Issuu

ÁRSSKÝRSLA 2018

Ljósmyndir Prentað í apríl 2019

Einar Guðmann:

Hönnun og umbrot: Blek | www.blekhonnun.is

Bls. 6: Grímsey, bls. 10 & 11: Mývatn, bls. 12 &13 : Kolugljúfur við Hvammstanga, bls. 19: Gatanöf við Húsavík, bls. 74: Goðafoss.

Prentvinnsla: Ásprent | www.asprent.is

Gyða Henningsdóttir: Stapi lífeyrissjóður | www.stapi.is Kennitala: 601092-2559 Strandgata 3, 600 Akureyri

Forsíða: Grímseyjarviti, bls 14: Stokksnes, bls. 16: Skjólfjörur við Vopnafjörð, bls. 28 & 29: Hvítserkur, bls. 30: Goðafoss. Auðunn Níelsson Bls 2: Stjórnarformaður Stapa, bls 36: Myndir af starfsfólki og stjórn.

EFNISYFIRLIT SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA.............................................2 Ávarp stjórnarformanns.................................................2 Lykiltölur............................................................................4 Afkoma og efnahagur ....................................................5 Iðgjöld .....................................................................5 Lífeyrisgreiðslur ...................................................6

Fjárfestingartekjur og ávöxtun ........................ 7

Rekstur ....................................................................8 Verðbréfaeignir................................................................9

Innlend hlutabréf............................................... 10

Innlend skuldabréf............................................ 11

Erlendar eignir.................................................... 12

Erlend hlutabréf................................................. 13

Erlend skuldabréf............................................... 13

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar.................. 14

Tryggingafræðilegt uppgjör........................... 14

Sjóðfélagalán................................................................. 15

Umsóknir og lánveitingar................................ 15

Séreign............................................................................. 16 Iðgjöld................................................................... 16 Lífeyrismál............................................................17

Fjárfestingartekjur og ávöxtun.......................17

Eignir..................................................................... 18 Tilgreind séreign.......................................................... 20

Fjárfestingartekjur og ávöxtun...................... 20

Eignir..................................................................... 21 Fjárfestingarstefna....................................................... 22 Áhættustýring................................................................ 26 Áhættustefna ..................................................... 26

Helstu áhættuþættir í rekstri......................... 26

Áhættumarkmið................................................. 29 Endurskoðunarnefnd................................................... 30 Stjórnarháttayfirlýsing ............................................... 31 Stjórn og starfsfólk Stapa.......................................... 36

ÁRSREIKNINGUR.......................................................37

Áritun óháðra endurskoðenda....................... 38

Áritun tryggingastærðfræðings..................... 40

Skýrsla stjórnar................................................... 41

Yfirlit um breytingu á hreinni eign............... 42

Efnahagsreikningur........................................... 43

Yfirlit um sjóðstreymi....................................... 44

Tryggingadeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 45

- Efnahagsreikningur......................................... 46

- Yfirlit um sjóðstreymi......................................47

- Yfirlit um tryggingafræðilega stöðu.......... 48

Séreignardeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 49

- Efnahagsreikningur......................................... 50

- Yfirlit um sjóðstreymi..................................... 51

Tilgreind séreignardeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 52

- Efnahagsreikningur ....................................... 53

- Yfirlit um sjóðstreymi..................................... 54

Skýringar............................................................... 55

Deildaskipt séreignardeild.............................. 70

Viðauki I – Ófjárhagslegar upplýsingar...... 73

FINANCIAL STATEMENTS ................................... 75

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Ávarp stjórnarformanns Á starfsárinu hélt stjórn Stapa 13 bókaða stjórnarfundi, þar með talinn tveggja daga fund þar sem fjárfestingarog áhættustefna sjóðsins var undirbúin og mótuð. Þá fundaði endurskoðunarnefnd sjóðsins þrisvar sinnum á árinu, en hún er eina starfandi undirnefnd stjórnar.

ÁVÖXTUN EIGNA Ávöxtun eigna Stapa var nokkuð sveiflukennd á árinu. Eftir hagfellda þróun framan af ári hafði neikvæð þróun á flestum eignaflokkum afar neikvæð áhrif á síðustu vikum ársins. Ávöxtun eigna sjóðsins á árinu 2018 nam 4,8% sem samsvarar 1,5% raunávöxtun. Fjárfestingartekjur sjóðsins árið 2018 námu 10,2 milljörðum króna. Nafnávöxtun af innlendri skuldabréfaeign og erlendri hlutabréfaeign á árinu var viðunandi eða um 7% í báðum tilvikum. Innlend hlutabréf, sem námu 14% af heildareignum sjóðsins í árslok, drógu niður ávöxtun ársins en nafnávöxtun þeirra var neikvæð um 4%. Eignavísitala sjóðsins, sem endurspeglar hækkun réttindasjóðs sjóðfélaga, hækkaði um 4,9% á árinu. Ef ávöxtunin er skoðuð í sögulegu samhengi má sjóðurinn vel við una en meðalnafnávöxtun eigna sjóðsins hefur verið 6,2% undanfarin 5 ár og 6,8% undanfarin 10 ár. Hrein eign til greiðslu lífeyris vex áfram hröðum skrefum og nam í árslok 220.707 milljónum króna og jókst þannig um 15.856 milljónir á árinu.

LÍFEYRISBYRÐI OG TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA

Tryggingafræðileg afkoma ársins var neikvæð um 3.784 milljónir króna vegna breytinga á reikniforsendum tryggingafræðilegrar úttektar og er tryggingafræðileg staða sjóðsins nú neikvæð um 6.805 milljónir króna eða sem nemur 1,8% af skuldbindingum sjóðsins. Í tryggingafræðilegri úttekt er nú reiknað með lífs- og örorkulíkum eftir nýjum reiknigrundvelli Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018. Miðað við óbreyttar reikniforsendur væri tryggingafræðileg staða sjóðsins jákvæð um 0,5%.

Á R S S K Ý R S LA

MYND 1. ÞRÓUN HLUTFALLS ERLENDRA EIGNA

Fjárhæð erlendra eigna (h. ás) Hlutfall erlendra eigna (v. ás)

40%

35%

30% 40

25%

2018

ma. kr.

20% 15%

10% 10

5% 2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

0 2009

2008

Fjöldi lífeyrisþega sem fengu greiddan lífeyri frá tryggingadeild sjóðsins á árinu voru 9.620 og fjölgaði um 561 frá fyrra ári. Heildarlífeyrisgreiðslur úr tryggingadeild námu 5.676 milljónum króna á árinu og hækkuðu um 10% frá fyrra ári, en heildariðgjöld til sjóðsins námu um 11.530 milljónum króna og hækkuðu um 18% milli ára. Í samræmi við hækkandi kjarasamningsbundið mótframlag launagreiðenda heldur lífeyrisbyrði sjóðsins áfram að lækka en í árslok stóð hlutfallið í 49% samanborið við 53% á fyrra ári. Stapi er því enn ört vaxandi sjóður.

ERLENDAR FJÁRFESTINGAR Stærsta fyrirliggjandi viðfangsefni sjóðsins á sviði eignastýringar er fjölþætting eignasafnsins með erlendri fjárfestingu. Stjórn Stapa hefur sett sjóðnum það markmið til lengri tíma að hlutfall erlendra eigna í eignasafni verði allt að 40%. Í ljósi þeirrar miklu samþjöppunaráhættu sem felst í háu hlutfalli innlendar verðbréfaeignar á nokkuð fábrotnum verðbréfamarkaði má gera ráð fyrir að megináhersla í eignastýringu sjóðsins á komandi misserum verði á erlendar fjárfestingar.

Á árinu jukust erlendar eignir í eignasafni Stapa um ríflega 8 milljarða króna og námu þær tæplega 60 milljörðum í árslok. Hlutfall erlendra eigna í eignasafni Stapa hækkaði því á árinu um 2% af heildareignum. Þessari miklu aukningu erlendra eigna var fyrst og fremst varið til kaupa á erlendum skuldabréfum, en hlutfall þeirra af heildareignum sjóðsins hækkaði úr 2% í 6%.

EIGIÐ ÁHÆT TUMAT Sjóðurinn framkvæmdi á árinu eigið áhættumat í fyrsta skipti í samræmi við ný ákvæði reglugerðar um áhættustýringu lífeyrissjóða. Í eigin áhættumati eru áhættuþættir í rekstri sjóðsins greindir, fylgni þeirra metin og

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

hvernig þeir falla að skuldbindingum sjóðsins. Niðurstöður áhættumatsins eru kynntar stjórn og í framhaldinu viðeigandi starfsmönnum, ásamt þeim ályktunum sem draga má af ferlinu. Áhættumatið myndar grunn að breytingatillögum hvað varðar fjárfestingarstefnu, áhættu- og áhættustýringarstefnu auk annarra verkferla, ásamt því að skilgreina þá áhættuþætti sem fylgjast þarf reglulega með í áhættumælingum sjóðsins.

