Issuu

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR ÁRSSKÝRSLA 2008

Ársskýrsla 2008

EFNISYFIRLIT

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

GÓÐIR DRAUMAR RÆTAST!

ÁRSREIKNINGUR

SKÝRSLA STJÓRNAR

ÁRITUN ÓHÁÐS ENDURSKOÐANDA

ÁRITUN TRYGGINGASTÆRÐFRÆÐINGS

YFIRLIT UM BREYTINGAR Á HREINNI EIGN TIL GREIÐSLU LÍFEYRIS

EFNAHAGSREIKNINGUR

SJÓÐSTREYMI

DEILDASKIPT YFIRLIT UM BREYTINGAR Á HREINNI EIGN TIL GREIÐSLU LÍFEYRIS

DEILDASKIPTUR EFNAHAGSREIKNINGUR

DEILDASKIPT SJÓÐSTREYMI

SKÝRINGAR

KENNITÖLUR

FINANCIAL STATEMENTS 2008

THE BOARD OF DIRECTORS' AND MANAGING DIRECTOR´S REPORT

INDEPENDENT AUDITOR’S REPORT

STATEMENT OF CHANGES IN NET ASSETS FOR PENSION PAYMENTS

BALANCE SHEET

CASH FLOW STATEMENT

FINANCIAL INDICATORS

ÚTLITSHÖNNUN: GEIMSTOFAN LJÓSMYNDIR: GÍSLI DÚA HJÖRLEIFSSON PRENTVINNSLA: ÁSPRENT EHF.

STAPI LÍFEYRISJÓÐUR KENNITALA: 601092-2559 STRANDGATA 3 · 600 AKUREYRI

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

INNGANGUR Árið 2008 fer væntanlega í sögubækurnar sem annus horriblis – eða árið hræðilega – í efnahagssögu Íslands. Árið var í senn erfitt, viðburðarríkt og fordæmalaust í mörgu tilliti. Þær efnahagshamfarir sem gengu yfir heiminn almennt og Ísland alveg sérstaklega, með bankahruni og fjármálakreppu, höfðu mikil áhrif á alla starfsemi og afkomu sjóðsins. Hrun íslensku bankanna og fall krónunnar með tilheyrandi verðbólguskoti og erfiðleikum fyrir íslenskt atvinnulíf og heimili gerði það að verkum að mikil óvissa skapaðist um verðmæti eigna og afkoma sjóðsins var lakari en dæmi eru um áður. Ávöxtun sjóðsins gekk raunar bærilega framan af ári en fall bankanna í byrjun október hafði mikil áhrif til hins verra. Sjóðurinn hafði brugðist við versnandi horfum framan af ári með mjög ákveðinni sölu á hlutabréfum í eigu sjóðsins, til að draga úr áhættu. Í stað þess fjárfesti sjóðurinn að miklu leyti í skuldabréfum, en bankahrunið gerði það að verkum að skuldabréf banka og fyrirtækja reyndust einnig mjög áhættusamur eignaflokkur. Hafa verður í huga að skuldabréf á Íslandi hafa reynst traustar fjárfestingar, þar sem töp hafa verið sjaldgæf og ekki eru dæmi til að tjón hafi orðið við fjárfestingar í skuldabréfum banka á Íslandi fyrr en nú. Þótt stjórnendur sjóðsins hafi gert sér grein fyrir að í mikla erfiðleika stefndi í efnahagslífi íslendinga þá sáu menn ekki fyrir að allt íslenska bankakerfið myndi hrynja eins og spilaborg. Þetta hrun þurrkaði út alla ávöxtun Tryggingadeildar sjóðsins á árinu, en deildinni tókst þó að komast hjá því að tapa höfuðstól. Nafnávöxtun deildarinnar var nálægt núlli eða jákvæð um 0,2%. Vegna mikillar verðbólgu var raunávöxtunin neikvæð um 13,9%. Sjóðurinn hefur einnig lagt áherslu á það undanfarin ár að verja erlendar eignir fyrir gengissveiflum. Hann hefur í því skyni gert samninga við tvo banka til að stýra þessari áhættu. Við gengishrun íslensku krónunnar myndaðist mikið tap á þessum gjaldeyrisvörnum, sem einnig hafði neikvæð áhrif á afkomu sjóðsins. Ágreiningur hefur verið um uppgjör á þessum samningum við bankana og eru þeir gerðir upp í ársreikningi miðað við stöðu þeirra við fall bankanna, sbr. skýringu í ársreikningi. Afkoma allra safna Séreignardeildar var hins vegar góð á árinu. Skuldabréfaeign safnanna var í ríkisskuldabréfum og þau voru ekki með gjaldeyrisvarnir, sem skýrir þann mun sem var á ávöxtun safna Séreignardeildar og Tryggingadeildar. Bankahrunið hafði því lítil sem engin áhrif á sparnaðarleiðir Séreignardeildar, nema þá til að bæta ávöxtun. Nafnávöxtun safnanna var 26,2%, 27,0% og 25,0% og raunávöxtun 8,5%, 9,1% og 7,4%.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA ÚR STARFSEMI SJÓÐSINS Ef frá eru taldar þær efnahagshamfarir sem dundu yfir á árinu 2008 var rekstur sjóðsins með hefðbundnum hætti. Sjóðurinn gekk á árinu frá samkomulagi við Starfsendurhæfingu Norðurlands um mat á starfshæfni og endurhæfingarúrræði fyrir öryrkja. Litið er á þetta sem tilraunaverkefni til eins árs og er ætlunin að endurskoða samninginn eftir þann tíma. Verkefninu hefur verið vel tekið. Sjóðurinn er einnig aðili að Starfsendurhæfingu Austurlands og Starfsendurhæfingu Norðurlands vestra. Reiknað er með auknu samstarfi við þessa aðila á komandi árum. Í kjarasamningi aðila vinnumarkaðarins frá því í febrúar 2008 var samið um svokallaðan Starfsendurhæfingarsjóð. Launagreiðendur greiða 0,13% af launum til sjóðsins og hófst innheimta á því gjaldi í júní 2008. Frá og með 2010 eiga ríkisvaldið og lífeyrissjóðirnir að leggja sjóðnum til sambærilegt framlag. Sjóðurinn, sem er sjálfseignarstofnun, hefur hafið starfsemi, en enn er lítil reynsla komin á þessa starfsemi. Sjóðnum er ætlað að koma að málum eins snemma og kostur er til að stuðla að því að einstaklingur sem lent hefur í veikindum eða áföllum fái sem fyrst notið endurhæfingarúrræða og verði sem fyrst aftur virkur á vinnumarkaði. Sjóðnum er þannig ætlað að grípa inn í áður en til örorkuúrskurðar kemur. Mikilvægt er að náið samstarf takist með Starfsendurhæfingarsjóði og þeim aðilum sem vinna að starfsendurhæfingu og hafa tiltæka þekkingu á því sviði s.s. þær svæðisbundnu starfsendurhæfingar sem starfa á starfssvæði Stapa lífeyrissjóðs. Gengið var frá nýju samkomulagi um samskipti lífeyrissjóða á Íslandi á árinu, sem einfaldar samskipti og minnkar flutning á réttindum milli sjóða við töku lífeyris. Unnið hefur verið að gagngerri endurskoðun á öllu innra eftirliti sjóðsins að undanförnu. Sú vinna var vel á veg komin fyrir bankahrun, en þeir atburðir hafa haft áhrif á þá vinnu. Sjóðnum var sett sérstök eftirlits- og hlítingarskrá, þar sem áhætta í rekstri sjóðsins er skilgreind, ásamt viðeigandi eftirlitsaðgerðum. Sett var upp sérstakt eftirlitsskipulag þar sem allar eftirlitsaðgerðir eru tíundaðar og hver ber ábyrgð á þeim. Var þetta gert í samstarfi við innri endurskoðendur sjóðsins. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með starfsemi sjóðsins og gerði kannanir ársfjórðungslega á fjárfestingum hans þ.m.t. að hann uppfyllti skilyrði laga, reglna og eigin fjárfestingarstefnu. Þetta eftirlit hefur nú verið aukið og er nú á tveggja mánaða fresti. Sjóðurinn hefur einnig sett sér eigin reglur í þessu efni og gerir nú reglulegar kannanir mánaðarlega og ársfjórðungslega eru nákvæmari skýrslur um þetta efni lagðar fyrir stjórn, svokallaðar hlítingarskýrslur. Í þessum skýrslum er farið er yfir allar eignir sjóðsins og gengið úr skugga um að þær séu innan ramma laga, reglna og fjárfestingarstefnu. Mánaðarlega eru lagðar fyrir stjórn upplýsingar úr rekstri sjóðsins s.s. um ávöxtun, viðskipti, rekstur, iðgjöld, vanskil o.fl. í þeim dúr, í samræmi við reglur sjóðsins um upplýsingagjöf til stjórnar. Unnar eru nákvæmari ávöxtunarskýrslur ársfjórðungslega um árangur sjóðsins í öllum eignaflokkum og samanburð við viðmið bæði hvað varðar árangur og áhættu. Þá sendir sjóðurinn Seðlabanka Íslands upplýsingar um fjárfestingar sínar og breytingar á verðmæti eigna mánaðarlega.

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA Skipurit sjóðsins var endurskoðað. Farið var yfir alla verkferla og starfslýsingar, þ.m.t. verkferla við fjárfestingar. Komið var á fót sérstöku fjárfestingarráði til að annast fjárfestingar fyrir sjóðinn og sérstöku fjárfestingarskipulagi sem tekur til allra eignaflokka sem sjóðurinn fjárfestir í og skilgreinir ábyrgð starfsmanna. Heimildir starfsmanna voru nánar skilgreindar í sérstökum erindisbréfum. Öryggisreglur hjá sjóðnum voru yfirfarnar, verklagsreglur um verðbréfaviðskipti endurskoðaðar og komið upp eignarskrám yfir persónulegar eignir starfsmanna, sem endurskoðandi hefur aðgang að. Sjóðurinn setti sér reglur um varnir gegn peningaþvætti í samræmi við nýsett lög um það efni, settar voru reglur um meðferð vanskila og kvartana. Auk þess voru sjóðnum settar nýjar siðareglur. Þá verður skipuð sérstök endurskoðunarnefnd hjá sjóðnum eftir ársfundinn 2009, sem ætlað er að fara nánar yfir uppgjör og endurskoðun sjóðsins á hverjum tíma í samstarfi við endurskoðendur. Unnin eru ítarleg mánaðarleg uppgjör fyrir sjóðinn sem lögð eru fyrir stjórnarfundi ásamt mati á tryggingafræðilegri stöðu og þar með reynt að fylgjast náið með breytingum á stöðu hans. Tryggingafræðileg staða sjóðsins versnaði mjög eftir hrunið og fór úr jákvæðri stöðu upp á 2,2% í neikvæða stöðu upp á 6,9%. Sú staða er innan leyfilegra marka, þannig að hún kallar ekki á skerðingu á réttindum, en ljóst er að lítið má út af bregða til að sjóðurinn fari niður fyrir leyfileg mörk. Því er mikilvægt að fylgjast vel með þessari stöðu og draga úr áhættu í eignasafni sjóðsins, en að því hefur markvisst verið unnið. Unnið hefur verið að því að endurnýja heimasíðu sjóðsins og er því verki nú að ljúka. Vonast er til að það bæti enn þjónustu sjóðsins og gefi sjóðfélögum kost á betri upplýsingum en áður. Sjóðurinn hefur brugðist við efnahagshruninu með ýmsum hætti. Vextir af sjóðfélagalánum voru lækkaðir úr 5,7% í 4,2% í tveimur áföngum, til að létta undir með sjóðfélögum og auka líkur á því að þeir standi í skilum. Einnig lækkaði sjóðurinn tímabundið dráttarvexti á vanskilum launagreiðenda til að auðvelda þeim að standa í skilum. Slík lækkun dráttarvaxta var þó háð því að gert væri upp við sjóðinn. Hefur þessum aðgerðum verið vel tekið og haft mikil áhrif í þá veru að vanskil hafa ekki aukist að neinu marki, enn sem komið er. Sjóðurinn er stofnaðili, ásamt fleiri lífeyrissjóðum, að Kröfusjóði ÍV sem ætlað er að vinna úr kröfum viðkomandi lífeyrissjóða á hendur fyrirtækjum sem lent hafa í erfiðleikum vegna efnahagskreppunnar og koma að endurskipulagningu þessara fyrirtækja. Markmiðið er að hámarka endurheimtur lífeyrissjóðanna á kröfum á hendur þessum aðilum og lágmarka það tjón sem sjóðirnir verða fyrir vegna þessa. ATBURÐIR FRÁ ÁRSLOKUM 2008 OG ÓVISSUÞÆTTIR Í REKSTRI Árið 2009 verður erfitt fyrir íslenskan efnahag og mikil óvissa er enn um verðmæti eigna. Fjármálafyrirtækin Straumur-Burðarás, SPRON og Sparisjóðabankinn hafa farið í þrot og Askar Capital er með eiginfjárstöðu undir leyfilegum mörkum. Þessir atburðir hafa neikvæð áhrif á afkomu sjóðsins um 1-2%. Uppgjör gömlu bankanna og margra íslenskra fyrirtækja er enn háð mikilli óvissu og ekki útséð hvaða áhrif þetta hefur á stöðu sjóðsins. Sjóðurinn færði skuldabréf á þessa aðila mikið niður, eins og kemur fram í ársuppgjörinu 2008. Engin vissa er fyrir því að þessar niðurfærslur séu nægjanlegar. Þá er uppgjöri á gjaldmiðlaskiptasamningum við gömlu viðskiptabankanna enn ólokið og mikil óvissa er um lyktir þess máls, eins og tilgreint er í ársreikningnum.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA Um áramótin voru eignir sjóðsins í erlendum gjaldmiðlum 32%. Ekki eru möguleikar á að verja þessa stöðu fyrir sveiflum í gjaldmiðlum eins og nú háttar. Þessi opna gjaldeyrisstaða eykur því áhættuna í rekstri sjóðsins á árinu 2009. Á árinu 2009 voru samþykkt lög sem heimiluðu tímabundna útborgun á séreignasparnaði. Eflaust mun nokkur hópur félagsmanna í Stapa nýta sér þennan kost til að mæta erfiðri fjárhagsstöðu. Þetta, ásamt almennum efnahagserfiðleikum og lækkandi launum, mun eflaust gera það að verkum að vöxtur séreignasparnaðar verður minni á komandi árum, en hann hefur verið undanfarið. Mikilvægt er þó að standa vörð um þennan valkost til framtíðar litið enda er hér um mjög hagstætt sparnaðarform að ræða. Það sem af er árinu 2009 hefur afkoma safna sjóðsins verið sem hér segir: 6% 4%

Tryggingadeild

Safn I

Safn II

Safn III

2% 0% 2% 4% 6%

STARFSUMHVERFI Þeir erfiðleikar sem hófust um mitt ár 2007 með svokallaðri undirmálslánakreppu á bandarískum húsnæðismarkaði hafa breiðst út til allra markaðssvæða í heiminum og þróast í alþjóðlega fjármálakreppu. Þessi kreppa er dýpri og mun hafa víðtækari og meira langvarandi áhrif en nokkur niðursveifla síðan í heimskreppunni á þriðja og fjórða áratug síðustu aldar. Líkt og þá er undirrót kreppunnar sívaxandi skuldsetning sem á endanum náði því stigi að ekki var lengur við neitt ráðið. Skuldsetning hefur vaxið jafnt og þétt í þróuðum ríkjum á undanförnum árum og fjármálageirinn hefur blásið út. Þannig hefur fjármálageirinn vaxið með tvöföldum hraða miðað við undirliggjandi hagkerfi, á hverju ári, undanfarin 20 ár. Fjármálageirinn er í eðli sínu ekkert annað en milliliður milli sparifjáreigenda og lántakenda og vöxtur af þessu tagi fær því ekki staðist til lengdar. Í lok árs 2007 voru skuldir þróaðra ríkja orðnar um 130% af landsframleiðslu þar sem um helmingur þessara skulda voru skuldir fjármálafyrirtækja. Þessi síaukna skuldsetning leiddi til mikilla hækkana á eignaverði í heiminum, bæði í verðbréfum, fasteignum og síðast á hrávörum. Nú hefur þessi spilaborg fallið og líklegt er að það muni taka talsverðan tíma að aðlaga hagkerfi heimsins að lægri og viðráðanlegri skuldsetningu. Japanska hagkerfið lenti í svipaðri kreppu í lok níunda áratugar síðustu aldar eftir að bóla mikilla eignaverðshækkana sem drifnar voru áfram með síaukinni skuldsetningu, sprakk. Það tók japanska hagkerfið 15 ár að borga brúsann og hefur það tæplega náð sér enn, tveimur áratugum síðar. Sú skuldaaðlögun sem nú fer fram mun að líkindum taka langan tíma og hafa mikil áhrif á fjármálmarkaði framtíðarinnar, þ.m.t. á alla bankastarfsemi, verðmat á eignum og áhættumat við eignastýringu.

