Issuu

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Á R S S KÝ R S LA 2 0 1 2

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Prentað í maí 2013 Hönnun og umbrot: Blek | www.blekhonnun.is Ljósmyndir: Gísli Dúa | www.gislidua.com Forsíðumynd: Gísli Dúa | www.gislidua.com Prentvinnsla: Ásprent | www.asprent.is Stapi lífeyrissjóður | www.stapi.is Kennitala: 601092-2559 Strandgata 3, 600 Akureyri

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

EFNISYFIRLIT

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA Almennt um starfsemi sjóðsins árið 2012................................................................... 4 Atburðir frá árslokum 2012 og helstu óvissuþættir í rekstri...............................11 Iðgjöld...................................................................................................................................12 Lífeyrisgreiðslur.................................................................................................................13 Heildareignir.......................................................................................................................14 Innlendir markaðir............................................................................................................16 Erlendir markaðir...............................................................................................................19 Tryggingafræðilegt uppgjör...........................................................................................23 Fjárfestingarstefna............................................................................................................24 Áhættustýring.....................................................................................................................26 Rekstur.................................................................................................................................. 27 Séreign..................................................................................................................................28 Lokaorð.................................................................................................................................33

Ársreikningur......................................................................................................................35 Financial statements........................................................................................................61

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ALMENNT UM STARFSEMI SJÓÐSINS ÁRIÐ 2012

Nafnávöxtun Tryggingadeildar sjóðsins var 10,1% og raunávöxtun 5,3%. Séreignardeild sjóðsins býður upp á þrjú mismunandi áhættusöm söfn; Safn I, Safn II og Safn III og gekk ávöxtun þeirra allra vel á árinu. Var nafnávöxtun þeirra 8,8%, 10,9% og 7,1% og raunávöxtun 4,1%, 6,1% og 2,5%. Gert er ráð fyrir að afkoma sjóðsins á árinu 2013 standi undir aukningu skuldbindinga. Það er þó háð markaðsaðstæðum. Enn ríkir nokkur óvissa um ákveðna liði í efnahag sjóðsins, þó dregið hafi úr henni á árinu.

NÝTT SKIPURIT Á árinu hélt sjóðurinn áfram að vinna að eflingu innra skipulags hjá sjóðnum og frekari aðgreiningu einstakra þátta í starfseminni. Ákveðið var að koma upp fjárfestingarráði, Árið 2012 var að mestu leyti hagfellt rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Gjaldeyrishöft og fátæklegir fjárfestingakostir settu þó áfram svip á fjárfestingarumhverfi sjóðsins og höfðu áhrif á mögulega ávöxtun eigna. Valkostum á fjármagnsmarkaði fer þó fjölgandi og aðstæður hafa almennt batnað. Sjóðurinn hefur lagt áherslu á að auka vægi eigna, sem líklegar eru til að gefa hærri ávöxtun en ríkistryggð skuldabréf til lengri tíma litið. Þetta mun hafa í för með sér einhverja aukningu á áhættu í eignasafni sjóðsins en jafnframt auka líkurnar á að hann geti staðið við skuldbindingar sínar í framtíðinni, þannig að ekki þurfi að koma til skerðingar á réttindum. Í þessu efni verður að horfa til langs tíma, þar sem sveiflur til skemmri tíma geta verið talsverðar.

sem eingöngu sinnir fjárfestingum og áhættustjóra sem eingöngu hefur áhættustýringu og eftirlit með höndum. Fjárfestingaráðið heyrir undir framkvæmdastjóra, sem er þó ekki meðlimur í ráðinu. Áhættustjóri er ráðinn af stjórn og heyrir beint undir hana. Það er jafnframt hlutverk áhættustjóra að sinna störfum fyrir endurskoðunarnefnd sem fylgist með innra eftirliti, endurskoðun og áhættustýringu hjá sjóðnum. Markmið sjóðsins með þessum breytingum er að uppfylla ítrustu kröfur sem gerðar eru til ábyrgðar og aðgreiningar starfa, eins og frekast er kostur miðað við stærð sjóðsins. Þrír fagmenntaðir starfsmenn voru ráðnir til sjóðsins til að koma þessu skipulagi á. Þetta hefur vissulega í för með sér aukinn kostnað, til skemmri tíma litið, en það var mat stjórnarinnar að skipulagsbreyting af þessu tagi væri bæði æskileg og nauðsynleg. Það byggir

Áunnin réttindi í Tryggingadeild voru lækkuð um 7,5% á

á því mati að sjóðurinn hafi nú náð þeirri stærð að geta

árinu 2012, sem var í annað skiptið sem sjóðurinn lækkaði

staðið undir slíkri starfsemi, en einnig er verið að koma

réttindi eftir bankahrunið 2008. Tryggingafræðileg staða

til móts við þá gagnrýni sem verið hefur á óljóst skipulag

sjóðsins batnaði því á árinu, en hún var neikvæð um

og ábyrgðarsvið innan lífeyrissjóða. Vonast er til að þessar

4,0% í árslok 2012 samanborið við 7,5% neikvæða stöðu

breytingar skili sér í skilvirkari og vandaðri vinnubrögðum

í árslok 2011. Góð ávöxtun bætti stöðuna nokkuð, en nýjar

og betri undirbúningi við ákvarðanatökur. Þá hefur þetta í

upplýsingar um auknar lífslíkur vógu þar á móti í formi

för með sér að sjóðurinn sinnir nú sjálfur ýmsum verkefnum,

hækkunar á skuldbindingum.

sem áður var úthýst.

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skipulag sjóðsins

Ytri endurskoðun

Ársfundur

Endurskoðunarnefnd Tryggingastærðfræðingur Stjórn Stapa lífeyrissjóðs

Innri endurskoðun

Regluvörður Áhættustjóri

Stoðsvið

Framkvæmdastjóri

Lífeyrisnefnd

Skrifstofustjóri

Fjárfestingaráð

Lífeyrissvið

Iðgjaldasvið

Eignastýringarsvið

Bókhald og upplýsingavinnsla

Útvistað

Lögfræðiþjónusta

Starfsmannahald

Tryggingadeild

Séreignardeild

Tölvuþjónusta

Þjónusta og upplýsingagjöf Greiðsla lífeyris

Innheimta

STAÐA ÁGREININGSMÁLA

sem Straumur-Burðarás fór ekki í slit, heldur hélt áfram

Stuttu eftir síðasta ársfund felldi Hæstiréttur dóm í máli

starfsemi eftir gerð nauðarsamnings. Þar sem krafa sem

sjóðsins gegn ALMC hf. (áður Straumur-Burðarás), þar sem

lýst er of seint fellur einvörðungu niður gagnvart búinu skv.

dómi héraðsdóms var snúið við. Krafa sjóðsins á hendur

lögum um gjaldþrotaskipti þá var það skoðun stjórnar að

félaginu, sem héraðsdómur hafði talið að ætti að komast

hún ætti ekki að falla niður þegar Straumur-Burðarás væri

að, var dæmd niður fallin. Urðu þetta mikil vonbrigði fyrir

ekki lengur bú heldur héldi áfram starfsemi. Félagið hafi

sjóðinn, enda málið allt verið honum erfitt frá upphafi.

ekki orðið gjaldþrota. Var það í samræmi við niðurstöðu

Dómurinn kom sumpart á óvart, ekki síst sá rökstuðningur,

héraðsdóms, sem taldi að gjaldþrotalögin þyrftu að kveða

sem Hæstiréttur greip til. Bæði var að Hæstiréttur féllst

á um slíkt með skýrum hætti, ef krafan ætti að falla niður.

ekki á að þau sjónarmið Stapa að í raun hafi Straumur-

Hæstiréttur mat það hins vegar svo að Straumur-Burðarás

Burðarás aldrei farið í slitameðferð með löglegum hætti,

hafi farið í slitameðferð og hafi þá tímabundið orðið bú.

en ekki síður hitt að þótt kröfu Stapa hafi verið lýst eftir

Krafan hafi þá fallið niður og vakni ekki upp aftur þótt

lok kröfulýsingarfrests þá ætti það ekki hafa áhrif, þar

félagið geri nauðasamninga og hætti þar með að vera bú.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ALMENNT UM STARFSEMI SJÓÐSINS ÁRIÐ 2012 - framhald

Þetta þótti stjórn sjóðsins sérkennileg niðurstaða þar sem

þar sem hann hafi ekki staðist hæfismat þegar hann var

félaginu var ekki slitið, enginn ágreiningur var um að krafan

aðalmaður. Þetta var gert þrátt fyrir að engir varamenn

væri til staðar og að eignarréttindi eru sérstaklega varin í

hafi verið teknir í hæfismat. Allt þetta mál hlýtur að vekja

stjórnarskrá landsins. Þessi niðurstaða hafði þó ekki áhrif

upp vangaveltur um möguleika sjóðfélaga til að gæta

á afkomu sjóðsins á árinu 2012 þar sem umrædd krafa

hagsmuna sinna með þátttöku í stjórn sjóðsins. Mikilvægt

hafði þegar verið að fullu skrifuð niður. Sjóðurinn er nú

er að bakhjarlar sjóðsins taki þetta til umræðu og móti

að kanna hvort frekari möguleikar finnist í þessari stöðu

stefnu um með hvaða hætti búið skuli um þessi mál.

til að bæta eða draga úr því tjóni sem hann varð fyrir.

Ella kann að verða erfitt að manna stjórnir lífeyrissjóða

Fjármálaeftirlitið hélt áfram að kalla stjórnarmenn sjóðsins

í framtíðinni.

í hæfismat á árinu. Matið fer þannig fram að stjórnarmenn

Auk ofangreindra atriða ákvað Fjármálaeftirlitið að krefja

eru kallaðir fyrir sérstaka ráðgjafanefnd hjá eftirlitinu, sem á

sjóðinn sérstaklega um viðbótareftirlitsgjald vegna hæfis-

grundvelli munnlegra samtala sker úr um hæfi viðkomandi

mats stjórnarmanna, þar sem hún fæli í sér sértæka eftirlits-

stjórnarmanns. Eftirlitið hefur sett niður möguleg efnisatriði

aðgerð. Sjóðurinn taldi á hinn bóginn að hér væri um

sem tekin eru fyrir í þessum samtölum, en ekki hefur verið

almenna eftirlitsaðgerð að ræða sem ekki væri heimilt

skilgreint hver lágmarksþekking stjórnarmanns á að vera.

að innheimta sérstaklega gjald fyrir og sendi eftirlitinu

Þó virðist fyrst og fremst litið til þekkingar í lögfræði og

rökstuðning þess efnis. Þar var m.a. tiltekið að mat

endurskoðun, en ekki til þess að fjölbreytt og mismunandi

á hæfi stjórnarmanna er eitt af föstum verkefnum

þekking og reynsla stjórnarmanna sé hagfelldust fyrir

stofnunarinnar og beinist að hópi eftirlitsskyldra aðila.

stjórn lífeyrissjóðs. Þá er skoðun nefndarinnar á því hvort

Viðbótareftirlitsgjald sé einungis heimilt að innheimta

stjórnarmaður hafi nægjanlega þekkingu á tilteknum þætti

vegna verulegs viðbótarkostnaðar sem hljótist af eftirliti

huglægt mat nefndarmanna, sem stjórnarmaðurinn hefur

með einstökum aðila, sem ekki væri raunin í þessu tilfelli.

enga möguleika á að sannreyna. Ljóst er að stjórnarmönnum

Aðgerðin væri þannig almenn en ekki sértæk. Innheimta

hefur líkað misvel við þessa aðferðafræði. Jafnframt eru

viðbótareftirltisgjalds væri því ekki í samræmi við lög.

skiptar skoðanir um mikilvægi þeirra þátta sem spurt er

Eftirlitið hafnaði rökum sjóðsins og ákvað stjórn hans þá að

út í með tilliti til reksturs lífeyrissjóða. Þrír stjórnarmenn

láta reyna á þennan ágreining fyrir dómstólum í samræmi

hjá sjóðnum hafa ekki viljað una við þetta fyrirkomulag

við lög um eftirlit með fjármálastarfsemi. Þann 25. mars

og hafa vikið úr stjórn sjóðsins þess vegna. Einn þessara

2013 felldi Héraðsdómur Reykjavíkur dóm þess efnis að

aðila gaf þó kost á sér sem varamaður að ósk Samtaka

fallist var á sjónarmið sjóðsins að ekki sé lagastoð fyrir

atvinnulífsins. Þrátt fyrir að aðeins væri um varamann að

innheimtunni. Var álagt viðbótareftirlitsgjald fellt niður,

ræða ákvað Fjármálaeftirlitið að víkja viðkomandi frá,

auk þess sem sjóðnum var dæmdur málskostnaður. Hér er um héraðsdóm að ræða og hefur Fjármálaeftirlitið þrjá mánuði til að ákveða hvort honum verður áfrýjað til Hæstaréttar. Á síðasta ári höfðaði sjóðurinn mál á hendur Fjármálaeftirlitinu vegna ágreinings um heimildir eftirlitsins til vettvangskannana hjá þjónustuaðilum sem eiga viðskipti við eftirlitsskylda aðila og réttaráhrif leiðbeinandi tilmæla. Vegna frestana á málinu hefur dómur ekki fallið í því máli enn.

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Sérstakur skattur var lagður á lífeyrissjóðina á árinu 2011 sem nam 0,0814% af hreinni eign til að standa undir sérstakri vaxtaniðurgreiðslu ríkisins til skuldugra heimila. Töldu sjóðirnir að jafnframt hafi verið samkomulag um að þessi skattur yrði endurgreiddur ef sjóðirnir tækju þátt í gjaldeyrisútboðum í samræmi við sérstakt samkomulag um það efni. Sjóðirnir telja sig hafa staðið við sinn þátt samkomulagsins. Stjórnvöld eru þó ekki á sama máli og hafa ekki endurgreitt skattinn. Alþýðusamband Íslands hefur nú höfðað mál á hendur stjórnvöldum vegna þessa, enda ljóst að skattlagning af þessu tagi bitnar eingöngu á almennu sjóðunum, en ekki þeim sem búa við ábyrgð launagreiðanda, eins og opinberu sjóðirnir gera. Lífeyrissjóðir áttu í viðræðum við Glitni vegna uppgjörs á afleiðusamningum, sem gerðir voru við bankann fyrir hrun. Almennt samkomulag náðist milli Glitnis og flestra sjóðanna. Stapi var ekki aðili að því samkomulagi þar sem aðstæður sjóðsins eru nokkuð aðrar en flestra þeirra sjóða sem aðild áttu að samkomulaginu. Munurinn felst fyrst og fremst í miklum kröfum sjóðsins á hendur Glitni, sem sjóðnum þótti ekki tekið tillit til í samningnum. Sjóðurinn átti í framhaldinu viðræður við bankann um aðra útfærslu á samningi sem myndi gefa sjóðnum sambærilega niðurstöðu að núvirði og hinir sjóðirnir fengu úr almenna samningnum. Þessar viðræður leiddu ekki til samkomulags og stefndi Glitnir sjóðnum í kjölfarið, þannig að ljóst er að dómstólar munu útkljá þetta ágreiningsmál. Þá hefur Kaupþing stefnt sjóðnum vegna uppgjörs á einum afleiðusamningi. Þar er um lága fjárhæð að ræða. Stefnan kom sjóðnum í opna skjöldu þar sem Kaupþing hafði aldrei haft samband við sjóðinn og ekki beint neinni kröfu að honum frá því Kaupþing var tekið yfir af skilanefnd í október 2008 og engar viðræður höfðu átt sér stað milli aðila.

VIRK STARFSENDURHÆFINGARSJÓÐUR Lífeyrissjóðir hófu á árinu að greiða hluta iðgjalds til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs í samræmi við lög um atvinnutengda endurhæfingu. Um er að ræða fjárhæð sem nemur um 7% af þeim fjármunum, sem ætlaðir eru til greiðslu örorkulífeyris. Jafnframt hefur verið sett inn í lífeyrissjóðalögin að þessar greiðslur út úr sjóðnum, sem ekki nýtast til greiðslu lífeyris, skuli ekki hafa áhrif á tryggingafræðilegar athuganir fram til 2015. Þó það liggi ekki fyrir með beinum hætti, þá virðist gengið út frá því að sjóðfélagar fái réttindaávinnslu fyrir allt iðgjaldið, þó hluti þess verði ekki eftir hjá sjóðnum. Einnig virðist gert ráð fyrir því að hin atvinnutengda starfsendurhæfing muni spara sjóðunum útgjöld í örorkulífeyri í framtíðinni og því sé réttlætanlegt að framkvæma þetta með þessum hætti. Ekki er þó á vísan að róa í því efni og eðlilegra að slíkt komi fram í reynslutölum, fremur en stjórnvaldsákvörðunum. Því

Sjóðurinn gekk frá uppgjöri afleiðusamninga við Landsbanka

er mikilvægt að mótuð sé stefna fyrr en seinna um hvaða

Íslands á árinu 2011. Útaf stóð þó ágreiningur um skulda-

áhrif þessar greiðslur eiga að hafa á réttindauppbyggingu

jöfnun vegna eins skuldabréfs, sem ákveðið var að leggja

og tryggingafræðilegar úttektir sjóðanna. Þá er eðlilegt

fyrir dómstóla. Dómur hefur ekki enn fallið í því máli.

að bent sé á að þótt lífeyrissjóðirnir greiði þriðjunginn af því sem greitt er til VIRK starfsendurhæfingar hafa þeir engin áhrif á hvernig þeim fjármunum er ráðstafað.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ALMENNT UM STARFSEMI SJÓÐSINS ÁRIÐ 2012 - framhald

Þetta kann þó að vera erfiðara en í fljótu bragði virðist

NÝTT RÉTTINDAKERFI Á árinu 2012 var áfram unnið að hugmyndum um nýtt réttindakerfi í samræmi við kynningu á því efni sem var á síðasta ársfundi sjóðsins. Verkefnið hefur reynst flóknara og tekið lengri tíma en ráðgert var og er ekki komið á það stig að hægt sé að kynna tillögu að nýju kerfi á ársfundi sjóðsins 2013 eins og ráðgert var. Vinna við verkefnið heldur þó áfram og er vonast til að tillögur líti dagsins ljós síðar á árinu 2013.

við núverandi aðstæður gjaldeyrishafta og fábreyttra fjárfestingakosta, ekki síst á hlutabréfamarkaði. Þegar áhætta er aukin er mikilvægt að það sé gert með markvissum hætti og áhættudreifingu að leiðarljósi, þ.e. í fjölbreyttu safni ávöxtunarkosta. Íslenskir lífeyrissjóðir urðu fyrir verulegu tjóni við hrun bankakerfisins á Íslandi 2008. Í kjölfar þess hófst mikil umræða um ávöxtun og áhættustýringu sjóðanna. Voru þeir meðal annars gagnrýndir fyrir að taka of stórar stöður í einstaka hlutafélögum á hlutabréfamarkaði,

ÁHÆTTA OG ÁVÖXTUN

sem bæði var þunnur að viðskiptamagni og takmarkaður í

Á síðustu árum hefur mikil áhersla verið lögð á áhættu-

fjölda valkosta, sem auk þess voru mjög tengdir innbyrðis.

stýringu. Dregið hefur verið úr áhættu í eignasöfnum

Þetta gerði það að verkum að margir sjóðanna gátu ekki

lífeyrissjóða með auknu hlutfalli ríkistryggðra eigna og

losað sig út úr þessum fjárfestingum þegar hallaði undan

skammtímaeigna og hefur eignasafn Stapa lífeyrissjóðs

fæti. Var talið mikilvægt að sjóðirnir lærðu af þessum

sjaldan verið jafn áhættulítið og það er nú. Gallinn

mistökum. Nú er staðan sú að markaðurinn er jafnvel enn

við slíka eignasamsetningu er hins vegar sá að lítilli

þynnri og kostir enn fábreyttari en fyrir hrun. Þrátt fyrir

áhættu fylgir jafnan hófleg ávöxtun. Nú er svo komið

það virðast margir sjóðir tilbúnir til að taka mjög stórar

að vaxtastig í landinu er það lágt að ávöxtunarkrafa

stöður í einstaka félögum, sem ljóst er að geta haft mikil

ríkistryggðra skuldabréfa nægir ekki til að standa undir

áhrif á afkomu og erfitt verður að losa um ef svo ber undir.

vexti skuldbindinga, þ.e. þeirri ávöxtun sem nauðsynleg

Á meðan framboð af hlutabréfum er takmarkað og eftirspurn

er til að standa undir hækkun á lífeyri í samræmi við það

mikil munu slíkar stöður, án alls vafa, skila góðri ávöxtun.

sem gert er ráð fyrir í lögum um lífeyrissjóði. Af þessu

Áhættan er engu að síður veruleg og möguleikarnir til að

leiðir að við núverandi aðstæður er ein helsta áhætta

verjast óheillavænlegri þróun takmarkaðir. Fyrir lífeyrissjóð,

sjóðsins að ná ekki að ekki að ávaxta sjóðinn í takt við

sem ber að hugsa til langs tíma, en þarf engu að síður að

hækkandi lífeyrisloforð. Þannig er of lítil fjárhagsleg áhætta

þola mat og samanburð á hverju ári, er þetta erfið staða.