BREYTINGAR Á SAMÞYKKTUM Á árinu tóku gildi breytingar á lögum um almannatryggingar sem heimiluðu töku hálfs lífeyris frá Tryggingastofnun frá 65-80 ára aldri að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Eitt af þeim skilyrðum er að viðkomandi þurfi að hefja töku hálfs lífeyris hjá öllum lífeyrissjóðum sem hann átti réttindi hjá. Stapi hafði um nokkurt skeið haft ákvæði um töku hálfs lífeyris í samþykktum en til að samþykktirnar féllu nákvæmlega að framangreindum lögum var nauðsynlegt að gera á þeim smávægilegar lagfæringar. Á ársfundi sjóðsins í maí 2018 voru framangreindar breytingar á samþykktum sjóðsins samþykktar. Í apríl undirrituðu Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands viðauka við samning um kjaramál er varða málefni lífeyrissjóða. Viðaukinn kveður á um aukna formfestu við val á stjórnarmönnum lífeyrissjóða og aukna virkni og þátttöku fulltrúaráðs í starfi og stefnumótun sjóða. Gert er ráð fyrir því að leggja fram tillögur að breytingum á samþykktum Stapa þar sem framangreind ákvæði verða tekin upp á ársfundi sjóðsins á árinu 2019.

PERSÓNUVERNDARSTEFNA Ný persónuverndarlög sem lögðu auknar skyldur á aðila sem vinna með persónugreinanleg gögn tóku gildi á árinu. Í samræmi við ákvæði laganna setti stjórn sjóðsins honum persónuverndarstefnu og skipaði persónuverndarfulltrúa. Persónuverndarstefna Stapa upplýsir um þær persónuupplýsingar sem sjóðurinn safnar, með hvaða hætti hann nýtir slíkar persónuupplýsingar og hverjir fá aðgang að upplýsingunum.

ÁBYRGAR FJÁRFESTINGAR OG AÐILD AÐ FAGSAMTÖKUM Stapi hefur frá árinu 2015 starfað samkvæmt Leiðbeiningum og stefnumiði um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar sem stjórn sjóðsins hefur samþykkt. Í leiðbeiningunum koma fram upplýsingar um hvernig Stapi metur stjórnarhætti fyrirtækja þar sem sjóðurinn er fjárfestir eða hyggst fjárfesta og leiðsögn um þær kröfur sem hann gerir til viðkomandi fyrirtækja. Á árinu 2018 hóf Stapi að birta á heimasíðu sinni beitingu atkvæðaréttar sjóðsins á hluthafafundum skráðra innlendra hluthafafélaga. Með þessu frumkvæði vill sjóðurinn sýna

í verki ábyrgð gagnvart sjóðfélögum, hlutaðeigandi fyrirtækjum og öðrum hagaðilum og auka gegnsæi í starfsemi sjóðsins. Þá er Stapi stofnaðili að IcelandSIF sem eru íslensk samtök um ábyrgar fjárfestingar og aðili að Alþjóðasamtökum framtaksfjárfesta (e. Institutional Limited Partners Association).

NÝT T SKIPURIT Í upphafi árs tók gildi nýtt skipurit fyrir Stapa. Skipuritið er niðurstaða vinnu stjórnar og starfsmanna sjóðsins sem hófst á fyrri hluta ársins 2017. Þá þótti ljóst að gildandi skipurit hentaði sjóðnum ekki lengur sökum vaxandi stærðar hans og flækjustigs undanfarin ár. Með gildistöku skipuritsins varð til nýtt svið – réttindasvið – sem lífeyris- og iðgjaldadeild heyra nú undir. Áður heyrðu deildirnar undir skrifstofustjóra. Jóna Finndís Jónsdóttir sem starfað hefur hjá Stapa frá 2007, síðast sem áhættustjóri, veitir hinu nýja sviði forstöðu. Þá urðu einnig breytingar á lánadeild sem heyrir nú beint undir framkvæmdastjóra en heyrði áður undir skrifstofustjóra. M Y N D 2. S K I P U R I T S TA PA L Í F E Y R I S S J Ó Ð S

Framkvæmdastjóri Áhættustjóri Lögfræðingur Forstöðumaður réttindasviðs Regluvarsla

Skrifstofustjóri Öryggisstjóri Fjárfestingaráð

Móttaka Lífeyrisnefnd Lífeyrisdeild

Fjármáladeild Eignastýringardeild Upplýsingatækni (úthýst)

Lánanefnd Lánadeild

Iðgjaldadeild

BREYT T FYRIRKOMULAG SJÓÐFÉLAGALÁNA Á árinu 2017 tók stjórn Stapa ákvörðun um að breyta fyrirkomulagi sjóðfélagalána, sem til þessa hafa verði veitt í samstarfi við lánastofnanir á óhagstæðari kjörum en boðist hafa hjá öðrum lífeyrissjóðum. Í janúar 2018 hóf Stapi að veita hefðbundin sjóðfélagalán fyrir eigin reikning á samkeppnishæfum vöxtum til sjóðfélaga. Sjóðurinn býður nú veðlán með allt að 75% lánshlutfalli á föstum eða breytilegum verðtryggðum vöxtum. Hið nýja fyrirkomulag hefur hlotið afar góðar viðtökur sjóðfélaga og veitti sjóðurinn á annað hundrað sjóðfélagalána fyrir um 2,3 milljarð kr. á árinu. Að framantöldu má sjá að verkefni sjóðsins hafa verið fjölbreytt á árinu. Við teljum að þau verði bæði sjóðnum og sjóðfélögum öllum til góða. Að lokum vil ég fyrir hönd stjórnar þakka sjóðfélögum og öðrum hagaðilum samstarfið á árinu sem og starfsfólki Stapa fyrir ánægjulegt samstarf. Erla Jónsdóttir, stjórnarformaður

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

LYKILTÖLUR 2018

22.258

89.433

9.620

IÐGJALDAGREIÐENDUR

SJÓÐFÉLAGAR

LÍFEYRISÞEGAR

12 MA. KR.

215 MA. KR.

6 MA. KR.

IÐGJÖLD

EIGNIR

LÍFEYRIR

TRYGGINGADEILD

4,1% 3,3% 2,7%

4,8% 55%

ár .2

ár 0 .1 sl

14%

ár

1,5%

NAFNÁVÖXTUN

22%

Raunávöxtun

SÉREIGNARDEILD 6%

7% 15%

23%

2,6%

3,1% 17%

100%

NAFNÁVÖXTUN

47%

NAFNÁVÖXTUN

60%

3,0% NAFNÁVÖXTUN

24%

Varfærna safnið Innlend skuldabréf

Áræðna safnið Innlend hlutabréf

Á R S S K Ý R S LA

Erlend hlutabréf

2018

Innlána safnið Erlend skuldabréf

Skammtímabréf og innlán

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

AFKOMA OG EFNAHAGUR IÐGJÖLD Alls greiddu 22.258 sjóðfélagar iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins á árinu 2018. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem greiddu iðgjöld í hverjum mánuði voru 15.086. TAFLA 1. BREYTINGAR Á IÐGJÖLDUM OG FJÖLDA GREIÐENDA

2018

Iðgjöld í m.kr.

11.307

2017 Breyting %

MYND 4. IÐGJALDAGREIÐENDUR 2018

Konur

9.504 19,0%

Meðalfjöldi greiðandi sjóðfélaga 15.086 14.486

4,1%

Heildarfjöldi greiðandi sjóðfélaga 22.258 21.356

4,2%

Fjöldi launagreiðenda

2,2%

3.205

Meðalaldur greiðenda var svipaður og fyrri ár eða 35,2 ár. Aldurssamsetning var einnig svipuð milli ára og er stærsti aldurshópurinn fólk á bilinu 21-30 ára. Karlar eru 54,0% greiðenda og konur 46,0%. Á mynd 4 má sjá iðgjaldagreiðendur ársins eftir aldri og kyni.

3.135

Karlar

fjöldi

Samtals

6.966

7.000 6.000

2.970

1.000

MYND 3. IÐGJÖLD TRYGGINGADEILDAR

2.893

m.kr

1.600 706 894

2.000

1.584 2.304

3.000

3.888

1.332 1.561

3.709

1.339 1.631

4.000

1.941 1.768

Iðgjöld ársins án tillits til framlags ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði, námu 11.307 m.kr. og hækkuðu um 19% frá fyrra ári. Þróun iðgjalda tryggingadeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 3. Einnig má sjá í töflu 1, breytingar á iðgjöldum sem og fjölda greiðenda milli ára.

3.238 3.728

5.000

12.000

<=20

10.000

21-30

31-40

41-50

51-60

61-70 aldur

8.000 6.000 4.000 2.000 0 2014

2015

2016

2017

2018

Akureyrarkaupstaður var líkt og undanfarin ár stærsti launagreiðandi til sjóðsins með 513 m.kr. í iðgjaldagreiðslur. Alls greiddu 3.205 launagreiðendur iðgjöld til sjóðsins á árinu. Þar af greiddu 15 stærstu launagreiðendurnir sem svarar til 28% af iðgjöldum ársins en á mynd 5 má sjá sundurliðun á þeim.

MYND 5. FIMMTÁN STÆRSTU LAUNAGREIÐENDUR Á ÁRINU 2018

Akureyrarkaupstaður

513

Ríkissjóður Íslands

394

Alcoa Fjarðaál sf.

358

Síldarvinnslan hf.

285 216

Loðnuvinnslan hf. Skinney-Þinganes hf.