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA Hér á Íslandi var þróunin enn öfgakenndari en í flestum ríkjum í okkar heimshluta og endaði með algjöru hruni íslenska fjármálakerfisins og tilheyrandi falli á íslensku krónunni, himinháum vöxtum og óðaverðbólgu. Þótt alþjóðlega fjármálakreppan hafi sett bankahrunið af stað á Íslandi var orsakanna ekki að leita þar. Íslenskt fjármálakerfi var orðið allt of stórt miðað við undirliggjandi efnahag og því brothætt ef til erfiðleika kæmi. Með bankakerfi sem var 12-föld landsframleiðsla var Seðlabankinn einfaldlega ekki trúverðugur lánveitandi til þrautarvara. Lán bankans til fjármálastofnana eru í raun veðsetning á framtíðartekjum ríkisins sem er bakábyrgðaraðili þessara lána. Fáist þau ekki greidd til baka lenda þau á skattgreiðendum. Fjárlög ríkisins, þ.e. allar þess tekjur, voru ekki nema um 2,5% af efnahag bankanna. Stór hluti ríkisteknanna fer auk þess í rekstur. Það er því ljóst að mikil takmörk eru fyrir því hve stór lán aðili eins og Seðlabankinn gat veitt og skiptir þá í raun engu við hvaða mynt við búum. Kerfið hlaut að falla ef allir bankarnir lentu í vandræðum á sama tíma. Ísland fór þannig ekki varhluta af lánafylleríinu – í því efni gerðum við „betur“ en flestir aðrir. Lán lánakerfisins til innlendra aðila jukust um 450% frá 2000 til 2008. Á sama tíma jukust erlendar skuldir innlendra aðila um 1730%. Þessi mikla skuldaaukning endaði með nær algjöru hruni. Stórfeld erlend lán til fólks og fyrirtækja sem engar erlendar tekjur hafa hlaut að enda með gjaldeyriskreppu. Íslendingar almennt, en sérstaklega okkar fjármála- og eftirlitsstofnanir sváfu algerlega á verðinum. Þótt erlenda fjármálakreppan, einkum fall bandaríska fjárfestingarbankans Lehman Brother, hafi verið sá neisti sem kveikti bálið í íslensku fjármálakerfi, þá voru það landsmenn sjálfir sem lögðu til eldsmatinn. Hrunið hefur leitt til mikillar verðrýrnunar á eignum og umtalsverðra erfiðleika fyrir íslensk heimili og fyrirtæki, sem mörg hver eru nú með verulega hærri skuldir en nemur eignum. Framundan er nær algjör endurskipulagning á íslensku efnahagslífi þar sem aðlaga þarf skuldir að greiðslugetu með tilheyrandi stórfelldum afskriftum krafna og lengingu lána til þessara aðila. Þetta hefur í för með sér mikla rýrnun á kröfum allra kröfuhafa þ.m.t. íslenskra lífeyrissjóða og hefur því óhjákvæmilega mikil áhrif á afkomu þeirra. Gera má ráð fyrir að það taki íslenskt þjóðarbú langan tíma að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem hrunið hefur skapað og að koma íslensku efnahagslífi í eðlilegt horf. Gildir það bæði um efnahag og rekstur íslenskra heimila og fyrirtækja sem og enduruppbyggingu íslensks fjármálamarkaðar. Hversu hratt þessi enduruppbygging getur gengið fyrir sig veltur að stórum hluta á því hve skuldsetning þjóðarbúsins verður mikil eftir þessar hremmingar. Hver sem niðurstaðan verður er líklegt að skuldir verði áfram miklar og það muni taka okkur langan tíma að vinna okkur út úr þessu skuldafeni, ekki síst þegar við bætast skuldir vegna ábyrgða á innlánum í erlendum útibúum bankanna. Við hefðum átt nóg með okkar eigin. Allar hagstærðir á Íslandi taka mið af þessum hremmingum. Þannig var verðbólgan 16,4%, kaupmáttur launa lækkaði um 8,4%, húsnæðisverð lækkaði um 18%, gengi krónunnar um 45%, stýrivextir voru hækkaðir í 18% og hafa síðan verið lækkaðir í áföngum, atvinnuleysi jókst hröðum skrefum og var komið í um 9% í mars 2009. Útlitið er enn dekkra fyrir árið 2009, en búist er við að landsframleiðsla dragist saman um 10-15%, atvinnuleysi fari yfir 10%, einkaneysla dragist saman um 25%, og kaupmáttur ráðstöfunartekna muni rýrna verulega eða um 15-20%. Útlitið er því ekki bjart og verkefnin ærin. Vert er þó að hafa í huga að öll él styttir upp um síðir.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

SKULDABRÉFAMARKAÐUR Íslensk ríkisskuldabréf skiluðu mjög góðri ávöxtun á árinu 2008 en árin þrjú þar á undan voru slök í þessum eignaflokki. Einkum skiluðu verðtryggð ríkisskuldabréf góðri ávöxtun, enda var verðbólga veruleg. Vísitala langra verðtryggðra ríkisskuldabréfa hækkaði um 41,1% á árinu og vísitala styttri ríkistryggðra skuldabréfa hækkaði um 36,7%. Óverðtryggð ríkisskuldabréf skiluðu mun lægri ávöxtun en vísitala þeirra bréfa hækkaði um 10,8% á árinu. Ávöxtunarkrafa íbúðabréfa (verðtryggð ríkisskuldabréf) fór lækkandi á fyrri hluta ársins, einkum vegna aukinna verðbólguvæntinga. Við bankahrunið jókst áhættufælni fjárfesta mikið og fór ávöxtunarkrafa allra flokka íbúðabréfa niður fyrir 2% á tímabili og raunar urðu viðskipti með slík bréf á neikvæðri ávöxtunarkröfu þegar ringulreiðin var hvað mest. Eftir að markaðurinn róaðist fór krafan hratt hækkandi á nýjan leik og var í kringum 4% í árslok. Í byrjun árs 2009 hélt ávöxtunarkrafan áfram að hækka. ÞRÓUN ÁVÖXTUNARKRÖFU 16%

14%

12%

10%

RIKB 13

RIKB 19

HFF 14

HFF 24

HFF 34

HFF 44 1. apr. 09

1. mar. 09

1. feb. 09

1. jan. 09

1. des. 08

1. nóv. 08

1. okt. 08

1. sep. 08

1. ágú. 08

1. júl. 08

1. jún. 08

1. maí 08

1. apr. 08

1. mar. 08

1. feb. 08

1. jan. 08

Ávöxtunarkrafa á öðrum markaðsskuldabréfum fór mjög hækkandi á árinu vegna mikillar óvissu um afkomu og afdrif útgefenda í þessum flokki og viðskipti voru lítil. Við fall bankanna rýrnuðu þessi bréf mikið í verði, sem eins og áður er getið hafði mikil áhrif á afkomu Tryggingadeildar sjóðsins. Séreignarsöfnin sluppu hins vegar við þessa eignarýrnun. Í Séreignardeild er hægt er að flytja eignir burt frá sjóðnum með skömmum fyrirvara. Því hefur alltaf verið lögð áhersla á að eignir deildarinnar séu í vel seljanlegum verðbréfum. Skuldabréfaeign deildarinnar hefur því verið í ríkisskuldabréfum sem auðvelt er að kaupa og selja. Tryggingadeildin býr hins vegar ekki við þá áhættu að fjármunir séu fluttir frá henni með skömmum fyrirvara. Þar hefur því verið talið óhætt að fjárfesta i skuldabréfum sem hafa minni seljanleika en bera hærri vexti, svo sem skuldabréf banka, sveitarfélaga og fyrirtækja. Markmiðið með þessu hefur verið að auka ávöxtun til lengri tíma litið með því að nýta sér hærri vexti, sem þessi bréf bera. Eins og sést á meðfylgjandi línuriti höfðu önnur markaðsskuldabréf gert nokkuð betur en ríkisskuldabréf á undanförnum árum þar til hörmungarnar í október 2008 dundu yfir, en þeir atburðir hafa leitt til gagngerrar endurskoðunar á fjárfestingum í þessum eignaflokki.

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

ÞRÓUN RÍKISSKULDABRÉFA OG ANNARRA MARKAÐSSKULDABRÉFA FRÁ 2000 290 270

Ríkisskuldabréf

250

Önnur markaðsskuldabréf

230 210 190 170 150 130 110

jan. 09

apr. 09

júl. 08

okt. 08

jan. 08

apr. 08

júl. 07

okt. 07

jan. 07

apr. 07

júl. 06

okt. 06

jan. 06

apr. 06

júl. 05

okt. 05

jan. 05

apr. 05

júl. 04

okt. 04

jan. 04

apr. 04

júl. 03

okt. 03

jan. 03

apr. 03

júl. 02

okt. 02

jan. 02

apr. 02

júl. 01

okt. 01

jan. 01

apr. 01

júl. 00

okt. 00

jan. 00

apr. 00

Þessi stefna reyndist því afdrifarík í hruninu þar sem ávöxtun sl. 5 ára í þessum eignaflokki þurrkaðist út á einu bretti. Þessir atburðir hljóta að hafa talsverð árhrif á fjárfestingarstefnu sjóðsins á komandi árum. HLUTABRÉFAMARKAÐUR Íslensk hlutabréf lækkuðu jafnt og þétt framan af árinu 2008 og við fall bankanna varð algjört hrun á markaðinum. Úrvalsvísitalan lækkaði um 94,4% og var íslenski hlutabréfamarkaðurinn sá lélegasti í heiminum árið 2008, en íslensk hlutabréf hafa gefið mjög ríflega ávöxtun mörg undanfarin ár. Í lok árs 2008 stóð úrvalsvísitalan á svipuðum stað og hún var árið 1993 þannig að fimmtán ár af góðri ávöxtun í þessum eignaflokki þurrkaðist út á einu bretti. Þannig lætur nærri að um 3.500 milljarðar af eignum íslendinga hafi þurrkast út og þessi markaður er nú ekki svipur hjá sjón frá því sem áður var. Þetta er gríðarlegt högg fyrir hagkerfið og hafði augljóslega mikil áhrif á allan sparnað landsmanna þ.m.t. á íslenska lífeyrissjóði. Sú mýflugumynd sem eftir er af íslenska hlutabréfamarkaðinum hefur átt undir högg að sækja það sem af er árinu 2009 og hafa innlend hlutabréf haldið áfram að lækka í verði. Mikil óvissa er nú um framtíð íslensks hlutabréfamarkaðar og víst er að það verður mikið og erfitt verk að reisa hann við ef það er á annað borð mögulegt. Mikilvægt er að tengja markaðinn öðrum mörkuðum þannig að meira úrval fyrirtækja sé fyrir hendi og meiri möguleikar á að dreifa áhættu. Augljóst er að mörg af stærstu íslensku fyrirtækjunum munu lenda í eigu íslenska ríkisins eða nýju íslensku ríkisbankanna. Æskilegt er að sem mest af þessum fyrirtækjum verði skráð í Kauphöll Íslands eftir endurskipulagningu. Það er bæði leið til að byggja markaðinn upp að nýju og auka trúverðugleika á rekstri þessara fyrirtækja. Það myndi auka gegnsæi og upplýsingastreymi frá fyrirtækjunum og minnka líkur á óeðlilegri fyrirgreiðslu til þeirra frá hinu opinbera eða ríkisbönkunum og stuðla þannig að heilbrigðari samkeppni.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA HLUTABRÉFAVÍSITÖLUR ISK 140

120

100

Úrvalsvísitala 20

MSCI Heimsvísitala MSCI Norðurlönd 10. apr. 09

10. mar. 09

7. feb. 09

7. jan. 09

7. des. 08

6. nóv. 08

6. okt. 08

5. sep. 08

5. ágú. 08

5. júl. 08

4. jún. 08

4. maí 08

3. apr. 08

3. mar. 08

1. feb. 08

1. jan. 08

ERLENDIR MARKAÐIR Heimsbúskapurinn og erlendir markaðir mótuðust mjög af þeirri fjármálkreppu sem nú ríkir. Áætlað er að hagvöxtur á heimsvísu hafi verð jákvæður um 2,3% á árinu, þrátt fyrir að flest þróuð hagkerfi hafi verið kominn í verulegan samdrátt í lok ársins. Heimsverslun hefur dregist mikið saman, verðbólga fór minnkandi og búist er við verðhjöðnun í mörgum ríkjum á árinu 2009 og 2010. Seðlabankar heimsins kepptust við að lækka vexti og kaupa upp skuldabréf á markaði til að sporna við frekari samdrætti. Ríkisstjórnir hafa víða komið bönkum til bjargar og veitt meiri fjármunum til að örva hagkerfin en dæmi eru til um áður. Vextir eru þeir lægstu sem sést hafa og í mörgum ríkum nálægt núllinu. Erfiðleikar bankakerfisins hafa haldið áfram. Margir af stærstu bönkum heims komust í veruleg vandræði og sumir fóru í þrot eða voru sameinaðir öðrum. Segja má að fall bandarískra fjárfestingarbankans Lehman Brothers hafi komið af stað keðjuverkun sem nálega þurrkaði upp allt lausafé á mörkuðum og kom mörgum bankanum í vandræði. Afskriftir í bankakerfi heimsins hafa verið gífurlegar og talsvert virðist enn eftir i þeim efnum. Heimsvísitala hlutabréf féll um 42,1% í dollurum talið á árinu 2008 og hélt áfram að falla í byrjun árs 2009 en fallið virðist hafa stöðvast a.m.k. í bili og raunar gengið nokkuð til baka. Flótti fjárfesta í öruggt skjól hefur gert það að verkum að ríkisskuldabréf hafa hækkað mikið í verði, en skuldabréf fyrirtækja hafa lækkað umtalsvert. HLUTABRÉFAVÍSITÖLUR USD 110 105 100 95 90 85 80 75 70 65 60

45 40 35

MSCI MSCI MSCI MSCI

Heimsvísitala Evrópa Japan Nýmarkaðir

1. mar. 08

1. feb. 08

MSCI MSCI MSCI MSCI

Norður Ameríka Asía án Japan Norðurlönd AC Asía

1. apr. 09

1. mar. 09

1. feb. 09

1. jan. 09

1. des. 08

1. nóv. 08

1. okt. 08

1. sep. 08

1. ágú. 08

1. júl. 08

1. jún. 08

1. maí 08

1. apr. 08

1. jan. 08

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Þótt seðlabönkum og ríkisstjórnum heimsins hafi tekist að stöðva fall á eignamörkuðum í bili a.m.k eru enn mikil vandamál í farvatninu. Reiknað er með að flest hagkerfi heimsins dragist saman á næsta ári um 2-5% og verulega mun hægja á vexti nýmarkaðsríkja Asíu en þar er þó reiknað með áframhaldandi hagvexti. Gert er ráð fyrir að mikill samdráttur verði í heimsverslun og hagnaður fyrirtækja dragist mikið saman. Þannig dróst hagnaður fyrirtækja í Bandaríkjum Norður-Ameríku saman í heild um 77% á árinu 2008 og um 40% ef eingöngu er litið til rekstrarþátta. Gert er ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í rekstrarhagnaði á árunum 2009 og 2010. Margir hagvísar benda til þess að mesta niðursveiflan sé að baki. Hvernig framhaldið verður mun velta mikið á hvernig endurskipulagning bankakerfisins gengur fyrir sig og hversu fljótt tekst að koma lánastarfsemi í eðlilegt horf. Einnig veltur mikið á því að efnahagur fyrirtækja verði bærilegur þannig að þau hefji lántökur og fjárfestingar á nýjan leik. Erfitt er að segja hversu langan tíma þetta viðreisnarstarf mun taka. Allar líkur benda til þess að það taki hagkerfi heimsins talsverðan tíma að jafna sig á þeim hremmingum sem nú ganga yfir og hefja nýtt vaxtarskeið. Framundan er því mikill óvissutími í ávöxtun eigna sem líklegt er að hafi veruleg áhrif á afkomu aðila eins og lífeyrissjóða. Vert er þó að halda því til haga að óvissutímar geta líka falið í sér mörg tækifæri enda verð á eignum nú lægra en verið hefur um langt skeið.