í eignasafni farin að valda aukinni hættu á að sjóðurinn

Á hann að taka þátt vegna þess að eftirspurnin er mikil,

nái ekki markmiðum sínum og þurfi því að skerða lífeyri í

til að vera ekki „lakari en hinir“ eða á hann einungis að

framtíðinni. Eina leiðin til að bregðast við þessari stöðu er

fjárfesta fyrir fjárhæðir sem hann telur eðlilega hlutdeild

að auka vægi áhættusamari eigna í eignasafninu, einkum

í hverju félagi út frá áhættudreifingarsjónarmiðum m.a.

hlutabréfa, til að bæta vænta ávöxtun til lengri tíma litið.

vegna lítils seljanleika? Freistingar af þessu tagi verða til staðar svo lengi sem árangur sjóðanna við ávöxtun er ekki veginn með tilliti til áhættu. Samanburður sem Fjármálaeftirlitið birtir er ekki áhættumetinn. Þeim sem skila bestri ávöxtun er hampað mest án tillits til áhættu á meðan áhættutakan skilar góðri ávöxtun.

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

FÁBROTNIR FJÁRFESTINGARKOSTIR Þó íslenskur fjármálamarkaður sé óðum að ná sér eftir bankahrunið 2008 eru fjárfestingarkostir enn fábrotnir. Fyrst eftir hrunið fór stór hluti þess sparnaðar sem varð til í lífeyrissjóðakerfinu í að fjármagna hallarekstur ríkis og sveitarfélaga. Verulega hefur dregið úr þeim hallarekstri og þörf þessara aðila fyrir lánsfé hefur að sama skapi minnkað. Atvinnulífið er á hinn bóginn enn verulega skuldsett og þörfin bæði fyrir eigið fé og langtímafjármögnun er veruleg. Þessi staða dregur úr getu og vilja fyrirtækja til fjárfestinga og hefur neikvæð áhrif á hagvöxt. Þá er einnig mikil þörf fyrir langtímafjármögnun á fasteignamarkaði, ekki síst fyrir atvinnuhúsnæði. Því væri eðlilegt að fjárfestingar lífeyrissjóðanna beindust í þessar áttir. Möguleikar sjóðanna til að taka þátt í þessum verkefnum eru þó takmarkaðir. Í flestum tilfellum er um að ræða kosti sem ekki eru skráðir á markaði og heimildir sjóðanna til fjárfestinga í óskráðum verðbréfum eru takmarkaðar. Þeir geta fyrst og fremst fjárfest í bréfum skráðra hlutafélaga, en þau félög þurfa ekki á nýju fjármagni að halda. Slíkar fjárfestingar snúast því fyrst og fremst um að kaupa út fyrri eigendur, ekki síst bankana. Á hinn bóginn eru fjárfestingar í óskráðum félögum, þar sem fjárvöntun er, líklegri til að hvetja til fjárfestingar, efla atvinnulíf, auka hagvöxt og gefa góða ávöxtun. Við þessar aðstæður hafa sjóðirnir og bakhjarlar þeirra talið mikilvægt að auka heimildir sjóðanna til slíkra fjárfestinga. Þetta hefur mætt andstöðu, ekki síst frá Fjármálaeftirlitinu, sem virðist telja að skráðar fjárfestingar séu almennt áhættuminni en

Fremur ætti að leggja áherslu á áhættudreifingu með fjölbreyttara vali fjárfestingarkosta. Það hefur sýnt sig að stórar stöður í skráðum hlutafélögum á þröngum heimamarkaði hafa lítinn seljanleika þegar á reynir. Að þvinga sjóðina til að taka verulega markaðsáhættu sem þeir geta átt erfitt með að losa sig úr er varasamt og í raun líklegt til að vera áhættusamara en að heimila auknar fjárfestingar í óskráðum eignum, þar sem hver og ein staða er minni.

óskráðar. Þetta er þó ekki í samræmi við reynslu, þar sem töp

VERÐBÓLGA OG VERÐTRYGGÐ LÁNSKJÖR

sjóðanna hafa fyrst og fremst verið í skráðum fjárfestingum.

Mikið hefur verið fjallað um verðtryggingu á Íslandi á

Það er vissulega rétt að upplýsingagjöf ætti að öllu jöfnu

undanförnum misserum. Af þeirri umræðu má helst ætla

að vera betri um skráðar eignir en óskráðar og seljanleiki

að verðtrygging sé rót alls vanda í landinu og því sé

betri. Á móti kemur að verðlagning á skráða markaðnum

mikilvægt að vinna að afnámi hennar. Skoðanakannanir

er miklu líklegri til að fara úr böndunum, sem getur gert

sýna að almenningur vill ekki verðtryggingu, sem er skiljan-

skráða markaðinn mun áhættusamari en þann óskráða.

legt í ljósi langvarandi neikvæðrar umræðu. Þessi umræða

Þá er rétt að hafa það í huga að íslenska lífeyrissjóða-

virðist oft vera á villigötum. Verðtrygging er hvorki vandi

kerfið er tiltölulega ungt og með jákvætt sjóðstreymi.

né lausn, heldur miklu fremur verkfæri til að ná fram

Áhersla á lausafjár- eða seljanleikaáhættu, með tilheyrandi

markmiðum, eins og til að mynda að byggja upp sparnað

skammtímasjónarmiðum, er því ekki endilega heppilegasta

við viðvarandi verðbólgu. Sem tæknileg úrlausn hefur verð-

áhættustýringin fyrir sjóðina við núverandi aðstæður.

trygging bæði kosti og galla. Kostir verðtryggingar eru

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

ALMENNT UM STARFSEMI SJÓÐSINS ÁRIÐ 2012 - framhald

einkum þeir að lánveitandi treystir sér til að lána til langs tíma þrátt fyrir líklega verðbólgu og greiðslubyrði lánsins er jafnað yfir lánstímann, þannig að stórar sveiflur eins og verðbólguskot hafa lágmarksáhrif á greiðslubyrði. Gallarnir eru einkum þeir að lántaki er líklegri til að skuldsetja sig meira en ella (vegna dreifingar á greiðslubyrði) og að í henni er fólgin ákveðin „sjálfvirkni“ sem er óheppileg m.t.t. til efnahagsstjórnunar þegar sveiflur eru miklar. Einnig hefur það sýnt sig að miklar hækkanir, sem rýra eigið fé í húsnæði, draga úr greiðsluvilja og valda ósætti í samfélaginu. Mörg íslensk heimili tóku há lán fyrir hrun og voru því verulega skuldsett áður en fjármálakreppan á Íslandi skall á. Fjármálakreppan jók á vandann sem í flestum tilfellum var of mikil lántaka, fremur en óhagstæð lánakjör. Engu að síður er óhagstæðum lánakjörum, einkum verðtryggðum lánskjörum kennt um. Þótt þetta mat standist ekki raunverulega skoðun virðist sem almenningur telji hana rót vandans. Af þeim sökum er almennur pólitískur vilji til að breyta lánskjörum í landinu úr verðtryggðum í

Ljóst er að verðtryggingu verður ekki viðhaldið, ef ekki

óverðtryggð. Í því sambandi er mikilvægt að hafa í huga

er almennur vilji til þess. Mikilvægt er þó að hafa í huga

að verðtrygging hefur verið almenn á Íslandi og tekið

að vandinn er mikil verðbólga, fremur en verðtryggð láns-

til fjölmargra þátta í þjóðlífinu þ.m.t. lífeyris. Ef banna á

kjör. Afnám verðtryggingar mun ekki leysa þann vanda

verðtryggingu fjárskuldbindinga, þarf einnig að huga að

og óverðtryggð kjör kunna að reynast erfiðari fyrir greið-

verðtryggingu annarra greiðslna. Í tilviki lífeyrisgreiðslna

endur en verðtryggð kjör. Þótt erfitt sé að búa við verðtryggð

væri ein lausn að skilyrða verðtryggingu lífeyris við ávöxtun.

lán þegar verðlagshækkanir eru miklar má ekki gleyma

Þannig væri einungis greiddur verðtryggður lífeyrir þegar

því að það er fyrst og fremst verðtryggingu að þakka að

ávöxtun er nægjanleg til að standa undir þannig greiðslum.

það tókst að byggja upp langtíma sparnað á Íslandi. Þessi

Eins og reglur eru í dag, ber alltaf að greiða verðtryggðan

sparnaður var forsenda þess að hægt var að lána til langs

lífeyri. Ef ávöxtun er ekki nægjanleg, skal þrátt fyrir það

tíma og þar með að koma upp viðunandi íbúðarhúsnæði

hækka lífeyri, sem nemur verðlagsbreytingum, og síðan

fyrir almenning í landinu. Því þarf að líta bæði til kosta

lækka (skerða) til að ná jafnvægi. Þetta er ekki skynsamlegt

og galla þegar leitað er bestu lausna við fjármögnun

fyrirkomulag.

íbúðarhúsnæðis.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 1. AFKOMA SAFNA SJÓÐSINS FYRSTU ÞRJÁ MÁNUÐI ÁRSINS 2013

Tryggingadeild

Safn I

Safn II

Safn III

4,0%

ATBURÐIR FRÁ ÁRSLOKUM 2012 OG HELSTU ÓVISSUÞÆTTIR Í REKSTRI Talsverð óvissa ríkir um mat á nokkrum liðum í ársreikningi sjóðsins, eins og tiltekið er í skýringum með reikningnum. Á það við um mat á afleiðusamningum og skuldabréfum

3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5%

sem tengjast aðilum í slitameðferð, auk mögulegra áhrifa

1,0%

skuldajöfnunar ef og þegar til uppgjörs kemur. Mat á

0,5%

þessum liðum er með sama hætti og í ársreikningi síðasta

0,0%

árs. Ágreiningur um þessi efni eru nú fyrir dómstólum og er vonast eftir dómsniðurstöðum á árinu 2013. Verði niðurstaðan frábrugðin mati sjóðsins getur það haft áhrif á hreina eign sjóðsins til greiðslu lífeyris og á trygginga-

-0,5% -1,0% Jan 2013

Feb 2013

Mars 2013

fræðilega stöðu. Gjaldeyrishöft, fábreyttur markaður með skráð verðbréf og takmarkandi regluverk sem sjóðurinn býr við, gerir það að verkum að fjárfestingakostir sjóðsins eru takmarkaðir. Við

MYND 2. MÁNAÐARLEG TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA TRYGGINGADEILDAR FYRSTU ÞRJÁ MÁNUÐI ÁRSINS 2013

Des 2012

Jan 2013

Feb 2013

Mars 2013

þær aðstæður kann að vera erfitt að finna fjárfestingakosti sem líklegir eru til að standa undir vexti skuldbindinga í framtíðinni um leið og gætt er eðlilegra sjónarmiða um áhættudreifingu. Í árslok 2012 var 26% af bókfærðum eignum sjóðsins í erlendum gjaldmiðlum. Ekki er mögulegt að verja þessa stöðu fyrir sveiflum á gengi íslensku krónunnar á meðan

- 3,5% - 4,0%

- 3,7% - 4,7%

gjaldeyrishöft eru við lýði. Þessi opna staða hefur því áhættu í för með sér. Það er mat sjóðsins að þessi áhætta sé réttlætanleg á meðan gjaldeyrishöft eru við lýði, enda bæta erlendar eignir mjög áhættudreifingu í eignasafni hans. Miklar umræður hafa verið um framtíð íslenska lífeyrissjóðakerfisins og nauðsynlegar breytingar á fjármálakerfinu hér á landi á vettvangi íslenskra stjórnmála undanfarið. Verður því að ætla að pólitísk áhætta sé talsverð, eins og sakir standa, sem gæti þýtt breytingar og jafnvel skerðingar á réttindum sjóðfélaga í íslenskum lífeyrissjóðum. Það sem af er árinu 2013 hefur afkoma einstakra safna sjóðsins verið jákvæð eins og sést á mynd 1 en hinsvegar hefur tryggingafræðileg staða sjóðsins versnað lítillega (mynd 2).

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 3. IÐGJÖLD TRYGGINGADEILDAR Á VERÐLAGI HVERS ÁRS/ ÁRSINS 2012

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2012

m.kr

8.000

IÐGJÖLD Alls greiddu 18.505 sjóðfélagar iðgjöld til Tryggingadeildar

6.000

sjóðsins á árinu 2012. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem greiddi iðgjöld í mánuði hverjum var 12.565. Iðgjöld ársins án tillits til framlags ríkisins til jöfnunar örorkubyrði, námu

4.000

5.913 milljónum kr. og hækkuðu um 7,3% frá fyrra ári. Þróun iðgjalda Tryggingadeildar undanfarin sex ár má sjá á mynd 3 bæði á verðlagi hvers árs svo og á verðlagi

2.000

ársins 2012 miðað við breytingar á launavísitölu. Líkt og undanfarin ár er Akureyrarkaupstaður stærsti

launagreiðandi til sjóðsins með rétt um 300 milljónir 2007

2008

2009

2010

2011

króna í iðgjaldagreiðslur á árinu. Alls greiddu 2.609

2012

launagreiðendur iðgjöld til sjóðsins á árinu 2012. Þar af greiddu 15 stærstu launagreiðendurnir sem svarar til 37% af iðgjöldum. Á mynd 4 má sjá 15 stærstu launagreiðendurna á árinu 2012 MYND 4. 15 STÆRSTU LAUNAGREIÐENDUR Á ÁRINU 2012

Akureyrarkaupstaður

300 277

Síldarvinnslan hf. 223

Alcoa Fjarðaál sf. 201

Ríkissjóður Íslands

199

Skinney-Þinganes hf. 156

FISK-Seafood ehf.

154

Eskja hf. 126

Vinnumálastofnun 103

Loðnuvinnslan hf.

HB Grandi hf. 78

Útgerðarfélag Akureyringa ehf.

Eimskip Ísland ehf.

Norðlenska matborðið ehf. 67

Samherji hf.

Launaﬂ ehf. m.kr

Á R S S K Ý R S LA

2012

100

125

150

175

200

225

250

275

300

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 5. IÐGJALDAGREIÐENDUR 2012 SKIPT Á KYN OG ALDUR

Konur

Karlar

Samtals

fjöldi

5.591

6.000

LÍFEYRISGREIÐSLUR

5.000

Lífeyrisgreiðslur Tryggingadeildar námu alls 3.241 milljón

4.000

króna og hækkuðu um 5,1% frá fyrra ári. Á árinu fékk

3.152 3.000

2.869

2.562

sjóðurinn greiddar 316 milljónir króna frá ríkinu vegna

2.693

jöfnunar á örorkubyrði milli lífeyrissjóða og hækkaði

2.000

1.672

framlagið um 13% frá fyrra ári. Framlagið jafngildir um 34% af greiddum örorkulífeyri frá sjóðnum. Lífeyrisbyrði sjóðsins sem hlutfall af iðgjöldum var 55,1% samanborið við

1.000

56,2% á árinu 2011. Þróun lífeyrisgreiðslna undanfarin sex ár má sjá á mynd 6 bæði á verðlagi hvers árs og á verðlagi

ársins 2012 miðað við breytingar á vísitölu neysluverðs. <=20

21-30

31-40

41-50

51-60

61-70

MYND 6. LÍFEYRIR TRYGGINGADEILDAR Á VERÐLAGI HVERS ÁRS/ÁRSINS 2012

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi 2012

Á árinu hófu 468 sjóðfélagar töku ellilífeyris, 252 einstaklingar fengu úrskurðaðan örorkulífeyri, 99 makalífeyri og 67 barnalífeyri. Þá fengu 214 einstaklingar eingreiðslu lífeyris þar sem um lítil réttindi var að ræða. Fjöldi lífeyrisþega í

fjöldi

lok árs 2012 var 6.972 og hafði þeim fjölgað um 410 frá

3.500

fyrra ári eða um 6,2%. Fjölgun lífeyrisþega, ár frá ári, frá árinu 2007 má sjá á mynd 7.

3.000 2.500 MYND 7. FJÖLDI LÍFEYRISÞEGA TRYGGINGADEILDAR

2.000

fjöldi

6.972

7.000

1.500

6.800

1.000

6.562

6.600 6.433

6.400

500

6.200

6.010

6.000 2007

2008

2009

2010

2011

2012

5.800

5.835 5.674

5.600

Meðalaldur greiðenda til sjóðsins hækkar lítillega frá fyrra ári og er tæp 37 ár. Stærsti aldurshópurinn er líkt og á liðnum árum fólk milli 21-30 ára þrátt fyrir að lítilsháttar fækkun hafi orðið á milli ára í þeim hópi. Á mynd 5 má sjá iðgjaldagreiðendur ársins skipt eftir aldri og kyni.

5.400 5.200 5.000 2007

Á R S S K Ý R S LA

2008

2009

2012

2010

2011

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 8. SAMANBURÐUR Á SAMSETNINGU SJÓÐS OG VIÐMIÐS Í ÁRSLOK 2012

Stapi árslok 2012

Viðmiðunarvísitala 2012 67,7% 68,0%

Innlend skuldabréf

HEILDAREIGNIR Heildareignir Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2012, metnar á markaðsvirði, námu rúmum 137 ma. kr. samanborið við 124 ma. kr. í árslok 2011. Líkt og undanfarin ár var stærsti eignaflokkurinn innlend ríkisskuldabréf sem námu 77 ma. kr. í árslok 2012 sem samsvarar rúmum 56% af eignum sjóðsins. Næst stærsti eignaflokkurinn var erlend hlutabréf sem námu rúmum 18 ma. kr. sem samsvarar 13% af heildareignum. Aðrir eignaflokkar höfðu minna vægi

Aðrar erlendar fjárfestingar

5,4% 6,0%

Erlend skuldabréf

4,9% 4,0%

Innlend skuldabréf

4,7% 5,0%

Skammtímabréf

eins og fram kemur í töflu 1. Eignir í ríkisskuldabréfum jukust um tæpa 7 ma. kr. á árinu

13,4% 14,0%

Erlend skuldabréf

3,8% 3,0%

en hlutfall eignaflokksins af heildareignum minnkaði þó

TAFLA 2. MUNUR Á MARKAÐS - OG BÓKHALDSÁVÖXTUN ( NAFNÁVÖXTUN )

lítillega á árinu. Hlutfall innlendra hlutabréfa hefur smám

Skýring

2012 2011

Ávöxtun á markaðsvirði

8,9%

6,7%

Mismunur vegna kaupávöxtunar

1,1%

(1,1%)

(0,1%)

(0,2%)

saman farið vaxandi og nemur nú 4,7% af heildareignum sjóðsins samanborið við 3,2% árið á undan. Nánari sundurliðun á breytingum eignaflokka á árinu 2012 er að finna í umfjöllun um eignaflokka síðar í árskýrslunni.

Rekstrar- og fjármagnsgjöld

Mynd 8 sýnir eignasamsetningu Stapa samanborið við

Gjaldeyrisvarnir

0,0% (0,4%)

kemur á myndinni eru óveruleg frávik frá viðmiði sjóðsins

Aðrir liðir

0,1%

0,2%

og eignasamsetningu í árslok 2012.