211

FISK-Seafood ehf.

155

Eimskip Ísland ehf.

150 146

Samherji Ísland ehf. Eskja hf.

136 133

Norðlenska matborðið ehf.

132

Útgerðarfélag Akureyringa Íslandshótel hf. Fjarðabyggð HB Grandi hf.

125 124 108

m.kr

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

LÍFEYRISGREIÐSLUR Lífeyrisgreiðslur tryggingadeildar námu alls 5.676 m.kr. og hækkuðu um 10,1% frá fyrra ári. Á árinu fékk sjóðurinn greiddar 524 m.kr. frá ríkinu vegna jöfnunar á örorkubyrði milli lífeyrissjóða og hækkaði framlagið um 18,6% frá fyrra ári. Framlagið jafngildir um 38% af greiddum örorkulífeyri frá sjóðnum. Lífeyrisbyrði sjóðsins sem hlutfall af iðgjöldum var 48,6% samanborið við 52,6% á árinu 2017. Þróun lífeyrisgreiðslna undanfarin fimm ár má sjá á mynd 6.

Á árinu hófu 725 sjóðfélagar töku mánaðarlegra eftirlauna, 323 einstaklingar fengu úrskurðaðan örorkulífeyri, 111 makalífeyri og 64 barnalífeyri. Þá fengu 562 einstaklingar eingreiðslu lífeyris þar sem um lítil réttindi var að ræða. Meðalfjöldi lífeyrisþega í hverjum mánuði var 9.620 og fjölgaði um 561 frá fyrra ári eða um 6,2%. Fjölda lífeyrisþega undanfarin fimm ár má sjá á mynd 7.

MYND 6. LÍFEYRIR TRYGGINGADEILDAR m.kr

MYND 7. FJÖLDI LÍFEYRISÞEGA TRYGGINGADEILDAR

5.500

10.000

fjöldi

5.000

9.620

9.500

4.500

9.059 9.000

4.000

8.559

3.500

8.500 8.094

3.000

8.000

2.500 2.000

7.500

1.500

7.000

7.603

1.000 6.500

500

6.000

0 2014

2015

2016

2017

Á R S S K Ý R S LA

2018

2014

2015

2016

2017

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

FJÁRFESTINGARTEKJUR OG ÁVÖXTUN Fjárfestingartekjur tryggingadeildar námu samtals 10.074 m.kr. og lækkuðu um 24% frá árinu áður. Þróunina undanfarin ár má sjá á mynd 8. MYND 8. FJÁRFESTINGARTEKJUR TRYGGINGADEILDAR

Árið byrjaði nokkuð vel og framan af var ávöxtun góð. Nafnávöxtun fyrstu ellefu mánuði ársins nam 6,9% og raunávöxtun 3,8%. Verulega dró úr ávöxtun í lok ársins þegar erlend hlutabréf tóku að lækka mikið. Í desember lækkuðu erlend hlutabréf um 11,8% sem voru mestu lækkanir í yfir tíu ár, eða frá hruninu árið 2008. Ef horft er til lengra tímabils en eins árs, líkt og eðlilegt er í tilviki lífeyrissjóðs, nemur þriggja ára raunávöxtun Stapa 2,2% sem er undir 3,5% raunávöxtunarviðmiði lífeyrissjóða á meðan raunávöxtun s.l. fimm ár er 4,1% sem er yfir 3,5% raunávöxtunarviðmiði. Horft til lengri tíma nemur árleg raunávöxtun undanfarinna tíu ára 2,7% en ef horft er enn lengra (tuttugu ár) er raunávöxtun sjóðsins 3,3%.

m.kr

20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000

MYND 10. RAUNÁVÖXTUN Á ÁRSGRUNNI ( TÍMABIL LENGRI EN EITT ÁR ERU REIKNUÐ Á ÁRSGRUNNI )

8.000 6.000

Raunávöxtun

3,5% viðmið

4.000

2.000

0 2014

2015

2016

2017

2018

Nafnávöxtun nam 4,8% árið 2018 samanborið við 7,0% árið 2017 og raunávöxtun nam 1,5% samanborið við 5,2% árið 2017. Raunávöxtun og nafnávöxtun sjóðsins undanfarin tíu ár er sýnd á mynd 9. Tölurnar eru miðaðar við gildandi reikningsskilareglur og eru birtar að frádregnum kostnaði. MYND 9. ÁRSÁVÖXTUN SÍÐUSTU TÍU ÁR

4,1%

2,7%

2% 1%

3,3%

2,2% 1,5%

0% 2018

Raunávöxtun

sl. 3 ár

sl. 5 ár

sl. 10 ár

sl. 20 ár

Nafnávöxtun

20% 15%

11,4%

10% 5%

8,0% 4,2% 5,2%

0% -5% -10%

6,3%

8,8%

7,0%

4,1%

1,0%

9,2%

2,0%

5,2%

4,1% 0,4%

4,8%

5,2% 1,5%

-0,1%

-4,1%

-15% 2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Á R S S K Ý R S LA

2016

2018

2017

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Innlend skuldabréf skiluðu góðri ávöxtun árið 2018, sérstaklega verðtryggð skuldabréf, vegna lækkunar kröfu. Ávöxtun innlendra hlutabréfa var undir væntingum, en nafnávöxtun innlendra hlutabréfa var neikvæð um 3,6%. Erlendir eignaflokkar skiluðu flestir lakri ávöxtun í erlendri mynt en vegna veikingar íslensku krónunnar á árinu var nafnávöxtun af erlendum eignum jákvæð. Erlend skuldabréf gáfu 5,1% ávöxtun, erlend hlutabréf 6,9% og sérhæfðar erlendar fjárfestingar 10,2%. Stapi hefur jafnan haft varfærna fjárfestingarstefnu og hefur hlutdeild hlutabréfa í eignasafni sjóðsins til lengri tíma verið undir meðaltali íslenskra lífeyrissjóða. Þó hefur dregið úr þeim mun á undanförnum árum. Slík stefna leiðir að öllu jöfnu til lakari ávöxtunar þegar áhættusamar eignir, eins og hlutabréf skila góðri ávöxtun. Á sama hátt verður afkoman betri þegar áhættusamar eignir eiga erfitt uppdráttar.

REKSTUR Stöðugildi hjá sjóðnum voru 18,3 á árinu samanborið við 15 á árinu 2017. Rekstrarkostnaður tryggingadeildar nam 429 m.kr. samanborið við 367 m.kr. á árinu 2017 og hækkaði því um 16,9% á milli ára. Þróun rekstrarkostnaðar sjóðsins, sem hlutfallHeildarkostnaður af eignum, síðustu fimm ár má sjá á mynd 12. MYND 12. ÞRÓUN KOSTNAÐARHLUTFALLS

0,16%

Sé litið til framlags eignaflokka til ávöxtunar Stapa á árinu 2018 skiluðu innlend ríkisskuldabréf mestu framlagi (2,2%) og erlend hlutabréf (1,5%) og markaðsskuldabréf (1,0%) komu þar á eftir. Á móti dró eign í innlendum hlutabréfum ávöxtun niður um 0,6% eins og fram kemur á mynd 11. Nánar er farið yfir ávöxtun einstakra eignaflokka síðar í ársskýrslunni.

0,20%

0,19%

0,18%

2014

2015

0,17%

2016

2017

2018

MYND 11. NAFNÁVÖXTUN OG ÁVÖXTUNARFRAMLAG 2018 ( MARKAÐSÁVÖXTUN )

Nafnávöxtun

Ávöxtunarframlag

Ríkisskuldabréf Önnur markaðsskuldabréf

6,6%

0,4% -0,6%

-3,6%

6,9%

Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán

Á R S S K Ý R S LA

0,1%

5,1%

Erlend skuldabréf

1,0%

7,7%

Veðskuldabréf og fasteignir Innlend hlutabréf

2,2%

6,4%

1,5% 10,2%

2,6%

2018

0,2% 0,1%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

VERÐBRÉFAEIGNIR Verðbréfaeignir Stapa í árslok 2018, metnar á markaðsvirði, námu ríflega 213 mö. kr. samanborið við rúmlega 203 ma. kr. í árslok 2017. Líkt og undanfarin ár voru íslensk ríkisskuldabréf stærsti eignaflokkur sjóðsins, eða ríflega 33% heildareigna. Vægi eignaflokksins hefur þó farið minnkandi undanfarin ár á kostnað aukningar meðal annars í öðrum markaðsskuldabréfum og erlendum eignum. Vægi erlendra hlutabréfa nam tæplega 20% sem er lækkun frá árinu áður þegar erlend hlutabréf námu rúmlega 21% heildareigna. Erlend skuldabréf námu ríflega 6% af eignum í árslok 2018 sem er hækkun frá ríflega 2% í árslok 2017.

Eignasamsetning Stapa samanborið við samsetningu viðmiðunarvísitölu sjóðsins í árslok 2018 má sjá á mynd 13. Frávik frá viðmiði er einna helst að finna í erlendum og innlendum hlutabréfum, þar sem talið var að blikur væri á lofti og horfur á meiri óvissu í hlutabréfum. Hækkandi vaxtastig í Bandaríkjunum ásamt óvissu í hlutabréfum skýrir þá yfirvigt sem kemur fram í eign Stapa í erlendum skuldabréfum.

