda ......................................................................... Eignir samtals ............................................................................................ Skuldbindingar Ellilífeyrir ................................................................................................... Örorkulífeyrir ............................................................................................ Makalífeyrir .............................................................................................. Barnalífeyrir .............................................................................................. Rekstrarkostnaður .................................................................................... Skuldbindingar samtals ............................................................................. Skuldbindingar umfram eignir: Í hlutfalli af skuldbindingum:

Áfallin skuldbinding

Framtíðar‐ skuldbinding

152.359,9 ( 1.783,4) ( 1.798,8)

Heildar‐ skuldbinding

148.777,7

5.271,1 99.081,6 104.352,7

152.359,9 ( 1.783,4) ( 1.798,8) 5.271,1 99.081,6 253.130,4

128.457,2 20.994,6 8.578,3 191,3 1.748,5 159.969,9 ( 11.192,2) ( 7,0)%

77.036,4 17.849,4 4.498,8 1.427,9 2.267,3 103.079,8 1.272,9 1,2%

205.493,6 38.844,0 13.077,1 1.619,2 4.015,8 263.049,7 ( 9.919,3) ( 3,8)%

Stapieru lífeyrissjóður, ársreikningur Fjárhæðir í þúsundum króna 2014

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2014

59

ÁRSREIKNINGUR 2014

23

Kennitölur Skýring:

2014

2013

2012

2011

2010

Hrein nafnávöxtun ................................................................ Hrein nafnávöxtun ‐ 5 ára meðaltal ...................................... Hrein raunávöxtun................................................................. Hrein raunávöxtun ‐ 5 ára meðaltal ...................................... Hrein raunávöxtun ‐ 10 ára meðaltal .................................... Hrein raunávöxtun ‐ 20 ára meðaltal .................................... Fjárfestingargjöld sem hlutfall af eignum ............................. Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum ........................... Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum .............................

1 2 2 2

7,25%

6,79%

10,07%

5,20%

6,17%

7,08%

6,00%

4,66%

3,73%

5,81%

6,16%

3,03%

5,30%

‐0,02%

3,47%

3,56%

1,04%

‐2,52%

‐3,63%

‐2,02%

1,71%

2,38%

2,94%

2,19%

1,98%

4,20%

4,27%

4,46%

4,54%

4,87%

0,06% 0,12% 0,18%

0,06% 0,12% 0,18%

0,05% 0,12% 0,17%

0,04% 0,17% 0,22%

0,05% 0,10% 0,15%

Skipting fjárfestinga: Skráð verðbréf með breytilegum tekjum ......................... Skráð verðbréf með föstum tekjum ................................. Óskráð verðbréf með breytilegum tekjum ...................... Óskráð verðbréf með föstum tekjum .............................. Veðlán .............................................................................. Aðrar eignir ......................................................................

3

30,1% 51,8% 13,8% 1,5% 0,9% 1,9%

23,3% 59,5% 12,9% 1,3% 1,0% 2,0%

17,6% 62,1% 17,1% 0,2% 0,8% 2,1%

13,8% 63,6% 17,7% 1,4% 0,9% 2,6%

23,5% 65,3% 7,7% 0,2% 1,0% 2,2%

Skipting fjárfestinga eftir gjaldmiðlum: Eignir í íslenskum krónum ................................................ Eignir í erlendum gjaldmiðlum .........................................

4

73% 27%

75% 25%

74% 26%

75% 25%

74% 26%

Hlutfallsleg skipting lífeyris: Ellilífeyrir .......................................................................... Örorkulífeyrir ................................................................... Makalífeyrir ...................................................................... Barnalífeyrir .....................................................................

5

65,5% 28,1% 5,3% 1,1%

65,9% 27,5% 5,6% 1,0%

65,6% 27,4% 5,9% 1,1%

64,3% 28,3% 6,3% 1,1%

64,6% 27,3% 6,9% 1,1%

Lífeyrisbyrði ........................................................................... Heildarfjöldi launagreiðenda á árinu ..................................... Fjöldi sjóðfélaga .................................................................... Fjöldi lífeyrisþega í lok ársins ................................................. Hækkun iðgjalda frá fyrra ári ................................................. Hækkun lífeyrisútgjalda ......................................................... Hækkun á hreinni eign til greiðslu lífeyris ............................. Eignir umfram heildarskuldbindingar .................................... Eignir umfram áfallnar skuldbindingar .................................. Starfsmannafjöldi .................................................................. Hækkun vísitölu neysluverðs .................................................