Ávöxtun ársins

10,0%

5,2%

samsetningu viðmiðunarvísitölu sjóðsins. Eins og fram

TAFLA 1. EIGNIR Í ÁRSLOK 2011 OG 2012 Í MA. KR. ( MARKAÐSVIRÐI )

Eignaflokkur

Eignir í árslok 2012

Hlutfall árslok 2012

Eignir árslok 2011

Ríkisskuldabréf

77,0

56,2%

70,5

56,8%

Erlend hlutabréf

18,3

13,3%

16,1

13,0%

Önnur markaðsskuldabréf

11,9

8,7%

12,8

10,3%

Aðrar erlendar fjárfestingar

7,4

5,4%

6,1

4,9%

Erlend skuldabréf

6,8

5,0%

6,1

4,9%

Innlend hlutabréf

6,4

4,7%

4,0

3,2%

Skammtímabréf

5,3

3,9%

4,6

3,7%

Veðskuldabréf

4,0

2,8%

4,0

3,2%

137,1

100,0%

124,2

100,0%

Samtals

Á R S S K Ý R S LA

2012

Hlutfall árslok 2011

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 9. SAMANBURÐUR Á ÁRLEGRI ÁVÖXTUN FRÁ ÁRINU 2003 ( BÓKFÆRT VIRÐI )

Raunávöxtun

Nafnávöxtun

17,8%

18,7%

16,2%

12,2% 13,3%

10,1%

14,0%

9,2%

6,2%

5,3%

8,6%

-0,6%

0,2%

1,9%

5,2% 3.5%

0,0%

5,3%

-6,2%

-13,9%

2003

2004

2005

2006

2007

MYND 10. RAUNÁVÖXTUN Á ÁRSGRUNNI ( BÓKFÆRT VIRÐI )

Raunávöxtun

3,5% viðmið

2008

2009

2010

2011

MYND 11. NAFNÁVÖXTUN OG ÁVÖXTUNARFRAMLAG 2012 ( MARKAÐSÁVÖXTUN )

Ávöxtunarframlag

Nafnávöxtun Ríkisskuldabréf

5,3% 4,5%

2,9%

3,2%

6,5%

Önnur markaðsskuldabréf

16,1%

Erlend hlutabréf

sl. 10 ár

sl. 15 ár

sl. 20 ár

Raunávöxtun

Aðrar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf

0,3% 16,8%

Erlend skuldabréf

sl. 5 ár

0,8%

9,4%

Innlend hlutabréf

2012

4,0%

8,4%

Veðskuldabréf

-2,5%

2012

0,6% 0,7%

16,4% 5,6% 3,8%

2,1% 0,3% 0,1%

ÁVÖXTUN STAPA

Við stýringu á eignum sjóðsins er ávallt miðað við markaðs-

Nafnávöxtun Stapa árið 2012 nam 10,1% samanborið

virði eigna í stað bókfærðs virðis sem notað er í ársuppgjöri,

við 5,2% árið á undan. Raunávöxtun á sama tímabili nam

en þar eru skuldabréf metin á kaupávöxtunarkröfu. Tafla

5,3% samanborið við 0,0% árið 2012. Afkoman, mæld

2 sýnir samanburð á þessu tvennu árin 2011 og 2012.

sem raunávöxtun, er sú besta frá árinu 2006 eins og fram kemur á mynd 9.

Á árinu hækkuðu innlend hlutabréf mest (16,8%) en bæði erlend hlutabréf (16,4%) og erlend skuldabréf (16,1%)

Sé horft til lengra tímabils, líkt og eðlilegt er í tilviki lífeyris-

skiluðu góðri ávöxtun. Mestu framlagi til ávöxtunar

sjóðs, kemur í ljós að 5 ára raunávöxtun Stapa er neikvæð

skiluðu þó íslensk ríkisskuldabréf (4,0%) enda nemur

um 2,5% en þar gætir áhrifa efnahagsáfallsins haustið

vægi þeirra í eignasafni sjóðsins um 56% í árslok. Erlend

2008. Raunávöxtun s.l. 20 ár nemur 4,5% sem er töluvert

hlutabréf skiluðu 2,1% ávöxtunarframlagi en stærsti hluti

yfir 3,5% reiknireglu sjóðsins (mynd 10).

þess eignaflokks er fjárfestur í erlendum framtakssjóðum. Á mynd 11 má sjá nafnávöxtun eignaflokka á árinu 2012 sem og framlag þeirra til ávöxtunar Stapa árið 2012, en allir eignaflokkar skiluðu jákvæðu framlagi á árinu.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

TAFLA 3. HELSTU HAGVÍSAR ÁRIN 2011 OG 20121

Árið í tölum

2012

Ýmsir hagvísar;

2011

Hagvöxtur

1,9%

2,9%

Ársverðbólga (í árslok)

4,2%

5,3%

Stýrivextir (í árslok)

6,0%

4,8%

Gengisvísitala (breyting innan árs)

7,2%

4,4%

bréfa, en á tímabilinu sem jókst úr 254 mö.kr. í 366 ma.kr.

Atvinnuleysi (% af mannafla í árslok)

5,8%

7,4%

Velta með skráð hlutabréf jókst í svipuðum takti. Markaðs-

Kaupmáttur ráðstöfunartekna (br. milli ársmeðaltala)

1,8%

5,3%

Viðskiptajöfnuður (% af landsframleiðslu) -4,6%

-6,2%

Viðskiptajöfnuður án innlánsstofn. í slitameðferð og Actavis

Töluverð aukning varð á árinu á markaðsvirði skráðra hluta-

verðmæti skráðra skuldabréfa jókst aðeins um 2% milli ára, í 1.866 ma.kr. á sama tímabili og velta þeirra dróst saman um tæp 11%.

INNLEND HLUTABRÉF Uppbygging íslenska hlutabréfamarkaðarins hélt áfram

3,9%

3,4%

á árinu, en hann þurrkaðist nærfellt út eftir bankahrunið. Þannig jókst velta með hlutabréf í íslensku hlutabréfavísitölunni (OMXI6) um 47% á árinu 2012 frá fyrra ári. Þetta

Skráð verðbréf (ma.kr.);

ber vott um aukinn áhuga stofnanafjárfesta á skráðum hluta-

Markaðsvirði skráðra skuldabréfa

1.866

1.827

Velta skráðra skuldabréfa

2.324

2.602

366

254

Markaðsvirði skráðra hlutabréfa Velta skráðra hlutabréfa

bréfum en sá áhugi er ekki síst afleiðing af þröngum lagaramma um fjárfestingar lífeyrissjóðanna, auk gjaldeyrishafta. Hlutabréf þriggja félaga voru tekin til viðskipta í Kauphöll Íslands á árinu. Fasteignafélagið Reginn var skráð á markað í byrjun júlí, Eimskipafélag Íslands um miðjan nóvember og Fjarskipti, móðurfélag Vodafone á Íslandi, um

INNLENDIR MARKAÐIR

miðjan desember.

ÞRÓUN HELSTU HAGVÍSA

Samhliða auknum viðskiptum í þessum eignaflokki fylgdi

Árið 2012 einkenndist af áframhaldandi brothættum bata

talsverð verðhækkun. Íslenska hlutabréfavísitalan hækkaði

í efnahagsmálum á Íslandi eins og sjá má á samanburði

um 18% á árinu (mynd 12). Mest hækkuðu Icelandair, Reginn

helstu hagvísa áranna 2011 og 2012 í töflu 3. Úttektir á

og Hagar, eins og sjá má í töflu 4. Önnur félög hækkuðu

séreignarsparnaði og endurgreiðslur ólöglegra gengislána

minna og einungis eitt félag lækkaði á árinu þar sem hinn

héldu áfram að knýja einkaneyslu og fjárfesting hélt

færeyski Bank Nordik lækkaði um 6%.

áfram að vaxa frá sögulega lágum gildum. Hins vegar hélt innflutningur áfram að vaxa umfram útflutning sem hafði neikvæð áhrif á hagvöxt ársins, sem mældist nokkuð undir spám markaðsaðila eða 1,9%.

Auk fjárfestinga í skráðum bréfum hefur sjóðurinn fjárfest nokkuð í óskráðum hlutabréfum. Með þeim hætti eykur sjóðurinn áhættudreifingu um leið og hann fær aðgang að fleiri áhugaverðum fjárfestingakostum. Þessar

Í kjölfar veikingar íslensku krónunnar og versnandi verð-

fjárfestingar geta verið bæði í stökum hlutafélögum og í

bólguhorfa hækkaði Seðlabanki Íslands stýrivexti sína í

félögum utan um sameiginlegar fjárfestingar (svo kallaðar

fjórgang á árinu, samtals um 1,25% og stóðu stýrivextir í

framtaksfjárfestingar). Á árinu tók sjóðurinn þátt í nokkrum

6,0% í árslok 2012. Þrátt fyrir aðhaldsaðgerðir Seðlabankans

nýjum verkefnum af þessu tagi s.s. AO fjárfestingafélagi,

mældist verðbólgan aldrei innan vikmarka hans (1-4%)

Kjölfestu, SÍA II og fasteignafélaginu SRE II. Sjóðurinn hefur

á árinu og nam ársverðbólga í árslok 4,2%. Atvinnuleysi

í auknum mæli fjárfest í fasteignafélögum að undanförnum

hélt áfram að lækka en í árslok voru 5,8% vinnufærra

enda um álitlega fjárfestingakosti að ræða, auk þess sem

manna án atvinnu.

slíkar fjárfestingar auka á áhættudreifingu í eignasafninu.

Á R S S K Ý R S LA

2012

Heimild: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 12. ÞRÓUN OG VELTA Á ÍSLENSKA HLUTABRÉFAMARKAÐNUM Á ÁRINU 20122

TAFLA 4. MARKAÐSVIRÐI OG VERÐBREYTINGAR FÉLAGA 2012

Félag

LÍFEYRISSJÓÐUR

Markaðsvirði (ma.kr.) Verðbreyting 2012

Velta íslenskra hlutabréfamarkaðarins Íslenska hlutabréfavísitalan (OMXI6)

Marel

111 12%

Össur

93 5%

Icelandair

56 63%

Hagar

32 39%

Reginn

18 59%

110,0

10,0

Eimskip

55 2%

105,0

8,0

Fjarskipti

12 1%

100,0

Bank Nordik

-6%

95,0

OMXI6 18%

90,0

Velta í ma. kr.

Verðbreyting

125,0

18,0

120,0

16,0 14,0

115,0

12,0

6,0 4,0 2,0 Des Jan Feb Mars Apríl Maí Júní Júlí Ágúst Sept Okt Nóv Des

BREYTINGAR Á EIGNASAMSETNINGU Á ÁRINU 2012.

fyrir því eru fábreyttir fjárfestingarkostir og takmarkandi

Í árslok 2012 nam innlend hlutabréfaeign sjóðsins 6.543

fjárfestingarheimildir sem stærstu fjárfestar landsins búa

m.kr. eða 4,7% af heildareignum samanborið við 3,5% í

við. Við slíkar aðstæður er hætta á eignabólu í skráðum

árslok 2011. Fjárfest var fyrir 1.664 m.kr. umfram sölu á

eignum.

árinu í innlendum hlutabréfum, sjá töflu 5.

Líklegt er að skráðum fyrirtækjum munu fjölga í Kauphöll

AFKOMA EIGNAFLOKKS OG VÆNTINGAR FYRIR 2013

Íslands á árinu 2013, sem er æskileg þróun við þessar

Afkoma skráðra innlendra hlutabréfa sjóðsins var yfir

aðstæður. Þegar er búið að tilkynna um skráningu trygginga-

viðmiði á árinu. Afkoma óskráðra hlutabréfa var einnig

félaganna VÍS og TM á vordögum 2013. Mögulega munu

góð, en framtaksfjárfestingar gáfu neikvæða ávöxtun.

fleiri fyrirtæki fylgja í kjölfarið og hafa fyrirtæki eins og

Hafa ber í huga að árleg afkoma óskráðra hlutabréfa og

N1, Reitir, Advania, Sjóvá og Promens verið nefnd í því

framtaksfjárfestinga er illmælanleg til skemmri tíma þar

samhengi. Mikilvægt er að bankar og félög í slitameðferðum

sem bókfært verð eignanna breytist hægt sökum fárra

haldi áfram að losa eignahluti sína í ótengdum félögum.

viðskipta eða annarra verðmyndandi upplýsinga.

Á þetta ekki síst við í þeim tilfellum þegar viðkomandi bankar eru einnig stórir lánveitendur til viðkomandi félaga,

Mikil ásókn var í innlend hlutabréf árið 2012 og allar líkur

þar sem slíkt fyrirkomulag getur leitt til hagsmunaárekstra

á að sú ásókn muni enn aukast á árinu 2013. Stór ástæða

og skekktrar samkeppnisstöðu.

TAFLA 5. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2012 ( M.KR.)

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

Innlent hlutabréfasafn

4.084

795

1.664

6.543

16,3%

Skráð innlend hlutabréf

1.425

448

950

2.823

27,5%

Óskráð innlend hlutabréf

1.946

423

796

3.165

16,9%

-76

-82 555 -10,5%

Framtaksfjárfestingar

Heimild: Kauphöll Íslands

712

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 13. STÝRIVEXTIR, ÁRSVERÐBÓLGA OG GENGISVÍSITALA 20123

Stýrivextir

Ársverðbólga

MYND 14. ÞRÓUN SKULDABRÉFAVÍSITALNA KAUPHALLAR ÍSLANDS 20124 (1.1.2012 = 100)

7,0%

225

6,5%

220

6,0%

215

5,5% 5,0% 4,5%

3,0%

190 Júní

Júlí

Ágúst Sept

Okt

Nóv

106 102

195

Maí

108

205

3,5% Mars Apríl

110

104

200

Feb

OMXI 10 ára óverðtryggð 112

210

4,0%

Jan

OMXI 10 ára verðtryggð

Gengisvísitala (hægri ás)

100 98 96 94

Des

Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

Fyrsta hvers mánaðar 2012

ÁVÖXTUNARKRAFA RÍKISSKULDABRÉFA

INNLEND SKULDABRÉF

Ávöxtunarkrafa íbúða- og ríkisskuldabréfa sveiflaðist á

STÝRIVEXTIR OG VERÐBÓLGA

Þrátt fyrir töluverða hjöðnun verðbólgu á árinu 2012 mældist ársverðbólga aldrei undir efri vikmörkum verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands (4%), sbr. mynd 13. Þannig mældist ársverðbólga 4,2% í desember samanborið við 6,5% í upphafi árs. Þessa lækkun ársverðbólgu má rekja til árstíðabundinnar styrkingar krónunnar á vor- og sumarmánuðum, sem dró úr verðbólgu á fyrri hluta árs. Þrátt fyrir að gengi krónunnar hafi veikst á ný á haustmánuðum hafði það lítil áhrif á ársverðbólgu á seinni hluta ársins.

þrengra bili á árinu 2012 en tíðkast hefur undanfarin ár. Þannig breyttist ávöxtunarkrafa allra millilangra og langra íbúða- og ríkisskuldabréfa um minna en 0,2% frá ársbyrjun til ársloka. Sé miðað skuldabréfavísitölur Kauphallar Íslands með 10 ára líftíma var ávöxtun verðtryggðra (OMXI10YI) og óverðtryggðra (OMXI10YNI) ríkisskuldabréfa svipuð á árinu, eða um 8%. Þrátt fyrir það var þróun vísitalnanna afar ólík innan ársins, enda veruleg breyting á ársverðbólgu innan ársins (sbr. mynd 14). Verulega dró úr veltu ríkisskuldabréfa á síðustu mánuðum ársins (sbr. mynd 15) og nam velta

Stýrivextir Seðlabanka Íslands stóðu í upphafi árs í 4,75%.

með íbúða- og ríkisskuldabréf á fjórða ársfjórðungi aðeins

Þar sem ársverðbólga og verðbólguhorfur voru töluvert yfir

50% af veltu sama tímabils á árinu 2011.

markmiðum bankans um stöðugt verðlag í byrjun ársins hækkaði hann stýrivexti sína í þrígang um samtals um 1% á fyrri hluta ársins, en gerði síðan hlé á hækkun þegar draga tók úr ársverðbólgu. Þegar krónan tók að veikjast á ný á haustmánuðum hækkaði bankinn vexti sína í fjórða sinn á árinu. Stýrivextir hækkuðu því um 1,25% á árinu og stóðu í árslok í 6,00%.

SAFNIÐ

Innlend skuldabréfaeign sjóðsins, auk skammtímabréfa, nam 98 milljörðum kr. í lok árs eða sem samsvarar um 71,6% af heildareignum (sbr. töflu 6). Nafnávöxtun innlendra skuldabréfa nam 7,1% sem jafngildir 2,4% raunávöxtun. Skuldabréf með ábyrgð Ríkissjóðs Íslands námu í lok árs 78% af innlendri skuldabréfaeign sjóðsins sem er svipað hlutfall og í ársbyrjun. Vegna fábreyttra fjárfestingakosta í flokki annarra skuldabréfa, námu afborganir og söluandvirði 1.806 milljónum kr. umfram kaup í þeim flokki eigna á árinu. Þetta leiddi til þess að hlutfall þeirra af innlendri skuldabréfaeign lækkaði úr 13,8% í 12,2%.

Á R S S K Ý R S LA

2012

Hagstofa Íslands og Seðlabanki Íslands

Kauphöll Íslands

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 15. MÁNAÐARLEG VELTA SKULDABRÉFA Í KAUPHÖLL ÍSLANDS 20125

ma.kr.

350 300 250 200 150 100 50 0 Jan

Feb

Mars Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst Sept

Okt

Nóv

Des

NÝLEG ÞRÓUN OG VÆNTINGAR FYRIR 2013

til vaxtahækkana til skemmri tíma litið. Allar aðgerðir til

Undanfarna mánuði hefur umræða um slæma stöðu

afnáms gjaldeyrishafta, hvenær svo sem gripið verður til

Íbúðalánasjóðs haft neikvæð áhrif á verð og veltuhraða

þeirra, eru þó líklegar til þess að hafa veruleg áhrif á vexti

íbúðabréfa og vinna stjórnvöld nú að því að skýra framtíðar-

Seðlabankans sem og markaðsvexti.

hlutverk sjóðsins. Meðan sú vinna hefur staðið yfir hefur

ERLENDIR MARKAÐIR

sjóðurinn ekki haldið útboð íbúðabréfa en Íbúðalánasjóður er sem stendur stærsti einstaki útgefandi skuldabréfa

Erlendir markaðir skiluðu flestir ágætri ávöxtun á árinu

í Kauphöll Íslands. Miðað við fjárlög næsta árs verður

2012. Árið var sérkennilegt fyrir þær sakir að pólitísk afskipti

framboð ríkisskuldabréfa einnig af skornum skammti.

voru mikil sem og inngrip seðlabanka í Bandaríkjunum,

Því er ljóst að þörf er á umtalsverðri skuldabréfaútgáfu

Evrópu og Japan. Þetta hafði í för með sér mikla aukningu

einkaaðila á árinu til að anna eftirspurn stofnanafjárfesta.

peningamagns í umferð sem hafði umtalsverð áhrif á

Í yfirlýsingum Peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands

ávöxtun eignaflokka.

hefur margoft komið fram að nefndarmenn telja að núverandi

Hættan á að myntsamstarf Evruríkja leystist upp litaði árið

slaki peningastefnunnar hverfi samhliða áframhaldandi

og bág staða Spánar ásamt endurskipulagningu skulda

efnahagsbata. Gangi verðbólga hægar niður en spár bankans

Grikklands voru áberandi í fréttum. Undir lok árs 2012

gefa til kynna telur Peningastefnunefnd þörf á því að

höfðu fjárfestar töluverðar áhyggjur af kólnun kínverska

draga hraðar úr slaka peningastefnunnar en ella. Nýleg

hagkerfisins, sem hefði áhrif á eftirspurn í Bandaríkjunum og

þróun, þar sem nokkuð hefur hægt á efnahagsbatanum

Evrópu auk þess sem fjármál hins opinbera í Bandaríkjunum

og gengi krónunnar styrkst nokkuð, gefur því varla tilefni

(e. fiscal cliff) juku áhyggjur fjárfesta.

TAFLA 6. BREYTINGAR INNLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2012 ( M.KR.)

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Ríkisskuldabréf

70.531 5.001

Önnur markaðsskuldabréf

12.763

989

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

1.428 76.960 6,9% -1.806

11.946

8,4%

Veðskuldabréf

3.959

355

-336 3.978 9,4%

Skammtímabréf

4.642

176

433 5.251 3,8%

91.896 6.521

-282 98.135 7,1%

Samtals

Kauphöll Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 16. HLUTFALL ERLENDRA EIGNA

Eignir Stapa (v. ás) Hlutfall erlendra eigna (h. ás) ma. kr.

160

ERLENDAR EIGNIR Erlendar eignir sjóðsins námu rúmum 33 milljörðum. kr. í árslok 2012, sem svarar til 24,3% eigna. Stærsti einstaki eignastýrandi erlendra eigna var Partners Group, sem sinnir framtaksfjárfestingum, þar hefur Stapi fjárfest í sjö sjóðum. Næst stærsti aðilinn er Pictet en eign sjóðsins hjá þeim aðila samanstendur af peningamarkaðssjóðum. Tæmandi

100

verið stofnað til fyrir gildistöku laganna, en nýfjárfestingar

107 89

40%

118

30%

Sökum gjaldeyrishafta, sem sett voru 28. nóvember 2008,

er heimilt að greiða erlendar skuldbindingar sem hafði

124

120

sjóðurinn átti erlendis fyrir gildistöku laganna. Til viðbótar

137

140

upptalningu erlendra eigna má sjá í töflu 7.

er sjóðnum einungis heimilt að endurfjárfesta því sem

50%

20%

10%

20 0

0% 2007

2008

2009

2010

2011

2012

eru honum óheimilar. TAFLA 7. EIGNASTÝRENDUR ERLENDRA EIGNA ( M.KR.)

Rekstraraðili

Virði 31.12.2012

Hlutfall eigna Stapa

Partners Group AG

4.564

3,3%

Pictet funds S.A.

3.490

2,5%

Standard Life Investm. Ltd.