MYND 13. SAMANBURÐUR Á VERÐBRÉFAEIGN OG SAMSETNINGU VIÐMIÐS

Stapi árslok 2018

Ákveðið var að draga nokkuð úr fjárfestingu í innlendum hlutabréfum á síðastliðnu ári ásamt því að sýna varkárni hvað varðar erlend hlutabréf. Samhliða þessu voru gjaldeyriskaup ársins 5,3 ma. kr. sem var að mestu leyti fjárfest í erlendum skuldabréfum. Áfram var nokkur minnkun á innlendri ríkisskuldabréfaeign sjóðsins, líkt og fyrri ár. Þess í stað var fjárfest í öðrum markaðsskuldabréfum, einkum sértryggðum. Sjóðurinn hóf að veita samkeppnishæf sjóðfélagalán á árinu 2018, sem falla undir eignaflokkinn veðskuldabréf. Nettó aukning sjóðfélagalána nam ríflega 2,2 mö. kr. sem skýrir að mestu aukningu í veðskuldabréfum.

Viðmiðunarvísitala 2018 54,9% 53,0%

Innlend skuldabréf 14,5% 17,0%

Innlend hlutabréf Erlend skuldabréf

6,1% 0,0% 19,9% 23,0%

Erlend hlutabréf

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán

1,6% 2,0% 3,0% 5,0%

TAFLA 2. EIGNIR Í ÁRSLOK 2018 OG 2017 Í MÖ. KR. ( MARKAÐSVIRÐI )

Eignir í árslok 2018

Hlutfall árslok 2018

Eignir í árslok 2017

Hlutfall í árslok 2017

Ríkisskuldabréf

71,0 33,2%

73,1 35,9%

Önnur markaðsskuldabréf

33,6

15,7%

28,0

13,7%

Veðskuldabréf og fasteignir

12,7

6,0%

11,8

5,8%

Innlend hlutabréf

31,0

14,5%

35,1

17,2%

Erlend skuldabréf

13,0

6,1%

4,3

2,1%

Erlend hlutabréf

42,4

19,9%

43,0

21,1%

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

3,4

1,6%

4,0

2,0%

Skammtímabréf og innlán

6,3

3,0%

4,2

2,1%

Samtals

213,6 100%

Á R S S K Ý R S LA

203,5 100%

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

INNLEND HLUTABRÉF

verið stærsti drifkraftur hagvaxtar á Íslandi undanfarin ár. Þrátt fyrir áframhaldandi vöxt í fjölgun ferðamanna þá var sá vöxtur hóflegri en undanfarin ár og nægði ekki til að vega upp á móti kostnaðarhækkunum, sem fólust í styrkingu krónunnar og launahækkunum fyrirtækja. Þessi áhrif komu meðal annars fram í neikvæðum afkomuviðvörunum Icelandair Group hf. síðastliðið sumar sem leiddi til þess að hlutabréfaverð í félaginu féll um 34% á árinu. Um haustið fóru auk þess að koma fram áhyggjur af bágri fjárhagsstöðu Wow air hf., samhliða fyrirhugaðri skuldabréfaútgáfu flugfélagsins. Þessar neikvæðu fréttir af stöðu félagsins, ásamt slæmu útliti í viðræðum aðila á vinnumarkaði um kjarasamninga leiddu til verulegrar veikingar á gengi krónunnar seinni hluta ársins. Vel heppnað útboð og skráning Arion banka hf. um vorið var jákvætt skref fyrir hlutabréfamarkaðinn og til þess fallið að auka fjárfestingarkosti á markaði. GAMMA:EQI vísitalan lækkaði um 3,3% á árinu. Árið byrjaði vel á hlutabréfamarkaði og þegar best lét var vísitalan upp um 10% í lok apríl en í kjölfarið tóku við lækkanir sem vörðu út árið. Ávöxtun hlutabréfa innan vísitölunnar var æði misjöfn á árinu, en Hagar hf. (+33%) og Marel hf. (16%) sýndu bestu ávöxtunina á meðan Sýn hf. (-38%) og Icelandair Group hf. (-34%) sýndu þá lökustu.

Í árslok 2018 nam innlend hlutabréfaeign sjóðsins 31 ma. kr. Hlutfall innlendra hlutabréfa minnkaði um 2,7% á milli ára og nam í árslok 14,5%. Afkoma skráðra innlendra hlutabréfa Stapa var neikvæð um 3,6% sem var undir ávöxtun viðmiðunarvísitölu sem var neikvæð um 3,3% á árinu. Mismuninn má að miklu leyti rekja til hárrar ávöxtunar af hlutabréfum Marel hf. sem eru undirvigtuð í hlutabréfasafni Stapa, þar sem eignarhlutur í félaginu takmarkast af innri reglum sjóðsins um hámarksáhættu á eitt félag. Afkoma óskráðra hlutabréfa var ágæt á árinu auk þess sem ávöxtun á innlendum framtaksfjárfestingum var jákvæð og þar með betri en hjá skráðu félögunum. Hafa ber í huga að afkoma óskráðra hlutabréfa og framtaksfjárfestinga er einungis mælanleg þegar fyrir liggja uppgjör þar að lútandi, oft ársfjórðungslega eða þá í ársreikningum. Hærri ávöxtunarkrafa er jafnan gerð á slíkar fjárfestingar þar sem fjárfestar eru yfirleitt bundnir til lengri tíma en í skráðum fjárfestingum. Neikvæð ávöxtun af skráðum hlutabréfum í Kauphöll Íslands á árinu 2018 skýrist af nokkrum þáttum. Helst ber að nefna að draga fór úr vexti ferðaþjónustu sem hafði

TAFLA 3. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2018 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Skráð hlutabréf

28.236

-1.569

-2.099

24.567

-6,1%

Óskráð hlutabréf

4.324

318

-1.036

3.606

8,0%

Framtaks- og fasteignafjárfestingar

2.551

182

2.810

2,9%

Eignaflokkur

Samtals

35.111

Á R S S K Ý R S LA

2018

-1.175

Nafnávöxtun

-2.953 30.983 -3,6%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

INNLEND SKULDABRÉF Innlend skuldabréfaeign sjóðsins, auk skammtímabréfa, nam tæpum 124 mö. kr. í lok árs eða sem samsvarar 58% af heildareignum. Nafnávöxtun innlendra skuldabréfa nam 6,4% og raunávöxtun nam 3,0%. Skuldabréf með ábyrgð Ríkissjóðs Íslands voru í lok árs um 62% af innlendri skuldabréfaeign sem er sambærilegt fyrra ári.

hluta árins helstu áhrifavaldar á innlendum skuldabréfamarkaði á síðasta ári. Aukinn áhugi á verðtryggðum bréfum í bland við minnkandi framboð varð til þess að ávöxtun verðtryggðra ríkisskuldabréfa var um 8% á síðasta ári til samanburðar við 3,1% ávöxtun á óverðtryggðum ríkisskuldabréfum. Ávöxtun Stapa í flokknum ríkisskuldabréf var á pari við heildarvísitölu ríkisskuldabréfa eða 6,4%. Ávöxtun annarra flokka var í takt við viðmiðunarvísitölur einstakra flokka.

Líkt og á hlutabréfamarkaði voru sveiflur á gengi krónu, auknar verðbólguvæntingar og kjaraviðræður á seinni

TAFLA 4. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2018 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Nafnávöxtun

Ríkisskuldabréf

73.157

4.378

-6.513

71.022

6,4%

Önnur markaðsskuldabréf

27.988

2.035

3.615

33.638

6,6%

Veðskuldabréf og fasteignir

11.779

876

12.742

7,7%

4.225

180

1.942

6.346

2,6%

Eignaflokkur

Skammtímabréf og innlán Samtals

117.148

7.470

-870 123.748

Á R S S K Ý R S LA

2018

6,4%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

ERLENDAR EIGNIR Erlendar eignir Stapa námu 59 mö. kr. í árslok 2018, sem svarar til 27,6% heildareigna. Stærsti einstaki erlendi eignastýrandinn var Blackrock Asset Management með alls 10,6% heildareigna, en þar hefur Stapi fyrst og fremst fjárfest í vísitölusjóðum hlutabréfa (5,4%), skuldabréfasjóðum (2,6%) og skammtímasjóðum (2,6%). Næst stærsti aðilinn var State Street Global Advisers (4,5%), þar er einungis fjárfest í vísitölusjóði hlutabréfa. Schroders Asset Management var þriðji stærsti erlendi eignastýrandi Stapa, þar sem 1,7% eigna er fjárfest í stýrðum hlutabréfasjóðum. Nánari upptalningu erlendra eignastýrenda, skipt eftir eignaflokkum, má sjá í töflu 5.

TAFLA 5. STÆRSTU EIGNASTÝRENDUR ERLENDRA EIGNA Í ÁRSLOK 2018 ( M.KR.)