STARFSEMI SJÓÐSINS LÍFEYRISMÁL Lífeyrisgreiðslur Tryggingadeildar námu alls 2.123 milljónum króna og jukust um 7,7% frá fyrra ári. Á árinu fékk sjóðurinn greiddar 212,7 milljónir króna frá ríkinu í tengslum við samkomulag sem gert var um jöfnun örorkubyrði milli lífeyrissjóða í tengslum við kjarasamninga ASÍ og SA frá árinu 2005. Greiðsla þessi er færð í ársreikningi, líkt og á árinu 2007, til lækkunar á lífeyrisgreiðslum en hækkun lífeyris án þessarar greiðslu er 10,3%. Lífeyrisbyrði sjóðsins sem hlutfall af iðgjöldum nam 44,1% samanborið við 37,5% á árinu 2007 en hækkunina má fyrst og fremst rekja til lækkunar á iðgjöldum milli áranna. Á liðnu ári hóf 341 sjóðfélagi töku ellilífeyris, 189 einstaklingar fengu úrskurðaðan örorkulífeyrir, 102 makalífeyri og 74 barnalífeyri. Þá fengu 59 einstaklingar eingreiðslu lífeyris en með breyttum samskiptareglum lífeyrissjóða eru réttindi undir vissum lágmörkum nú greidd út í eingreiðslu í stað þess að réttindi séu flutt milli sjóða eins og áður. Lífeyrisþegar voru í árslok 6.083. SKIPTING LÍFEYRIS 2008

ELLILIFEYRIR 65,5% ÖRORKULÍFEYRIR 24,1% MAKALÍFEYRIR 8,6% BARNALÍFEYRIR 1,8%

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Nokkur breyting hefur orðið á hlutfalli örorkulífeyris af heildar lífeyrisgreiðslum sjóðsins en nokkur lækkun varð á örorkugreiðslum í kjölfar breytinga sem gerðar voru á reglum varðandi tekjuathugun lífeyrisþega auk þess sem greiðsla ríkisins vegna örorkubyrði er allnokkru hærri á árinu 2008 en á árinu 2007. Sjóðurinn hefur í samvinnu við Starfsendurhæfingu Norðurlands boðið örorkulífeyrisþegum upp á úrræði til starfendurhæfingar með það að markmiði að hjálpa einstaklingum til að komast aftur út á vinnumarkað og nýta þá starfsgetu sem þeir búa yfir. Hefur það samstarf verið með miklum ágætum. Væntir sjóðurinn þess að samstarf við nýstofnaðan Starfsendurhæfingarsjóð atvinnulífsins Virk, leiði til frekari úrræða fyrir einstaklinga. Brýnt er að efla þau úrræði sem til staðar eru og það samstarf og aðkoma sú sem sjóðurinn hefur nú þegar við starfsendurhæfingar á starfssvæði sjóðsins verði nýtt. ÁSTÆÐUR ÖRORKU - NÝIR ÚRSKURÐIR

HJARTA-, ÆÐA- OG LUNGNASJÚKDÓMAR 12% HEILABLÆÐING, SYKURSÝKI OFL. 5% KRABBAMEIN OG HÚÐSJÚKDÓMAR 10% ÁFENGIS- OG VÍMUEFNASÝKI 6% ÓTILGREINDIR OG AÐRIR 2% GIGT 16% VINNUSLYS OG ATVINNUSJÚKDÓMAR 15% STOÐKERFISSJÚKDÓMAR OG BAKVERKIR 21% GEÐ- OG ÞUNGLYNDISSJÚKDÓMAR 13%

FJÁRFESTINGARSTEFNA TRYGGINGADEILDAR OG RÁÐSTÖFUN FJÁRMAGNS Fjárfestingarstefna sjóðsins var endurskoðuð í lok árs 2008. Breytingar voru gerðar á stefnunni bæði til að aðlaga hana að nýjum raunveruleika og til að draga úr áhættu. Talið var nauðsynlegt að minnka áhættu í eignasafni sjóðsins vegna lakari tryggingafræðilegrar stöðu. Vægi skuldabréfa, annarra fjárfestinga og skammtímafjár var aukið, en dregið úr vægi innlendra hlutabréfa. Innlend ríkisskuldabréfavísitala er notuð sem viðmið fyrir öll innlend skuldabréf. Þá hefur einnig verið ákveðið að bera árangur sjóðsins saman við 3,5% raunávöxtun sem er útreikningsgrundvöllur lífeyrisréttinda sjóðsins. Eftirfarandi breytingar voru gerðar á viðmiðunarvísitölu sjóðsins:

EIGNAFLOKKUR

HEITI VÍSITÖLU

Innlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend skuldabréf Erlend hlutabréf Aðrar fjárfestingar Skammt.bréf og innlán

Samsett vísitala ríkisskuldabréfa OMXI-15 JPM Global Bond Index MSCI-World HFRI FoF Diversf. Index 3 mánaða ríkisvíxlar

ELDRA VÆGI 40% 20% 10% 18% 10% 2%

NÝTT VÆGI 45% 5% 10% 20% 15% 5%

SKÝRING Vísitala fyrir íslensk ríkisskuldabréf Úrvalsvísitala íslenskra hlutabréfa Alþjóðleg skuldabréfavísitala JP Morgan Morgan Stanley heimsvísitala hlutabréfa Breið marksjóðasjóða vísitala frá HFRI Ávöxtun 3ja mánaða ísl. ríkisvíxla

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Undirvísitölur gáfu mismunandi ávöxtun á síðasta ári eins og sjá má á neðangreindu línuriti: Innlend hlutabréf

300

Innlend skuldabréf

250

3 mán. víxlar Erlend hlutabréf

200

Erlendir marksjóðir Erlend skuldabréf

150

100

10.4.2009

10.3.2009

7.2.2009

7.1.2009

7.12.2008

6.11.2008

6.10.2008

5.9.2008

5.8.2008

5.7.2008

4.6.2008

4.5.2008

3.4.2008

3.3.2008

1.2.2008

1.1.2008

Leyfilegum vikmörkum í einstökum eignaflokkum var einnig breytt sem hér segir: EIGNAFLOKKUR

ELDRI VIKMÖRK

NÝ VIKMÖRK

Ríkisbréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Aðrar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán

20-50% 0-20% 0-10% 0-20% 10-30% 10-30% 0-10% 0-10%

0-60% 0-25% 0-10% 0-20% 0-10% 0-30% 0-30% 0-30%

Breytingar á vikmörkum eru af sama toga og breytingar á viðmiðunarvísitölu. Vikmörk er víkkuð í skuldabréfum, öðrum fjárfestingum og lausu fé og einnig eru neðri mörk í öllum flokkum sett á 0 til að gefa sjóðnum færi á að fara út úr einstökum eignaflokkum ef óeðlilegar aðstæður á mörkuðum gera það æskilegt. Árangur sjóðsins er borinn saman við niðurstöðu viðmiðunarvísitölu, bæði hvað varðar ávöxtun og áhættu. Þá er einnig gerður samanburður við reiknivexti sjóðsins. Við stýringu á áhættu sjóðsins er einkum litið til skuldbindingaráhættu, markaðsáhættu, skuldara- og greiðsluáhættu og samanburðaráhættu. Fylgst er reglubundið með þessum áhættuþáttum, m.a. í sérstökum hlítingar- og ávöxtunarskýrslum sem reglulega eru unnar hjá sjóðnum. Miklar breytingar urðu á eignasafni sjóðsins á árinu sem rekja má til versnandi efnahagsástands og lækkunar á mörkuðum. Sjóðurinn seldi markvisst frá sér innlend og erlend hlutabréf, en fjárfesti þess í stað í innlendum skuldabréfum og innlendum og erlendum innlánum og skammtímabréfum. Markmið þessara breytinga var að draga úr áhættu sjóðsins við þessar aðstæður. Segja má að þetta hafi tekist að nokkru leyti. Þannig dró rösk sala á hlutabréfum verulega úr áhættu sjóðsins. Kaup á skuldabréfum reyndust hins vegar í vissum tilfellum ekki sú bjargræðisaðgerð sem stefnt var að, enda gerði sjóðurinn ekki ráð fyrir því að íslensku bankarnir myndu falla. Við það töpuðust verulegir fjármunir í innlendum skuldabréfum, bæði skuldabréfum bankanna og annarra fyrirtækja. Í ársreikningnum er

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

reynt að áætla þetta tap og eru skuldabréf færð niður um 11,5 milljarða til að mæta hugsanlegum töpum. Hér er um varúðarniðurfærslu að ræða, en enn ríkir mikil óvissa um verðmæti þessara eigna. Er þessi niðurfærsla langstærsta skýringin á slakri ávöxtun ársins. Breytingar á eignasamsetningu sjóðsins á árinu voru sem hér segir:

Eignaflokkar Ríkisskuldabréf Önnur innlend markaðsskuldabréf Veðskuldabréf Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Aðrar fjárfestingar Bankainnistæður og skammtímabréf

Staða 31/12/2008 19,0% 16,2% 3,1% 8,6% 1,8% 9,6% 11,3% 30,4%

Staða 31/12/2007 22,1% 15,3% 2,5% 9,9% 14,2% 19,3% 8,3% 8,4%

Breyting -3,0% 0,9% 0,6% -1,3% -12,4% -9,7% 3,0% 21,9%

ÁVÖXTUN OG ÁHÆTTA Ávöxtun ársins 2008 var sú lakasta í sögu sjóðsins, sem rekja má til ríkjandi fjármálakreppu í heiminum og alveg sértaklega til bankahrunsins á Íslandi. Fjármagnstekjur Tryggingadeildar námu 311 milljónum króna en voru 4,5 milljarðar árið 2007 og 11,4 milljarðar árið 2006, sem sýnir vel hversu mikið tekjur sjóðsins hafa rýrnað í þeim efnahagsþrengingum sem nú standa yfir. Ávöxtun Tryggingadeildar á árinu var jákvæð upp á 0,2% að nafnverði en raunávöxtunin var neikvæð upp á 13,9%. Þannig má segja að ávöxtun ársins hafi tapast í bankahruninu en tekist hafi að verja höfuðstólinn. Þótt afkoman sé ekki glæsileg má ef til vill segja að hún sé bærileg miðað við aðstæður. Ávöxtunin er langt undir þeirri 3,5% raunávöxtun sem sjóðurinn þarf að ná til að standa undir verðmæti réttinda og rýrnaði því tryggingafræðileg staða deildarinnar talsvert á árinu. Síðastliðin 5 ár er raunávöxtun sjóðsins 3,7% og síðastliðin 10 ár 3,6% sem er yfir tilskyldum mörkum. Samanborið við viðmið er árangur sjóðsins góður. Ofangreind ávöxtun sjóðsins miðast við svokallað bókfært verð, en þar eru skuldabréf í eigu sjóðsins gerð upp miðað við kaupávöxtunarkröfu, en ekki á markaðskjörum. (sjá töflu hér að neðan). Nafnávöxtun sjóðsins á árinu 2008 miðað við markaðsverðmat (án gjaldeyrisvarna) var 7,3% samanborið 0,2% mv. bókhaldsverðmat. Viðmiðunarvísitala sjóðsins er miðuð við markaðsverðmat og lækkaði hún um 9,4% á árinu 2008. Ávöxtun sjóðsins var þannig 16,7% hærri en viðmiðunarvísitalan.

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Nafnávöxtun einstakra eignaflokka ásamt viðmiði var sem hér segir: 150%

Ávöxtun safns

100%

Viðmið 50%

50%

100% Sjóðurinn

Innlend skuldabréf

Erlend skuldabréf

Innlend hlutabréf

Erlend hlutabréf

Erlend Hlutdeildarskírteini

Skamm mabréf

Við stýringu á eignum sjóðsins er ávallt miðað við markaðsávöxtun eigna, en ekki bókhaldsávöxtun líkt og gert er í ársuppgjöri, þar sem skuldabréf eru metin á kaupávöxtunarkröfu. Hér fyrir neðan má sjá samanburð á þessu tvennu:

Ávöxtun á markaðsvirði Mismunur vegna kaupávöxtunar Rekstrar- og fjármagnsgjöld Gjaldeyrisvarnir Aðrir liðir Ávöxtun ársins

2008

2007

7,30% (3,55%) (0,13%) (3,29%) (0,12%) 0,21%

4,03% 0,87% (0,19%) 0,33% 0,22% 5,26%

Nafn og raunávöxtun undanfarinna ára er sem hér segir:

Nafnávöxtun - Raunávöxtun

25% 20% 15% 10% 5% 0% 1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

-5% -10% -15% -20%

Árangur sjóðsins á árinu 2008 og ýmsar kennitölur honum tengdar eru sem hér segir:

Ávöxtun Umframávöxtun Alfa Árangurshlutfall Áhætta Hermiskekkja Hlutfall jákvæðra mánaða Mánaðarlegt vágildi (VAR 95%)

Stapi

Vísitala

7,3% 16,7% 14,2% 3,66 18,2% 9,1% 66,7% -8,1%

-9,4%

23,1%

-11,8%

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Síðast liðin 5 ár hefur árangur sjóðsins miðað við viðmiðunarvísitölu og 3,5% raunávöxtunarkröfu verið eftirfarandi: ÁVÖXTUN FRÁ JANÚAR 2003 MARS 2009 210 200 190 Vísitala

180

Stapi

170 160

Verðtrygging +3,5%

150 140 130 120 110 mar. 09

des. 08

sep. 08

jún. 08

mar. 08

des. 07

sep. 07

jún. 07

mar. 07

des. 06

sep. 06

jún. 06

mar. 06

des. 05

sep. 05

jún. 05

mar. 05

des. 04

sep. 04

jún. 04

mar. 04

des. 03

100

Markaðsáhætta (mánaðarlegt staðalfrávik ávöxtunar) sjóðsins er mæld mánaðarlega og borin saman við viðmið. Markmið sjóðsins hefur verið að markaðsáhætta sé að öllu jöfnu ekki meiri en er í viðmiðunarvísitölu sjóðsins. Síðast liðin 5 ár hefur samanburðurinn verið sem hér segir: Staðalfrávik Sjóðurinn Vísitala Mismunur Hlutfall