2.602

1,9%

Adveq Management AG

1.890

1,4%

SVG Advicers

1.593

1,2%

Skagen AS

1.536

1,1%

Payden & Rygel Global Limited

1.429

1,0%

1741 Asset Management AG

1.428

1,0%

Blackrock Asset Management Ireland ltd.

1.403

1,0%

Optima Management Partners LP

1.351

1,0%

Stefnir hf.

1.329

1,0%

LGT Capital Partners (Ireland)

1.232

0,9%

SL Capital Partners LLP

1.142

0,8%

LGT Fund Managers Ltd.

1.074

0,8%

Intermediate Capital Group PLC

952

0,7%

Credit Suisse Asset Management Fund Service (Luxembourg) S.A.

879

0,6%

Paul Capital Advisors, LLC

834

0,6%

Íslensk verðbréf

663

0,5%

Optima Fund Management Ltd.

627

0,5%

Blackrock Institutional Jersey

537

0,4%

Aviva Investors Prop.Europe S.A.

528

0,4%

BlueBay Funds M.C.

378

0,3%

Gottex Fund Management Sárl

0,1%

Gems Management Limited

0,0%

1.694

1,2%

S.A.

Stapi (bréf í eigin stýringu) Samtals

33.256 24,3%

Heildareignir Stapa 31.12.2012 (m.kr.)

Á R S S K Ý R S LA

137.118

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 17. ÞRÓUN ERLENDRA HLUTABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2012 MÆLT Í USD 6 (1.1.2012 = 100)

MSCI heimsvísitala

MSCI nýmarkaðir

MSCI Evrópa

MSCI N-Ameríka

MSCI Japan

MSCI Asía án Japan

130

120

110

100

90 Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

Afleiðing haftanna er sú að hlutfall erlendra eigna hefur

Ekki voru gerðar stórvægilegar breytingar á erlendu

lækkað úr 40% árið 2008 niður í tæp 25% í árslok 2012

hlutabréfasafni sjóðsins á árinu 2012 (tafla 8). Undir lok

mv. markaðsvirði eigna eins og fram kemur á mynd 16, en

ársins var þó aukið við fjárfestingu í Bandaríkjunum en á

myndin endurspeglar með skýrum hætti áhrif gjaldeyrishafta

móti dregið úr fjárfestingu í Evrópu. Framtaksfjárfestingar

á eignasafn sjóðsins.

sjóðsins eru margar hverjar komnar í útgreiðsluferli og

Afleiðing þessarar þróunar, sem á við um alla íslenska lífeyrissjóði, er aukinn kaupþrýstingur á innlenda eignaflokka sem m.a. birtist í mjög lágri ávöxtunarkröfu innlendra skuldabréfa og miklum hækkunum innlendra hlutabréfa

skiluðu þær tæpum 1 ma. kr. meira til sjóðsins en lagt var til núverandi skuldbindinga. Til að viðhalda stærð eignasafnsins skuldbatt Stapi sig til fjárfestingar í tveimur nýjum framtakssjóðum á árinu 2012.

undanfarin misseri. Sé horft til áhættusjónarmiða er ljóst

Skráð hlutabréf skiluðu 22,7% nafnávöxtun á árinu (mælt

að fjárfestingar Stapa eru afar tengdar íslenska hagkerfinu

í ISK) sem er betra en árangur viðmiðs sem hækkaði um

og að höftin koma í veg fyrir að verulega sé hægt að draga

21,5% á árinu. Munurinn liggur annars vegar í umfram-

úr þeirri áhættu.

ávöxtun eignastýrenda og hins vegar yfirvigt á einstökum markaðssvæðum. Framtaksfjárfestingar skiluðu 15,2%

ERLEND HLUTABRÉF Erlend hlutabréf skiluðu góðri ávöxtun á árinu 2012. Árið einkenndist þó af töluverðum sveiflum sem oft mátti rekja til yfirlýsinga eða aðgerða stjórnvalda og seðlabanka í

ávöxtun á árinu 2012 en þessar fjárfestingar hafa á undanförnum árum skilað umtalsvert betri ávöxtun en skráð hlutabréf sjóðsins.

stað þess að byggjast á hefðbundnum kennitölum um

Á fyrsta ársfjórðungi 2013 hafa erlend hlutabréf skilað

afkomu og vöxt svo dæmi sé tekið. MSCI heimsvísitalan

góðri ávöxtun, MSCI heimsvísitalan hækkaði um 9% (mælt í

hækkaði um tæp 16% á árinu en mest hækkaði MSCI Asía

USD) á tímabilinu en markaðir eru enn brothættir og ekki er

án Japan, um tæp 24% mælt í USD. Þróun þessara og fleiri

ólíklegt að einhver leiðrétting verði á hlutabréfaverði á árinu.

hlutabréfavísitalna má sjá á mynd 17. TAFLA 8. ERLEND HLUTABRÉF ÁRIÐ 2012 ( M. KR.)

Eignaflokkur

Staða í upphafi árs

Skráð hlutabréf

2.742

Ávöxtun ársins 606

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

663

4.011

Nafnávöxtun 22,7%

Framtaksfjárfestingar

13.336 1.985 -994 14.327 15,2%

Samtals

16.079 2.591 -331 18.339 16,4%

Heimild: Bloomberg

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 18. ÞRÓUN ERLENDRA SKULDABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2012 ( MÆLT Í USD )7 (1.1.2012 = 100)

JPM

EUR HY

US HY

EUR IG

US IG

140 130 120 110 100 90 Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

ERLEND SKULDABRÉF

Litlar breytingar voru gerðar á erlendu skuldabréfasafni

Erlend skuldabréf skiluðu almennt góðri ávöxtun á árinu

Stapa á árinu 2012. Mestu munaði um uppgreiðslur á

2012. Evrópsk hávaxtabréf (e. high yield) skiluðu um og

skuldabréfum á biðreikningi auk þess sem stök skuldabréf

yfir 30% ávöxtun (mælt í USD) og skuldabréf traustra

voru á gjalddaga. Nánari sundurliðun er að finna í töflu 9.

útgefenda (e. investment grade) litlu minna. Ástæðan er ekki síst inngrip seðlabanka í Bandaríkjunum og Evrópu sem þrýstu kröfu skuldabréfa neðar, t.a.m. fór krafa 10 ára bandarískra ríkisskuldabréfa í 1,4% undir lok júlí en hækkaði þegar leið á árið og endaði í tæplega 1,8%. 10 ára þýsk ríkisskuldabréf höfðu svipaða sögu að segja, krafa þeirra fór undir 1,2% í júlí en endaði árið í 1,3%. Mynd 18 sýnir þróun nokkurra skuldabréfavísitalna á árinu 2012.

Erlent skuldabréfasafn Stapa skilaði 16,1% nafnávöxtun á árinu 2012. Hækkunina má fyrst og fremst rekja til hávaxtabréfa (e. high yield) en eins og fram kemur á mynd 18 skiluðu þau góðri ávöxtun á árinu. Skuldabréf traustra útgefenda og skammtímabréf skiluðu sömuleiðis góðri ávöxtun á árinu, en undir skammtímabréf teljast erlendir peningamarkaðssjóðir. Á fyrsta ársfjórðungi 2013 hafa erlend ríkisskuldabréf gefið eftir en hávaxtabréf hafa hækkað um allt að 3%. Almennt er gert ráð fyrir hóflegri hækkun erlendra skuldabréfa á árinu.

TAFLA 9. ERLEND SKULDABRÉF ÁRIÐ 2012 ( M.KR.)

Eignaflokkur Ríkisskuldabréf

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

383

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

1 427 -1.084

2.848

6,6%

Önnur skuldabréf

3.331

601

22,6%

Skammtímabréf

2.409

206

875 3.490

9,1%

Samtals

6.123

850

-209 6.765

16,1%

TAFLA 10. AÐRAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR 2012

Eignaflokkur

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

Marksjóðir

3.495

326

953 4.774

7,2%

Fasteignasjóðir

1.911

18 2.014

4,4%

Hrávörusjóðir Samtals

661 6.067

-12 399

Á R S S K Ý R S LA

2012

971 7.437

5,6%

Heimild: Bloomberg, skuldabréf vísitölu reiknaður og birtur af Merryl Lynch og JP Morgan 7

0 649 -1,8%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

AÐRAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 20. ÞRÓUN TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU UNDANFARIN ÁR

Aðrar erlendar eignir sjóðsins samanstanda mest megnis

2,2%

af marksjóðum (e. hedge funds) og fasteignasjóðum. Markmiðið með fjárfestingum í marksjóðum er fyrst og fremst að draga úr sveiflum í erlendu eignasafni sjóðsins.

-4,0%

Árið var marksjóðum erfitt og þar kemur einna helst til

-6,9%

stefnuleysi markaða, sem tóku meira mið af afskiptum

-7,5%

stjórnvalda og seðlabanka en hefðbundnum kennitölum -10,8%

um afkomu og vöxt fyrirtækja. Breið marksjóðavísitala HFRI skilaði tæplega 5% ávöxtun á árinu 2012 mælt í USD eins og fram kemur á mynd 19.

2007

2008

2009

-11,7%

2010

2011

2012

Litlar breytingar voru gerðar á öðrum erlendum eignum á árinu 2012 eins og fram kemur í töflu 10, stærsta breytingin var fjárfesting í þremur nýjum marksjóðum. Frá áramótum hefur HFRI vísitalan nánast staðið í stað og má búast við litlum breytingum á vísitölunni (mælt í USD) fyrr en dregur úr afskiptum opinberra aðila af fjármagnsmörkuðum. MYND 19. ÞRÓUN HFRI MARKSJÓÐAVÍSITÖLU 2012 MÆLD Í USD 8

MYND 21. FJÁRMAGNSTEKJUR OG RÉT TINDI

Verðtrygging lífeyrisréttinda

3,5% vextir án skuldbindingar

Fjármagnstekjur

m.kr. 18.000 16.000 14.000 12.000

110

10.000 8.000

105

6.000 4.000

100

2.000 0

95 Des

Jan

Feb Mars Apríl Maí

Júní

Júlí Ágúst Sept Okt Nóv Des

2007

2008

2009

2010

2011

2012

TRYGGINGAFRÆÐILEGT UPPGJÖR

byggja á reynslu áranna 2007-2011, juku á hinn bóginn

Tryggingafræðilegt mat á stöðu sjóðsins var gert í árslok

er ríflega 1% lakari en hún hefði verið miðað við eldri

2012. Samkvæmt matinu hefur tryggingafræðileg staða

forsendur. Haldi lífslíkur áfram að aukast, eins og flestir

sjóðsins batnað úr -7,5% í lok árs 2011 í -4,0% í lok árs 2012.

gera ráð fyrir, er líklegt að hækka verði lífeyrisaldur, en

Áfallin staða var í árslok neikvæð um 6,3% og framtíðar-

slík umræða fer nú fram víða um lönd og sumstaðar hefur

staða neikvæð um 0,6%. Á mynd 20 má sjá þróun trygginga-

verið gripið til aðgerða í þessa átt.

fræðilegrar stöðu undanfarin ár.

skuldbindingar, þannig að tryggingafræðileg staða í árslok

Tryggingafræðilega staðan er reiknuð út miðað við að

Bætt staða skýrist af jákvæðri tryggingafræðilegri afkomu

sjóðurinn nái 3,5% raunávöxtun til framtíðar. Til að jafna

upp á 7.088 milljónir króna á árinu. Má rekja þessa jákvæðu

þann halla sem er á sjóðnum miðað við óbreytt réttindakerfi

afkomu til lækkunar áunninna réttinda (skerðingar) sem

þarf hann að ná 3,7% raunávöxtun til framtíðar. Ljóst er

ákveðin var á síðasta ársfundi og kom til framkvæmda í

að kröfur um raunávöxtun eru nokkuð háar og ekki á vísan

júlí 2012 og góðrar ávöxtunar, sem var nokkuð yfir reikni-

að róa í þeim efnum til framtíðar litið. Sjóðurinn hefur

vöxtum sjóðsins. Nýjar upplýsingar um auknar lífslíkur, sem

náð þessum markmiðum ef horft er til síðustu 20 ára, en

Heimild: Hedge Fund Research, Inc.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 22. ÁÆTLAÐ SJÓÐSSTREYMI STAPA LÍFEYRISSJÓÐS M.V. TRYGGINGAFRÆÐILEGT UPPGJÖR 31.12.2012

Tekjur

Gjöld

Eign (hægri ás)

m.kr

m. kr.

20.000

240.000

18.000

200.000

16.000

160.000

14.000

120.000

12.000 10.000

80.000

Sjóðurinn búinn

40.000

8.000

6.000

-40.000

4.000

-80.000

2.000

-120.000 2093

2089

2085

2081

2077

2073

2069

2065

2061

2057

2053

2049

2045

2041

2037

2033

2029

2025

2021

2017

2013

á því tímabili var raunávöxtun að jafnaði 4,5%. Af síðustu

Hjá sjóðnum starfar fjárfestingaráð sem kosið er af stjórn

sex árum hefur það einungis gerst tvisvar, en á mynd

sjóðsins. Fjárfestingaráðið heyrir undir framkvæmdastjóra,

21 má sjá samanburð á fjárfestingatekjum sjóðsins og

sem ber ábyrgð á daglegum störfum þess. Allar fjárfestingar

reiknuðum hækkunum á lífeyrisréttindum í samræmi við

sjóðsins skulu teknar fyrir í fjárfestingaráði og tekur ráðið

gildandi reiknireglu, þ.e. verðtrygging + 3,5% raunvextir.

um þær ákvörðun. Í vissum tilvikum þarf samþykki

Útgjöld sjóðsins vegna lífeyris falla til á löngum tíma. Á mynd 22 má sjá línurit um áætlaðar tekjur og gjöld og sjóðsstöðu fram til ársins 2095. Eins og sést verður sjóðurinn uppurinn árið 2068 að óbreyttu, en þá á enn eftir að greiða út talsverð réttindi. Til að eyða óvissu um að sjóðurinn gangi til þurrðar áður en öll réttindi hafa verið greidd út er mikilvægt að loka neikvæðri tryggingafræðilegri stöðu eins fljótt og kostur er.

framkvæmdastjóra og eftir atvikum stjórnar sjóðsins áður en ákvörðun er tekin. Fjárfestingaráð skal fylgja fjárfestingaog áhættustefnu sjóðsins í vinnu sinni. Ráðið skal fylgjast með fjármálamörkuðum, fjárfestingarmöguleikum og áhættu í fjármálaumhverfi, framkvæma kostgæfniathuganir á fjárfestingarkostum og taka ákvarðanir um fjárfestingar. Ráðið sinnir einnig eftirfylgni með fjárfestingum í eignasafni sjóðsins á hverjum tíma og skal fylgjast með árangri fjárfestingarstarfseminnar og gefa framkvæmdastjóra og stjórn reglubundnar skýrslur um það efni.

FJÁRFESTINGARSTEFNA Fjárfestingarstefna sjóðsins er mótuð árlega, nú síðast í nóvember sl., og yfirfarin með reglubundnum hætti á fundum stjórnar sjóðsins. Stefna sjóðsins tekur bæði til markmiða og skilgreininga um ávöxtun og áhættu fyrir sjóðinn í heild sem og einnig fyrir þá eignaflokka sem sjóðurinn fjárfestir í og einstaka undirsöfn í þeim eignaflokkum. Einstök söfn geta bæði verið í stýringu hjá sjóðnum sjálfum eða verið úthýst til annarra eignastýrenda.

Til að takmarka áhættu, og draga úr líkum á að vöxtur eigna verði umtalsvert minni en vöxtur skuldbindinga, er eignum sjóðsins skipt upp í tvo megin flokka, tryggingaeignir og ávöxtunareignir. Tryggingaeignum er ætlað að ná a.m.k. sömu ávöxtun og skuldbindingar við flestar markaðsaðstæður, þegar litið er til 1-3ja ára. Tryggingaeignir eru settar saman úr skulda-bréfum og skammtímaeignum og er ætlað að tryggja að sjóðurinn eigi fyrir öllum skuldbindingum til skemmri tíma litið og minnka líkur á að til skerðinga komi

Tryggingafræðileg staða mótar áhættuþol sjóðsins. Áhættu-

á réttindum. Ávöxtunareignum er ætlað að auka ávöxtun

markmið eru sett með tilliti til áhættuþols og fjárfestingar-

sjóðsins umfram vöxt skuldbindinga með því að nota hluta

markmið taka mið af áhættumarkmiðum. Saman mynda

af eignum sjóðsins til að fjárfesta í áhættusamari eignum

þessi atriði fjárfestingarstefnu sjóðsins.

þar sem vænt ávöxtun er hærri þegar litið er til lengri tíma.

MYND 23. MÓTUN FJÁRFESTINGASTEFNU, FRAMKVÆMD OG EFTIRFYLGNI

Tryggingafræðileg staða

Skilgreining áhættuþols

Fjárfestingarstefna

Á R S S K Ý R S LA

Fjárfestingar

2012

Áhættumarkmið

Fjárfestingarmarkmið

Eftirfylgni og áhættustýring

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 24. HLUTFALL TRYGGINGA- OG ÁVÖXTUNAREIGNA OG TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA

Tryggingareignir

Ávöxtunareignir

Tryggingafræðileg staða 100%

41,9%

41,4%

32,1%

21,2%

21,1%

21,7%

22,3%

80% 78,8%

60%

78,9%

78,3%

77,7%

67,9% 58,1%

58,6%

40% 20%

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

TAFLA 11. VIKMÖRK EINSTAKRA EIGNAFLOKKA SKV. FJÁRFESTINGASTEFNU

Eignaflokkur

Vikmörk

Eðli eignaflokks

Ríkisskuldabréf

0-65% Tryggingaeign

Önnur markaðsskuldabréf

0-25%

Veðskuldabréf

0-10% Tryggingaeign

Erlend skuldabréf

0-20%

Tryggingaeign

Innlend hlutabréf

0-10%

Ávöxtunareign

Erlend hlutabréf

0-30%

Ávöxtunareign

Aðrar fjárfestingar

0-30%

Ávöxtunareign

Skammtímabréf

0-30% Tryggingaeign

Tryggingaeign

laga hvað varðar mögulega eignasamsetningu. Flokkun í tryggingaeignir og ávöxtunareignir og sett vikmörk setja

0% 4,3%

2,2%

-20% 2006

2007

-6,9%

2008

-10,8%

-11,7%

2009

2010

-7,5%

-4,0%

2011

2012

ramma um eignasamsetningu sjóðsins, sem síðan er nánar ákveðin með setningu viðmiðs og markmiða á árinu. Alla þessa þætti þarf að skoða saman þegar áhættustig og leyfileg áhættutaka er ákveðin.

Sjóðurinn beitir þeirri reglu að draga úr áhættu (takmarka

Sjóðnum er sett viðmiðunarvísitala. Vísitalan er samsett

möguleika á neikvæðri ávöxtun) með því að auka hlutfall

úr vísitölum einstakra eignaflokka, sem myndaðar eru úr

tryggingaeigna þegar tryggingafræðileg staða sjóðsins

þekktum markaðsvísitölum fyrir hvern og einn eignaflokk.

er neikvæð eða horfur eru taldar óhagstæðar. Á sama hátt

Vægi hverrar undirvísitölu í hinni samsettu vísitölu tekur mið

er hlutfall ávöxtunareigna aukið þegar tryggingafræðileg

af vægi hvers eignaflokks í heildarsafni sjóðsins í upphafi

staða er góð og líkur á skerðingum óverulegar. Á mynd 24

árs og markmiðsstöðu eignarflokks í lok árs (meðaltal).

má sjá hvernig eignasamsetningin hefur þróast í samræmi

Viðmiðunarvísitalan er mikilvægt tæki við stýringu á eignum

við þessa reglu undanfarin ár.

sjóðsins. Með samanburði á breytingum á vísitölunni og

Vikmörk eru skilgreind fyrir virka stöðutöku í hverjum og einum eignaflokki (tafla 11).

eignasafni sjóðsins fæst hlutfallslegt mat á árangri við eignastýringuna samanborið við markaðinn á hverjum tíma, bæði hvað varðar ávöxtun og áhættu. Gerður er mánaðar-

Sjóðurinn hefur sett sér stefnu um nýtingu vikmarka, þar sem

legur samanburður þannig að viðmiðunarvísitalan hefur

skilgreint er hvernig brugðist skuli við þegar eignir nálgast

mikil áhrif á hegðun og afstöðu þeirra sem stýra eignum

leyfileg vikmörk. Vikmörkin eru miðuð við að sjóðurinn

fyrir sjóðinn. Þessi samanburður leiðir einnig í ljós að

geti sem best nýtt sér markaðsaðstæður á hverjum tíma,

hve miklu leyti má rekja árangur sjóðsins til ávöxtunar

án þess að farið sé út fyrir ásættanleg mörk í áhættu og

markaðarins, fráviki í eignasamsetningu sjóðs frá viðmiði

að hann geti brugðist við þegar öfgakenndar aðstæður

og vali á einstökum fjárfestingarkostum. Samsetning

koma upp. Þá verða vikmörkin að taka mið af heimildum

núgildandi viðmiðunarvísitölu Stapa er sýnd í töflu 12.