Eignastýrendur

Eign

% af verðbréfaeignum

Erlendir hlutabréfasjóðir Blackrock Asset Management

11.486

5,4%

State Street Global Advisors

9.700

4,5%

Schroder Adveq Management

3.573

1,7%

Vontobel Asset Management

2.339

1,1%

Vanguard

1.078 0,5%

Erlendir skuldabréfasjóðir BlackRock Asset Management

5.646

PIMCO

1.748 0,8%

2,6%

Erlendir skammtímasjóðir BlackRock Asset Management

5.596

2,6%

Erlendir fasteignasjóðir Genesta Nord.Capital Fund Management

803

0,4%

Standard Life Investments

656

0,3%

Erlendir framtakssjóðir Warburg Pincus

2.504

1,2%

Partners Group

2.173

1,0%

Schroder Adveq

2.238

1,0%

Bridgepoint

1.006 0,5%

CCMP Capital Advisors

919

0,4%

SL Captial Partners

607

0,3%

Erlendir marksjóðir Vontobel Asset Management

1.320

Á R S S K Ý R S LA

2018

0,6%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

hlutabréfa hækkaði einungis um 0,9% í krónum. Ávöxtun skráðra erlendra hlutabréfa í eignasafni Stapa var 1,4% í krónum sem skilaði um 500 m.kr. í ávöxtun á árinu. Í erlendri mynt var ávöxtun heimsvísitölu slök en hún lækkaði um 9,4%. Jákvæð ávöxtun erlendra hlutabréfa í krónum kom því til að mestu leyti vegna gengisveikingar krónunnar á árinu. Ávöxtun af framtaksfjárfestingum (sem eru óskráð erlend hlutabréf) var afburðagóð á árinu eða um 24% í krónum sem skilaði 2,5 mö. kr. í ávöxtun. Framtaksfjárfestingar sjóðsins eru margar hverjar komnar í útgreiðsluferli og skiluðu þær tæplega 800 m.kr. meira til sjóðsins en lagt var til núverandi skuldbindinga á árinu. Til að viðhalda eignasafninu skuldbatt sjóðurinn sig til fjárfestingar í fimm nýjum framtakssjóðum á árinu 2018.

ERLEND HLUTABRÉF

Ávöxtun erlendra hlutabréfa í heild, skráð hlutabréf og framtaksfjárfestingar, var ásættanleg í íslenskum krónum eða 6,9% sem skilaði 3,0 mö. kr. í ávöxtun eins og tafla 6 sýnir.

Töluvert var selt af erlendum skráðum hlutabréfum á árinu eins og tafla 6 ber með sér, en sala umfram kaup nam 2,4 mö. kr. Ekki voru gerðar stórar breytingar á eignasamsetningu, sem fyrr er stór hluti eigna í skráðum erlendum hlutabréfum í vísitölusjóðum og tæplega fjórðungur í virkum hlutabréfasjóðum.

ERLEND SKULDABRÉF Eins og tafla 7 ber með sér skilaði erlent skuldabréfasafn Stapa þokkalegri ávöxtun (5,1%) á árinu 2018. Safnið hefur aukið vægi í eignasafni Stapa miðað við fyrri ár þar sem talsverð aukning var í skuldabréfasjóðaeign (öðrum en skammtímasjóðum) ásamt nokkurri aukningu í skammtímasjóðum.

Eftir góða byrjun á árinu fóru erlend hlutabréf að lækka í febrúar og við tóku talsverðar sveiflur á mörkuðum fram eftir ári. Undir lok ársins komu fram verulegar lækkanir á erlendum hlutabréfamörkuðum, en heimsvísitala

TAFLA 6. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2018 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Skráð hlutabréf

31.688

508

-2.413

29.783

Framtaksfjárfestingar

10.941

2.499

-774 12.665

24,1%

Samtals

42.629

3.007

-3.187 42.448

6,9%

Eignaflokkur

Nafnávöxtun 1,4%

TAFLA 7. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2018 ( M.KR.)

Eignaflokkur

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

-69

Önnur skuldabréf

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

7.396

7.394

-3,5%

5.596 11,8%

Skammtímabréf

4.270 258

1.068

Samtals

4.337 189

8.464 12.990 5,1%

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

SÉRHÆFÐAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR Sérhæfðar erlendar eignir sjóðsins samanstanda mestmegnis af marksjóðum (e. multi-asset funds) og fasteignasjóðum. Markmiðið með fjárfestingum í marksjóðum er fyrst og fremst að draga úr sveiflum í erlendu eignasafni sjóðsins án þess að það bitni á ávöxtun til lengri tíma. Dregið var úr marksjóðaeign á árinu þar sem safnið er í endurskoðun. Auk þess má búast við að eign í fasteignasjóðum og innviðasjóðum verði aukin á næstu misserum. Til hrávörusjóða taldist einn sjóður í eignasafni Stapa sem skilaði lakri ávöxtun á árinu og var seldur eins og sjá má í töflu 8. TAFLA 8. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN SÉRHÆFÐRA ERLENDRA FJÁRFESTINGA ÁRIÐ 2018 ( M.KR.)

Eignaflokkur

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

Marksjóðir

2.484 113 -1.277 1.320 6,1%

Fasteignasjóðir

1.620 285

Hrávörusjóður Samtals

279 4.383

-6

226 2.131 16,3% -273

392 -1.324 3.451 10,2%

TRYGGINGAFRÆÐILEGT UPPGJÖR

MYND 14. ÞRÓUN TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU

Tryggingafræðilegt mat á stöðu sjóðsins var framkvæmt miðað við stöðu hans í árslok 2018. Útreikningar miða við lífslíkur áranna 2010–2014 og forsendur um lífsog örorkulíkur eru eftir nýjum reiknigrundvelli Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018. Samkvæmt matinu hefur tryggingafræðileg staða í heild versnað á milli ára úr -0,9% í -1,8%. Áfallin staða var neikvæð um 0,2% og framtíðarstaða um 3,6%. Í heild var tryggingafræðilega afkoman neikvæð um 3.784 m.kr.

Á R S S K Ý R S LA

0 -2,1%

2018

0,4% -0,9% -1,5%

-1,8%

-3,8%

2014

2015

2016

2017

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

SJÓÐFÉLAGALÁN Í janúar hóf Stapi að veita hefðbundin sjóðfélagalán fyrir eigin reikning á samkeppnishæfum vöxtum til sjóðfélaga. Fram að því höfðu lánin verið veitt í samstarfi við lánastofnanir á óhagstæðari kjörum. Sjóðurinn býður sjóðfélögum verðtryggð lán með allt að 75% lánshlutfalli af kaupverði eða fasteignamati. Fastir verðtryggðir vextir sjóðfélagalána voru í árslok 3,60% en breytilegir vextir 2,61%. Breytilegir vextir eru endurskoðaðir ársfjórðungslega og fylgja þróun á markaðskröfu skuldabréfa Íbúðalánasjóðs.

TAFLA 9. SJÓÐFÉLAGALÁN STAPA ÁRIÐ 2018

Fjárhæð Breytilegir vextir Fastir vextir Samtals

UMSÓKNIR OG LÁNVEITINGAR Breytt fyrirkomulag sjóðfélagalána fékk mjög jákvæðar viðtökur. Þannig bárust sjóðnum 146 umsóknir á árinu 2018. Ný sjóðfélagalán reyndust 114 á árinu fyrir samtals 2.312 m.kr. sem þýðir að meðallán var um 20 m.kr. Líkt og sjá má á töflu 9 var ríflega fjórðungur nýrra sjóðfélagalána með föstum verðtryggðum vöxtum en á mynd 15 er fjölda nýrra sjóðfélagalána skipt upp eftir mánuðum. Mikill meirihluti veðandlaga nýrra sjóðfélagalána Stapa eru staðsett á starfssvæði sjóðsins á Norður- og Austurlandi eða sem nemur 71% eins og fram kemur á mynd 16.

Fjöldi

Meðallán (m.kr)

1.714

598

2.312 114

MYND 16. LANDSVÆÐASKIPTING VEÐANDLAGA NÝRRA SJÓÐFÉLAGALÁNA

3% 1%

26% 63%

Í árslok 2018 námu sjóðfélagalán Stapa 2,4 mö. kr. eða sem nemur 1,1% af heildareignum sjóðsins samanborið við 0,2 ma. kr. eða um 0,1% af heildareignum í árslok 2017. Samtals námu greiðslur vaxta, afborgana og fyrirframgreiðslna vegna sjóðfélagalána 136 m.kr. á árinu Heildarvirði lána í vanskilum nam 4,1 m.kr. eða sem nemur 0,2% af sjóðfélagalánum.

Norðurland

Suðurland

Höfuðborgarsvæðið Austurland

Suðurnes

MYND 15. FJÖLDI SJÓÐFÉLAGALÁNA Á MÁNUÐI ÁRIÐ 2018

Fjöldi lána 20

19 16

15 3 13

4 7

4 15

3 11

10 7

6 8

7 1 6

6 7

1 3

4 3

feb

mar

2 3

3 1 apr

maí

jún

júl

Breytilegir vextir

ágú

sep

okt

nóv

des

Fastir vextir

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

SÉREIGN IÐGJÖLD Greiðslur iðgjalda til séreignardeildar jukust frá fyrra ári. Þannig námu greidd iðgjöld samtals 278 m.kr. samanborið við 251 m.kr. á árinu 2017. Réttindaflutningar og endurgreiðslur á árinu voru 126 m.kr. Að hluta til má rekja réttindaflutninga og endurgreiðslur til greiðslna inn á íbúðalán eins og kemur fram á mynd 17.