6 7 8 9

59,5% 2.692 18.855 7.869 5,5% 11,2% 9,4% ‐3,8% ‐7,0% 13,5 1,03%

56,3% 2.668 18.705 7.337 6,6% 7,3% 9,1% ‐8,0% 12,4 3,66%

55,1% 2.609 18.505 6.972 7,3% 5,1% 12,7% ‐4,0% ‐6,3% 13,1 4,52%

56,2% 2.556 18.320 6.562 9,7% 9,1% 7,7% ‐7,5% ‐13,1% 10,1 5,23%

55,9% 2.488 18.415 6.433 4,8% 8,9% 8,7% ‐11,7% ‐14,2% 10,3 2,61%

5,8% 8,0% 3,9% 9,8% 8,9% 6,9% 4,7% 6,9% 2,8% 6,2% 5,3% 3,4% 5,6% 0,5%

8,1% 7,9% 6,6% 12,7% 11,4% 9,8% 4,3% 4,1% 2,8% 7,5% 6,2% 4,7% 4,3% 0,5%

8,8% 10,9% 7,1% 16,3% 15,1% 13,4% 4,1% 6,1% 2,5% 8,3% 7,2% 5,6% 4,6% 0,5%

9,9% 5,0% 8,3% 17,1% 15,2%

16,9% 12,8% 8,9% 19,2% 18,7%

4,4% ‐0,2% 2,9% 8,8% 7,0%

13,9% 9,9% 6,1% 10,4% 10,0%

1,0% 0,5%

9,2% 0,5%

Tryggingadeild:

‐4,6%

Séreignardeild: Safn I ‐ nafnávöxtun .............................................................. Safn II ‐ nafnávöxtun ............................................................. Safn III ‐ nafnávöxtun ............................................................ Safn I ‐ 5 ára nafnávöxtun ..................................................... Safn II ‐ 5 ára nafnávöxtun .................................................... Safn III ‐ 5 ára nafnávöxtun ................................................... Safn I ‐ raunávöxtun ársins..................................................... Safn II ‐ raunávöxtun ársins.................................................... Safn III ‐ raunávöxtun ársins................................................... Safn I ‐ 5 ára raunávöxtun ..................................................... Safn II ‐ 5 ára raunávöxtun .................................................... Safn III ‐ 5 ára raunávöxtun ................................................... Hækkun höfuðstóls frá fyrra ári ............................................ Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum ..............................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

60

Á R S S K Ý R S LA

2014

ÁRSREIKNINGUR 2014

24

Kennitölur Skýring: Ávöxtun einstakra eignaflokka: Nafnávöxtun: Innlend hlutabréf .................................................................. Erlend hlutabréf og hlutdeildarskírteini ................................ Ríkistryggð skuldabréf ........................................................... Önnur innlend skuldabréf ..................................................... Erlend skuldabréf .................................................................. Sérhæfðar erlendar fjárfestingar .......................................... Skammtímabréf ..................................................................... Raunávöxtun: Innlend hlutabréf .................................................................. Erlend hlutabréf og hlutdeildarskírteini ................................ Ríkistryggð skuldabréf ........................................................... Önnur innlend skuldabréf ..................................................... Erlend skuldabréf .................................................................. Sérhæfðar erlendar fjárfestingar .......................................... Skammtímabréf .....................................................................