TAFLA 12. SAMSETNING VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU

Eignaflokkur

Heiti vísitölu

Vægi Skýring

Innlend skuldabréf Samsett skuldabréfavísitala 66,5% GAMMAi (60%), GAMMAxi (25%), OMXI5YI (9%) og OMXI1YNI (6%). Innlend hlutabréf

OMXI6 GI ISK

6,5%

Úrvalsvísitala íslenskra hlutabréfa

Erlend skuldabréf

JPM Global Bond Index

3,5%

Alþjóðleg skuldabréfavísitala JP Morgan

Erlend hlutabréf

MSCI-World

14,5%

Morgan Stanley heimsvísitala hlutabréfa

Aðrar fjárfestingar

HFRI FoF Diversif. Index

6,5%

Breið marksjóðavísitala frá HFRI

Skammtímabréf og innlán Samsett vísitala skammtímaeigna 2,5% REIBOR1M (75%) og innlánsvextir almennra sparisjóðsbóka skv. SÍ (25%)

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 25. STAÐALFRÁVIK SJÓÐS OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU UNDANFARIN 10 ÁR

Staðalfrávik sjóðs

ÁHÆTTUSTÝRING

30%

Á árinu 2012 var skipulag sjóðsins endurskoðað með tilliti

25%

til áhættustýringar. Ráðinn var áhættustjóri sem heyrir

20%

beint undir stjórn sjóðsins og hefur yfirumsjón með allri áhættustýringu og eftirliti hjá sjóðnum. Áhættustýringu

15%

er ætlað að hámarka líkur á að sjóðurinn geti staðið

10%

við skuldbindingar sínar, stuðla að árangri og skilvirkni

í starfsemi sjóðsins, áreiðanleika fjárhagsupplýsinga og hlítingar við lög og reglur.

Staðalfrávik vísitölu

0% 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

ÁHÆT TUSTEF NA

Áhættustefna sjóðsins var undirrituð af stjórn í nóvember

Í samræmi við stefnuna eru fjölmargar skýrslur útbúnar

sl. Henni er ætlað að gefa yfirlit yfir helstu áhættuþætti í

og lagðar fyrir stjórn svo hún geti fylgst með hinum

rekstri sjóðsins. Þar er fjallað er um skipulag og framkvæmd

ýmsu áhættuþáttum. Eins gerir áhættustjóri kannanir á

áhættustýringar ásamt einstökum áhættuþáttum. Sett er

fjölmörgum þáttum í starfsemi og leggur fyrir stjórnendur

fram áhættuskrá þar sem mikilvægi áhættuþátta er metið

og endurskoðunarnefnd sjóðsins.

ásamt því að tilgreint er hvernig fylgst er með tilteknum áhættuþáttum í skýrslum og könnunum.

FJÁRFESTINGASTEFNA – ÁHÆT TU M ARKM IÐ

Öllum fjárfestingum fylgir áhætta. Skilgreining á áhættu-

Í stefnunni er áhætta skilgreind sem hættan á atburði

þoli, lýsing á mismunandi áhættum og þau markmið sem

sem eykur marktækt líkurnar á því að sjóðurinn nái ekki

sett eru um áhættutöku móta markmið sjóðsins og stefnu í

markmiðum sínum til skemmri eða lengri tíma. Áhættu

fjárfestingum. Á þetta bæði við um fjárfestingar í einstökum

sjóðsins er skipt í eftirfarandi þætti:

tegundum eigna og fyrir eignasafn sjóðsins í heild.

· Lífeyristryggingaáhætta er hættan á því að skuldbindingar

Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp

sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi

í árlegri fjárfestingastefnu sjóðsins. Þar eru sett töluleg

sjóðfélaga.

markmið um áhættu og skilgreint hvernig áhætta er

· Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum standi ekki í skilum eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega.

takmörkuð með vikmörkum bæði fyrir áhættusamari eignir í heild (ávöxtunareignir) og í einstökum flokkum eigna. Áhætta sjóðsins (mæld sem mánaðarlegt staðalfrávik, reiknað til árs) á árinu 2012 mældist 3,1% sem er talsvert

· Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst

undir sögulegu meðaltali (sjá mynd 25). Þar sem trygginga-

að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu

fræðileg staða sjóðsins hefur batnað ákvað stjórn sjóðsins

á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða

að auka megi áhættu á árinu 2013 með það að markmiði

innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal breytinga

að bæta ávöxtun og er markmið fyrir staðalfrávik sett

á vöxtum, gengi gjaldmiðla eða virði verðbréfa.

5,6% (spábil 2-9%).

· Rekstraráhætta lýtur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins, þ.e. hætta á tjóni sem rekja má til ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla, starfsmanna, upplýsingakerfa eða til ytri atburða.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 26. ÁÆTLAÐ FRAMLAG MISMUNANDI EIGNAFLOKKA TIL ÁHÆT TU ( ÁRIÐ 2013) OG ÁHRIF ÁHÆT TUDREIFINGAR

Ríkisbréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Aðrar fjárfestingar Innlán og skammtímabréf Áhættudreiﬁng

10,8 %

Stapi

5,6 %

0,0%

2,0%

4,0%

Eignaflokkar bera með sér mismikla áhættu, til að mynda eru hlutabréf almennt talin áhættumeiri en skuldabréf því verð þeirra sveiflast meira á mörkuðum, í takt við væntingar um afkomu og verðmæti fyrirtækja. Með því að blanda saman eignum úr ólíkum eignaflokkum eins og gert er í eignasafni

6,0%

8,0%

10,0%

12,0%

MYND 27. ÞRÓUN HEILDARKOSTNAÐAR

Heildarkostnaður

Hlutfall án skatts 0,22%

0,19%

Stapa minnka líkur á að eignasafnið í heild sveiflist eins

0,16% 0,14%

mikið að markaðsvirði og hver eignaflokkur fyrir sig og

0,17%

0,15%

þar með minnkar áhætta sjóðsins. Í fjárfestingarstefnu 0,14%

er gerð grein fyrir áhrifum áhættudreifingar. Á mynd 26 má sjá að með því að dreifa áhættu minnkar samanlögð áhætta eignaflokka (viktuð með hlutdeild hvers og eins í eignasafni Stapa) um nær helming. Samanlögð vænt áhætta allra eignaflokkanna lækkar þannig úr 10,8% í 5,6% miðað við fjárfestingarmarkmið sjóðsins 2013.

REKSTUR

2007

2008

2009

2010

2011

2012

All viðamiklar breytingar voru gerðar á rekstri sjóðsins á

sérstaka skattlagningu á lífeyrissjóði á árinu 2011 að

árinu. Tekið var upp nýtt skipulag með fjárfestingarráði og

fjárhæð 86 milljónir króna en á móti kemur aukinn

áhættustjóra. Starfmönnum sjóðsins fjölgaði um 3 vegna

kostnaður vegna skipulagsbreytinga sem áður hafa verið

þessara skipulagsbreytinga.

raktar. Fjárfestingargjöld tryggingadeildar námu 61,3

Rekstrarkostnaður Tryggingadeildar nam 147 milljónum króna samanborið við 190 milljónum króna á árinu 2011 og lækkaði því um 23% á milli ára. Munar þar mestu um

milljónum króna og hækkuðu um tæplega 32% milli ára sem rekja má beint til ofangreindra skipulagsbreytinga. Á mynd 27 má sjá þróun heildarkostnaðar sjóðsins síðustu 6 ár.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

MYND 28. IÐGJÖLD SÉREIGNARDEILDAR Á VERÐLAGI HVERS ÁRS / ÁRSINS 2012

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi 2012

m.kr. 350

SÉREIGN

300

Séreignadeildin býður upp á þrjú ávöxtunarsöfn með mismunandi áhættu. Safn I hefur að markmiði að ná öruggri ávöxtun til lengri tíma litið, með hóflegri áhættu. Safnið er að stórum hluta fjárfest í skuldabréfum, einkum íslenskum ríkisskuldabréfum. Fjárfest er í markaðsverðbréfum þannig að ávöxtun safnsins sveiflast í takt við sveiflur á markaði. Safn II er áhættusamara safn með ríkari heimildir til fjárfestinga í hlutabréfum og erlendum verðbréfum. Markmið safnsins er að hámarka ávöxtun til lengri tíma litið. Safnið er fjárfest í markaðsverðbréfum og má búast við nokkrum sveiflum í ávöxtun þess.

250 200 150 100 50 0 2007

2008

2009

2010

2011

2012

IÐGJÖLD

Safn III er alfarið ávaxtað í innlánum. Það er áhættuminnsta

Iðgjöld til Séreignardeildar námu samtals 146,1 millj.

safnið þar sem sveiflur í ávöxtun eru í lágmarki. Ávöxtun

króna samanborið við 185,1 millj. króna árið á undan sem

mun að mestu taka mið af breytingum á verðbólgu og

er ríflega 21,1% lækkun frá fyrra ári. Munar þar mestu

vaxtakjörum innlánastofnanna.

um breytingar sem gerðar voru á lögum um heimild til frádráttar á framlagi launþega í séreignarsparnað frá tekjuskattstofni en heimildin var lækkuð úr 4% í 2%. Þá hefur jafnframt orðið nokkur fækkun á greiðendum í séreignarsparnað og kann það að skýrast að nokkru af þeirri óvissu og umræðu sem skapast hefur um úttektir og skattlagningu þessa sparnaðarforms. Þróun iðgjalda Séreignardeildar undanfarin sex ár má sjá á mynd 28 bæði á verðlagi hvers árs svo og á verðlagi ársins 2012 miðað við breytingar á launavísitölu.

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

MYND 29. ÞRÓUN LÍFEYRISGREIÐSLNA OG SÉRSTAKRAR ÚTGREIÐSLU

Lífeyrir

Sérstök útborgun séreignar

m.kr

300 250 200 150 100 50 0 2007

2008

2009

2010

2011

2012

LÍFEYRISMÁL OG SÉRSTÖK ÚTGREIÐSLA Útgreiðslur úr Séreignardeild bæði vegna lífeyris og sérstakrar útborgunar, námu 345,5 millj. króna samanborið við 389,1 millj. króna árið áður. Heimild til sérstakrar útgreiðslu séreignarsparnaðar var í gildi til loka október og var hámarksúttektarheimild 6,25 millj. króna. Nokkuð dró úr greiðslum vegna þessa á árinu sem bendir til að þeir sem hyggjast nýta útgreiðsluheimildina hafi að mestu fullnýtt hana. Heimildin var hins vegar framlengd með lögum í lok ársins og gildir nú til loka árs 2013. Á mynd 29 má sjá þróun á lífeyrisgreiðslum og sérstakri útgreiðslu á síðustu 6 árum.

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

HEILDAREIGNIR – SUNDURLIÐUN Á EIGNAFLOKKA Í söfnum Séreignardeildar hefur verið lögð áhersla á að fjárfesta í vel seljanlegum eignum og er þeim skipt eftir áhættustigi þar sem áhættumesta safnið (Safn II) er einkum ætlað yngra fólki sem getur þolað nokkrar sveiflur í ávöxtun á meðan áhættuminnsta safnið (Safn III) er

MYND 30. SAMANBURÐUR Á ÁVÖXTUN SAFNA OG VIÐMIÐUNARVÍSITALNA

Nafnávöxtun

Nafnávöxtun viðmiðs 2012

einkum ætlað fólki sem nálgast lífeyrisaldur og sækist

10,9%

því eftir stöðugri ávöxtun. Fjárfestingarstefna Séreignardeildar kveður á um að söfnin

8,8%

10,7%

8,4% 7,1%

skulu alltaf hafa nægjanlegt laust fé eða vel seljanlegar eignir til að ráða við mögulegt útflæði næstu tveggja mánaða. Ennfremur skulu söfnin aldrei eiga minna en 25% af vel seljanlegum eignum sem auðvelt er að losa

2,9%

með stuttum fyrirvara án þess að það hafi veruleg áhrif á verðmæti eignanna. Í raun er mikill meirihluti eigna safnanna í mjög vel seljanlegum eignum og fylgst er grannt með seljanleikaáhættu safnanna.

Safn I

Safn II

Safn III

TAFLA 13. FJÁRFESTINGARHEIMILDIR SÉREIGNARSAFNA ÁSAMT SAMSETNINGU Í ÁRSLOK 2012

Safn I

Safn II

Eignaflokkur

Vikmörk

Innlend skuldabréf

0-100%

- Innlend ríkisskuldabréf

0-100%

0-80%

- Traust innlend markaðs sk.br

≥ 65% 0-20%

0-20%

Skammtímabréf og innlán

0-100%

- Skammtímasjóðir

0-25%

0-40%

- Verðtryggð lán

0-100%

0-80%

0-100%

- Óverðtryggð lán

0-100%

0-80%

0-100%

Innlend hlutabréf

0-20%

16%

0-20%

15%

Erlend verðbréf

0-30%

0-50%

36%

- Erlend hlutabréf

≤ 35% 0-20%

0-40%

- Erlend skuldabréf

0-20%

- Erlend skammtímabréf

0-20%

Erlendir marksjóðir

0-20%

Á R S S K Ý R S LA

Samsetning

64%

20%

2012

Vikmörk

Safn III

0-100%

Samsetning

39%

Vikmörk

Samsetning

≥ 40% 10%

≤ 60%

0-100%

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁVÖXTUN SÉREIGNASAFNA Öllum söfnunum eru sett markmið um ávöxtun og áhættu og skilgreindar eru viðmiðunarvísitölur fyrir hvert safn, sbr. töflu 14. Söfn I og II hafa verið starfrækt í 14 ár og hefur á þeim tíma náð betri árangri en viðmiðunarvísitala í 12 af þessum 14 árum á meðan Safn III hefur verið starfrækt í 5 ár og náð betri árangri en viðmiðunarvísitala öll árin. Ávöxtun allra safna árið 2012 var umfram ávöxtun viðkomandi viðmiða á árinu og vel viðunandi að teknu tilliti til ávöxtunarmarkmiða safnanna (sjá mynd 30). Innlend skuldabréf skiluðu mestu ávöxtunarframlagi í Safni I eða um 57% af heildarávöxtun safnsins. Innlend hlutabréf skiluðu þó hlutfallslega bestri ávöxtun í þessu safni þar sem virði eignaflokksins jókst um 26% á árinu. Erlend verðbréf skiluðu mesta ávöxtunarframlagi í Safni II eða um 54% af heildarávöxtun. Innlend hlutabréf og erlend verðbréf skiluðu hlutfallslega bestri ávöxtun í þessu safni eða 10-25% yfir árið. Öll ávöxtun í Safni III er tilkomin vegna ávöxtunar í innlánum og skammtímabréfum. TAFLA 14. MARKMIÐ UM ÁVÖXTUN OG ÁHÆT TU ÁSAMT SAMSETNINGU VIÐMIÐS

Safn I

Safn II

Safn III

Markmið um ávöxtun

7-10%

10-15%

4-7%

Markmið um áhættu*

5-8%

7-14%

1-3%

Viðmiðunarvísitala: - Innlend skuldabréf

75%

50%

- Innlán og skammtímabréf

10%

- Innlend hlutabréf

10%

- Erlend hlutabréf

10%

20%

100%

- Erlend skuldabréf 15% * Mánaðalegt staðalfrávik ávöxtunar

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

Á R S S K Ý R S LA

2012

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

LOKAORÐ Árið 2012 var hagfellt rekstarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Rekstur sjóðsins gekk vel og hann náði markmiðum sínum hvað varðar ávöxtun og áhættu. Lokið var við þá endurskipulagningu sem unnið hefur verið að á síðustu árum. Nýtt skipurit var samþykkt með bættri aðgreiningu sviða og verulegri eflingu á starfsemi sjóðsins á sviði eigna- og áhættustýringar. Starfsumhverfið hefur farið batnandi, en þó eru enn verulegar áskoranir framundan. Lítil samstaða virðist vera í samfélaginu um lífeyrissjóðina og hvernig lífeyriskerfi við viljum búa við. Það er áhyggjuefni hversu lítil almenn þekking er á lífeyrissjóðakerfinu bæði meðal almennings, sem er eigandi sjóðanna, og ráðamanna sem taka ákvarðanir á landsvísu. Þetta á ekki síst við þar sem lífeyrissjóðunum er ætlað að standa undir sífellt stærri hluta af eftirlaunum landsmanna í framtíðinni. Stjórnin þakkar framkvæmdastjóra og starfsmönnum gott samstarf á árinu. Sömu þakkir eru færðar til lífeyrisþega, sjóðfélaga og launagreiðenda sjóðsins.

Á R S S K Ý R S LA

2012

ÁRSSREIKNINGUR

ÁRSREIKNINGUR 2012 Á R S S K Ý R S LA

2012

ÁRSREIKNINGUR 2012

Á R S S K Ý R S LA

2012

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýrsla stjórnar Árið 2012 var að flestu leyti hagfellt rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Gjaldeyrishöft og fátæklegir fjárfestingarkostir settu þó áfram svip á fjárfestingarumhverfi sjóðsins og höfðu áhrif á mögulega ávöxtun eigna. Valkostum á fjármagnsmarkaði fer þó fjölgandi og ytri aðstæður hafa almennt batnað. Sjóðurinn hefur lagt áherslu á að auka vægi eigna, sem líklegar eru til að gefa hærri ávöxtun en ríkistryggð skuldabréf til lengri tima litið, í eignasafni sjóðsins. Þetta mun hafa í för með sér einhverja aukningu á áhættu í eignasafni sjóðsins en jafnframt auka líkurnar á að hann geti staðið við skuldbindingar sínar í framtíðinni, þannig að ekki þurfi að koma til skerðingar á réttindum. Gert er ráð fyrir því að afkoma sjóðsins á næsta ári muni standa undir aukningu skuldbindinga. Það er þó háð markaðaðstæðum. Á árinu 2012 greiddu 18.505 sjóðfélagar hjá 2.609 launagreiðendum iðgjöld til Tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 6.082 millj. kr. Iðgjöld til Tryggingadeildar voru 5.927 millj. kr. og hækkuðu um 7,26% frá fyrra ári en iðgjöld til Séreignardeildar lækkuðu um 18,9% milli ára og voru 155 millj. kr. Fjöldi virkra sjóðfélaga þ.e. sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með reglubundnum hætti í mánuði hverjum var 12.565 hjá Tryggingadeild og 836 hjá Séreignardeild. Heildarlífeyrisgreiðslur Tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 3.421 milljón króna og hækkuðu um 5,1% frá fyrra ári. Ellilífeyrir nam 2.244 millj. kr. örorkulífeyrir nam 937 millj. kr., makalífeyrir nam 201 millj. kr. og barnalífeyrir 38 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr Séreignardeild 346 millj. kr. Þar af var sérstök útborgun séreignar skv. lögum 194 millj. króna. Lífeyrisþegar í árslok voru 6.972. Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2012 var 160 millj. kr. Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,12%. Stöðugildi á árinu voru 13,1 og námu heildar launagreiðslur 90 millj. kr. á árinu. Hrein eign Tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 127.657 millj. króna og hækkaði um 12,7% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 10,1% og raunávöxtun 5,3%. Hrein eign Séreignardeildar var 3.999 millj. kr. og hækkaði um 4,6% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp á þrjár ávöxtunarleiðir, Safn I, Safn II og Safn III og var hrein raunávöxtun leiðanna 4,1%, 6,1%, og 2,5% á árinu. Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu Tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2012. Áunnin réttindi voru skert um 7,5% á árinu. Tryggingafræðileg afkoma ársins var jákvæð um 7.087,8 millj. kr. Tryggingafræðileg staða sjóðsins var neikvæð í árslok um 9.234,2 millj. kr. eða 4,0%. Stjórn Stapa lífeyrissjóðs og framkvæmdastjóri staðfesta hér með ársreikning 2012 með áritun sinni. Akureyri, 25. febrúar 2013 Stjórn: Ágúst Torfi Hauksson

Björn Snæbjörnsson

Unnur Gréta Haraldsóttir

Orri Freyr Oddsson

Guðrún Ingólfsdóttir

Ásgerður Pálsdóttir

Framkvæmdastjóri: Kári Arnór Kárason

Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2012

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Áritun óháðra endurskoðenda Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Stapa lífeyrissjóðs fyrir árið 2012. Ársreikningurinn hefur að geyma skýrslu stjórnar, yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris, efnahagsreikning og yfirlit um sjóðstreymi fyrir sjóðinn í heild og deildir hans, auk upplýsinga um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar, ásamt kennitölum.