2004

2005

2006

2007

2008

6,4% 6,4% 0,0% 100,0%

3,3% 4,1% -0,8% 80,5%

5,7% 6,2% -0,5% 91,9%

2,9% 4,2% -1,3% 69,0%

18,2% 23,1% -4,9% 78,8%

Allt tímabilið 7,3% 8,8% -1,5% 83,0%

Eins og sést hefur þetta markmið sjóðsins gengið nokkuð vel eftir þótt sveiflur í ávöxtun hafi verið umtalsvert meiri á síðasta ári vegna þeirra hremminga sem gengu þá yfir. Ef litið er á dreifni ávöxtunar yfir lengra tímabil, þá hefur hún lengst af verið á tiltölulega þröngu bili. Síðasta ár skar sig verulega úr eins og sést á meðfylgjandi línuriti þar sem mestu öfgagildin eru frá síðasta ári. SÖGULEG DREIFNI ÁVÖXTUNAR STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR Janúar 1997 – mars 2009 14%

12%

Gaussian'normal dreifing Söguleg dreifing- óvarið

Hlutfall af öllum ávöxtunargildum

10%

6% Mars 2008

Október 2008

Desember 2008

Nóvember 2008

0% -13%-12%-11%-10% -9% -8% -7% -6% -5% -4% -3% -2% 0% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9% 10%

Mánðarlegar ávöxtunarmælingar

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Sjóðurinn fylgist einnig með svokallaðri samanburðaráhættu, sem einkum felst í því að bera saman eignasamsetningu sjóðsins við aðra lífeyrissjóði. Eins og sést á neðangreindu súluriti hefur eignasamsetning Stapa verið nokkuð önnur en margra annarra sjóða. Þessi munur hafði jákvæð áhrif á afkomu Stapa á síðasta ári, en gerði það einnig að verkum að ávöxtun sjóðsins hefur á stundum verið minni en margra annarra sjóða, sérstaklega þegar hlutabréf hafa gefið hvað besta ávöxtun. EIGNASAMSETNING 31.12.2008 30% Aðrir

Stapi

25% 20% 15% 10% 5% 0% Ríkisskuldabréf

Önnur markaðsskuldabréf

Veðskuldabréf

Erlend skuldabréf

Innlend hlutabréf

Erlend hlutabréf

Aðrar erlendar fjárfestingar

Innlán og skammtímabréf

Rétt er að taka fram að hér er um grófan samanburð að ræða, en tölurnar eru unnar upp úr því talnaefni sem Seðlabanki Íslands tekur saman um lífeyrissjóði. Flokkun eigna þar er ekki mjög nákvæm, sem rétt er að hafa í huga þótt samanburðurinn ætti að gefa vissar vísbendingar. EFNAHAGUR OG TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA Hrein eign Tryggingadeildar til greiðslu lífeyris í árslok var 92.258,9 milljónir króna og hafði hækkað um 2.875,0 milljónir króna eða 3,2% frá árinu á undan. Eignasamsetning deildarinnar í árslok var sem hér segir (samanburður við samsetningu vísitölu): Vísitala

Sjóður 2%

Innlend hlutabréf

10%

Ríkisskuldabréf

19% 11%

Önnur markaðsskuldabréf

20% 10%

Vísitala ríkisskuldabréfa

Veðskuldabréf

3 mánaða víxlar

10% 16%

Skammtímabréf

Heimsvísitala hlutabréfa

18%

Erlend hlutabréf

HFRI FoF Diversified Index

Erlend Hlutdeildarskírteini 30% 3%

Erlend skuldabréf

Innlend hlutabréf

40%

JP Morgan Global Bond Index

Tryggingafræðileg afkoma sjóðsins var neikvæð á árinu um 16,7 milljarða króna sem sennilega er lakasta afkoma í sögu hans. Ástæðan er sú að ávöxtun sjóðsins var verulega langt undir þeirri ávöxtun sem réttindaávinnsla sjóðsins byggir á. Tryggingafræðileg staða sjóðsins veiktist því mikið og fór úr því að vera jákvæð um 2,2% yfir í það að vera neikvæð um 6,9%. Þessi neikvæða staða er innan leyfilegra marka og var ákveðið að bregðast ekki við henni sérstaklega nú, heldur sjá hverju fram vindur. Staðan gefur sjóðnum þó lítið svigrúm til framtíðar litið og náist ekki að bæta afkomu sjóðsins á komandi árum eru líkur á að til skerðingar réttinda komi.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Hér má sjá tryggingafræðilega afkomu sl. 10 ár. TRYGGINGAFRÆÐILEG AFKOMA 10 ÁR Heildar

Milljónir

Áfallið

10.000 5.000

0 -5.000 -10.000 -15.000 -20.000

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Útgjöld sjóðsins falla til á löngum tíma svo nokkur tími er til stefnu til að vinna tapið upp með bættri ávöxtun. Það mun þó ekki gerast nema starfsumhverfi sjóðsins batni verulega frá því sem nú er. Á eftirfarandi línuriti má sjá áætlaðar tekjur, gjöld og sjóðsstöðu fram til ársins 2089. Eins og sést á þessu verður sjóðurinn uppurinn árið 2057 en þá verða enn eftir talsverð réttindi til að greiða út. Mikilvægt er því að loka neikvæðri tryggingafræðilegri stöðu sem allra fyrst þannig að draga megi úr þessari óvissu. ÁÆTLAÐ SJÓÐSSTREYMI STAPA LÍFEYRISSJÓÐS Tryggingafræðilegt uppgjör 31.12.2008 200.000,0

20.000

Tekjur

18.000

150.000,0

Gjöld

16.000

Sjóður

14.000

100.000,0

12.000

50.000,0

10.000

0,0

8.000 6.000

-50.000,0

4.000

-100.000,0 2.000

-150.000,0 2087

2084

2081

2078

2075

2072

2069

2066

2063

2060

2057

2054

2051

2048

2045

2042

2039

2036

2033

2030

2027

2024

2021

2018

2015

2012

2009

IÐGJÖLD OG SJÓÐFÉLAGAR Alls greiddu 19.165 sjóðfélagar hjá 2.566 launagreiðendum iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins á árinu 2008. Iðgjöld námu 4.806 milljónum króna og lækkuðu um 8,3% frá fyrra ári. Alls greiddu 50 stærstu launagreiðendurnir um 52% af iðgjöldum til sjóðsins. Allnokkur breyting hefur orðið á hópi stærstu launagreiðenda en Bechtel International sem var langstærsti launagreiðandi ársins 2007 hverfur af listanum.

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

30 STÆRSTU LAUNAGREIÐENDUR 2008 Akureyrarkaupstaður Ríkissjóður Síldarvinnslan Alcoa Fjarðarál Skinney Þinganes FISK Seafood hf Impregilo Eskja hf Hlutafél Eimskipafélag Íslands Loðnuvinnslan Samherji hf Ístak hf Norðlenska hf Vinnumálastofnun Brim hf Launafl ehf Fæðingarorlofssjóður Metrostav HB Grandi hf Mjólkursamsalan ehf Fjarðabyggð Samkaup hf Vísir hf GMV ehf Hraunaveita Kjarnafæði hf Norðurþing Sveitarfélagið Skagafjöður Hamar ehf Sveitarfélagið Hornafjörður

239,8 196,4 156,1 152,5 130,0 100,0 83,1 79,1 75,7 73,1 65,6 63,4 61,9 60,4 56,5 56,4 53,9 49,6 44,9 40,6 39,0 38,9 34,5 34,3 34,1 32,5 31,5 27,6 27,0 26,0

100

Mkr.

200

Veruleg breyting hefur orðið á atvinnugreinaskiptingu milli ára. Þannig voru um 18% af iðgjöldum ársins 2008 að koma frá byggingariðnaði samanborið við 33% á árinu 2007 en hlutfallslegt vægi annarra atvinnugreina eykst og er vægi þeirra nú í átt við það sem var fyrir virkjanaframkvæmdir á Austurlandi. SKIPTING LAUNAGREIÐENDA EFTIR ATVINNUGREINUM Landbúnaður 5% Sjávarútvegur 20% Iðnaður 11% Byggingaiðnaður 18% Verslun og þjónusta 20% Samgöngur 4% Opinber þjónusta 20% Óflokkað 2%

REKSTUR Rekstrarkostnaður Tryggingadeildar nam 73,9 milljónum króna samanborið við 106 milljónir króna á árinu 2007 og lækkaði þannig um ríflega 30% á milli ára. Við samanburð á þessum tölum ber þó að hafa í huga að á árinu 2008 eru þóknanir vegna endurgreiðslna á lífeyrisgreiðslum útlendinga utan ESB færðar til lækkunar á kostnaði. Fjárfestingargjöld deildarinnar námu 48,2 milljón króna samanborið við 55,3 milljónir króna árið áður og lækkuðu fjárfestingargjöld því um 13% milli ára. Heildarkostnaður Tryggingadeildar var þannig 122,1 milljónir króna eða sem svarar 0,13% af heildar eignum deildarinnar samanborið við 161,3 milljónir eða 0,19% króna á árinu 2007. Sé hins vegar tekið tillit til ofangreindra þóknana er heildarkostnaður deildarinnar 0,16% á árinu 2008.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA ÞRÓUN HEILDARKOSTNAÐAR

LA LN

0,43% 0,36%

Stapi

0,33% 0,27% 0,24%

0,23%

2002

0,24%

2003

0,23%

0,20%

2004

2005

0,19%

0,18%

0,16%

2006

2007

2008

SÉREIGNARDEILD Eins og áður er getið gekk rekstur allra safna Séreignardeildar vel á árinu. Skýringin er fyrst og fremst sú að minni áhætta var í söfnum deildarinnar, einkum í skuldabréfum þar sem deildin átti eingöngu ríkisskuldabréf. Rík áhersla hefur verð lögð á að hafa eignirnar í vel seljanlegum eignum og stýra áhættu með virkum hætti með því að bregðast við utanaðkomandi aðstæðum. Þessi stefna skilaði góðum árangri við erfiðar aðstæður: Afkoma safna Séreignardeildar voru sem hér segir: NAFNÁVÖXTUN OG RAUNÁVÖXTUN SAFNA 2008 NAFNÁVÖXTUN 26.2%

27.0%

RAUNÁVÖXTUN

25.0%

8.5%

Safn I

9.1%

Safn ll

7.4%

Safn lll

Safn III hóf starfsemi 1. nóvember 2008 – eldri tölur eru miðaðar við kjör á verðtryggðum reikningum fyrir þann tíma.

Safn I og II hafa verið í rekstri síðan 1999, en Safn III var stofnað á síðasta ári og hóf starfsemi 1. nóvember sl. Safnið er eingöngu ávaxtað í innlánum og var sett á stofn til að gefa fólki kost á að fjárfesta í safni sem ekki ber markaðsáhættu. Þótt eignir Safna I og II séu í tryggum bréfum eru þær í markaðsbréfum, sem munu ávallt sveiflast í verði. Þau eiga að geta gefið hærri ávöxtun en innlán til lengri tíma litið, en ávöxtunin verður sveiflukenndari. Iðgjöld til Séreignardeildar námu 191 milljón króna á árinu 2008 og lækkuðu um 16% frá fyrra ári, sem bæði skýrist af lækkun iðgjalda hjá sjóðnum almennt vegna minni umsvifa á starfssvæðinu, en einnig má gera ráð fyrir að minnkandi sparnaður í kjölfar efnahagsörðugleika hafi haft nokkur áhrif. Heildareignir deildarinnar voru tæplega 3,5 milljarðar í árslok sem er hækkun um tæplega 34% milli ára og skýrist að mestu af góðri ávöxtun. Eignasamsetning safnanna í árslok var sem hér segir:

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

Safn I

Safn III

Safn II I Verðtryggð innlán 21%

Verðtryggð innlán 30%

Ríkis verðbréf 11%

Erlend skammtímabréf 10%

Íbúðabréf 59%

Íbúðabréf 52%

Verðtryggð innlán 100%

Aðrar erlendar fjárfestingar 17%

Fjárfestingarstefna safnanna hefur verið sveigjanleg og mikil áhersla hefur verið lögð á að vera í vel seljanlegum bréfum. Þetta gefur möguleika á því að bregðast hratt við aðstæðum, sem upp koma. Fjárfestingarstefna safnana er sem hér segir:

SÉREIGNARDEILD STAPA - FJÁRFESTINGARSTEFNA

Innlend skuldabréf Skammtímabréf og innlán Innlend hlutabréf Erlend verðbréf

Safn I

SafnII

0-100% 0-100% 0-20% 0-30%

0-80% 0-80% 0-20% 0-50%

SafnIII 100%

Það hefur verið stefna Stapa frá upphafi að viðbótarlífeyrissparnað bæri að ávaxta með það í huga að forðast töp eftir því sem kostur er. Mikil áhersla er því lögð á að stýra eignum safnanna með þetta í huga og er eignasamsetning endurskoðuð mánaðarlega á fundum Fjárfestingarráðs. Þessi stefna leiðir til þess að söfnin eru ekki líkleg til að ná ávallt hæstu ávöxtun, einkum þegar áhættusömustu eignirnar eins og hlutabréf gefa hvað mest af sér. Töpin verða hins vegar minni þegar illa árar og styttri tíma tekur að vinna þau upp. Það er sannfæring okkar að varkár stefna af þessu tagi muni gefa besta ávöxtun til lengri tíma litið. Þannig hefur hlutfallsleg ávöxtun safnanna verið best á erfiðum tímum og ávöxtun verið jákvæð öll árin frá stofnun þeirra. Eignasafn Tryggingadeildar hefur verið líkust Safni II. Eins og sést á meðfylgjandi línuriti var ávöxtun áþekk fram í september 2008, en þá skildu leiðir. Ástæðan var fyrst og fremst mismunur á samsetningu skuldabréfa í eignasöfnunum, eins og áður hefur verið rakið, en ríkisskuldabréf hækkuðu mikið við bankahrunið á meðan önnur markaðsskuldabréf rýrnuðu verulega í verði. Af þessu má draga nokkurn lærdóm.

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA

135

Tryggingadeild - varið 130

Tryggingadeild

125

Safn I

120

Safn II Safn III

115 110 105 100 95 90

LOKAORÐ Árið 2008 var erfitt í rekstri Stapa lífeyrissjóðs, líkt og annarra sem sýsla með sparnað og eignastýringu á Íslandi. Líkur eru á að næstu ár verði einnig krefjandi, en mikilvægt er að við reynum að verja eftirlaunasparnað félagsmanna okkar með öllum tiltækum ráðum. Öllum kreppum lýkur um síðir og gott og öflugt eftirlaunakerfi er aldrei mikilvægara en þegar erfiðleikar steðja að. Því er mikilvægt að íslenska lífeyriskerfið komist sem best frá þessum hremmingum og að því munum við vinna. Stjórnin þakkar framkvæmdastjóra og starfsmönnum gott samstarf á liðnu starfsári. Sömu þakkir eru færðar til lífeyrisþega, sjóðfélaga og launagreiðenda sjóðsins.

STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR ÁRSREIKNINGUR 2008

Ársskýrsla 2008

SKÝRSLA STJÓRNAR Árið 2008 var óvenjulegt og atburðaríkt. Fjármálakreppan sem hófst á árinu 2007 dýpkaði mikið með tilheyrandi erfiðleikum á fjármálamörkuðum og í atvinnulífi. Hér innanlands bar hæst hrun stóru viðskiptabankanna þriggja sem hafði mikil áhrif á allt íslenska fjármálakerfið, með hruni á gengi krónunnar og verði á innlendum eignum. Velflestar eignir, fyrir utan ríkisskuldabréf, féllu einnig mikið í verði á flestum mörkuðum heims. Þetta umhverfi hafði mikil áhrif á afkomu sjóðsins og var hún sú langlakasta frá stofnun hans. Sjóðurinn var í miklum og margháttuðum viðskiptum við viðskiptabankana þrjá sem féllu. Fall þeirra hafði því umtalsverð áhrif á afkomu sjóðsins til hins verra. Sjóðurinn hafði selt nær öll innlend hlutabréf fyrir fallið, en átti stórar kröfur í formi skuldabréfa á bankana. Þá hafði sjóðurinn gert afleiðusamninga við bankana fyrst og fremst til að verja erlendar eignir sjóðsins fyrir gjaldmiðlaáhættu. Við fall bankanna urðu hlutabréf og víkjandi skuldabréf bankanna verðlaus og mikil óvissa ríkir um verðmæti annarra skuldabréfa sem þeir gáfu út. Þá ríkir einnig mikil óvissa um verðmæti skuldabréfa annarra aðila, sem bankahrunið hafði mikil áhrif á. Í uppgjörinu er reynt að leggja mat á verðmæti þessara eigna. Er reynt að hafa varúðarsjónarmið að leiðarljósi við þetta mat, þannig að bréfin séu ekki metin á hærra verði en ætla má að innheimtist. Þá er óvissa um hvort og þá hvernig gera á upp afleiðusamninga við bankana, en bankarnir urðu, við fallið, ófærir um að sinna þeirri þjónustu sem þeir voru samningsbundnir að gera samkvæmt samningum við sjóðinn. Vegna falls krónunnar var tap á flestum þessara samninga við fall bankanna. Sjóðurinn hefur gert bönkunum tilboð um að gera upp þessa samninga miðað við gengisvísitölu fyrir hrunið en því boði hefur ekki verið sinnt. Komi til uppgjörs samninganna þá telur sjóðurinn sig geta skuldajafnað hluta fjárhæðarinnar á móti kröfum á bankana. Byggir uppgjör sjóðsins á þessari aðferð við að meta stöðuna gagnvart bönkunum. Nettóstaða samninganna skv. þessari aðferð er neikvæð um 3.277 millj. kr. og er gerð nánari grein fyrir henni í skýringu 14 í ársreikningnum, en þar er jafnframt gerð nánari grein fyrir mögulegu fráviki frá þessu mati. Tap sjóðsins af hruni fjármálakerfisins á Íslandi stafar fyrst og fremst af tapi á skuldabréfum á bankana og önnur fyrirtæki, sem og vegna gjaldeyrisvarnarsamninga. Ávöxtunarleiðir Séreignardeildar áttu engin slík bréf og þær voru jafnframt ekki með gjaldeyrisvarnarsamninga. Afkoma þeirra var því önnur og betri en afkoma Tryggingadeildar. Á árinu 2008 greiddu 19.165 sjóðfélagar hjá 2.566 launagreiðendum iðgjöld til sjóðsins og námu iðgjöld ársins 4.997 millj kr. Iðgjöld til Tryggingadeildar voru 4.806 millj. kr. og lækkuðu um 8,3% frá fyrra ári. Iðgjöld til Séreignardeildar lækkuðu um 16,5%. Fjöldi virkra sjóðfélaga þ.e. sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með reglubundnum hætti í mánuði hverjum var 12.837. Heildarlífeyrisgreiðslur Tryggingadeildar sjóðsins á árinu að teknu tilliti til endurgreiðslu úr ríkissjóði vegna jöfnunar örorkubyrði námu 2.123 millj. kr. sem er hækkun um 7,7% frá fyrra ári. Ellilífeyrir nam 1.391 millj. kr. örorkulífeyrir nam 725 millj. kr. makalífeyrir nam 182 millj. kr. og barnalífeyrir 38 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr Séreignardeild 42 millj. kr. Endurgreiðsla úr rikíssjóði nam 212,7 milljónum króna. Lífeyrisþegar í árslok voru 6.555. Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2008 var 84,3 millj.kr. og lækkar um 29,9 millj. kr. eða um 26,2% á milli ára. Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,08% samanborið við 0,12% árið áður. Meðalfjöldi starfsmanna á árinu var 10,3 samanborið við 11,6 árið áður og námu heildarlaunagreiðslur 70,5 millj. kr. á árinu. Hrein eign Tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 92.259 millj. króna og hækkaði um 2.875 milljónir frá fyrra ári eða 3,2%. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 0,2% en raunávöxtun neikvæð um 13,9%. Hrein eign Séreignardeildar var 3.485 millj. kr. og hækkaði um 33,7% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp á þrjár ávöxtunarleiðir, Safn I, Safn II og Safn III og var hrein raunávöxtun leiðanna 8,5%, 9,1%, og 7,4% á árinu. Sjóðurinn fjárfesti fyrir 56.656 milljónir kr. á árinu og er vísað til ársreiknings um skiptingu fjárfestingarinnar. Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu Tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2008. Tryggingafræðileg afkoma ársins var neikvæð um 16.744 millj. kr. sem fyrst og fremst má rekja til slakrar ávöxtunar á eignum sjóðsins á árinu. Tryggingafræðileg staða sjóðsins var neikvæð í árslok um 12.906 millj. kr. eða 6,9%. Neikvæð tryggingafræðileg staða deildarinnar er innan leyfilegra marka skv. lögum og því þarf ekki að skerða réttindi vegna þessarar niðurstöðu. Í úttektinni er ekki tekið tillit til framlags ríkisins vegna jöfnunar á örorkubyrði. Væri það gert myndi hallinn minnka í -5,1%. Í skýringu 16 í ársreikningnum er gerð grein fyrir því hvaða áhrif óvissa í mati eigna sjóðsins getur haft á tryggingafræðilega stöðu Tryggingadeildar sjóðsins. Skv. því mati gæti staða deildarinnar batnað þannig að tryggingafræðileg staða hennar yrði -4,5% eða að gæti versnað og orðið -9,1%. Sambærilegar tölur væru -2,7% og -7,3% ef reiknað væri með að framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði væri til frambúðar.

Stjórn Stapa lífeyrissjóðs og framkvæmdastjóri staðfesta hér með ársreikning 2008 með áritun sinni. Akureyri, 23. febrúar 2009 Stjórn: Sigrún Björk Jakobsdóttir

Sigurður Hólm Freysson

Aðalsteinn Árni Baldursson

Aðalsteinn Ingólfsson

Anna María Kristinsdóttir

Björn Snæbjörnsson Framkvæmdastjóri Kári Arnór Kárason

ÁRITUN ÓHÁÐS ENDURSKOÐANDA Stjórn og sjóðfélagar Stapa lífeyrissjóðs Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Stapa lífeyrissjóðs fyrir árið 2008. Ársreikningurinn hefur að geyma skýrslu stjórnar, yfirlit um breytingar á hreinni eign til greiðslu lífeyris, efnahagsreikning, sjóðstreymi, skýringar, kennitölur ásamt deildaskiptu yfirliti. Ábyrgð stjórnenda á ársreikningnum Stjórnendur eru ábyrgir fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög og settar reikningsskilareglur. Samkvæmt því ber þeim að skipuleggja, innleiða og viðhalda innra eftirliti sem varðar gerð og framsetningu ársreiknings, þannig að hann sé í meginatriðum án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka. Ábyrgð stjórnenda nær einnig til þess að beitt sé viðeigandi reikningsskilaaðferðum og reikningshaldslegu mati miðað við aðstæður. Ábyrgð endurskoðenda Ábyrgð okkar felst í því áliti sem við látum í ljós á ársreikningnum á grundvelli endurskoðunarinnar. Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Samkvæmt þeim ber okkur að fara eftir settum siðareglum, skipuleggja og haga endurskoðuninni þannig að nægjanleg vissa fáist um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka. Endurskoðun felur í sér aðgerðir til staðfestingar á fjárhæðum og skýringum í ársreikningnum. Val endurskoðunaraðgerða byggir á faglegu mati endurskoðandans, meðal annars á þeirri hættu að verulegir annmarkar séu á ársreikningnum, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka. Við áhættumatið er tekið tillit til þess innra eftirlits sjóðsins sem varðar gerð og framsetningu ársreikningsins, til þess að skipuleggja viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki til þess að gefa álit á virkni innra eftirlits sjóðsins. Endurskoðun felur einnig í sér mat á þeim reikningsskilaaðferðum og matsaðferðum sem stjórnendur nota við gerð ársreikningsins sem og mat á framsetningu hans í heild. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á. Álit Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu sjóðsins á árinu 2008, efnahag hans 31. desember 2008 og breytingu á handbæru fé á árinu 2008, í samræmi við lög og settar reikningsskilareglur. Án þess að gera um það fyrirvara í áliti okkar viljum við vekja athygli á skýringu nr. 14 sem fjallar um mat og framsetningu skulda tengdum framvirkum gjaldmiðlasamningum. Óvissa er um endanlega niðurstöðu um uppgjör samninganna.

Akureyri, 23. febrúar 2009.

PricewaterhouseCoopers hf.

Davíð Búi Halldórsson löggiltur endurskoðandi

Sighvatur Halldórsson löggiltur endurskoðandi

Ársskýrsla 2008

ÁRITUN TRYGGINGASTÆRÐFRÆÐINGS Til stjórnar og fulltrúaráðs Stapa lífeyrissjóðs

Undirritaður hefur metið lífeyrisskuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2008. Matið er framkvæmt í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998 um tryggingafræðilegar athuganir á lífeyrissjóðum og forsendur fyrir þeim og leiðbeinandi reglur Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga um tryggingafræðilegt mat á stöðu lífeyrissjóða. Forsendur sem miðað er við eru m.a. líflíkur áranna 2001-2005, meðalörokulíkur íslenskra lífeyrissjóða og 3,5% vexti p.a. Yfirlit yfir helstu niðurstöður matsins er að finna í skýringu nr. 16. Skuldbindingar sjóðsins eru reiknaðar á grundvelli upplýsinga úr iðgjalda- og lífeyrisbókhaldi sjóðsins um áunnin réttindi virkra og óvirkra sjóðfélaga skipt eftir aldri þeirra og lífeyrisgreiðslur til einstakra sjóðfélaga í árslok 2008. Miðað er við réttindaákvæði í samþykktum sjóðsins.

Í matinu eru reiknaðar út áfallnar skuldbindingar vegna þeirra sjóðfélaga, sem þegar eiga réttindi í sjóðnum og áætlaðar framtíðarskuldbindingar vegna þeirra iðgjalda, sem ætla má að virkir sjóðfélagar greiði til sjóðsins þar til þeir hefja töku lífeyris. Þessi áætluðu framtíðariðgjöld svo og áætlaður rekstrarkostnaður og fjármagnsgjöld í framtíðinni eru núvirt miðað við árslok 2008. Þá er í matinu tekið tillit til endurmats á skuldabréfaeign sjóðsins, en hún hefur verið núvirt miðað við sömu ávöxtunarkröfu og skuldbindingarnar eða 3,5%. Niðurstaða athugunarinnar er sú að skuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs eru 6,9% umfram eignir í hlutfalli af skuldbindingum.

Reykjavík, 23. febrúar 2009

Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur

YFIRLIT UM BREYTINGAR Á HREINNI EIGN TIL GREIÐSLU LÍFEYRIS Á ÁRINU 2008 Skýringar

2008

2007

Iðgjöld Sjóðfélagar................................................................................................ Launagreiðendur....................................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur......................................................... Iðgjöld

1.747.611 3.529.185 (280.069) 4.996.727

1.914.651 3.826.863 (272.789) 5.468.725

2.164.707 (9.855) 7.240 2.162.092

2.020.104 (11.283) 5.612 2.014.433

(3.749.599) 0 16.262.643 (11.455.997) 1.057.047

702.269 167 4.150.380 (33.989) 4.818.827

53.306

59.287

84.291

114.207

3.754.085

8.099.626

Hrein eign frá fyrra ári...............................................................................

91.989.502

83.889.876

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

95.743.587

91.989.502

Lífeyrir Lífeyrir....................................................................................................... Umsjónarnefnd eftirlauna.......................................................................... Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris............................................. Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.............................................................................. Tekjur af húseignum og lóðum.................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur..................................................................... Gjaldfærð niðurfærsla skuldabréfa........................................................... Fjárfestingartekjur

Fjárfestingargjöld Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður............................................................

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ...........................................................

Hækkun á hreinni eign á árinu

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Ársskýrsla 2008

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 2008 Skýringar

31.12.2008

31.12.2007

2, 9 3, 10 3, 11 3, 11

70.400 30.528.212 40.877.276 1.220.822 6.137.548 78.834.257

96.134 48.663.662 40.117.746 1.237.122 979.731 91.094.395

668.751 1.306.946 1.975.697

527.014 144.340 671.354

2.636 20.632.881 20.635.517

3.694 343.424 347.118

101.445.471

92.112.867

5.654.042 47.842 5.701.884

0 123.364 123.364

95.743.587

91.989.502

92.258.867 3.484.720 95.743.587

89.383.914 2.605.588 91.989.502

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir...................................................................................... Verðbréf með breytilegum tekjum............................................................. Verðbréf með föstum tekjum..................................................................... Veðlán....................................................................................................... Bankainnstæður........................................................................................ Fjárfestingar

Kröfur Kröfur á launagreiðendur.......................................................................... Aðrar kröfur............................................................................................... Kröfur

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir og aðrar efnislegar eignir.............................................. Sjóður og veltiinnlán.................................................................................. Aðrar eignir

2, 9

Eignir samtals

Skuldir

Skuldir við lánastofnanir............................................................................ Aðrar skuldir.............................................................................................. Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris Skipting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign tryggingadeildar....................................................................... Hrein eign séreignardeildar.......................................................................

Mat á áunnum lífeyrisskuldbindingum

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

SJÓÐSTREYMI ÁRSINS 2008

Skýringar

2008

2007

Inngreiðslur Iðgjöld........................................................................................................ Fjárfestingartekjur .................................................................................... Afborganir verðbréfa................................................................................. Seld verðbréf með breytilegum tekjum...................................................... Seld verðbréf með föstum tekjum............................................................. Seldar aðrar fjárfestingar.......................................................................... Aðrar inngreiðslur......................................................................................

5.094.494 4.322.850 1.916.429 33.352.019 35.837.169 20.000 0 80.542.961

5.541.738 3.133.331 1.712.642 30.909.330 13.729.192 0 92.848 55.119.082

2.162.092 51.091 79.714 1.304.343 3.597.240

2.014.432 58.155 113.766 701.629 2.887.982

76.945.721

52.231.100

11.596.010 39.902.436 0 5.157.817 0 56.656.264

27.335.243 24.909.615 54.789 242.216 968 52.542.831

20.289.457

(311.730)

343.424 20.632.881

655.154 343.424

Útgreiðslur Lífeyrir....................................................................................................... Fjárfestingargjöld....................................................................................... Rekstrarkostnaður án afskrifta.................................................................. Aðrar útgreiðslur........................................................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum............................................ Kaup á verðbréfum með föstum tekjum.................................................... Ný veðlán.................................................................................................. Hækkun á bankainnstæðum..................................................................... Aðrar fjárfestingar.....................................................................................

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun ...............................................................

Sjóður og veltiinnlán í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Ársskýrsla 2008

DEILDASKIPT YFIRLIT UM BREYTINGAR Á HREINNI EIGN TIL GREIÐSLU LÍFEYRIS Á ÁRINU 2008 Tryggingadeild Séreignardeild

Samtals

Skýringar

Iðgjöld Sjóðfélagar...................................................................... Launagreiðendur............................................................. Réttindaflutningur og endurgreiðslur............................... Iðgjöld

1.635.576 3.445.434 (275.381) 4.805.630

112.034 83.751 (4.688) 191.097

1.747.611 3.529.185 (280.069) 4.996.727

2.123.043 (9.855) 7.240 2.120.428

41.664 0 0 41.664

2.164.707 (9.855) 7.240 2.162.092

7 8

(3.662.844) 15.430.662 (11.455.997) 311.821

(86.755) 831.982 0 745.226

(3.749.599) 16.262.643 (11.455.997) 1.057.047

48.159

5.147

53.306

73.911

10.380

84.291

2.874.952

879.132

3.754.085

Hrein eign frá fyrra ári.....................................................