2014

2013

2012

2011

2010

7,2% 17,5% 5,1% 5,9% 5,7% 4,8% 4,4%

19,6% 4,0% 8,7% 8,1% ‐6,1% ‐2,5% 4,4%

16,9% 16,4% 8,9% 10,9% 16,1% 5,6% 3,8%

‐1,4% 11,9% 9,6% 5,8% ‐29,9% 1,6% 2,4%

‐14,2% 1,6% 17,4% ‐4,3% ‐2,2% ‐4,9% 2,7%

6,1% 16,3% 4,0% 4,8% 4,6% 3,7% 3,3%

15,4% 0,3% 4,9% 4,3% ‐9,4% ‐5,9% 0,7%

11,8% 11,4% 4,2% 6,1% 11,1% 1,0% ‐0,7%

‐6,3% 6,3% 4,2% 0,5% ‐33,4% ‐3,4% ‐2,7%

‐16,4% ‐1,0% 14,4% ‐6,7% ‐4,7% ‐7,3% 0,1%

Skýringar: 1. Raunávöxtun á meðaltali hreinnar eignar m.v. vísitölu neysluverðs. 2. Rekstrarkostnaður, fjármagnsgjöld og heildarkostnaður í hlutfalli af meðaltali hreinnar eignar. 3. Hlutfallsleg skipting á eignum sjóðsins í mismunandi eignaflokka í árslok. 4. Skipting á fjárfestingum sjóðsins í íslenskar krónur og erlenda gjaldmiðla án tillits til gjaldeyrisvarna. 5. Hlutfallsleg skipting á lífeyrisgreiðslum sjóðsins milli einstakra lífeyristegunda. 6. Lífeyrisgreiðslur sem hlutfall af iðgjöldum 7. Heildarfjöldi sjóðfélaga, sem greiddi til sjóðsins á árinu. 8. Heildareignir sjóðsins (eign í lok árs + verðmæti framtíðariðgjalda) í hlutfalli við heildarskuldbindingar hans skv. tryggingafræðilegri úttekt. 9. Eignir í lok árs í hlutfalli við áfallnar skuldbindingar í lok árs skv. tryggingafræðilegri úttekt.

Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2014

2014

61

STAPI PENSION FUND FINANCIAL STATEMENTS

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Report Directors Reportby byBoard Boardofof Directors The year 2014 was a favourable operational year for Stapi pension fund. A low rate of inflation throughout the year had a positive impact on performance and the fund achieved its return objectives. The fund continued to increase its proportion of assets likely to yield a higher return in the long term than government guaranteed bonds. This means increased risk inherent in the fund’s portfolio, although it is to be hoped that the likelihood will also increase of assets yielding enough return to enable the fund to meet its future obligations, thus avoiding the need to reduce members’ pension entitlements. Pension funds are subject to demanding objectives and strict stipulations with regard to return on assets and risk taking which may well be hard to fulfil in times when low-risk assets yield insufficient return to sustain growing obligations. The fund anticipates that return during 2015 will suffice to meet increased liabilities. This, however, depends on market circumstances. In 2014, a total of 18,855 fund members working for 2,692 employers paid contributions to the fund’s mandatory division. The year’s total contributions amounted to ISK 6,834 million. Contributions to the mandatory division were ISK 6,665 million, rising by 5.5% compared to the previous year. Contributions to the voluntary division increased between years by 21.8%, amounting to ISK 169 million. The number of active members, that is, those generally making regular monthly contributions to the fund was 13,073 in the mandatory division and 714 in the voluntary division. The mandatory division’s total pension disbursements during the year amounted to ISK 4,082 million, rising by 11.2% from the previous year. Individual retirement pension plans were ISK 2,675 million, disability benefits amounted to ISK 1,145 million, spouse pensions were ISK 215 million and child benefits were ISK 47 million. Disbursements from the voluntary division amounted to a total of ISK 244 million, thereof a special disbursement, in compliance with legal requirements, of ISK 126 million. The total number of pensioners at end of year was 7,869. The fund’s operating expenses in 2014 amounted to ISK 194 million. Operating expenses as a ratio of assets came to 0.12%. Full-time equivalent units were 13.5 during the year and total payroll expenses were ISK 133 million. The mandatory division’s net assets available for benefits were ISK 152,360 million and increased by 9.4% compared to the previous year. The division’s nominal return on investments was positive by 7.3% and real return was 6.2%. The net assets of the voluntary division amounted to ISK 4,404 million, increasing by 5.6% from the previous year. The voluntary division offers three investment options: Portfolio I, Portfolio II and Portfolio III. The three portfolios yielded a real net return during the year of 4.7%, 6.9% and 2.8%, respectively. An actuarial audit has been carried out with respect to the fund’s mandatory division at the end of 2014. The year’s actuarial performance was positive by ISK 1,488.9 million. The funding level at end of year was negative by ISK 9,919.3 million or 3.8% The Board of Directors and the CEO of Stapi pension fund hereby ratify and endorse with their signatures the fund’s annual account for the year 2014. Akureyri, 9 March 2015

Ágúst Torfi Hauksson

Björn Snæbjörnsson

Erla Jónsdóttir

Huld Aðalbjarnardóttir

Kristín Halldórsdóttir

Sverrir Mar Albertsson

Unnur Gréta Haraldsdóttir

Þórarinn Sverrisson CEO: Kári Arnór Kárason

F I N A N C I A L R E PO RT

2014

65

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Independent auditor’s report Independent auditor’s report

To the Board of Directors and Members of Stapi Pension fund We have audited the accompanying financial statements of Stapi Pension Fund for the year 2014. The financial statements consist of the Director´s report, a Statement of changes in net assets for pension payments, a Balance sheet, a Statement of cash flows and a summary of significant accounting policies and other explanatory notes.

Management’s responsibility for the financial statements Management is responsible for the preparation and fair presentation of these financial statements in accordance with generally accepted accounting principles in Iceland. This responsibility includes: designing, implementing and maintaining internal control relevant to the preparation and fair presentation of financial statements that are free from material misstatement, whether due to fraud or error; selecting and applying appropriate accounting policies; and making accounting estimates that are reasonable in the circumstances.