MYND 19. GREIÐSLUR SÉREIGNARDEILDAR

m.kr

Lífeyrir

Sérstök útgreiðsla

250 200

Að teknu tilliti til þessa voru nettó iðgjöld 152 m.kr. samanborið við 229 m.kr. á árinu 2017 og lækkuðu um 33,7% milli ára. Þróun iðgjalda séreignardeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 18.

150 100 50

MYND 17. RÉT TINDAFLUTNINGAR OG ENDURGREIÐSLUR SÉREIGNARDEILDAR

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 2014

2015

Flutt til sjóðs

2016

2017

2018

Flutt frá sjóði

Greitt inn á íbúðalán

MYND 18. IÐGJÖLD SÉREIGNARDEILDAR

m.kr. 250 200 150 100 50 0 2014

0 2014

m.kr

2015

2016

2017

Á R S S K Ý R S LA

2018

2015

2016

2017

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

LÍFEYRISMÁL Greiðslur úr séreignardeild vegna lífeyris námu 212 m.kr. samanborið við 120 m.kr. árið áður. Heimild til sérstakrar útreiðslu séreignarsparnaðar var í gildi til ársloka 2014 en greiðslur vegna hennar teygjast yfir á árin 2015 og 2016. Á mynd 19 má sjá þróun á lífeyrisgreiðslum og sérstakri útgreiðslu á síðustu fimm árum.

M Y N D 20. FJÁRFESTINGARTEKJUR SÉREIGNARDEILDAR

m.kr

500 450 400

FJÁRFESTINGARTEKJUR OG ÁVÖXTUN Hreinar fjárfestingartekjur séreignardeildar námu 169 m.kr. og lækkuðu um 56% frá fyrra ári. Hrein eign séreignardeildar nam alls 5.498 m.kr. í lok síðasta árs samanborið við 5.416 m.kr. í lok árs 2017. Þróun hreinna fjárfestingartekna undanfarin ár má sjá á mynd 20. Ávöxtun Varfærna safnsins var undir viðmiði og ávöxtun Áræðna safnsins var eilítið yfir viðmiði (sjá mynd 21). Hlutabréf skiluðu lakri ávöxtun á árinu, innlend jafnt sem erlend. Innlend hlutabréfavísitala lækkaði um 3,3% á árinu á meðan erlend hlutabréfavísitala hækkaði aðeins um 0,9%. Mismun í ávöxtun Varfærna safnsins má rekja til yfirvigtar í innlendum hlutabréfum á árinu, en í því safni var einnig undirvigt á Marel hf. Innlána safnið skilaði ávöxtun í samræmi við viðmið. Öll ávöxtun í Innlána safninu er tilkomin vegna ávöxtunar í innlánum og skammtímabréfum. Í 16 ár af 20 ára sögu Varfærna safnsins og Áræðna safnsins hefur árangur þeirra verið umfram viðmiðunarvísitölu. Öllum séreignarsöfnunum eru sett markmið um ávöxtun og áhættu og skilgreindar eru viðmiðunarvísitölur fyrir hvert safn samkvæmt töflu 10. Ekki var búin til sérstök fjárfestingarstefna fyrir Húsnæðissafnið þar sem gert er ráð fyrir því að iðgjöld sem beint er í þennan farveg staldri aðeins stutt við á reikningi safnsins.

350 300 250 200 150 100 50 0 2014

2015

2016

2017

2018

M Y N D 21. SAMANBURÐUR ÁVÖXTUNAR SAFNA OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU 2018

Nafnávöxtun safns

Breyting viðmiðunarvísitölu

5% 4%

4,1% 3,5% 3,0% 2,9%

3,4% 3,4%

3,4%

Innlána safnið

Húsnæðissafnið

2% 1% 0%

Varfærna safnið

Áræðna safnið

TAFLA 10. MARKMIÐ UM ÁVÖXTUN OG ÁHÆT TU SÉREIGNARSAFNA ÁSAMT SAMSETNINGU VIÐMIÐS 2018

Varfærna safnið

Áræðna safnið

Innlána safnið

Húsnæðissafnið

Markmið um ávöxtun

5-9%

8-13%

3-5%

Markmið um áhættu

4-8%

7-14%

1-3%

Viðmiðunarvísitala Innlend skuldabréf

60%

45%

Skammtímabréf og innlán

10%

Innlend hlutabréf

15%

25%

Erlend hlutabréf

15%

25%

Á R S S K Ý R S LA

100%

2018

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

EIGNIR

Innlána safnið er alfarið ávaxtað í innlánum. Það er áhættuminnsta safnið þar sem sveiflur í ávöxtun eru í lágmarki. Ávöxtun safnsins mun að mestu taka mið af breytingum á verðbólgu og vaxtakjörum innlánastofnana. MYND 22. EIGNASAMSETNING INNLÁNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2018

Áræðna safnið er áhættusamara safn með meiri heimildum til fjárfestinga í hlutabréfum og erlendum verðbréfum. Markmið safnsins er að hámarka ávöxtun til lengri tíma litið. Safnið er fjárfest í markaðsverðbréfum og má búast við nokkrum sveiflum í ávöxtun þess. MYND 24. EIGNASAMSETNING ÁRÆÐNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2018 6%

23% 47%

100%

24%

Óverðtryggð innlán

Ríkisskuldabréf

Erlend hlutabréf

Innlend hlutabréf

Skammtímabréf og innlán

Varfærna safnið hefur að markmiði að ná öruggri ávöxtun til lengri tíma litið, með hóflegri áhættu. Safnið er að stórum hluta fjárfest í skuldabréfum, einkum íslenskum ríkisskuldabréfum. Fjárfest er í markaðsverðbréfum þannig að ávöxtun safnsins sveiflast í takt við sveiflur á markaði.

Húsnæðissafnið er fyrir þá sjóðfélaga sem vilja ráðstafa sparnaði sínum inn á húsnæðislán. Safnið hefur ekki eiginlega fjárfestingarstefnu en eignir þess eru ávaxtaðar á óverðtryggðum bankareikningi.

MYND 23. EIGNASAMSETNING VARFÆRNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2018 7%

MYND 25. EIGNASAMSETNING HÚSNÆÐISSAFNSINS Í ÁRSLOK 2018

15%

17%

60%

Ríkisskuldabréf

Erlend hlutabréf

Innlend hlutabréf

Skammtímabréf og innlán

Á R S S K Ý R S LA

Óverðtryggð innlán

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Í séreignarsöfnunum er lögð áhersla á að fjárfesta í vel seljanlegum eignum enda kveður fjárfestingarstefna þeirra á um að söfnin skulu alltaf hafa nægjanlegt laust fé eða vel seljanlegar eignir til að anna mögulegu útflæði næstu tveggja mánaða. Auk þess skal hlutfall auðseljanlegra eigna aldrei vera minna en 25% af heildareignum safna. Söfnin eru gerð upp á markaðsvirði og hafa daglegt gengi. Fjárfestingarheimild safnanna í árslok 2018 má sjá í töflu 11.

TAFLA 11. FJÁRFESTINGARHEIMILDIR SÉREIGNASAFNA Í ÁRSLOK 2018

Varfærna safnið

Áræðna safnið

Vikmörk

Innlend skuldabréf

0-100%

- Innlend ríkisskuldabréf

0-100%

0-80%

0-20%

- Önnur markaðsskuldabréf Skammtímabréf og innlán

0-100%

Innlána safnið

0-100%

>65 0-80%

Húsnæðissafnið

Vikmörk

>80 100%

- Skammtímasjóðir

0-25%

- Verðtryggð innlán

0-100%

0-80% 0-100%

- Óverðtryggð innlán

0-100%

0-80% 0-100%

100%

0-40%

Innlend hlutabréf

0-25%

Erlend verðbréf

0-30%

<35 0-50%

- Erlend hlutabréf

0-25%

0-40%

- Erlend skuldabréf

0-20%

100%

0-30%

- Erlend skammtímabréf

0-20%

- Erlendir marksjóðir

0-20%

<60

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

TILGREIND SÉREIGN Tilgreind séreign er deild innan Stapa sem stofnuð var um mitt ár 2017. Deildin var sett á fót í kjölfar kjarasamnings ASÍ og SA (2016) þar sem meðal annars var samið um 3,5% þrepaskipta hækkun á mótframlagi launagreiðenda í lífeyrissjóð. Vilji sjóðfélagi ráðstafa iðgjaldi umfram 12% í tilgreinda séreignardeild, þarf hann að fylla út tilkynningu og skila inn til sjóðsins. Á tilkynningunni er að finna ítarlegar upplýsingar um tilgreinda séreign og hvaða þætti þarf að skoða áður en tekin er ákvörðun um hvernig iðgjaldinu er ráðstafað. Ef sjóðfélagi skilar ekki tilkynningu til sjóðsins rennur iðgjaldið í tryggingadeild.