89.383.914

2.605.588

91.989.502

Hrein eign í árslok til greiðslu lífeyris

92.258.866

3.484.720

95.743.587

Lífeyrir Lífeyrir............................................................................. Umsjónarnefnd eftirlauna................................................ Annar beinn kostnaður vegna örorkulífeyris.................... Lífeyrir

Fjárfestingartekjur Tekjur af eignarhlutum.................................................... Vaxtatekjur og gengismunur........................................... Gjaldfærð niðurfærsla á skuldabréfum............................ Fjárfestingartekjur

Fjárfestingargjöld Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður..................................

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður..................................

Hækkun á hreinni eign á árinu

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

DEILDASKIPTUR EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 2008

Tryggingadeild Séreignardeild

Samtals

Skýringar

Eignir Fjárfestingar Húseignir og lóðir............................................................ Verðbréf með breytilegum tekjum................................... Verðbréf með föstum tekjum........................................... Veðlán............................................................................. Bankainnstæður.............................................................. Fjárfestingar

2, 9 3, 10 3, 11 3, 11

70.400 29.888.452 39.000.413 1.220.822 6.137.548 76.317.634

0 639.760 1.876.863 0 0 2.516.623

70.400 30.528.212 40.877.276 1.220.822 6.137.548 78.834.257

646.679 1.306.946 (14.827) 1.938.798

22.072 0 14.827 36.899

668.751 1.306.946 0 1.975.697

2.636 19.701.683 19.704.319

0 931.198 931.198

2.636 20.632.881 20.635.517

97.960.751

3.484.720

101.445.471

5.654.042 47.842 5.701.884

0 0 0

5.654.042 47.842 5.701.884

92.258.867

3.484.720

95.743.587

Kröfur Kröfur á launagreiðendur................................................ Aðrar kröfur..................................................................... Milli deilda........................................................................ Kröfur

Aðrar eignir Rekstrarfjármunir og aðrar efnislegar eignir.................... Sjóður og veltiinnlán........................................................ Aðrar eignir

2, 9

Eignir samtals

Skuldir Skuldir við lánastofnanir.................................................. Aðrar skuldir.................................................................... Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Ársskýrsla 2008

DEILDASKIPT SJÓÐSTREYMI ÁRSINS 2008 Tryggingadeild Séreignardeild

Inngreiðslur

Iðgjöld............................................................................. Fjárfestingartekjur...........................................................

4.901.920 3.376.307

192.573 946.543

Samtals

5.094.494 4.322.850

Afborganir verðbréfa.......................................................

1.916.429

Seld verðbréf með breytilegum tekjum............................

30.692.492

2.659.527

33.352.019

Seld verðbréf með föstum tekjum...................................

32.733.089

3.104.080

35.837.169

Seldar aðrar fjárfestingar.................................................

20.000 73.640.237

0 6.902.724

20.000 80.542.961

2.120.428 45.943 69.334 1.306.074 3.541.780

41.664 5.147 10.380 (1.731) 55.460

2.162.092 51.091 79.714 1.304.343 3.597.240

70.098.458

6.847.263

76.945.721

Kaup á verðbréfum með breytilegum tekjum.................. Kaup á verðbréfum með föstum tekjum.......................... Hækkun bankainnstæðum .............................................

9.946.576 35.635.806 5.157.817 50.740.199

1.649.434 4.266.631 0 5.916.065

11.596.010 39.902.436 5.157.817 56.656.264

Hækkun (lækkun) á sjóði og veltiinnlánum

19.358.259

931.198

20.289.457

Sjóður og veltiinnlán í ársbyrjun......................................

343.424 19.701.683

0 931.198

343.424 20.632.881

Útgreiðslur Lífeyrir............................................................................. Fjárfestingargjöld............................................................. Rekstrarkostnaður án afskrifta........................................ Aðrar útgreiðslur..............................................................

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum og annarri fjárfestingu Kaup á verðbréfum og önnur fjárfesting

Sjóður og veltiinnlán í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

SKÝRINGAR

Yfirlit um helstu reikningsskilaaðferðir 1. Framsetning ársreiknings Ársreikningurinn er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða.

2. Varanlegir rekstrarfjármunir Fasteignir og aðrir rekstrarfjármunir eru færðir á kostnaðarverði að frádregnum afskriftum. Afskriftir eru reiknaðar sem fastur árlegur hundraðshluti af stofnverði. Fasteignir eru afskrifaðar um 2% og aðrar eignir um 15-20%.

3. Verðbréfaeign Verðbréfum í eigu sjóðsins er skipt í verðbréf með breytilegum tekjum, verðbréf með föstum tekjum og veðlán. Til verðbréfa með breytilegum tekjum teljast hlutabréf og hlutdeildarskírteini verðbréfasjóða. Til verðbréfa með föstum tekjum teljast skuldabréf og önnur verðbréf með föstum vöxtum eða með tiltekna vaxtaviðmiðun. Til veðlána teljast skuldabréfalán með veði í fasteignum. Verðbréf með breytilegum tekjum skiptast í innlend og erlend hlutabréf og hlutdeildarskírteini. Erlend verðbréf sjóðsins eru skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum og því eignfærð á markaðsverði nema framtakssjóðir sem færðir eru á innra virði. Verðbréfin eru umreiknuð í íslenskar krónur á skráðu kaupgengi í árslok. Innlend hlutabréf sjóðsins eru eignfærð á markaðsverði í árslok sé það fyrir hendi, en annars á kostnaðarverði eða áætluðu matsvirði ef það er lægra. Verðbréf með föstum tekjum eru færð til eignar með áföllnum verðbótum og vöxtum m.v. vaxtakjör verðbréfanna að teknu tilliti til ávöxtunarkröfu þeirra á kaupdegi. Verðbréf með föstum tekjum eru færð niður í efnahagsreikningi vegna óvissu um innheimtu. Hér er ekki um endanlega afskrift að ræða heldur er myndaður afskriftareikningur til að mæta þeim kröfum sem kunna að tapast. Við niðurfærsluna hefur sérstök áhætta verið metin jafnframt því sem reiknuð er almenn niðurfærsla.

4. Áætluð óinnheimt iðgjöld Áætluð óinnheimt iðgjöld í lok ársins nema 548 millj. króna og eru þau færð í efnahagsreikningi undir liðnum kröfur á launagreiðendur. Mat þeirra byggist á reynslu liðinna ára og stuðst er við gögn sem fyrir liggja um skil eftir lok reikningsársins.

Sundurliðun á deildir

Tryggingadeild og Séreignardeild sjóðsins eru fjárhagslega aðskildar. Deildirnar fjárfesta þó saman í vissum eignaflokkum. Eign hvorrar deildar um sig í viðkomandi eignaflokki og þar með einstökum eignum í viðkomandi eignaflokki ræðst af hlutfallslegri stærð eignaflokksins í eignasafni hvorrar deildar um sig. Gerð er grein fyrir þessari skiptingu í deildaskiptum ársreikningi.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Ársskýrsla 2008

SKÝRINGAR 6. Lífeyrir

Ellilífeyrir ....................................................................................................................... Örorkulífeyrir .................................................................................................................. Endurgreiðsla ríkissjóðs vegna jöfnunar örorkubyrði ..................................................... Makalífeyrir ................................................................................................................... Barnalífeyrir .................................................................................................................... Lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild .................................................................................. Lífeyrir samtals ..............................................................................................................

2008

2007

1.391.069 725.344 (212.747) 181.727 37.650 2.123.043 41.664 2.164.707

1.179.319 728.798 (145.826) 168.705 39.522 1.970.518 49.586 2.020.104

(3.553.523) (109.321) (3.662.844) (86.755) (3.749.599)

635.048 (28.505) 606.543 95.727 702.270

9.671.226 (313.543) 9.934.417 252.178 2.264.442 207.469 59.262 (6.644.790) 15.430.662 831.982 16.262.643

(272.480) 182.951 2.835.095 142.448 314.812 277.375 43.930 446.408 3.970.539 179.840 4.150.380

7. Tekjur af eignarhlutum Tekjur af innlendum hlutabréfum .................................................................................. Tekjur af erlendum hlutabréfum .................................................................................... Tekjur af hlutabréfum og eignarhlutum, tryggingadeild ................................................. Tekjur af hlutabréfum og eignarhlutum, séreignardeild ................................................. Tekjur af eignarhlutum samtals ......................................................................................

8. Vaxtatekjur og gengismunur Tekjur af erlendum hlutdeildarskírteinum ...................................................................... Tekjur af innlendum hlutdeildarskírteinum .................................................................... Tekjur af markaðsskuldabréfum .................................................................................... Tekjur af veðskuldabréfum ........................................................................................... Tekjur af bankainnstæðum ........................................................................................... Tekjur af skammtímabréfum .......................................................................................... Dráttarvaxtatekjur af iðgjöldum ..................................................................................... Gjaldeyris- og skiptasamningar .................................................................................... Vaxtatekjur og gengismunur, tryggingadeild .................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur, séreignardeild ................................................................. Vaxtatekjur og gengismunur samtals .............................................................................

9. Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir greinast þannig: Fasteignir

Tölvubúnaður

Aðrar eignir

Samtals

Heildarverð 1/1................................................ Breytingar á árinu............................................

130.773 (50.773)

5.941 0

10.480 0

147.195 (50.773)

Heildarverð 31/12............................................

80.000

5.941

10.480

96.422

Afskrifað 1/1.................................................... Selt á árinu...................................................... Afskrifað á árinu..............................................

34.639 (26.639) 1.600

4.826

7.902

372

686

47.367 (26.639) 2.658

Afskrifað 31/12................................................

9.600

5.198

8.588

23.385

Bókfært verð 31/12.........................................

70.400

744

1.893

73.036

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

SKÝRINGAR

Varanlegir rekstrarfjármunir (frh.) Vátryggingarfjárhæð Strandgata 3, Akureyri....................................

105.256

Bókfært verð

Fasteignamat

Brunabótamat

70.400

53.430

108.750

Fasteignin við Strandgötu 3 er nýtt undir starfsemi sjóðsins.

10. Verðbréf með breytilegum tekjum

Eignarhlutir í skráðum félögum í Kauphöll Íslands: Alfesca hf. ........................................................................................................................ Bakkavör Group hf. .......................................................................................................... Century Aluminum ........................................................................................................... Marel Food Systems hf. ................................................................................................... Straumur- Burðarás hf. .................................................................................................... Samtals ............................................................................................................................

Eignarhluti %

Bókfært verð

0,09% 0,42% 0,08% 1,15% 0,04%

21.365 22.681 36.001 517.819 7.061 604.926

Eignarhlutir í öðrum félögum: Brú Venture Capital hf. ..................................................................................................................................... Eignarhaldsfélag Austurlands hf....................................................................................................................... Eignarhaldsfélag lífeyrissjóða um Verðbréfaþing ehf. ...................................................................................... Exista hf. ........................................................................................................................................................... Fjárfestingarfélag Austurlands hf...................................................................................................................... Íslensk verðbréf hf............................................................................................................................................. Loðnuvinnslan hf............................................................................................................................................... Reiknistofa lífeyrissjóðanna ehf........................................................................................................................ Sparisjóður Norðfjarðar..................................................................................................................................... SPRON hf.......................................................................................................................................................... Tækifæri hf. ...................................................................................................................................................... Önnur félög ....................................................................................................................................................... Samtals.............................................................................................................................................................

342.706 4.500 7.935 76 5.000 229.519 11.911 31.680 40.000 16.150 79.951 1 769.429

Aðrir áhættufjármunir: Eignarhlutur í Greiðslustofu lífeyrissjóða...........................................................................................................

134

Innlend verðbréfaeign: Hlutdeildarskírteini í hlutabréfasjóðum.............................................................................................................. Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum........................................................................................................... Framtakssjóðir................................................................................................................................................... Peningamarkaðssjóðir....................................................................................................................................... Samtals.............................................................................................................................................................

3.119 1.046.261 359.482 568.934 1.977.795

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Ársskýrsla 2008

SKÝRINGAR Verðbréf með breytilegum tekjum (frh.)

Erlend verðbréfaeign: Hlutdeildarskírteini í hlutdeildarsjóðum.............................................................................................................. Hlutdeildarskírteini í skuldabréfasjóðum........................................................................................................... Framtakssjóðir................................................................................................................................................... Marksjóðir.......................................................................................................................................................... Hrávörusjóðir..................................................................................................................................................... Fasteignasjóðir.................................................................................................................................................. Gjaldeyrissjóðir.................................................................................................................................................. Skammtímasjóðir............................................................................................................................................... Samtals.............................................................................................................................................................

29.879 2.031.710 9.664.365 8.464.852 527.444 1.944.849 412.709 4.100.119 27.175.928

Verðbréf með breytilegum tekjum samtals........................................................................................................

30.528.212

11. Verðbréf með föstum tekjum

2008

2007

Markaðsbréf: Ríkisbréf ......................................................................................................................... Önnur innlend markaðsskuldabréf ................................................................................ Erlend skuldabréf ........................................................................................................... Niðurfærsla verðbréfa með fastar tekjur ........................................................................ Verðbréf með föstum tekjum samtals ............................................................................

17.140.684 28.761.028 6.576.970 (11.601.407) 40.877.276

20.939.623 12.961.176 6.376.981 (160.034) 40.117.746

Veðskuldabréf: Veðskuldabréf sjóðfélaga ............................................................................................. Önnur veðskuldabréf .................................................................................................... Niðurfærsla veðskuldabréfa ........................................................................................... Veðskuldabréf samtals .................................................................................................

664.210 576.407 (19.795) 1.220.822

690.363 563.489 (16.730) 1.237.122

Verðbréf með föstum tekjum samtals ............................................................................

42.098.097

41.354.868

Afskriftarsjóður skuldabréfa í heild ................................................................................

(11.621.202)

(176.764)

Af skráðum skuldabréfum, þar sem kaupverð lá fyrir í Kauphöll Íslands í árslok, var markaðsverð þeirra 633 mkr. hærra en bókfært verð.

Við hrun fjármálakerfisins á Íslandi rýrnuðu eignir mikið í verði. Mikil óvissa ríkir um verðmæti krafna á gömlu bankana og sama á við um kröfur á mörg fyrirtæki, bæði þau sem áttu hluti í bönkunum og önnur sem nú eiga í miklum erfiðleikum. Lagt hefur verið mat á möguleg aföll sem kunna að verða á þessum skuldabréfum. Beitt var varúaðarsjónarmiðum við þetta mat til að reyna að komast hjá ofmati á þessum eignum. Samtals voru eignir færðar niður um 11,5 milljarða króna til að mæta hugsanlegum töpum vegna þessa. Hér er ekki um endanlega niðurfærslu að ræða, en rétt er að leggja áherslu á að mikil óvissa ríkir um innheimtu þessara krafna. Við verðmat á eignum eru kröfur á bankana að fjárhæð 2,4 milljarða króna, sem gert er ráð fyrir að nýtist til skuldajöfnunar, færðar á fullu verði mv. stöðu þeirra í byrjun október 2008, en óvissa ríkir um þessi efni og skuldajöfnun hefur ekki farið fram.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

SKÝRINGAR

12. Skuldir

Skuldir við lánastofnanir: Staða skiptasamninga ................................................................................................... Aðrar skuldir: Ógreiddur kostnaður ..................................................................................................... Aðrar skammtímaskuldir ............................................................................................... Samtals ........................................................................................................................

2008

2007

5.654.042 5.654.042

0 0

43.780 4.061 47.842

5.839 117.525 123.364

5.701.884

123.364

13. Hreint ráðstöfunarfé og ráðstöfun Í framsetningu sjóðstreymis er sala verðbréfa tekin með í innstreymi og þar með í ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum. Þessi framsetning gefur mun meira ráðstöfunarfé en uppspretta nýs fjár af rekstri sjóðsins gefur tilefni til. Til að fá hreint ráðstöfunarfé, þ.e. nýtt fé til fjárfestinga, er ráðstöfunarfé sýnt hér án sölu á verðbréfum. Heildarráðstöfunarfé sjóðsins þannig reiknað er 7.757 millj. kr. og skiptist þannig milli deilda sjóðsins: Tryggingadeild: Ráðstöfunarfé: Inngreiðslur án sölu verðbréfa ...................................................................................... Útgreiðslur án verðbréfakaupa .....................................................................................