Ábyrgð stjórnenda á ársreikningnum

Stjórnendur eru ábyrgir fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög og settar reikningsskilareglur. Samkvæmt því ber þeim að skipuleggja, innleiða og viðhalda innra eftirliti sem varðar gerð og framsetningu ársreiknings, þannig að hann sé í meginatriðum án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka. Ábyrgð stjórnenda nær einnig til þess að beitt sé viðeigandi reikningsskilaaðferðum og reikningshaldslegu mati miðað við aðstæður.

Ábyrgð endurskoðenda

Ábyrgð okkar felst í því áliti sem við látum í ljós á ársreikningnum á grundvelli endurskoðunarinnar. Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Samkvæmt þeim ber okkur að fara eftir settum siðareglum og skipuleggja og haga endurskoðuninni þannig að nægjanleg vissa fáist um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka. Endurskoðun felur í sér aðgerðir til staðfestingar á fjárhæðum og skýringum í ársreikningnum. Val endurskoðunaraðgerða byggir á faglegu mati endurskoðandans, meðal annars á þeirri hættu að verulegir annmarkar séu á ársreikningnum, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka. Við áhættumatið er tekið tillit til þess innra eftirlits sjóðsins sem varðar gerð og framsetningu ársreikningsins, til þess að skipuleggja viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki til þess að gefa álit á virkni innra eftirlits sjóðsins. Endurskoðun felur einnig í sér mat á þeim reikningsskilaaðferðum og matsaðferðum sem stjórnendur nota við gerð ársreikningsins sem og mat á framsetningu hans í heild. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á.

Álit

Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu sjóðsins á árinu 2012, efnahag hans 31. desember 2012 og breytingu á handbæru fé á árinu 2012, í samræmi við lög og settar reikningsskilareglur. Ábending Án þess að gera um það fyrirvara í áliti okkar viljum við vekja athygli á skýringu nr. 3 sem fjallar m.a. um mat og framsetningu skulda tengdum framvirkum gjaldmiðlasamningum og öðrum afleiðusamningum. Óvissa er um endanlega niðurstöðu og uppgjör þessara samninga.

Akureyri, 25. febrúar 2013

Deloitte ehf.

Knútur Þórhallsson endurskoðandi

Ragnar Jóhann Jónsson endurskoðandi

Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2012

2012

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Áritun tryggingastærðfræðings

Til stjórnar og fulltrúaráðs Stapa lífeyrissjóðs Undirritaður hefur metið lífeyrisskuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2012. Matið er framkvæmt í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998 um tryggingafræðilegar athuganir á lífeyrissjóðum og forsendur fyrir þeim og leiðbeinandi reglur Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga um tryggingafræðilegt mat á stöðu lífeyrissjóða.

Forsendur sem miðað er við eru m.a. lífslíkur áranna 2007‐2011, meðalörokulíkur íslenskra lífeyrissjóða og 3,5% vexti p.a. Yfirlit yfir helstu niðurstöður matsins er að finna í skýringu nr. 15. Skuldbindingar sjóðsins eru reiknaðar á grundvelli upplýsinga úr iðgjalda‐ og lífeyrisbókhaldi sjóðsins um áunnin réttindi virkra og óvirkra sjóðfélaga skipt eftir aldri þeirra og lífeyrisgreiðslur til einstakra sjóðfélaga í árslok 2012. Miðað er við réttindaákvæði í samþykktum sjóðsins. Í matinu eru reiknaðar út áfallnar skuldbindingar vegna þeirra sjóðfélaga, sem þegar eiga réttindi í sjóðnum og áætlaðar framtíðarskuldbindingar vegna þeirra iðgjalda, sem ætla má að virkir sjóðfélagar greiði til sjóðsins þar til þeir hefja töku lífeyris. Þessi áætluðu framtíðariðgjöld svo og áætlaður rekstrarkostnaður og fjármagnsgjöld í framtíðinni eru núvirt miðað við árslok 2012. Þá er í matinu tekið tillit til endurmats á skuldabréfaeign sjóðsins, en hún hefur verið núvirt miðað við sömu ávöxtunarkröfu og skuldbindingarnar eða 3,5%. Ennfremur er bókfært virði markaðseigna fært til meðalmarkaðsverðs síðustu þriggja mánaða ársins. Niðurstaða athugunarinnar er sú að skuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs eru 4% umfram eignir að meðtöldu verðmæti iðgjalda í hlutfalli af skuldbindingum.

Reykjavík, 25. febrúar 2013

Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur

Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2012

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2012 Skýringar

2012

2011

1.975.433 4.106.550 ( 22.325) 316.378 6.376.035

1.880.773 3.836.468 ( 26.363) 279.223 5.970.101

3.766.589 ( 4.226) 13.590 3.775.952

3.643.992 ( 5.944) 3.268 3.641.316

6 11 2

994.009 216 11.432.610 ( 274.881) 12.151.955

( 73.778) 254 6.797.622 ( 686.577) 6.037.521

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður .......................................................

67.798

52.826

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður ....................................................... Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2

159.826 227.625

202.509 255.334

14.524.414

8.110.972

Hrein eign frá fyrra ári............................................................................

117.132.148

109.021.175

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

131.656.561

117.132.148

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga................................................................................... Iðgjöld launagreiðenda.......................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur.................................................... Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði............................................. Iðgjöld

Lífeyrir Lífeyrir.................................................................................................... Umsjónarnefnd eftirlauna...................................................................... Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris.......................................... Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.......................................................................... Tekjur af húseign.................................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur.................................................................. Niðurfærsla verðbréfa............................................................................ Fjárfestingartekjur

Fjárfestingargjöld Rekstrarkostnaður

Hækkun á hreinni eign á árinu

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Efnahagsreikningur 31. desember 2012 Skýringar

2012

2011

64.000 42.245.448 81.236.540 1.028.030 2.725.545 127.299.563

65.600 34.674.425 76.120.646 1.069.599 2.975.503 114.905.773

610.856 708.354 1.319.210

555.750 24.096 579.847

2.474 4.375.121 4.377.595

2.044 3.061.096 3.063.140

132.996.369

118.548.759

1.237.478 102.330 1.339.807

1.237.478 179.134 1.416.612

131.656.561

117.132.148

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir................................................................................... Verðbréf með breytilegum tekjum........................................................ Verðbréf með föstum tekjum................................................................ Veðlán.................................................................................................... Bundnar bankainnstæður...................................................................... Fjárfestingar

8 9 10 10 2

Kröfur Kröfur á launagreiðendur....................................................................... Aðrar kröfur........................................................................................... Kröfur

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir .................................................................................. Sjóður og veltiinnlán.............................................................................. Aðrar eignir

Eignir samtals

Skuldir Skuldir við lánastofnanir........................................................................ Aðrar skuldir........................................................................................... Skuldir

3 , 13 13

Hrein eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Sjóðstreymi ársins 2012 2012

2011

6.364.857 6.329.321 1.776.858 8.042.817 14.529.327 249.958 0 0 37.293.137

5.860.414 5.538.897 1.829.636 10.327.379 19.780.771 255.769 4.286 783.955 44.381.107

3.775.952 67.552 236.055 133.567 4.213.126

3.641.316 52.596 127.396 4.715.942 8.537.250

33.080.011

35.843.858

13.075.148 18.690.838 31.765.986

11.176.881 24.920.527 36.097.408

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum

1.314.025

( 253.550)

Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ........................................................... Sjóður og veltiinnlán í árslok

3.061.096 4.375.121

3.314.646 3.061.096

Inngreiðslur Iðgjöld.................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................. Afborganir verðbréfa............................................................................. Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................. Seld verðbréf með föstum tekjum......................................................... Bundnar bankainnstæður...................................................................... Seldar aðrar fjárfestingar....................................................................... Aðrar inngreiðslur..................................................................................

Útgreiðslur Lífeyrir.................................................................................................... Fjárfestingargjöld................................................................................... Rekstrarkostnaður án afskrifta............................................................... Aðrar útgreiðslur....................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum........................................ Kaup á verðbréfum með föstum tekjum................................................

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2012 Tryggingadeild 2012

2011

1.903.777 4.022.819 ( 13.033) 316.378 6.229.940

1.772.507 3.753.139 ( 19.831) 279.223 5.785.038

3.421.037 ( 4.226) 13.590 3.430.401

3.254.836 ( 5.944) 3.268 3.252.161

936.926 216 11.093.838 ( 274.881) 11.756.099

( 87.183) 254 6.549.924 ( 686.577) 5.776.418

61.295

46.605

146.622 207.917

189.878 236.483

14.347.722

8.072.813

113.309.638

105.236.826

127.657.360

113.309.638

Skýringar

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga.................................................................................. Iðgjöld launagreiðenda.......................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur.................................................... Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði............................................. Iðgjöld

Lífeyrir Lífeyrir................................................................................................... Umsjónarnefnd eftirlauna..................................................................... Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris......................................... Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.......................................................................... Tekjur af húseign................................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur................................................................. Niðurfærsla verðbréfa........................................................................... Fjárfestingartekjur

5 6 11 2

Fjárfestingargjöld Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður.......................................................

Rekstrarkostnaður

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður....................................................... Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2

Hækkun á hreinni eign á árinu Hrein eign frá fyrra ári...........................................................................

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Efnahagsreikningur 31. desember 2012 Tryggingadeild 2012

2011

64.000 40.740.432 79.484.621 1.028.030 1.968.756 123.285.840

65.600 33.450.260 73.874.619 1.069.599 2.615.571 111.075.649

595.735 737.975 1.333.710

536.982 24.096 561.078

2.474 4.375.121 4.377.595

2.044 3.061.096 3.063.140

128.997.145

114.699.867

1.237.478 102.307 1.339.785

1.237.478 152.750 1.390.228

127.657.360

113.309.638

Skýringar

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir.................................................................................. Verðbréf með breytilegum tekjum........................................................ Verðbréf með föstum tekjum................................................................ Veðlán................................................................................................... Bundnar bankainnstæður...................................................................... Fjárfestingar

8 10 2

Kröfur Kröfur á launagreiðendur...................................................................... Aðrar kröfur........................................................................................... Kröfur

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir.................................................................................. Sjóður og veltiinnlán.............................................................................. Aðrar eignir

Eignir samtals

3 , 13 13

Hrein eign til greiðslu lífeyris Mat á áunnum lífeyrisskuldbindingum

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Sjóðstreymi ársins 2012 Tryggingadeild 2012

2011

6.222.491 6.301.833 1.776.858 6.538.540 13.755.791 249.958 0 0 34.845.470

5.675.396 5.518.523 1.829.636 9.324.723 17.906.902 255.769 4.286 783.955 41.299.191

3.430.401 61.048 222.852 133.567 3.847.868

3.252.161 46.375 114.765 4.715.942 8.129.243

30.997.602

33.169.948

11.134.394 18.549.183 29.683.577

10.703.674 22.719.824 33.423.497

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum

1.314.026

( 253.549)

Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ........................................................... Sjóður og veltiinnlán í árslok

3.061.096 4.375.121

3.314.646 3.061.096

Inngreiðslur Iðgjöld................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................ Afborganir verðbréfa............................................................................. Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................. Seld verðbréf með föstum tekjum......................................................... Bundnar bankainnstæður...................................................................... Seldar aðrar fjárfestingar....................................................................... Aðrar inngreiðslur.................................................................................

Útgreiðslur Lífeyrir................................................................................................... Fjárfestingargjöld.................................................................................. Rekstrarkostnaður án afskrifta.............................................................. Aðrar útgreiðslur...................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum........................................ Kaup á verðbréfum með föstum tekjum...............................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris á árinu 2012 Séreignardeild 2012

2011

71.656 83.731 ( 9.292) 146.095

108.266 83.329 ( 6.532) 185.063

345.551 345.551

389.155 389.155

5 6 2

57.083 338.772 395.856

13.405 247.698 261.103

6.503

6.221

13.204 19.707

12.630 18.851

176.692

38.160

3.822.509

3.784.349

3.999.201

3.822.509

Skýringar

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga................................................................................... Iðgjöld launagreiðenda........................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur..................................................... Iðgjöld

Lífeyrir Lífeyrir.................................................................................................... Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum........................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur.................................................................. Fjárfestingartekjur

Fjárfestingargjöld Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður........................................................

Rekstrarkostnaður

Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður........................................................ Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður

7 2

Hækkun á hreinni eign á árinu Hrein eign frá fyrra ári............................................................................

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Efnahagsreikningur 31. desember 2012 Séreignardeild Skýringar

2012

2011

1.505.016 1.751.918 756.789 4.013.724

1.224.165 2.246.027 359.933 3.830.125

15.121 15.121

18.768 18.768

4.028.845

3.848.893

29.644 29.644

26.384 26.384

3.999.201

3.822.509

Eignir Fjárfestingar Verðbréf með breytilegum tekjum......................................................... Verðbréf með föstum tekjum................................................................. Bundnar bankainnstæður....................................................................... Fjárfestingar

Kröfur Kröfur á launagreiðendur....................................................................... Kröfur

Eignir samtals

Skuldir Aðrar skuldir........................................................................................... Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Sjóðstreymi ársins 2012 Séreignardeild 2012

2011

142.366 27.488 1.504.277 773.536 2.447.667

185.019 20.374 1.002.655 1.873.869 3.081.917

345.551 6.503 13.204 365.259

389.155 6.221 12.630 408.007

2.082.409

2.673.911

1.940.754 141.656 2.082.409

473.208 2.200.703 2.673.911

Hækkun á sjóði og veltiinnlánum

Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ............................................................ Sjóður og veltiinnlán í árslok

0 0

Inngreiðslur Iðgjöld..................................................................................................... Fjárfestingartekjur ................................................................................. Seld verðbréf með breytilegum tekjum................................................. Seld verðbréf með föstum tekjum.........................................................

Útgreiðslur

Lífeyrir.................................................................................................... Fjárfestingargjöld................................................................................... Rekstrarkostnaður án afskrifta...............................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu

Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum........................................ Kaup á verðbréfum með föstum tekjum................................................

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýringar 1. Upplýsingar um sjóðinn Hlutverk Stapa lífeyrissjóðs er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri samkvæmt ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Sjóðurinn er lífeyrissjóður fyrir launafólk sem aðild eiga að stéttarfélögum verkafólks á starfsvæði sjóðsins sem nær frá Hrútafirði í vestri að Hornafirði í austri. Sjóðurinn starfar samkvæmt samþykktum sjóðsins sem staðfestar eru af fjármálaráðuneytinu í samræmi við lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.

2. Yfirlit um helstu reikningsskilaaðferðir 2.1 Grundvöllur reikningsskila Ársreikningurinn er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða. Hann er byggður á kostnaðarverðsreikningsskilum að öðru leyti en því að skráð hlutabréf, hlutdeildarskírteini og afleiðutengd skuldabréf eru færð á markaðsverði. Ársreikningurinn er í íslenskum krónum og eru fjárhæðir sýndar í þúsundum króna. Við gerð reikningsskilanna þurfa stjórnendur að meta ýmis atriði og gefa sér forsendur um mat á eignum, skuldum, tekjum og gjöldum. Þó svo mat þetta sé samkvæmt bestu vitund stjórnenda geta raunveruleg verðmæti þeirra liða sem þannig eru metnir reynst önnur en niðurstaða samkvæmt matinu. 2.2 Iðgjöld Iðgjöld eru tekjufærð eftir skilagreinum sem borist hafa sjóðnum. Jafnframt er áætlað er fyrir ógreiddum iðgjöldum í lok árs og er áætlunin byggð á skilum iðgjalda á undanförnum árum. Ógreidd iðgjöld í lok árs eru eignfærð í efnahagsreikning sem kröfur á launagreiðendur. Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði er hluti af tryggingagjaldi en framlaginu er ætlað að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. 2.3 Lífeyrir Undir lífeyri falla greiðslur sjóðsins til sjóðfélaga og skiptast þær í ellilífeyri, makalífeyri, örorkulífeyri og barnalífeyri en á móti eru þar greiðslur frá Umsjónarnefnd eftirlauna. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris er vegna örorkumats auk lögbundins framlags til Virk starfsendurhæfingarsjóðs. 2.4 Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum Undir tekjur af eignarhlutum er færður arður af hlutabréfaeign. Ennfremur breytingar á gengi skráðra hlutabréfa og gengismunur ef eignir eru skráðar í erlendum gjaldmiðlum og hagnaður eða tap af sölu hlutabréfa. Tekjur af húseign Tekjur og gjöld vegna rekstrar húseignar í eigu sjóðsins falla undir tekjur af húseign. Vaxtatekjur og gengismunur Undir vaxtatekjur og gengismun eru færðar vaxtatekjur, verðbætur og gengismunur af verðbréfum með föstum tekjum, veðlánum og bankainnstæðum. Einnig er hér færður gengismunur af verðbréfum með föstum tekjum og bankainnstæðum sem eru í erlendum gjaldmiðlum sem og breytingar á verði eða söluhagnaður/‐tap af hlutdeildarskírteinum og afleiðusamningum. 2.5 Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður Undir skrifstofu‐ og stjórnunarkostnað fellur allur kostnaður við rekstur sjóðsins, svo sem laun og launatengd gjöld, rekstur fasteignar og annar rekstarkostnaður. Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður sem tengist eignaumsýslu er færður sérstaklega undir liðnum fjárfestingargjöld. 2.6 Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir Varanlegir rekstrarfjármunir eru færðir á kostnaðarverði að frádregnum afskriftum. Afskriftir eru reiknaðar sem fastur hundraðshluti miðað við áætlaðan nýtingartíma eignanna, þar til niðurlagsverði er náð. Áætlaður nýtingartími greinist þannig: Fasteignir .......................................................................................................................................

50 ár

Áhöld og bifreiðar .........................................................................................................................

5‐7 ár

Stapieru lífeyrissjóður, ársreikningur 2012 Fjárhæðir í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

49 króna Fjárhæðir eru í þúsundum

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Skýringar 2.7 Gjaldmiðlar og vísitölur Eignir og skuldir sem bundnar eru vísitölu eða gengi erlendra gjaldmiðla eru færðar upp miðað við verðlag eða gengi í árslok. Viðskipti í erlendum gjaldmiðlum eru færð á gildandi gengi þess dags sem viðskiptin fara fram. Peningalegar eignir og skuldir í erlendum gjaldmiðlum eru færðar miðað við gengi í árslok. Gengismunur sem myndast er færður meðal fjárfestingartekna. Gengi Seðlabanka Íslands greinist þannig:

USD ......................................................................... EUR ......................................................................... DKK ......................................................................... NOK ......................................................................... SEK .......................................................................... GBP .........................................................................

Meðalgengi 2012 124,75 160,29 21,53 21,43 18,41 197,68

Meðalgengi 2011 115,79 160,97 21,60 20,64 17,82 185,55

Árslokagengi 2012 128,68 169,45 22,71 23,00 19,73 206,99

Árslokagengi 2011 122,42 158,40 21,31 20,34 17,74 188,97

2.8 Fjárfestingar Verðbréfum í eigu sjóðsins er skipt í verðbréf með breytilegum tekjum, verðbréf með föstum tekjum og veðlán. Til verðbréfa með breytilegum tekjum teljast hlutabréf og hlutdeildarskírteini verðbréfasjóða. Til verðbréfa með föstum tekjum teljast skuldabréf og önnur verðbréf með föstum vöxtum eða með tiltekna vaxtaviðmiðun. Til veðlána teljast skuldabréfalán með veði í fasteignum. Verðbréf með breytilegum tekjum skiptast í innlend og erlend hlutabréf og hlutdeildarskírteini. Erlend verðbréf sjóðsins eru skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum og því eignfærð á markaðsverði nema framtakssjóðir sem færðir eru á innra virði. Verðbréfin eru umreiknuð í íslenskar krónur á skráðu kaupgengi í árslok. Innlend hlutabréf sjóðsins eru eignfærð á markaðsverði í árslok sé það fyrir hendi, en annars á kostnaðarverði eða áætluðu matsvirði ef það er lægra. Verðbréf með föstum tekjum eru færð til eignar með áföllnum verðbótum og vöxtum m.v. vaxtakjör verðbréfanna að teknu tilliti til ávöxtunarkröfu þeirra á kaupdegi. Verðbréf með föstum tekjum eru færð niður í efnahagsreikningi vegna óvissu um innheimtu. Hér er ekki um endanlega afskrift að ræða heldur er myndaður afskriftareikningur til að mæta þeim kröfum sem kunna að tapast. Við niðurfærsluna hefur sérstök áhætta verið metin jafnframt því sem reiknuð er almenn niðurfærsla. Sjóður og veltiinnlán eru færð undir liðnum aðrar eignir í efnahagsreikningi. Um er að ræða þær innstæður í fjármálastofnunum sem ekki eru háðar takmörkunum á notkun og sem bundnar eru til þriggja mánaða eða skemmri tíma. Bankainnstæður sem bundnar eru lengur en 3 mánuði eru færðar undir liðnum fjárfestingar í efnahagsreikningi. 2.9 Sundurliðun á deildir Tryggingadeild og Séreignardeild sjóðsins eru fjárhagslega aðskildar. Deildirnar fjárfesta þó saman í vissum eignaflokkum. Eign hvorrar deildar um sig í viðkomandi eignaflokki og þar með einstökum eignum í viðkomandi eignaflokki ræðst af hlutfallslegri stærð eignaflokksins í eignasafni hvorrar deildar um sig. Gerð er grein fyrir þessari skiptingu í deildskiptum ársreikningi.