MYND 26. SAMANBURÐUR ÁVÖXTUNAR SAFNS OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU 2018

3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0% Nafnávöxtun safns

Breyting viðmiðunarvísitölu

FJÁRFESTINGARTEKJUR OG ÁVÖXTUN

Vegna smæðar tilgreindrar séreignardeildar í heild er einungis í boði sem stendur að ráðstafa iðgjöldum í Tilgreinda varfærna safnið. Ávöxtun safnsins var nokkuð undir viðmiði (sjá mynd 26). Hlutabréf skiluðu lakri ávöxtun á árinu, innlend jafnt sem erlend, sérstaklega á síðari hluta ársins. Innlend hlutabréfavísitala lækkaði um 3,3% á árinu á meðan erlend hlutabréfavísitala hækkaði aðeins um 0,9% yfir árið. Talsverð lækkun kom til í hlutabréfum síðari hluta ársins, sérstaklega í erlendum hlutabréfum í desember mánuði (-10,9%). Þar sem tilgreinda séreignardeildin er í uppbyggingu og innflæði er hlutfallslega hátt í hverjum mánuði kom það niður á ávöxtun fjárfestinga seinni hluta ársins. Því kom til nokkuð tap af fjárfestingu innflæðis, sérstaklega í hlutabréfum, á síðari hluta ársins.

Hreinar fjárfestingartekjur tilgreindrar séreignardeildar voru neikvæðar sem nemur 468 þ.kr. á árinu 2018 en námu 97 þ.kr. á árinu 2017. Hrein eign tilgreindrar séreignardeildar var 86 m.kr. í lok árs 2018 en nettó innflæði á árinu nam um 59 m.kr. Hrein eign var um 16 m.kr. í lok árs 2017.

Öllum tilgreindum séreignarsöfnum eru sett markmið um ávöxtun og áhættu og skilgreindar eru viðmiðunarvísitölur fyrir hvert safn samkvæmt töflu 12. Eins og fram hefur komið er enn um sinn aðeins hægt að ráðstafa iðgjöldum tilgreindrar séreignardeildar í eitt safn.

Á árinu greiddu 468 sjóðfélagar í tilgreinda séreignardeild, þar af sendu 61 sjóðfélagi iðgjöld til annarra sjóða. Greiðslur iðgjalda til tilgreindrar séreignardeildar jukust frá fyrra ári enda var deildin sett á stofn um mitt ár 2017. Þannig námu greidd iðgjöld samtals 79 m.kr. samanborið við 17 m.kr. árið áður. Réttindaflutningar til annarra sjóða námu 9 m.kr. Að teknu tilliti til þessa voru iðgjöld 71 m.kr. samanborið við 16 m.kr. á árinu 2017 og ríflega fjórfölduðust á milli ára. Greiðslur úr tilgreindri séreignardeild vegna lífeyris námu 335 þ.kr. samanborið við 38 þ.kr. árið áður.

TAFLA 12. MARKMIÐ UM ÁVÖXTUN OG ÁHÆT TU TILGREINDRA SÉREIGNARSAFNA ÁSAMT SAMSETNINGU VIÐMIÐS 2018

Tilgreinda varfærna safnið

Tilgreinda áræðna safnið

Tilgreinda innlána safnið

Markmið um ávöxtun

5-9%

8-13%

3-5%

Markmið um áhættu

4-8%

7-14%

1-3%

Viðmiðunarvísitala Ríkisskuldabréf 60%

45%

Skammtímabréf og innlán

10%

Innlend hlutabréf

15%

25%

Erlend hlutabréf

15%

25%

Á R S S K Ý R S LA

2018

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

EIGNIR Tilgreinda varfærna safnið hefur að markmiði að ná öruggri ávöxtun til lengri tíma litið, með hóflegri áhættu. Safnið er að stórum hluta fjárfest í skuldabréfum, einkum íslenskum ríkisskuldabréfum. Fjárfest er í markaðsverðbréfum þannig að ávöxtun safnsins sveiflast í takt við sveiflur á markaði. Í tilgreindum séreignarsöfnum er lögð áhersla á að fjárfesta í vel seljanlegum eignum enda kveður fjárfestingarstefna þeirra á um að söfnin skulu alltaf hafa nægjanlegt laust fé eða vel seljanlegar eignir til að anna mögulegu útflæði næstu tveggja mánaða. Auk þess skal hlutfall auðseljanlegra eigna aldrei vera minna en 25% af heildareignum safna. Söfnin eru gerð upp á markaðsvirði og hafa daglegt gengi.

MYND 27. EIGNASAMSETNING TILGREINDA VARFÆRNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2018

13%

61%

13%

Fjárfestingarheimild safnanna í árslok 2018 má sjá í töflu 13.

Ríkisskuldabréf

Erlend hlutabréf

Innlend hlutabréf

Skammtímabréf og innlán

TAFLA 13. FJÁRFESTINGARHEIMILDIR TILGREINDRA SÉREIGNARSAFNA Í ÁRSLOK 2018

Tilgreinda varfærna safnið Vikmörk

Vikmörk

Innlend skuldabréf

0-100%

- Innlend ríkisskuldabréf

0-100%

0-80%

0-20%

- Önnur markaðsskuldabréf Skammtímabréf og innlán

0-100%

Tilgreinda áræðna safnið 0-100%

Tilgreinda innlána safnið Vikmörk

>65 0-80% >80 100%

- Skammtímasjóðir

0-25%

- Verðtryggð innlán

0-100%

0-80%

0-100%

- Óverðtryggð innlán

0-100%

0-80%

0-100%

Innlend hlutabréf

0-25%

Erlend verðbréf

0-30%

- Erlend hlutabréf

0-25%

- Erlend skuldabréf

0-20%

<35

0-40%

0-30% 0-50% 0-40% <60 0-20%

- Erlend skammtímabréf

0-20%

- Erlendir marksjóðir

0-20%

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

FJÁRFESTINGARSTEFNA

Við úrskurð eftirlauna er miðað við 3,5% raunávöxtun. Því versnar tryggingafræðileg staða þegar raunávöxtun sjóðsins er lægri en 3,5%. Áhrifin eru þó mun minni en í eldra réttindakerfi sjóðsins þar sem öll áunnin réttindi voru tengd 3,5% raunávöxtunarmarkmiði. Sjóðurinn mun þó áfram hafa 3,5% raunávöxtun sem markmið til lengri tíma litið, þó ávallt með þeim formerkjum að áhættutaka sé innan ásættanlegra marka, þannig að agi, varkárni og ráðdeildarsemi móti öll vinnubrögð. Með ásættanlegri áhættutöku er átt við að líkurnar á neikvæðri ávöxtun, sem jafngildir beinni skerðingu réttinda, séu innan þeirra marka sem stjórn hefur ákveðið. Markmið um áhættu og ávöxtun móta þannig þá eignasamsetningu sem heppilegust er talin til að ná settum markmiðum miðað við takmarkanir sem laga- og fjárfestingarumhverfi setja sjóðnum á hverjum tíma. Sjóðurinn er fjárfestir á fjármálamarkaði þar sem verðbréf sveiflast í verði. Þessar sveiflur hafa mikil áhrif á ávöxtun hans. Fjárfestingar- og áhættustefna miðar að því að ná því sem kallað er ósamhverf ávöxtun. Í því felst að reynt er að takmarka sveiflur í ávöxtun þannig að sjóðurinn fái sem mest af hækkunum sem verða á markaði, en taki á sig sem minnst af lækkunum. Þar sem fylgni er á milli ávöxtunar og áhættu hefur takmörkun á tapsáhættu það í för með sér að erfiðara er að ná hækkunum þegar þær verða.

Á R S S K Ý R S LA

2018

Fjárfestingarstefna hefur það að markmiði að ávöxtun sjóðsins, til lengri tíma litið, sé að jafnaði nægjanleg til að standa undir ávöxtunarmarkmiðum, miðað við þá áhættu sem skilgreind er sem ásættanleg fyrir sjóðinn. Fjárfestingarstefnan er gerð árlega, en í meginþáttum stefnunnar er horft til lengri tíma, þar sem sjóðurinn er langtímafjárfestir með langtímaskuldbindingar. M Y N D 28. MÓTUN FJÁRFESTINGARSTEFNU, FRAMKVÆMD OG EFTIRFYLGNI Eigið áhættumat

Tryggingafræðileg staða

Samsetning skuldbindinga

Áhættuþol Mótun

Tryggingafræðileg staða sjóðsins hefur farið batnandi undanfarin ár og var nálægt jafnvægi í lok árs 2015. Á árinu 2016 voru gerðar grundvallarbreytingar á réttindakerfi sjóðsins sem felast í því að réttindi í sjóðnum myndast nú að stærstum hluta í takt við ávöxtun hans á hverjum tíma en taka ekki lengur mið af fastri reiknaðri 3,5% raunávöxtun. Með þessu fyrirkomulagi kemst á betra jafnvægi milli eigna og skuldbindinga, sem þýðir að tryggingafræðileg staða á að vera í jafnvægi á hverjum tíma.

Tryggingafræðileg staða, samsetning skuldbindinga sjóðsins og niðurstaða eigin áhættumats mótar áhættuþol og -vilja sjóðsins. Ávöxtunarmarkmið tekur mið af spá um ávöxtun, áhættu og fylgni eignaflokka og þeim áhættuvilja sem stjórn ákvarðar við hæfi hverju sinni. Framangreindir þættir móta fjárfestingarstefnu sjóðsins. Uppbygging á eignasafni sjóðsins tekur mið af þessum áhættumarkmiðum auk ákvæða laga.