10.214.656 (3.541.780)

Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum ..........................................................................

6.672.877

Ráðstöfun ársins: (Sala) kaup á verðbréfum með breytilegar tekjur, nettó ................................................ Kaup á verðbréfum með fastar tekjur, nettó ................................................................. Aðrar fjárfestingar .........................................................................................................

(20.745.916) 2.902.717 5.157.817 (12.685.382)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................................................

19.358.259

Séreignardeild: Ráðstöfunarfé: Inngreiðslur án sölu verðbréfa ...................................................................................... Útgreiðslur án verðbréfakaupa ..................................................................................... Ráðstöfunarfé til kaupa á verðbréfum ..........................................................................

1.139.116 (55.460) 1.083.656

Ráðstöfun ársins: (Sala)kaup á verðbréfum með breytilegar tekjur, nettó ................................................. Kaup á verðbréfum með fastar tekjur, nettó .................................................................

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

(1.010.092) 1.162.550 152.458 931.198

Ársskýrsla 2008

SKÝRINGAR 14. Gjaldmiðlaáhætta og afleiðusamningar

Sjóðurinn gerði afleiðusamninga við gömlu viðskiptabankana, sem nú eru fallnir. Megnið af samningunum voru gjaldmiðalskiptasamningar sem gerðir voru til að verja erlendar eignir sjóðsins fyrir gengissveiflum. Samningar þessir voru í samræmi við samkomulag við viðkomandi banka um að stýra gjaldeyrisvörnum fyrir sjóðinn. Við fall bankanna brustu forsendur fyrir þessum samningum. Á þeim tíma var staða samninganna neikvæð um 5.654 millj. króna og er sú tala færð í ársreikninginn. Byggir þetta á þeirri afstöðu að allir samningarnir hafi fallið í gjalddaga við fall bankana. Sjóðurinn á einnig verulegar kröfur á þessa banka. Kröfur og skuldbindingar standast þó ekki jafnt á við einstaka banka, því nýtist ekki nema hluti þessara krafna til skuldajöfnunar. Gert er ráð fyrir því að 2.377 millj. kr. af kröfum nýtist til skuldajöfnunar og eru þær eignir færðar á fullu verði meðal verðbréfa með fastar tekjur í uppgjörinu. Samkvæmt þessu er nettóskuld sjóðsins við bankana 3.277 milljónir króna vegna þessara samninga. Sjóðurinn hefur boðið bönkunum að gera þessa samninga upp miðað forsendur fyrir hrunið, en því hefur ekki verið sinnt þrátt fyrir að verulega lagaleg óvissa ríki um það hvort sjóðnum beri að gera upp þessa samninga. Náist ekki samkomulag um þetta efni er líklegt að það komi fyrir íslenska dómstóla til úrskurðar. Þar sem veruleg óvissa ríkir um þessa samninga hefur verið reynt að meta bestu og verstu niðurstöðu. Þurfi sjóðurinn ekki að gera upp samningana mun það bæta stöðu sjóðsins um 4.554 millónir kr. Ávöxtun deildarinnar myndi batna og verða 5,3% og tryggingafræðileg staða deildarinnar myndi einnig batna og verða -4,5%. Verði niðurstaðan á versta veg fyrir sjóðinn þannig að gera þurfi upp samningana miðað efni þeirra á gjalddaga verður afkoma sjóðsins lakari sem nemur 4.151 millj. króna og ávöxtun ársins versnar og verður -4,3%. Tryggingafræðileg staða sjóðsins versnar einnig og verður -9,1%.

15. Aðrar upplýsingar Sjóðurinn á ekki hlut í neinu félagi með ótakmarkaða ábyrgð að undanskildum hlut í Greiðslustofu lífeyrissjóðanna sem er óverulegur. Sjóðurinn hefur skuldbundið sig til þátttöku í erlendum framtakssjóðum fyrir fjárhæð sem getur að hámarki numið 120 milljónir EUR. Fjárfestingar þessar dreifast á næstu 5 ár í samræmi við fjárfestingarumfang þessara sjóða. Á móti koma endurgreiðslur frá sjóðunum þegar fjárfestingarnar eru seldar aftur. Stöðugildi voru 10,3 í árslok. Heildarfjárhæð launa nam 70,5 millj. króna og launatengd gjöld 13,1 millj. kr. Launagreiðslur til stjórnenda á árinu greinast þannig: Aðalsteinn Árni Baldursson Aðalsteinn Ingólfsson Anna María Kristinsdóttir Ásgerður Pálsdóttir Ágúst Torfi Hauksson Björn Snæbjörnsson Guðmundur Ómar Guðmundsson Sigrún Björk Jakobsdóttir Sigurður Hólm Freysson Þorbjörg Þorfinnsdóttir Þorkell Kolbeins Kári Arnór Kárason framkvæmdastjóri Samtals

350 600 600 250 50 850 25 700 600 300 50 14.590 18.965

Greiðslur til endurskoðenda á árinu voru 7.352 þús. kr. Greiðslur til Fjármálaeftirlitsins á árinu voru 6.682 þús. kr. Greiðslur til tryggingarstærðfræðings á árinu voru 717 þús. kr.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

SKÝRINGAR

16. Tryggingafræðileg úttekt Tryggingafræðileg athugun var gerð á skuldbindingum Tryggingadeildar sjóðsins miðað við árslok 2008. Úttektin var gerð í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998. Í uppgjörinu er miðað við réttindakerfi sjóðsins. Áfallnar skuldbindingar Tryggingadeildar námu 102.776 milljónum króna, samanborið við 95.540 millj. króna eignir. Áfallin staða er því neikvæð um 7.235 milljónir eða 7,0%. Að teknu tilliti til mats á virði áætlaðra framtíðariðgjalda og þeirra skuldbindinga sem þær skapa nema heildareignir deildarinnar til tryggingafræðilegs uppgjörs 174.381 milljón króna og heildarskuldbindingar nema kr. 187.287 millj. króna. Skuldbindingar nema þannig 12.906 milljónum króna hærri fjárhæð en eignir og er tryggingafræðileg staða deildarinnar því neikvæð um 6,9%. Þessi neikvæða staða er þó innan leyfilegra marka skv. lögum og því þarf ekki að skerða réttindi vegna þessarar niðurstöðu. Í þessum útreikningum er ekki reiknað með að framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði verði til frambúðar. Sé gert ráð fyrir því lækkar hallinn niður í -5,1%. Tryggingafræðileg afkoma sjóðsins var neikvæð um 16.744 millj. króna, sem er lakasta afkoma í sögu sjóðsins. Mikil óvissa ríkir um verðmæti ýmissa eigna sjóðsins, sem og uppgjörs á afleiðusamningum við föllnu viðskiptabankanna. Miðað við mat á verstu niðurstöðu fyrir sjóðinn vegna þessara samninga gæti staða hans versnað um 4.121 millj. króna. Tryggingafræðileg staða myndi versna um sömu fjárhæð og yrði neikvæð um 9,1%. Miðað við mat á bestu útkomu vegna saminganna myndi staða sjóðsins batna um 4.554 milljónir króna. Tryggingafræðileg staða sjóðsins myndi þá batna um sömu fjárhæð og yrði þá neikvæð um 4,5%. Ef reiknað væri með að framlag ríkisins væri til frambúðar lækka þessar tölur í -7,3% og -2,7%. Breytingin sundurliðast þannig:

Tryggingafræðileg afkoma árið 2008

Áfallin skuldbinding

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

Eignir Samtals eign til tryggingafræðilegs uppgjörs 31.12.2008 ............. Eign til tryggingafræðilegs uppgjörs pr. 1.1.2008.......................... Aukning á eign til tryggingafræðilegs uppgjörs .............................

95.540,4 (92.280,0) 3.260,4

78.840,4 (84.580,8) (5.740,4)

174.380,8 (176.860,8) (2.480,0)

Skuldbindingar Skuldbindingar vegna lífeyris pr. 31.12.2008................................. Skuldbinding vegna lífeyris pr. 1.1.2008 ....................................... Aukning skuldbindinga á árinu ......................................................

102.775,6 (85.343,0) 17.432,6

84.511,2 (87.679,6) (3.168,4)

187.286,8 (173.022,6) 14.264,2

Breyting á tryggingafræðilegri stöðu .............................................

(14.172,2)

(2.572,0)

(16.744,2)

Tryggingafræðileg staða 31.12.2008 Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris 31.12.2008....................................... Núvirði verðbréfa, hækkun ............................................................ Lækkun vegna fjárfestingargjalda ................................................. Núvirði framtíðariðgjalda ............................................................... Eignir samtals ............................................................................... Skuldbindingar Ellilífeyrir ....................................................................................... Örorkulífeyrir ................................................................................. Makalífeyrir ................................................................................... Barnalífeyrir .................................................................................. Rekstrarkostnaður ........................................................................ Skuldbindingar samtals ................................................................. Skuldbindingar umfram eignir : Í hlutfalli af skuldbindingum:

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Áfallin skuldbinding 92.258,9 4.475,2 (1.193,7)

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

95.540,4

78.840,4 78.840,4

92.258,9 4.475,2 (1.193,7) 78.840,4 174.380,8

81.023,7 14.318,9 6.289,1 147,4 996,5 102.775,6 (7.235,2) (7,0)%

62.978,6 14.662,2 4.132,7 1.153,8 1.583,9 84.511,2 (5.670,8) (6,7)%

144.002,3 28.981,1 10.421,8 1.301,2 2.580,4 187.286,8 (12.906,0) (6,9)%

Ársskýrsla 2007

KENNITÖLUR Skýring:

2008

2007

2006

2005

2004 17,76%

Tryggingadeild: Nafnávöxtun .................................................... Nafnávöxtun - 5 ára meðaltal .......................... Raunávöxtun.................................................... Raunávöxtun - 5 ára meðaltal ......................... Raunávöxtun - 10 ára meðaltal ....................... Rekstrarkostnaður sem hlutfall af eignum ..... Fjárfestingargjöld sem hlutfall af eignum ....... Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum ........

0,21%

5,26%

16,19%

18,70%

11,37%

13,83%

12,62%

10,65%

7,30%

-13,88%

-0,57%

8,64%

13,98%

13,33%

3,74%

8,71%

8,36%

6,14%

2,92%

3,59%

6,17%

7,06%

7,38%

6,69%

2 2 2

0,08% 0,05% 0,13%

0,12% 0,06% 0,19%

0,12% 0,06% 0,18%

0,13% 0,07% 0,20%

0,15% 0,08% 0,23%

Samsetning eigna: 3 Skráð verðbréf með breytilegum tekjum ... Skráð verðbréf með föstum tekjum ........... Óskráð verðbréf með breytilegum tekjum . Óskráð verðbréf með föstum tekjum ......... Veðlán ....................................................... Aðrar eignir ...............................................

24% 40% 6% 0% 1% 29%

49% 44% 4% 1% 1% 2%

46% 48% 3% 1% 1% 1%

43% 51% 2% 1% 2% 2%

39% 50% 1% 1% 3% 6%

Skipting eigna eftir gjaldmiðlum: Eignir í íslenskum krónum ........................ Eignir í erlendum gjaldmiðlum ..................

4 68% 32%

63% 37%

64% 36%

70% 30%

75% 25%

Hlutfallsleg skipting lífeyris: Ellilífeyrir .................................................. Örorkulífeyrir ............................................. Makalífeyrir ............................................... Barnalífeyrir ..............................................

5 65,5% 24,1% 8,6% 1,8%

59,8% 29,6% 8,6% 2,0%

56,7% 32,9% 7,9% 2,5%

55,1% 34,1% 7,9% 3,0%

54,9% 33,7% 8,6% 2,8%

Lífeyrisbyrði .................................................... Heildarfjöldi launagreiðenda á árinu ............... Fjöldi sjóðfélaga .............................................. Fjöldi lífeyrisþega í lok ársins .......................... (Lækkun)hækkun iðgjalda frá fyrra ári ............ Hækkun lífeyrisútgjalda .................................. Hækkun á hreinni eign til greiðslu lífeyris ....... Hækkun á áföllnum lífeyriskuldbindingum ..... Eignir umfram heildarskuldbindingar .............. Eignir umfram áfallnar skuldbindingar ............ Starfsmannafjöldi ............................................ Hækkun vísitölu neysluverðs ..........................

44,12% 2.566 19.165 6.083 -8,29% 7,16% 3,2% 8,2%

37,50% 2.896 21.298 6.194 15,29% 4,75% 9,4% 10,4%

58,88% 1.782 12.609 4.287 14,54% 7,85% 18,4% 19,7%

62,53% 1.608 12.308 3.952 11,20% 10,75% 20,9% 7,9%

65,22% 1.547 12.067 3.814 15,90% 8,27% 19,8% 16,3%

Séreignardeild: Safn I - nafnávöxtun ........................................ Safn II - nafnávöxtun ....................................... Safn III - nafnávöxtun ...................................... Safn I - 5 ára nafnávöxtun .............................. Safn II - 5 ára nafnávöxtun ............................. Safn I - raunávöxtun ársins.............................. Safn II - raunávöxtun ársins............................. Safn III - raunávöxtun ársins............................ Safn I - 5 ára raunávöxtun .............................. Safn II - 5 ára raunávöxtun ............................. Hækkun höfuðstóls frá fyrra ári ....................... Heildarkostnaður sem hlutfall af eignum .........

8 9

-6,9%

2,2%

4,3%

-1,1%

-5,4%

-7,0% 10,3 16,36%

8,1% 11,6 5,86%

13,6% 8,4 6,95%

9,7% 8,1 4,14%

0,9% 7,9 3,91%

26,2% 27,0% 25,0% 18,1% 20,8% 8,5% 9,1% 7,4% 10,3% 13,6% 33,7% 0,5%

12,9% 11,5%

20,0% 22,0%

17,0% 27,5%

14,9% 17,0%

15,1% 18,1% 6,7% 5,3%

14,5% 17,3% 12,2% 14,1%

13,4% 14,8% 12,3% 22,5%

11,5% 10,9% 10,6% 12,6%

9,9% 12,8% 20,5% 0,5%

10,2% 12,8% 29,4% 0,5%

8,8% 10,1% 35,5% 0,5%

7,0% 6,4% 66,1% 0,5%

KENNITÖLUR

Skýring: Ávöxtun einstakra eignaflokka: Nafnávöxtun: Innlend hlutabréf ............................................. Erlend hlutabréf .............................................. Ríkisstryggð skuldabréf .................................. Önnur innlend skuldabréf ................................ Erlend skuldabréf ............................................ Aðrar fjárfestingar ........................................... Skammtímabréf .............................................. Raunávöxtun: Innlend hlutabréf ............................................. Erlend hlutabréf .............................................. Ríkisstryggð skuldabréf .................................. Önnur innlend skuldabréf ................................ Erlend skuldabréf ............................................ Aðrar fjárfestingar ........................................... Skammtímabréf ..............................................