Auditor’s responsibility Our responsibility is to express an opinion on these financial statements based on our audit. We conducted our audit in accordance with International Standards on Auditing. Those standards require that we comply with ethical requirements and plan and perform the audit to obtain reasonable assurance whether the financial statements are free from material misstatement. An audit involves performing procedures to obtain audit evidence about the amounts and disclosures in the financial statements. The procedures selected depend on the auditor’s judgment, including the assessment of the risks of material misstatement of the financial statements, whether due to fraud or error. In making those risk assessments, the auditor considers internal control relevant to the entity’s preparation and fair presentation of the financial statements in order to design audit procedures that are appropriate in the circumstances, but not for the purpose of expressing an opinion on the effectiveness of the entity’s internal control. An audit also includes evaluating the appropriateness of accounting policies used and the reasonableness of accounting estimates made by management, as well as evaluating the overall presentation of the financial statements. We believe that the audit evidence we have obtained is sufficient and appropriate to provide a basis for our audit opinion.

Opinion In our opinion, the financial statements give a true and fair view of the financial position of the fund as of 31 December 2014, and of its financial performance and its cash flows for the year then ended in accordance with generally accepted accounting principles in Iceland applied on a consistent basis.

Note Without qualifying our opinion, we wish to draw attention to note no. 3,2 which refers to the evaluation and definition of liabilities relating to forward currency hedging contracts and other hedging contracts. The final result of the settlement of these contracts remains uncertain. Akureyri, 9 March 2015

Deloitte hf. Knútur Þórhallsson State Authorized Public Accountant Ragnar Jóhann Jónsson State Authorized Public Accountant

66

F I N A N C I A L R E PO RT

2014

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Statement of changes in net assets for pension payments 2014 2014

2013

2,225,369 4,608,840 327,301 7,161,511

2,090,737 4,363,641 274,923 6,729,301

4,325,901 ( 2,754) 72,218 4,395,366

3,902,746 ( 3,365) 67,176 3,966,557

1,324,029 845 9,665,150 ( 207,269) 10,782,755

1,982,613 63 7,392,834 ( 35,183) 9,340,326

91,864

80,568

194,160

177,592

13,262,875

11,844,910

143,501,472 156,764,347

131,656,561 143,501,472

Contributions Members........................................................................................................... Employers.......................................................................................................... Other contribution, transfer of rights and repayments..................................... Contributions

Pensions Pensions............................................................................................................ Received from the Retirement Committee....................................................... Other direct expense due to disability pension................................................. Pensions

Investment income Investment income of shares............................................................................ Revenues on real estate.................................................................................... Interest income and exchange-rate difference................................................. Provision for bonds........................................................................................... Investment income

Investment expense Office and management expenses....................................................................

Operating expenses Office and management expenses....................................................................

Increase in net assets during the year Net assets from previous year...........................................................................

Net assets for pension payments at year-end

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

Financial report 2014

2014

Amounts are in thousands of ISK

67

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Balance sheet December 31, 2014 2014

Assets

2013

Investments Buildings and sites............................................................................................. Variable-income securities................................................................................ Fixed-income securities..................................................................................... Mortage loans................................................................................................... Cash and cash equivalents................................................................................. Investments

60,800 64,129,472 77,598,745 1,387,478 2,762,990 145,939,486

62,400 50,209,428 85,111,074 1,356,545 2,739,079 139,478,526

666,592 38,802 705,394

655,545 25,099 680,645

501 10,995,866 10,996,367

1,324 4,218,228 4,219,551

157,641,247

144,378,722

830,365 46,535 876,900

830,365 46,885 877,250

156,764,347

143,501,472

152,359,891 4,404,456 156,764,347

139,329,934 4,171,537 143,501,472

Receivables Claims against employers.................................................................................. Other receivable................................................................................................ Receivables

Other assets Operational assets............................................................................................. Cash and current deposits................................................................................. Other assets

Total assets Liabilities Derivative financial instruments........................................................................ Other liabilities.................................................................................................. Liabilities

Net assets for pension payments

Division of net assets for pension payments Net assets of the mandatory division................................................................ Net assets of the voluntary divsion...................................................................

Amounts are in thousands of ISK 68

Financial report 2014

F I N A N C I A L R E PO RT

2014

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Statement of cash flow 2014 2014

2013

Inflows Contributions.................................................................................................... Investment income........................................................................................... Instalment on bonds......................................................................................... Proceeds from sale of variable income securities............................................. Proceeds from sale of fixed income securities..................................................