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýringar 3. Mat stjórnenda og ályktanir við beitingu reikningsskilaaðferða og önnur mál 3.1 Varúðarfærslur vegna virðisrýrnunar krafna og útlána Sjóðurinn hefur sett sér reglur til að meta afskriftarþörf vegna útlána og annarra fjárhagslegra skuldbindinga. Óbeinum afskriftum af þessu tagi er ætlað að mæta mögulegu tapi við innheimtu á kröfum sjóðsins og er færður sérstakur afskriftarreikningur í þessu skyni. Reglur sjóðsins byggja bæði á almennum og sértækum framlögum á afskriftarreikning. Almennum framlögum er ætlað að mæta mögulegu tapi vegna áhættu sem ekki er vitað um og hefur ekki verið sérstaklega metin. Sértæk framlög byggja á mati á mögulegri tapsáhættu vegna tiltekinna krafna, þar sem sjóðurinn hefur upplýsingar sem gefa til kynna að téðir skuldarar kunni að eiga erfitt með að endurgreiða skuldir sínar að fullu. Mat á þessum kröfum er yfirfarið og endurnýjað miðað við nýjustu upplýsingar. Niðurstaðan byggir á mati á mögulegum endurheimtum og eru varúðarsjónarmið höfð að leiðarljósi til að reyna að komast hjá ofmati. Talsverð óvissa kann þó að ríkja um mat þessara eigna. Niðurfærslur greinast svo:

Almenn niðurfærsla í árslok Sértæk niðurfærsla í árslok Samtals niðurfærsla í árslok

112.713 6.449.996 6.562.709

Ekki er um endanlega afskrift að ræða, en rétt er að leggja áherslu á að mikil óvissa ríkir um endurheimtur þessara krafna, sem endurspeglast í þessari miklu niðurfærslu og er það mat sjóðsins að óverulegar líkur séu á því að endurheimtur verði verulega betri en niðurfærslurnar gera ráð fyrir. 3.2 Matskenndir liðir í ársreikningi og dómsmál Veruleg óvissa ríkir um mat á nokkrum liðum í ársreikningi. Er þar bæði um að ræða afleiðusamninga og skuldabréf, auk mögulegra áhrifa skuldajöfnunar við uppgjör. Mat á þessum liðum í ársreikningi er gert með sömu aðferðum og undanfarin ár. Þrjú mál eru rekin fyrir dómstólum vegna þessara álitamála. Gagnaðilar Stapa lífeyrissjóðs í þessum málum eru Glitnir hf., Landsbankinn hf. og Kaupþing hf. Nema kröfur gagnaðila Stapa í þessum málum um 4,2 milljörðum króna auk vaxta og hefur þá ekki verið tekið tillit til mögulegrar skuldajöfnunar. Í ársreikningi er færð skuld vegna þessa og nemur hún 1,2 milljörðum króna. Sjóðurinn telur að framangreint mat á áhrifum samninganna sem fært er í ársreikningi sé byggt á bestu vitneskju, miðað við stöðu við gerð hans en bendir á óvissu um endanlega niðurstöðu við uppgjör þessara ágreiningsmála. Verði niðurstaðan frábrugðin mati sjóðsins hefur það áhrif á hreina eign og tryggingafræðilega stöðu sjóðsins. Líklegt er að dómar falli í þessum málum á árinu 2013.

4. Lífeyrir

Ellilífeyrir .................................................................................................................................... Örorkulífeyrir .............................................................................................................................. Makalífeyrir ................................................................................................................................ Barnalífeyrir ................................................................................................................................ Lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild ............................................................................................... Sérstök útborgun séreignar skv. lögum ....................................................................................... Lífeyrir samtals ............................................................................................................................

2012

2011

2.244.390 937.245 201.349 38.054 3.421.037 151.477 194.074 3.766.589

2.093.787 921.842 203.463 35.745 3.254.836 100.525 288.631 3.643.992

5. Tekjur af eignarhlutum Tekjur af innlendum hlutabréfum .............................................................................................. Tekjur af erlendum hlutabréfum ................................................................................................ Tekjur af eignarhlutum, Tryggingadeild ..................................................................................... Tekjur af eignarhlutum, Séreignardeild ....................................................................................... Tekjur af eignarhlutum samtals .................................................................................................. Fjárhæðir í þúsundum króna Stapieru lífeyrissjóður, ársreikningur 2012

Á R S S K Ý R S LA

814.514 61.648 122.412 ( 148.831) 936.926 ( 87.183) 57.083 13.405 994.009 ( 73.778)

2012

51 króna Fjárhæðir eru í þúsundum

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Skýringar 6. Vaxtatekjur og gengismunur Tekjur af erlendum hlutdeildarskírteinum ................................................................................. Tekjur af innlendum hlutdeildarskírteinum ................................................................................ Tekjur af markaðsskuldabréfum ................................................................................................. Tekjur af veðskuldabréfum ........................................................................................................ Tekjur af bankainnstæðum ........................................................................................................ Tekjur af skammtímabréfum ....................................................................................................... Dráttarvextir ............................................................................................................................... Gjaldeyris‐ og skiptasamningar .................................................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur, Tryggingadeild .............................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur, Séreignardeild .............................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur samtals ..........................................................................................

3.394.602 2.373.050 150.238 14.641 6.856.377 4.187.990 100.571 114.385 550.268 332.156 23.665 17.966 18.117 15.312 0 ( 505.577) 11.093.838 6.549.924 338.772 247.698 11.432.610 6.797.622

7. Skrifstofu‐ og stjórnunarkostnaður Laun og launatengd gjöld ............................................................................................................ Tryggingastærðfræðingur ........................................................................................................... Endurskoðun ............................................................................................................................... Lögfræðikostnaður ...................................................................................................................... Fjármálaeftirlit ............................................................................................................................ Sérstakur skattur ......................................................................................................................... Annar kostnaður .........................................................................................................................

110.644 92.917 2.027 1.692 8.971 4.277 17.023 9.209 12.873 10.454 6.571 85.663 69.515 51.123 227.625 255.335 Fært á fjárfestingargjöld .............................................................................................................. ( 67.798) ( 52.826) 159.826 202.509 Rekstrarkostnaður ....................................................................................................................... 146.622 189.878 Rekstrarkostnaður, Tryggingadeild ............................................................................................. Rekstrarkostnaður, Séreignardeild .............................................................................................. 13.204 12.630 159.826 202.509

8. Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir greinast þannig: Fasteignir

Aðrar eignir

Samtals

Heildarverð 1/1 ..................................................................................... Breytingar á árinu ..................................................................................

80.000 0

8.968 1.252

88.968 1.252

Heildarverð 31/12 .................................................................................

80.000

10.221

90.221

Afskrifað 1/1 .......................................................................................... Afskrifað á árinu ....................................................................................

14.400 1.600

6.924 823

21.324 2.423

Afskrifað 31/12 ......................................................................................

16.000

7.747

23.747

Bókfært verð 31/12................................................................................

64.000

2.474

66.474

Bókfært verð Strandgata 3, Akureyri............................................................................

64.000

Fasteignamat Brunabótamat 56.765

127.930

Fasteignin við Strandgötu 3 er nýtt undir starfsemi sjóðsins.

Stapi 52 lífeyrissjóður, ársreikningur 2012 Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýringar 9. Verðbréf með breytilegum tekjum Eignar‐ hluti %

2012

2,38% 0,32% 1,61% 0,93% 0,70% 2,53% 0,45%

259.779 147.883 447.556 382.979 727.350 361.020 396.923 2.723.489

0 0 108.394 90.747 625.852 0 354.459 1.179.452

Eignarhlutir í öðrum innlendum félögum: AO Fjárfestingarfélag GP hf. ........................................................................................................ AO Fjárfestingarfélag slhf. ........................................................................................................... Brú Venture Capital hf. ................................................................................................................ Century Aluminum hf. ................................................................................................................. CCP hf. ......................................................................................................................................... EA fjárfestingarfélag hf. ............................................................................................................... Egla hf. ........................................................................................................................................ Eignarhaldsfélag lífeyrissjóða ehf. ............................................................................................... Eignarhaldsfélagið Fjarskipti ehf. ................................................................................................ Eik fasteignafélag hf. .................................................................................................................. Eimskipafélag Íslands .................................................................................................................. Íslensk verðbréf hf. ...................................................................................................................... Jarðvarmi GP ehf. ........................................................................................................................ Jarðvarmi slhf. ............................................................................................................................. Kjölfesta slhf. ............................................................................................................................... Loðnuvinnslan hf. ........................................................................................................................ N1 hf. .......................................................................................................................................... Reiknistofa lífeyrissjóðanna ehf. ................................................................................................. Rusor ehf. .................................................................................................................................... SF‐I GP ehf. .................................................................................................................................. SF‐I slhf. ....................................................................................................................................... Skýrr hf. ....................................................................................................................................... Sparisjóður Norðfjarðar .............................................................................................................. SRE‐I GP ehf. ............................................................................................................................... SRE‐I slhf. .................................................................................................................................... SRE‐II slhf. ................................................................................................................................... T Plús hf. ...................................................................................................................................... Tækifæri ehf. ............................................................................................................................... Önnur félög ................................................................................................................................. Samtals........................................................................................................................................

750 635.048 0 0 138.242 40.050 1.272 8.439 0 29.511 0 229.519 292 459.722 5.205 11.911 268.536 24.154 45.981 40 693.782 0 40.695 75 285.529 183.863 2.000 60.589 1 3.165.206

0 0 9.941 40.187 138.242 40.050 1.272 8.439 40.023 9.369 96.567 229.519 0 397.683 0 11.911 268.536 24.154 45.981 0 406.000 5.035 33.084 0 220.000 0 2.000 60.589 49 2.088.631

Aðrir áhættufjármunir: Eignarhlutur í Greiðslustofu lífeyrissjóða.....................................................................................

134

Eignarhlutir í skráðum félögum í Nasdaq OMX Iceland: Fjarskipti hf. ........................................................................................... Eimskipafélag Íslands hf. ....................................................................... Hagar hf. ............................................................................................... Icelandair Group hf. ............................................................................... Marel hf. ................................................................................................ Reginn hf. .............................................................................................. Össur hf. ................................................................................................ Samtals ..................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

2011

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Skýringar Verðbréf með breytilegum tekjum (frh.) Önnur innlend verðbréfaeign: Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum..................................................................................... Framtakssjóðir............................................................................................................................. Peningamarkaðssjóðir.................................................................................................................. Samtals........................................................................................................................................

2012

2011

3.794.584 554.605 27.549 4.376.738

2.655.567 638.337 114.776 3.408.680

Erlend verðbréfaeign: Hlutabréf...................................................................................................................................... Hlutdeildarskírteini í hlutabréfasjóðum....................................................................................... Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum..................................................................................... Framtakssjóðir............................................................................................................................. Marksjóðir.................................................................................................................................... Hrávörusjóðir............................................................................................................................... Fasteignasjóðir............................................................................................................................. Skammtímasjóðir......................................................................................................................... Afleiðutengd verðbréf.................................................................................................................. Niðurfærsla verðbréfa með breytilegar tekjur............................................................................. Samtals........................................................................................................................................

763.941 516.474 3.247.465 2.226.011 2.714.167 2.226.342 14.327.216 13.336.197 4.774.003 3.495.110 648.958 661.075 2.013.747 1.911.035 3.490.383 2.409.407 0 2.377.517 0 ( 1.161.640) 31.979.880 27.997.528

Verðbréf með breytilegum tekjum samtals.................................................................................

42.245.448

34.674.425

2012

2011

10. Verðbréf með föstum tekjum

Markaðsbréf: Ríkistryggð skuldabréf ................................................................................................................. 69.831.375 63.928.585 Önnur innlend markaðsskuldabréf ............................................................................................. 17.703.349 22.744.346 Erlend skuldabréf ........................................................................................................................ 243.939 269.182 Niðurfærsla verðbréfa með fastar tekjur .................................................................................... ( 6.542.123) ( 10.821.467) Verðbréf með föstum tekjum samtals ........................................................................................ 81.236.540 76.120.646 Veðskuldabréf: Veðskuldabréf sjóðfélaga ........................................................................................................... 522.488 552.482 526.129 533.867 Önnur veðskuldabréf .................................................................................................................. Niðurfærsla veðskuldabréfa ........................................................................................................ ( 20.586) ( 16.750) Veðskuldabréf samtals ............................................................................................................... 1.028.030 1.069.599 Verðbréf með föstum tekjum samtals ........................................................................................

82.264.570

77.190.245

Afskriftarsjóður í heild ................................................................................................................. ( 6.562.709) ( 11.999.857) Af skráðum skuldabréfum, þar sem kaupverð lá fyrir í Nasdaq OMX Iceland í árslok, var markaðsverð þeirra 4.502 mkr. hærra en bókfært verð.

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýringar 11. Niðurfærsla verðbréfa

2012

2011

Niðurfærsla 1.1. .......................................................................................................................... 11.999.858 11.791.535 Breyting á almennri niðurfærslu ................................................................................................. 7.028 ( 16.622) Niðurfærsla færð út .................................................................................................................... ( 393.781) ( 478.254) Afskrifað fært út .......................................................................................................................... ( 5.318.248) 0 Sértæk niðurfærsla á árinu .......................................................................................................... 267.852 703.199 Niðurfærsla 31.12. ...................................................................................................................... 6.562.709 11.999.858

12. Fjárfestingar skiptast þannig eftir gjaldmiðlum:

Verðbréf með breytilegum tekjum ........................................................ Verðbréf með föstum tekjum ................................................................ Veðlán ................................................................................................... Bundnar innstæður hjá lánastofnunum .................................................

í íslenskum krónum

í erlendum gjaldmiðlum

Samtals

10.899.223 79.365.665 1.027.926 2.725.545 94.018.361

31.662.753 1.554.450 0 0 33.217.203

42.561.976 80.920.115 1.027.926 2.725.545 127.235.563

Erlendir gjaldmiðlar sundurliðast sem hér segir: USD .................................................................................................................................................................................. EUR .................................................................................................................................................................................. DKK ................................................................................................................................................................................... NOK .................................................................................................................................................................................. SEK ................................................................................................................................................................................... GBP ..................................................................................................................................................................................

14.757.775 17.122.139 195.161 147.075 345.001 650.051 33.217.203

13. Skuldir 2012

2011

1.237.478

12.546

9.723

Ógreidd opinber gjöld ................................................................................................................

85.663

Aðrar skammtímaskuldir ............................................................................................................

89.783

83.747

102.330

179.134

1.339.807

1.416.612

Skuldir við lánastofnanir: Staða afleiðusamninga ................................................................................................................ Aðrar skuldir: Ógreiddur kostnaður ..................................................................................................................

Samtals ......................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Skýringar 14. Aðrar upplýsingar Sjóðurinn á ekki hlut í neinu félagi þar sem hann ber ótakmarkaða ábyrgð að undanskildum hlut í Greiðslustofu lífeyrissjóðanna sem er óverulegur. Sjóðurinn hefur skuldbundið sig til þátttöku í erlendum framtakssjóðum. Greiðslur vegna skuldbindinganna geta að hámarki numið 6.300 millj. króna. Á móti koma endurgreiðslur frá sjóðunum þegar fjárfestingarnar eru seldar aftur. Stöðugildi voru 13,1 í árslok. Heildarfjárhæð launa nam 90,1 millj. króna og launatengd gjöld 20,1 millj. króna. Laun stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og endurskoðunarnefndar á árinu sundurliðast þannig: Ágúst Torfi Hauksson, stjórn og endurskoðunarnefnd ................................................................ Björn Snæbjörnsson, stjórn og endurskoðunarnefnd ................................................................. Fjóla Björk Jónsdóttir, endurskoðunarnefnd ............................................................................... Guðrún Ingólfsdóttir ................................................................................................................... Orri Freyr Oddsson ...................................................................................................................... Sigurður Hólm Freysson, stjórn og endurskoðunarnefnd ............................................................ Sigurður Jóhannesson ................................................................................................................. Unnur Gréta Haraldsdóttir .......................................................................................................... Þorkell Kolbeins ........................................................................................................................... Þórarinn G. Sverrisson ................................................................................................................. Kári Arnór Kárason, framkvæmdastjóri ....................................................................................... Samtals

906 513 94 513 299 478 214 299 128 428 18.027 21.899

Greiðslur til endurskoðenda á árinu voru 8.971 þús. kr. þar af voru 5.392 þús. kr. vegna innri endurskoðunar

Á R S S K Ý R S LA

2012

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Skýringar 15. Tryggingafræðileg úttekt Tryggingafræðileg athugun var gerð á skuldbindingum Tryggingadeildar sjóðsins miðað við árslok 2012. Úttektin var gerð í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998. Í úttektinni er framlag ríkisins til jöfnunar örorkubyrði tekið með við mat á tryggingafræðilegri stöðu. Í uppgjörinu er miðað við réttindakerfi sjóðsins. Áfallnar skuldbindingar Tryggingadeildar námu 136.174,1 milljón króna, samanborið við 127.540,3 millj. króna eignir. Áfallin staða er því neikvæð um 8.633,8 milljónir eða 6,3%. Að teknu tilliti til mats á virði örorkuframlags, áætlaðra framtíðariðgjalda og þeirra skuldbindinga sem þær skapa nema heildareignir deildarinnar til tryggingafræðilegs uppgjörs 221.524,1 milljón króna og heildarskuldbindingar nema kr. 230.758,3 millj. króna. Skuldbindingar nema þannig 9.234,2 milljónum króna hærri fjárhæð en eignir og er tryggingafræðileg staða deildarinnar því neikvæð um 4,0%. Áunnin réttindi voru skert um 7,5% á árinu. Tryggingafræðileg afkoma sjóðsins var jákvæð um 7.087,8 millj. króna og batnaði tryggingafræðileg staða úr ‐7,5% í ‐4,0%. Breytingin sundurliðast þannig:

Tryggingafræðileg afkoma árið 2012

Áfallin skuldbinding

Framtíðar‐ skuldbinding

Heildar‐ skuldbinding

Eignir Samtals eign til tryggingafræðilegs uppgjörs 31.12.2012.......................... 127.540,3 93.983,8 221.524,1 Eign til tryggingafræðilegs uppgjörs pr. 1.1.2012 ..................................... ( 115.178,4) ( 85.256,8) ( 200.435,2) Aukning á eign til tryggingafræðilegs uppgjörs ........................................ 12.361,9 8.727,0 21.088,9 Skuldbindingar Skuldbindingar vegna lífeyris pr. 31.12.2012 ............................................ 136.174,1 94.584,2 230.758,3 Skuldbinding vegna lífeyris pr. 1.1.2012 ................................................... ( 132.523,2) ( 84.234,0) ( 216.757,2) Aukning skuldbindinga á árinu .................................................................. 3.650,9 10.350,2 14.001,1 Breyting á tryggingafræðilegri stöðu ........................................................

Tryggingafræðileg staða 31.12.2012

8.711,0

Áfallin skuldbinding

Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris 31.12.2012.................................................. 127.657,4 Núvirði verðbréfa, hækkun ....................................................................... 1.236,0 Lækkun vegna fjárfestingargjalda ............................................................. ( 1.353,1) Örorkuframlag ........................................................................................ Núvirði framtíðariðgjalda ......................................................................... Eignir samtals ............................................................................................ 127.540,3 Skuldbindingar Ellilífeyrir ................................................................................................... 108.933,6 Örorkulífeyrir ............................................................................................ 18.438,1 Makalífeyrir .............................................................................................. 7.391,6 Barnalífeyrir .............................................................................................. 166,2 Rekstrarkostnaður .................................................................................... 1.244,6 Skuldbindingar samtals ............................................................................. 136.174,1 Skuldbindingar umfram eignir: ( 8.633,8) Í hlutfalli af skuldbindingum: ( 6,3)%

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

( 1.623,2)

Á R S S K Ý R S LA

Framtíðar‐ skuldbinding 4.772,8 89.211,0 93.983,8

7.087,8

Heildar‐ skuldbinding 127.657,4 1.236,0 ( 1.353,1) 4.772,8 89.211,0 221.524,1

71.012,0 179.945,6 16.220,2 34.658,3 4.304,8 11.696,4 1.323,8 1.490,0 1.723,4 2.968,0 94.584,2 230.758,3 ( 600,4) ( 9.234,2) ( 0,6)% ( 4,0)%

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Kennitölur Skýring:

2012

2011

2010

2009

2008

Tryggingadeild: Hrein nafnávöxtun ................................................................... Hrein nafnávöxtun ‐ 5 ára meðaltal ......................................... Hrein raunávöxtun................................................................... Hrein raunávöxtun ‐ 5 ára meðaltal ........................................ Hrein raunávöxtun ‐ 10 ára meðaltal ...................................... Fjárfestingargjöld sem hlutfall af eignum ............................... Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum ............................. Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum ...............................