2008

2007

2006

2005

2004

-50,1% 42,1% 20,3% -24,7% 7,4% 43,7% -4,7%

6,2% -2,7% 6,2% 11,7% 4,3% 3,3% 7,3%

18,9% 33,1% 9,3% 12,9% 20,6% 26,3% 12,1%

76,5% 8,5% 8,6% 10,7% 3,6% 2,5% 8,8%

68,0% -5,5% 9,9% 11,7% -7,0% e.t. 7,6%

-57,1% 22,1% 3,4% -35,3% -7,7% 23,5% -18,1%

0,3% -8,1% 0,3% 5,5% -1,5% -2,4% 1,4%

11,2% 24,5% 2,2% 5,6% 12,8% 18,1% 4,8%

74,8% 7,5% 7,5% 9,6% 2,6% 1,5% 7,8%

61,7% -9,1% 5,8% 7,5% -10,5% e.t. 3,5%

e.t. = Kennitala ekki tiltæk

Skýringar: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Raunávöxtun á meðaltali hreinnar eignar m.v. vísitölu neysluverðs. Rekstrarkostnaður, fjármagnsgjöld og heildarkostnaður í hlutfalli af meðaltali hreinnar eignar. Hlutfallsleg skipting á eignum sjóðsins í mismunandi eignaflokka í árslok. Skipting á öllum eignum sjóðsins í íslenskar krónur og erlenda gjaldmiðla án tillits til gjaldeyrisvarna. Hlutfallsleg skipting á lífeyrisgreiðslum sjóðsins milli einstakra lífeyristegunda. Lífeyrisgreiðslur sem hlutfall af iðgjöldum Heildarfjöldi sjóðfélaga, sem greiddi til sjóðsins á árinu. Heildareignir sjóðsins (eign í lok árs + verðmæti framtíðariðgjalda) í hlutfalli við heildarskuldbindingar hans skv. tryggingafræðilegri úttekt. 9. Eignir í lok árs í hlutfalli við áfallnar skuldbindingar í lok árs skv. tryggingafræðilegri úttekt.

Ársskýrsla 2007

STAPI PENSION FUND FINANCIAL STATEMENTS 2008

Ársskýrsla 2008

THE BOARD OF DIRECTORS' AND MANAGING DIRECTOR´S REPORT A total of 19.165 members paid premiums to the Fund in 2008. Premium payments to the Fund in 2008 amounted to ISK 4.997 millions, which is an decrease of 8,6% from 2007. Pension payments to 6.555 pensioners in 2008 amounted to ISK 2.162 million, an increase of 7,3% from 2007. The Fund operates two divisions. A mandatory pensions and a division for voluntary pensions. The net assets of pension payments for both divisions' at year end 2008 amounted to ISK 95,744 million, an increase of 4,1% from the previous year.

The net rate of return on investments for mandatory division in 2008 was 0,2% and the net real rate of return was -13,9% i.e. the rate below the changes in the Consumer Price Index. The average net real return for the last five years is 3,7% and 3,6% for the last ten years. An actuarial assessment was undertaken of the Fund´s assets and liabilities at yearend 2008. According to these computations the Fund´s assets are ISK 12.906 million lower than liabilities or -6,9% of liabilities. The Fund's actuarial position declined by ISK 16.744 million in year 2008. The Fund's negative actuarial position is above the mandatory 90% funding level.

Due to the current financial crisis, both international and domestic, the real value of many of the Fund's securities is very uncertain. As a result of the fall of the Icelandic financial system, many domestic companies have run into sever difficulties in servicing their liabilities, which have led to cessation of payment and even bankruptcy. It is uncertain how many of those companies will fare in 2009 and coming years. Recovery rate of corporate bonds is therefore uncertain and the Fund has made considerable write downs off those assets as a precautionary measure. There is however no certainty that these write downs will prove to be enough. The Fund had partly hedged its foreign currency assets using the domestic banks that have now gone into administration as counterparties. Those contracts are still unsettled and their valuations in the financial statements are based on estimates. In addition, developments on foreign markets in the year 2009 has been unfavourable and the domestic and international economic climate has deteriorated further which may affect the Fund negatively.

The Board of Directors of Stapi Pension Fund and its Managing Director hereby ratify the Financial Statements for the year 2008 with their signatures.

Akureyri, 23rd of February 2009 Sigrún Björk Jakobsdóttir Chairman

Sigurður Hólm Freysson Vice chairman

Aðalsteinn Árni Baldursson Board member

Aðalsteinn Ingólfsson Board member

Anna María Kristinsdóttir Board member

Björn Snæbjörnsson Board member

Kári Arnór Kárason Managing Director

INDEPENDENT AUDITOR’S REPORT To the Board of Directors and Members of Stapi Pension Fund We have audited the accompanying financial statements of Stapi Pension Fund which comprise the balance sheet as of December 31, 2008, statement of changes in net assets for pension payments, cash flow statement for the year then ended and explanatory notes. Management’s Responsibility for the Financial Statements Management is responsible for the preparation and fair presentation of these financial statements in accordance with the requirements of the Icelandic Accounting Act. This responsibility includes: designing, implementing and maintaining internal control relevant to the preparation and fair presentation of financial statements that are free from material misstatement, whether due to fraud or error; selecting and applying appropriate accounting policies; and making accounting estimates that are reasonable in the circumstances. Auditor’s Responsibility Our responsibility is to express an opinion on these financial statements based on our audit. We conducted our audit in accordance with International Standards on Auditing. Those Standards require that we comply with ethical requirements and plan and perform the audit to obtain reasonable assurance whether the financial statements are free from material misstatement.

An audit involves performing procedures to obtain audit evidence about the amounts and disclosures in the financial statements. The procedures selected depend on the auditor’s judgment, including the assessment of the risks of material misstatement of the financial statements, whether due to fraud or error. In making those risk assessments, the auditor considers internal control relevant to the entity’s preparation and fair presentation of the financial statements in order to design audit procedures that are appropriate in the circumstances, but not for the purpose of expressing an opinion on the effectiveness of the entity’s internal control. An audit also includes evaluating the appropriateness of accounting policies used and the reasonableness of accounting estimates made by management, as well as evaluating the overall presentation of the financial statements. We believe that the audit evidence we have obtained is sufficient and appropriate to provide a basis for our audit opinion. Opinion In our opinion, the accompanying financial statements give a true and fair view of the financial position of the fund as of December 31, 2008, and of its financial performance and its cash flows for the year then ended in accordance with the requirements of the Icelandic Accounting Act. Akureyri, 23rd of February 2009

PricewaterhouseCoopers hf

Davíð Búi Halldórsson S ta te a u th o r is e d p u b lic a c c o u n ta n t

Amounts are in thousands of ISK

Sighvatur Halldórsson S t a t e a u t h o r is e d p u b lic a c c o u n t a nt

Financial statements 2008

STATEMENT OF CHANGES IN NET ASSETS FOR PENSION PAYMENTS 2008 2008

2007

Contributions Members................................................................................................ Employers.............................................................................................. Transfer of rights and repayments......................................................... Contributions

1.747.611 3.529.185 (280.069) 4.996.727

1.914.651 3.826.863 (272.789) 5.468.725

2.164.707 (9.855) 7.240 2.162.092

2.020.104 (11.283) 5.612 2.014.433

(3.749.599) 0 16.262.643 (11.455.997) 1.057.047

702.269 167 4.150.380 (33.989) 4.818.827

53.306

59.287

84.291

114.207

3.754.085

8.099.626

91.989.502 95.743.587

83.889.876 91.989.502

Pensions Pensions................................................................................................ Received from the Retirement Committee............................................ Other direct expense due to disability pension...................................... Pensions

Investment income Investment income of shares................................................................. Revenues on real estate........................................................................ Interest income and exchange-rate difference...................................... Provision for bonds................................................................................ Investment income

Investment expense Office and management expenses........................................................

Operating expenses Office and management expenses........................................................

Increase in net assets during the year Net assets from previous year...............................................................

Net assets for pension payments at year end

Amounts are in thousands of ISK

Ă rsskĂ˝rsla 2008

BALANCE SHEET DECEMBER 31, 2008 2008

2007

Assets Investments Buildings and sites................................................................................ Variable-income securities.................................................................... Fixed-income securities......................................................................... Mortage loans........................................................................................ Cash and cash equivalents................................................................... Investments

70.400 30.528.212 40.877.276 1.220.822 6.137.548 78.834.257

96.134 48.663.662 40.117.746 1.237.122 979.731 91.094.395

668.751 1.306.946 1.975.697

527.014 144.340 671.354

2.636 20.632.881 20.635.517

3.694 343.424 347.118

101.445.471

92.112.867

5.654.042 47.842 5.701.884

0 123.364 123.364

95.743.587

91.989.503

92.258.867 3.484.720 95.743.587

89.383.914 2.605.588 91.989.502

Receivables Claims against employers..................................................................... Other receivable.................................................................................... Receivables

Other assets Operational assets................................................................................. Cash and current deposits..................................................................... Other assets

Total assets Liabilities Derivative financial instruments............................................................. Other liabilities....................................................................................... Liabilities

Net assets for pension payments

Division of net assets for pension payments Net assets of the mandataory pension division........................................ Net assets of the voluntary pension divsion.............................................

Amounts are in thousands of ISK

Financial statements 2008

CASH FLOW STATEMENT 2008 2008

2007

Inflows Contributions......................................................................................... Investment income................................................................................ Instalment on bonds.............................................................................. Proceeds from sale of variable income securities................................. Proceeds from sale of fixed income securities...................................... Other instalments..................................................................................

5.094.494 4.322.850 1.916.429 33.352.019 35.837.169 20.000 80.542.961

5.541.738 3.133.331 1.712.642 30.909.330 13.729.192 92.848 55.119.082

2.162.092 51.091 79.714 1.304.343 3.597.240

2.014.432 58.155 113.766 701.629 2.887.982

76.945.721

52.231.100

Investments in variable-income securities............................................. Investment in fixed-income securities.................................................... Other investments.................................................................................

11.596.010 39.902.436 5.157.817 56.656.264

27.335.243 24.909.615 297.973 52.542.831

Increase (decrease) in cash and current deposits

20.289.457

(311.730)

343.424

655.154

20.632.881

343.424

Outflows Pensions................................................................................................ Investments expenses........................................................................... Operating expenses excluding depreciation.......................................... Other outflows.......................................................................................

Disposable resources to purchase securities and other investments Investment in securities and other investments

Cash and current deposits at the beginning of the year........................

Cash and current deposits at the end of the year

Amounts are in thousands of ISK

Ă rsskĂ˝rsla 2008

FINANCIAL INDICATORS 2008

2007

2006

2005

2004

0,21% 11,37% -13,88% 3,74% 3,59% 0,08%

5,26% 13,83% -0,57% 8,71% 6,17% 0,12%

16,19% 12,62% 8,64% 8,36% 7,06% 0,12%

18,70% 10,65% 13,98% 6,14% 7,38% 0,13%

17,76% 7,30% 13,33% 2,92% 6,69% 0,15%

Assets in local currency............................................................ Assets in foreign currencies.....................................................

68% 32%

63% 37%

64% 36%

70% 30%

75% 25%

Investments: Listed variable-income securities............................................. Listed fixed-income securities.................................................. Unlisted variable income securities.......................................... Unlisted fixed income securities............................................... Mortgage loans......................................................................... Cash and other investments.....................................................

24% 40% 6% 0% 1% 29%

49% 44% 4% 1% 1% 2%

46% 48% 3% 1% 1% 1%

43% 51% 2% 1% 2% 2%

39% 50% 1% 1% 3% 6%

44,12% 3,22% -8,29% 7,16% 19.165 6.083 16,36%

37,50% 9,37% 15,29% 4,75% 21.298 6.194 5,86%

58,88% 18,41% 14,54% 7,85% 12.609 4.287 6,95%

62,53% 20,85% 11,20% 10,75% 12.308 3.952 4,14%

65,22% 19,83% 15,90% 8,27% 12.067 3.814 3,91%

26,2% 18,1% 8,5% 10,3% 27,0% 20,8% 9,1% 13,6% 25,0% 7,4%

12,9% 15,1% 6,7% 9,9% 11,5% 18,1% 5,3% 12,8% n/a n/a

20,0% 14,5% 12,2% 10,2% 22,0% 17,3% 14,1% 12,8% n/a n/a

17,0% 13,4% 12,3% 8,8% 27,5% 14,8% 22,5% 10,1% n/a n/a

14,9% 11,5% 10,6% 7,0% 17,0% 10,9% 12,6% 6,4% n/a n/a

Mandatory division Net rate of return on investment............................................... Net rate of return on investment - 5 years average ................. Net real of rate return on investment........................................ Net real rate of return on investment - 5 years average .......... Net real rate of return on investment - 10 years average ........ Expense ratio...........................................................................

Pension liabilities...................................................................... Increase in net assets.............................................................. Increase in contributions received............................................ Increase in pension payments.................................................. Number of active fund members.............................................. Number of pensioners.............................................................. Increase in consumer price index.............................................

Voluntary division (3 different portfolios) Net rate of return on Portfolio I................................................. Net rate of return - 5 years average, Portfolio I....................... Net real of rate return, Portfolio I.............................................. Net real rate of return - 5 years average, Portfolio I................ Net rate of return on Portfolio II................................................ Net rate of return - 5 years average, Portfolio II...................... Net real of rate return, Portfolio II............................................. Net real rate of return - 5 years average, Portfolio II............... Net rate of return on Portfolio III............................................... Net real of rate return, Portfolio III............................................

1. Real rate of return based on the Consumer price index 2. Operating expenses as % of average net assets 3. Pensions as % of premiums

Financial statements 2008

Skipurit Stapa lífeyrissjóðs

Ársfundur Ytri endurskoðun Tryggingastærðfræðingur Stjórn Stapa lífeyrissjóðs

Endurskoðunarnefnd

Innri endurskoðun Framkvæmdastjóri

Lífeyrisnefnd

Skrifstofustjóri

Lífeyrissvið

Iðgjaldasvið

Fjárfes ngaráð

Eignastýringarsvið

Stoðsvið Bókhald og upplýsingavinnsla

Útvistað

Starfsmannahald Þjónusta og upplýsingagjöf

Innheimta

Lögfræðiþjónusta

Tryggingadeild

Séreignadeild

Tölvuþjónusta

Greiðsla lífeyris

Regluverk Stapa lífeyrissjóðs Reglugerð nr. 391/1998 Reglugerð nr. 698/1998 Reglur nr. 966/2001 Reglur nr. 687/2001 Reglur nr. 685/2001 Reglur nr. 55/2000

Lög um lífeyrissjóði (nr. 129/1997) Reglugerðir og reglur opinberra aðila Samþykktir sjóðsins

Siðareglur Skipurit Starfsreglur stjórnar

Endurskoðunarnefnd Stjórn

Verklagsreglur um verðbréfaviðskipti

Reglur um endurskoðunarnefnd

Tengslaskrá

Almennar reglur og e irlit

Siðareglur Handbókum upplýsingaöryggi

Reglur sem taka l einstakra starfssviða

Starfsmenn

Iðgjaldasvið

Lífeyrissvið

Fjárfestingarsvið

Reglur um endur greiðslu iðgjalda

Reglur um Lífeyrisnefnd

Reglur um Fjárfestingaráð

Bókhald, innheimta og rekstur Ferill við bókhald

Öryggisreglur E irlits- og hlí ngarskrá Eftirlitsskipulag

Ferill við iðgjaldaskráningu

Ferill við lífeyrisgreiðslur

Skrá yfir breytingar á vöxtum iðgjalda

Fjárfestingarstefna

Fjárfestingaé stefnur undirsafna

Reglur um frávikaskrár

Ferill við fjárfestingar

Kvartanaskrár

Reglurum upplýsingagjöf

Reglur um innheimtu og vanskil

Ráðningarsamningar

Starfslýsingar

Erindisbréf Ferill við innkaup Ferill við launagreiðslur

Gátlistar starfsmanna

Tengslaskrá

Verklagsreglur um verðbréfaviðskipti

Starfsmanna mál

Ferill fyrir fjárfestingar Séreignardeildar

Reglur um sjóðfélagalán

Reglur um peningaþvætti Reglur um heimildir og uppáskriftir

Skrá yfir kostgæfniathuganir

Skrá yfir fjárhagseignir og viðskipti starfsmanna Skrá yfir fundi og ráðstefnur

Reglur um heimildir og uppáskriftir