7,150,464 5,232,041 2,882,798 16,803,996 18,514,432 50,583,730

6,684,612 5,836,716 2,866,584 17,167,040 21,628,936 54,183,888

4,395,366 91,617 193,585 350 4,680,918

3,966,557 80,321 177,016 561,903 4,785,798

45,902,813

49,398,091

24,803,902 14,297,362 23,911 39,125,176

22,260,243 27,281,208 13,534 49,554,985

Increase (decrease) in cash and current deposits

6,777,637

( 156,893)

Cash and current deposits at the beginning of the year....................................

4,218,228

4,375,121

10,995,865

4,218,228

Outflows Pensions............................................................................................................ Investments expenses....................................................................................... Operating expenses excluding depreciation...................................................... Other outflows..................................................................................................

Disposable resources to purchase securities and other investments Investment in securities and other investments Investments in variable-income securities........................................................ Investment in fixed-income securities............................................................... Increase in cash and bank deposits...................................................................

Cash and current deposits at the end of the year

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

Financial report 2014

2014

Amounts are in thousands of ISK

69

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 4

Financial indicators 2014

2013

2012

2011

2010

7.25% 7.08% 6.16% 3.56% 1.71% 0.12%

6.79% 6.00% 3.03% 1.04% 2.38% 0.12%

10.07% 4.66% 5.30% -2.52% 2.94% 0.12%

5.20% 3.73% -0.02% -3.63% 2.19% 0.17%

6.17% 5.81% 3.47% -2.02% 1.98% 0.10%

Assets in local currency....................................................................... Assets in foreign currencies................................................................

73% 27%

75% 25%

74% 26%

75% 25%

74% 26%

Investments: Listed variable-income securities........................................................ Listed fixed-income securities............................................................. Unlisted variable income securities.................................................... Unlisted fixed income securities......................................................... Mortgage loans................................................................................... Cash and other investments...............................................................

30% 52% 14% 1% 1% 2%

23% 60% 13% 1% 1% 2%

18% 62% 17% 0% 1% 2%

14% 64% 18% 1% 90% 3%

24% 65% 8% 0% 1% 2%

59.50% 9.35% 5.54% 11.19% 18,855 7,869 1.03%

56.29% 9.14% 6.56% 7.30% 18,705 7,337 3.66%

55.06% 12.66% 7.26% 5.11% 18,505 6,972 4.52%

56.20% 7.70% 9.70% 9.10% 18,320 6,562 5.23%

55.92% 8.68% 4.75% 8.86% 18,415 6,433 2.61%

5.8% 9.8% 4.7% 6.2% 8.0% 8.9% 6.9% 5.3% 3.9% 2.8%

8.1% 12.7% 4.3% 7.5% 7.9% 11.4% 4.1% 6.2% 6.6% 2.8%

8.8% 16.3% 4.1% 8.3% 10.9% 15.1% 6.1% 7.2% 7.1% 2.9%

9.9% 17.1% 4.4% 8.8% 5.0% 15.2% -0.2% 7.0% 8.3% 2.9%

16.9% 19.2% 13.9% 10.4% 12.8% 18.7% 9.9% 10.0% 8.9% 6.1%

Mandatory division Net rate of return on investment....................................................... Net rate of return on investment - 5 years average ........................... Net real of rate return on investment................................................ Net real rate of return on investment - 5 years average .................... Net real rate of return on investment - 10 years average .................. Expense ratio......................................................................................

Pension liabilities................................................................................ Increase in net assets.......................................................................... Increase in contributions received...................................................... Increase in pension payments............................................................ Number of active fund members........................................................ Number of pensioners........................................................................ Increase in consumer price index.......................................................

1

2

3

Voluntary division (3 different portfolios) Net rate of return on Portfolio I......................................................... Net rate of return - 5 years average, Portfolio I................................. Net real of rate return, Portfolio I....................................................... Net real rate of return - 5 years average, Portfolio I.......................... Net rate of return on Portfolio II........................................................ Net rate of return - 5 years average, Portfolio II................................ Net real of rate return, Portfolio II...................................................... Net real rate of return - 5 years average, Portfolio II......................... Net rate of return on Portfolio III....................................................... Net real of rate return, Portfolio III.....................................................

1

1

1

1. Real rate of return based on the Consumer price index 2. Operating expenses as % of average net assets 3. Pensions as % of premiums

Amounts are in thousands of ISK 70 Financial report 2014

F I N A N C I A L R E PO RT

2014

STAPI lífeyrissjóður

Strandgötu 3, 600 Akureyri

Egilsbraut 25, 740 Neskaupstað

Sími 460 4500

www.stapi.is