1 2 2 2

Skipting fjárfestinga: Skráð verðbréf með breytilegum tekjum ........................... Skráð verðbréf með föstum tekjum ................................... Óskráð verðbréf með breytilegum tekjum ......................... Óskráð verðbréf með föstum tekjum ................................. Veðlán ................................................................................ Aðrar eignir ........................................................................

10,07%

5,20%

6,17%

1,93%

0,21%

4,66%

3,73%

5,81%

8,20%

11,37%

5,30%

‐0,02%

3,47%

‐6,17%

‐13,88%

‐2,52%

‐3,63%

‐2,02%

‐0,10%

3,74%

2,94%

2,19%

1,98%

1,40%

3,59%

0,05% 0,12% 0,17%

0,04% 0,17% 0,22%

0,05% 0,10% 0,15%

0,05% 0,07% 0,11%

0,05% 0,08% 0,13%

17,6% 62,1% 17,1% 0,2% 0,8% 2,1%

13,8% 63,6% 17,7% 1,4% 0,9% 2,6%

23,5% 65,3% 7,7% 0,2% 1,0% 2,2%

29,4% 54,2% 12,3% 0,4% 1,2% 2,4%

23,6% 39,6% 6,5% 0,1% 1,2% 29,0%

Skipting fjárfestinga eftir gjaldmiðlum: Eignir í íslenskum krónum .................................................. Eignir í erlendum gjaldmiðlum ...........................................

74% 26%

75% 25%

74% 26%

62% 38%

68% 32%

Hlutfallsleg skipting lífeyris: Ellilífeyrir ............................................................................ Örorkulífeyrir ..................................................................... Makalífeyrir ........................................................................ Barnalífeyrir .......................................................................

65,6% 27,4% 5,9% 1,1%

64,3% 28,3% 6,3% 1,1%

64,6% 27,3% 6,9% 1,1%

61,9% 29,5% 7,2% 1,4%

65,5% 24,1% 8,6% 1,8%

Lífeyrisbyrði ............................................................................. Heildarfjöldi launagreiðenda á árinu ....................................... Fjöldi sjóðfélaga ....................................................................... Fjöldi lífeyrisþega í lok ársins ................................................... Hækkun(lækkun) iðgjalda frá fyrra ári ..................................... Hækkun lífeyrisútgjalda ........................................................... Hækkun á hreinni eign til greiðslu lífeyris ............................... Eignir umfram heildarskuldbindingar ...................................... Eignir umfram áfallnar skuldbindingar .................................... Starfsmannafjöldi .................................................................... Hækkun vísitölu neysluverðs ...................................................

6 7 8 9

55,1% 2.609 18.505 6.972 7,3% 5,1% 12,7% ‐4,0% ‐6,3% 13,1 4,52%

56,2% 2.556 18.320 6.562 9,7% 9,1% 7,7% ‐7,5% ‐13,1% 10,1 5,23%

55,9% 2.488 18.415 6.433 4,8% 8,9% 8,7% ‐11,7% ‐14,2% 10,3 2,61%

56,2% 2.376 18.186 6.010 ‐2,8% 17,4% 4,3%

44,1% 2.566 19.165 5.835 ‐8,3% 7,2% 3,2%

‐10,8%

‐6,9%

‐12,3% 10,3 8,63%

‐7,0% 10,3 16,36%

Safn I ‐ nafnávöxtun ................................................................ Safn II ‐ nafnávöxtun ............................................................... Safn III ‐ nafnávöxtun .............................................................. Safn I ‐ 5 ára nafnávöxtun ....................................................... Safn II ‐ 5 ára nafnávöxtun ...................................................... Safn III ‐ 5 ára nafnávöxtun ..................................................... Safn I ‐ raunávöxtun ársins....................................................... Safn II ‐ raunávöxtun ársins...................................................... Safn III ‐ raunávöxtun ársins..................................................... Safn I ‐ 5 ára raunávöxtun ....................................................... Safn II ‐ 5 ára raunávöxtun ...................................................... Safn III ‐ 5 ára raunávöxtun ............................................................... Hækkun höfuðstóls frá fyrra ári .............................................. Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum ................................

8,8% 10,9% 7,1% 16,3% 15,1% 13,4% 4,1% 6,1% 2,5% 8,3% 7,2% 5,6% 4,6% 0,5%

9,9% 5,0% 8,3% 17,1% 15,2%

16,9% 12,8% 8,9% 19,2% 18,7%

20,5% 21,1% 18,6% 19,2% 21,7%

26,2% 27,0% 25,0% 18,1% 20,8%

4,4% ‐0,2% 2,9% 8,8% 7,0%

13,9% 9,9% 6,1% 10,4% 10,0%

10,9% 11,5% 9,2% 10,1% 12,4%

8,5% 9,1% 7,4% 10,3% 13,6%

1,0% 0,5%

9,2% 0,5%

17,1% 0,5%

33,7% 0,5%

Séreignardeild:

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2012 58 Á R S S K Ý R S LA

2012

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Kennitölur Skýring: Ávöxtun einstakra eignaflokka: Nafnávöxtun: Innlend hlutabréf ..................................................................... Erlend hlutabréf ...................................................................... Ríkistryggð skuldabréf ............................................................. Önnur innlend skuldabréf ........................................................ Erlend skuldabréf .................................................................... Aðrar fjárfestingar .................................................................. Skammtímabréf ....................................................................... Raunávöxtun: Innlend hlutabréf .................................................................... Erlend hlutabréf ...................................................................... Ríkistryggð skuldabréf ............................................................. Önnur innlend skuldabréf ........................................................ Erlend skuldabréf ............................................................... Aðrar fjárfestingar .................................................................. Skammtímabréf .......................................................................

2012

2011

2010

2009

2008

16,9% 16,4% 8,9% 10,9% 16,1% 5,6% 3,8%

‐1,4% 11,9% 9,6% 5,8% ‐29,9% 1,6% 2,4%

‐14,2% 1,6% 17,4% ‐4,3% ‐2,2% ‐4,9% 2,7%

1,2% ‐7,1% 13,8% 0,8% 6,2% 10,0% ‐10,1%

‐50,1% 42,1% 20,3% ‐24,7% 7,4% 43,7% ‐4,7%

11,8% 11,4% 4,2% 6,1% 11,1% 1,0% ‐0,7%

‐6,3% 6,3% 4,2% 0,5% ‐33,4% ‐3,4% ‐2,7%

‐16,4% ‐1,0% 14,4% ‐6,7% ‐4,7% ‐7,3% 0,1%

‐6,8% ‐14,5% 4,8% ‐7,2% ‐2,2% 1,3% ‐17,2%

‐57,1% 22,1% 3,4% ‐35,3% ‐7,7% 23,5% ‐18,1%

Skýringar: 1. Raunávöxtun á meðaltali hreinnar eignar m.v. vísitölu neysluverðs. 2. Rekstrarkostnaður, fjármagnsgjöld og heildarkostnaður í hlutfalli af meðaltali hreinnar eignar. 3. Hlutfallsleg skipting á eignum sjóðsins í mismunandi eignaflokka í árslok. 4. Skipting á fjárfestingum sjóðsins í íslenskar krónur og erlenda gjaldmiðla án tillits til gjaldeyrisvarna. 5. Hlutfallsleg skipting á lífeyrisgreiðslum sjóðsins milli einstakra lífeyristegunda. 6. Lífeyrisgreiðslur sem hlutfall af iðgjöldum 7. Heildarfjöldi sjóðfélaga, sem greiddi til sjóðsins á árinu. 8. Heildareignir sjóðsins (eign í lok árs + verðmæti framtíðariðgjalda) í hlutfalli við heildarskuldbindingar hans skv. tryggingafræðilegri úttekt. 9. Eignir í lok árs í hlutfalli við áfallnar skuldbindingar í lok árs skv. tryggingafræðilegri úttekt.

Stapi lífeyrissjóður, ársreikningur 2012

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI PENSION FUND FINANCIAL STATEMENTS 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Report by Board of Directors

In most respects, 2012 was a favourable operational year for Stapi Pension Fund. Nevertheless, currency controls and limited investment options continued to characterise the fund’s investment environment and influence potential return on assets. There are indications, however, of more varied choices on the capital market and, generally speaking, external circumstances have ameliorated. The fund has made a special effort to increase the proportion of assets in its portfolio, which are likely to yield a better long‐term return than government bonds. This will result in a somewhat higher risk in the fund’s portfolio, but, at the same time, improve the likelihood of the fund being able to meet its future liabilities and thus avoid the need to reduce members’ pension entitlements. It is anticipated that the fund’s performance in the year to come will be able to sustain increased liabilites. This, however, depends on market circumstances. In 2012, a total of 18,505 members working for 2,609 employers paid contributions to the funds mandatory division. The year’s total contributions amounted to ISK 6,082 million. Contributions to the mandatory division were ISK 5,927 million, increasing by 7.26% from the previous year, and contributions to the voluntary division fell by 18.9% compared to the previous year, amounting to ISK 155 million. The number of active members, i.e. those generally making regular monthly contributions to the fund was 12,565 in the mandatory division and 836 in the voluntary division. The mandatory division’s total pension disbursements during the year amounted to ISK 3,421 million, rising by 5.1% from the previous year. Individual retirement pension plans were ISK 2,244 million, disability benefits amounted to ISK 937 million, spouse pensions were ISK 201 million and child benefits were ISK 38 million. Disbursements from the voluntary division amounted to a total of ISK 346 million, thereof a special disbursement in compliance with legal requirements ISK 194 million. The total number of pensioners was 6,972 at end of year. The fund’s operating expenses in 2012 amounted to ISK 160 million. Operating expenses as a proportion of assets came to 0.12%. Full‐time equivalent employees were 13.1 during the year and total payroll expenses were ISK 90 million. The mandatory division’s net assets available for benefits were ISK 127,657 million and increased by 12.7% compared to the previous year. The division’s nominal return on investments was positive by 10.1% and real return was 5.3%. The net assets of the voluntary division amounted to ISK 3,999 million, increasing by 4.6% from the previous year. The voluntary division offers three investment options: Portfolio I, Portfolio II and Portfolio III. The three portfolios yielded a real net return during the year of 4.1%, 6.1% and 2.5%, respectively. An actuarial audit has been carried out with respect to the fund’s mandatory division at the end of 2012. Members’ vested rights were reduced by 7.5% during the year. The year’s actuarial performance was positive by ISK 7,087.8 million. The funding level at end of year was negative by ISK 9,234.2 million or 4.0% The Board of Directors and the Managing Director of Stapi Pension Fund hereby ratify and endorse with their signatures the fund’s annual account for the year 2012. Akureyri, 25 February 2013 Ágúst Torfi Hauksson Björn Snæbjörnsson Unnur Gréta Haraldsdóttir Orri Freyr Oddsson Guðrún Ingólfsdóttir Ásgerður Pálsdóttir CEO Kári Arnór Kárason

Á R S S K Ý R S LA

2012

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Independent auditor’s report To the Board of Directors and Members of Stapi Pension fund We have audited the accompanying financial statements of Stapi Pension Fund for the year 2012. The financial statements consist ofthe Director´s report, a Statement of changes in net assets for pension peyments, a Balance sheet, a Statement of cash flows and a summary of significant accounting policies and other explanatory notes.

Management’s responsibility for the ﬁnancial statements

Managementis responsible for the preparation and fair presentation ofthese ﬁnancial statements in accordance with generally accepted accounting principles in Iceland. This responsibility includes: designing, implementing and maintaining internal control relevantto the preparation and fair presentation oﬃnancial statements that are free from material misstatement, whether due to fraud or error; selecting and applying appropriate accounting policies; and making accounting estimates that are reasonable in the circumstances.

Auditor’s responsibility

Our responsibility is to express an opinion on these financial statements based on our audit. We conducted our auditin accordance with International Standards on Auditing. Those standards require that we comply with ethical requirements and plan and perform the auditto obtain reasonable assurance whether the financial statements are free from material misstatement. An auditinvolves performing procedures to obtain audit evidence aboutthe amounts and disclosures in the financial statements. The procedures selected depend on the auditor’s judgment, including the assessment ofthe risks of material misstatement ofthe financial statements, whether due to fraud or error. In making those risk assessments, the auditor considers internal control relevantto the entity’s preparation and fair presentation ofthe financial statements in order to design audit procedures that are appropriate in the circumstances, but notfor the purpose of expressing an opinion on the effectiveness of the entity’s internal control. An audit also includes evaluating the appropriateness of accounting policies used and the reasonableness of accounting estimates made by management, as well as evaluating the overall presentation ofthe financial statements. We believe thatthe audit evidence we have obtained is sufficient and appropriate to provide a basis for our audit opinion.

Opinion

In our opinion, the financial statements give a true and fair view ofthe financial position ofthe fund as of 31 December 2012, and ofits financial performance and its cash flows for the year then ended in accordance with generally accepted accounting principles in Iceland applied on a consistent basis.

Note

Without qualifying our opinion, we wish to draw attention to note no. 3, which refers to the evaluation and deﬁnation of liabilities relating to forward currency hedging contracts and other hedging contracts. The ﬁnal result ofthe settlement ofthese contracts remains uncertain. Akureyri, 25 February 2013

Deloitte ehf.

Knútur Þórhallsson State Authorized Public Accountant

Ragnar Jóhann Jónsson State Authorized Public Accountant

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Statement of changes in net assets for pension payments 2012

Contributions Members........................................................................................................... Employers.......................................................................................................... Other contribution, transfer of rights and repayments..................................... Contributions

2012

2011

1.975.433 4.106.550 294.052 6.376.035

1.880.773 3.836.468 252.860 5.970.101

3.766.589 4.226) ( 13.590 3.775.952

3.643.992 5.944) 3.268 3.641.316

994.009 ( 216 11.432.610 274.881) ( 12.151.955

73.778) 254 6.797.622 686.577) 6.037.521

Pensions Pensions............................................................................................................ Received from the Retirement Committee....................................................... Other direct expense due to disability pension................................................. Pensions

(

Investment income Investment income of shares............................................................................ Revenues on real estate.................................................................................... Interest income and exchange-rate difference................................................. Provision for bonds........................................................................................... Investment income

(

Investment expense Office and management expenses....................................................................

67.798

52.826

159.826

202.509

14.524.414

8.110.972

117.132.148 131.656.561

109.021.175 117.132.148

Operating expenses Office and management expenses....................................................................

Increase in net assets during the year Net assets from previous year...........................................................................

Net assets for pension payments at year-end

Á R S S K Ý R S LA

2012

Amounts are in thousands of ISK

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Balance sheet December 31, 2012 2012

Assets

2011

Investments Buildings and sites............................................................................................. Variable-income securities................................................................................ Fixed-income securities..................................................................................... Mortage loans................................................................................................... Cash and cash equivalents................................................................................. Investments

64.000 42.245.448 81.236.540 1.028.030 2.725.545 127.299.563

65.600 34.674.425 76.120.646 1.069.599 2.975.503 114.905.773

610.856 708.354 1.319.210

555.750 24.096 579.847

2.474 4.375.121 4.377.595

2.044 3.061.096 3.063.140

132.996.369

118.548.760

1.237.478 102.330 1.339.807

1.237.478 179.134 1.416.612

131.656.561

117.132.147

127.657.360 3.999.201 131.656.561

113.309.638 3.822.509 117.132.148

Receivables Claims against employers.................................................................................. Other receivable................................................................................................ Receivables

Other assets Operational assets............................................................................................. Cash and current deposits................................................................................. Other assets

Total assets Liabilities Derivative financial instruments........................................................................ Other liabilities.................................................................................................. Liabilities

Net assets for pension payments

Division of net assets for pension payments Net assets of the mandatory division................................................................ Net assets of the voluntary divsion...................................................................

Amounts are in thousands of ISK

Stapi lífeyrissjóur, financial statements 2012

Á R S S K Ý R S LA

2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

ÁRSREIKNINGUR 2012

Cash flow statement 2012 2012

2011

Inflows Contributions.................................................................................................... Investment income........................................................................................... Instalment on bonds......................................................................................... Proceeds from sale of variable income securities............................................. Proceeds from sale of fixed income securities.................................................. Other inflow......................................................................................................

6.364.857 6.329.321 1.776.858 8.042.817 14.529.327 249.958 37.293.137

5.860.414 5.538.897 1.829.636 10.327.379 19.780.771 1.044.010 44.381.107

3.775.952 67.552 236.055 133.567 4.213.126

3.641.316 52.596 127.396 4.715.942 8.537.250

33.080.011

35.843.857

13.075.148 18.690.838 0 31.765.986

11.176.881 24.920.527 0 36.097.408

Outflows Pensions............................................................................................................ Investments expenses....................................................................................... Operating expenses excluding depreciation...................................................... Other outflows..................................................................................................

Disposable resources to purchase securities and other investments Investment in securities and other investments Investments in variable-income securities........................................................ Investment in fixed-income securities............................................................... Other investments.............................................................................................

Increase (decrease) in cash and current deposits

1.314.025

(

253.550)

Cash and current deposits at the beginning of the year....................................

3.061.096

3.314.646

Cash and current deposits at the end of the year

4.375.121

3.061.096

Á R S S K Ý R S LA

2012

Amounts are in thousands of ISK

ÁRSREIKNINGUR 2012

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR

Financial Indicators 2012

2011

2010

2009

2008

10,07% 4,66% 5,30% -2,52% 2,94% 0,12%

5,20% 3,73% -0,02% -3,63% 2,19% 0,17%

6,17% 5,81% 3,47% -2,02% 1,98% 0,10%

1,93% 8,20% -6,17% -0,10% 1,40% 0,07%

0,21% 11,37% -13,88% 3,74% 3,59% 0,08%

Assets in local currency....................................................................... Assets in foreign currencies................................................................

74% 26%

75% 25%

74% 26%

62% 38%

68% 32%

Investments: Listed variable-income securities........................................................ Listed fixed-income securities............................................................. Unlisted variable income securities.................................................... Unlisted fixed income securities......................................................... Mortgage loans................................................................................... Cash and other investments...............................................................

18% 62% 17% 0% 1% 2%

14% 64% 18% 1% 90% 3%

24% 65% 8% 0% 1% 2%

29% 54% 12% 0% 1% 2%

24% 40% 6% 0% 1% 29%

55,06% 12,66% 7,26% 5,11% 18.505 6.972 4,52%

56,20% 7,70% 9,70% 9,10% 18.320 6.562 5,23%

55,92% 8,68% 4,75% 8,86% 18.415 6.433 2,61%

56,15% 4,27% -2,84% 17,37% 18.186 6.010 8,63%

44,12% 3,22% -8,29% 7,16% 19.165 5.835 16,36%

8,8% 16,3% 4,1% 8,3% 10,9% 15,1% 6,1% 7,2% 7,1% 2,5%

9,9% 17,1% 4,4% 8,8% 5,0% 15,2% -0,2% 7,0% 8,3% 2,9%

16,9% 19,2% 13,9% 10,4% 12,8% 18,7% 9,9% 10,0% 8,9% 6,1%

20,5% 19,2% 10,9% 10,1% 21,1% 21,7% 11,5% 12,4% 18,6% 9,2%

26,2% 18,1% 8,5% 10,3% 27,0% 20,8% 9,1% 13,6% 25,0% 7,4%

Mandatory division Net rate of return on investment....................................................... Net rate of return on investment - 5 years average ........................... Net real of rate return on investment................................................ Net real rate of return on investment - 5 years average .................... Net real rate of return on investment - 10 years average .................. Expense ratio......................................................................................

Pension liabilities................................................................................ Increase in net assets.......................................................................... Increase in contributions received...................................................... Increase in pension payments............................................................ Number of active fund members........................................................ Number of pensioners........................................................................ Increase in consumer price index.......................................................

Voluntary division (3 different portfolios) Net rate of return on Portfolio I......................................................... Net rate of return - 5 years average, Portfolio I................................. Net real of rate return, Portfolio I....................................................... Net real rate of return - 5 years average, Portfolio I.......................... Net rate of return on Portfolio II........................................................ Net rate of return - 5 years average, Portfolio II................................ Net real of rate return, Portfolio II...................................................... Net real rate of return - 5 years average, Portfolio II......................... Net rate of return on Portfolio III....................................................... Net real of rate return, Portfolio III.....................................................

1. Real rate of return based on the Consumer price index 2. Operating expenses as % of average net assets 3. Pensions as % of premiums

Amounts are in thousands of ISK

Á R S S K Ý R S LA

2012