Áhættumarkmið Fjárfestingarmarkmið Fjárfestingarstefna

Framkvæmd

Fjárfestingarstefna Stapa er mótuð árlega og yfirfarin með reglubundnum hætti á fundum stjórnar sjóðsins. Stefnan tekur bæði til markmiða og skilgreininga um ávöxtun og áhættu fyrir sjóðinn í heild, þá eignaflokka sem hann fjárfestir í og einstök eignasöfn í þeim eignaflokkum. Einstök eignasöfn geta bæði verið í stýringu hjá sjóðnum sjálfum eða verið úthýst til annarra eignastýrenda.

Fjárfestingar Eftirfylgni og áhættustýring

Hjá sjóðnum starfar fjárfestingarráð. Fjárfestingarráðið heyrir undir framkvæmdastjóra, sem ber ábyrgð á daglegum störfum þess og gilda sérstakar reglur um starfsemi ráðsins. Eignum sjóðsins er skipt í eignasöfn og er skipaður sjóðstjóri (eftirlitsmaður í tilviki útvistaðra safna) yfir hverju safni. Sjóðstjórar hafa skilgreinda heimild til viðskipta en þurfa eftir atvikum að leita samþykkis fjárfestingarráðs, framkvæmdastjóra og/eða stjórnar áður en viðskiptaákvörðun er tekin. Fjárfestingarráð skal fylgja fjárfestingar- og áhættustefnu sjóðsins í vinnu sinni. Ráðið skal fylgjast með fjármálamörkuðum, fjárfestingarmöguleikum og áhættu í fjármálaumhverfi, framkvæma kostgæfniathuganir á fjárfestingarkostum og taka ákvarðanir um fjárfestingar. Ráðið sinnir einnig

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

eftirfylgni með fjárfestingum í eignasafni sjóðsins á hverjum tíma og skal fylgjast með árangri fjárfestingarstarfseminnar og gefa framkvæmdastjóra og stjórn reglubundnar skýrslur um það efni. Til að takmarka áhættu, og draga úr líkum á að vöxtur eigna verði ekki nægjanlegur til að viðhalda kaupmætti réttinda, er eignum sjóðsins skipt upp í tvo megin flokka, tryggingaeignir og ávöxtunareignir. Tryggingaeignum er ætlað að lágmarki að viðhalda kaupmætti réttinda (skuldbindinga) og helst nokkuð betur við flestar markaðsaðstæður, þegar litið er til eins til þriggja ára. Tryggingaeignir eru settar saman úr skuldabréfum og skammtímaeignum. Ávöxtunareignum er ætlað að auka ávöxtun sjóðsins með því að nota hluta af eignum sjóðsins til að fjárfesta í áhættusamari eignum þar sem vænt ávöxtun er hærri þegar litið er til lengri tíma. Með því móti vill sjóðurinn freista þess að ná ávöxtunarmarkmiðum sínum og tryggja þar með aukningu á kaupmætti réttinda, sem hann hefur sett sér. Sjóðurinn hefur beitt þeirri reglu að draga úr áhættu (takmarka möguleika á neikvæðri ávöxtun) með því að auka hlutfall tryggingaeigna þegar tryggingafræðileg staða sjóðsins er neikvæð eða horfur eru taldar óhagstæðar. Á sama hátt er hlutfall ávöxtunareigna aukið þegar tryggingafræðileg staða er góð og líkur á skerðingum óverulegar. Á mynd 29 má sjá hvernig eignasamsetning hefur þróast í samræmi við þessa reglu undanfarin ár.

Eftir nýlegar breytingar á réttindakerfi sjóðsins er jafnvægi milli eigna og skuldbindinga að mestu innbyggt í samþykktir sjóðsins. Tryggingafræðileg staða sjóðsins er því alltaf líkleg til þess að sveiflast nærri 0% á hverjum tíma og ekki þörf á miklum breytingum á skilgreindum áhættuvilja og -þoli milli ára. Áhættuvilji sjóðsins er því skilgreindur út frá ávöxtunarmarkmiði hans sem er 3,5% raunávöxtun. Ef aðstæður á verðbréfamörkuðum eru á þann veg að auka þarf merkjanlega áhættutöku eignasafnsins til að markmiðsávöxtun náist er stjórn sjóðsins reiðubúin að lækka ávöxtunarmarkmið hans. Stapi vill því við gerð fjárfestingarstefnu hverju sinni: • Lágmarka líkurnar á því að réttindi sjóðfélaga rýrni, þ.e. lágmarka líkurnar á neikvæðri ávöxtun eignasafnsins. • Lágmarka líkurnar á því að kaupmáttur réttinda sjóðfélaga rýrni, þ.e. lágmarka líkurnar á neikvæðri raunávöxtun. • Hámarka líkurnar á því að ávöxtunarmarkmið sjóðsins náist. Áhættuþol sjóðsins er því skilgreint á þann veg að það eignasafn sem fjárfestingarstefnan stefnir að gefi miðað við grunnspá um ávöxtun og áhættu innan við 15% líkur á að réttindi skerðist (neikvæð nafnávöxtun) og innan við 30% líkur á því að kaupmáttur réttinda skerðist (neikvæð raunávöxtun).

M Y N D 29. HLUTFALL TRYGGINGA- OG ÁVÖXTUNAREIGNA

Tryggingaeignir

Ávöxtunareignir

Tryggingafræðileg staða 100%

21%

79%

22%

24%

78%

76%

31%

38%

41%

39%

40%

36%

80% 60%

69% 62%

59%

61%

60%

64%

40% 20%

Miðað við tryggingafræðilega stöðu sjóðsins, stöðu skuldbindinga, niðurstöðu eigin áhættumats og stöðu fjármálamarkaða telur stjórn sjóðsins núverandi áhættustig sjóðsins viðunandi. Hugtakið framfall verðbréfa hefur verið notað til að lýsa sambandinu milli ávöxtunar, áhættu og samfylgni. Framfall sýnir ákveðinn feril sem er reiknað samband bestu mögulegu ávöxtunar miðað við tiltekna áhættu, fylgni og fjárfestingaskorður. Ferillinn sýnir því það samval eigna sem gefur hæstu ávöxtun við tiltekna áhættu, sbr. eftirfarandi skýringarmynd: M Y N D 30. FRAMFALL VERÐBRÉFA

0% -20%

-10,8% -11,7%

-3,8% 0,4% -1,5% -0,9% -1,8% -7,5% -4,0% -4,6%

Áhætta

Samfylgni

2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

Ávöxtun

Á R S S K Ý R S LA

Framfall

2018

Fjárfestingaskorður

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Reiknað hefur verið út framfall fyrir fjórar mismunandi samsetningar á eignum sjóðsins að teknu tilliti til takmarkana á eignasafni og áhættumarkmiðum. Ef gert er ráð fyrir þeirri meginforsendu að áhætta verði ekki aukin þá gefa settar takmarkanir óverulega möguleika á að breyta eignasafni sjóðsins til að bæta ávöxtun. Miðað við grunnspá sjóðsins og markmið um samsetningu eigna er vænt nafnávöxtun fyrir árið 2019 um 7,5%, vænt raunávöxtun 3,3% og vænt áhætta (staðalfrávik ávöxtunar) 5,6%. Í fjárfestingarstefnu eru vikmörk fyrir virka stöðutöku í hverjum og einum eignaflokki skilgreind eins og sjá má í töflu 14. Sjóðurinn hefur sett sér stefnu um nýtingu vikmarka, þar sem skilgreint er hvernig brugðist skuli við þegar eignir nálgast leyfileg vikmörk. Vikmörkin eru miðuð við að sjóðurinn geti sem best nýtt sér markaðsaðstæður á hverjum tíma, án þess að farið sé út fyrir ásættanleg mörk í áhættu og að hann geti brugðist við þegar öfgakenndar aðstæður koma upp. Þá verða vikmörkin að taka mið af heimildum laga hvað varðar mögulega eignasamsetningu. Flokkun í tryggingaeignir og ávöxtunareignir og sett vikmörk setja ramma um

eignasamsetningu sjóðsins. Alla þessa þætti þarf að skoða saman þegar áhættustig og leyfileg áhættutaka er skoðuð. Sjóðnum er sett viðmiðunarvísitala. Vísitalan er samsett úr vísitölum einstakra eignaflokka, sem myndaðar eru úr þekktum markaðsvísitölum fyrir hvern og einn eignaflokk. Vægi hverrar undirvísitölu í hinni samsettu vísitölu tekur mið af vægi hvers eignaflokks í heildarsafni sjóðsins í upphafi árs og markmiðsstöðu eignaflokks í lok árs. Viðmiðunarvísitalan er mikilvægt tæki við stýringu á eignum sjóðsins. Með samanburði á breytingum á vísitölunni og eignasafni sjóðsins fæst hlutfallslegt mat á árangri við eignastýringuna samanborið við markaðinn á hverjum tíma, bæði hvað varðar ávöxtun og áhættu. Gerður er mánaðarlegur samanburður þannig að viðmiðunarvísitalan hefur áhrif á hegðun og afstöðu þeirra sem stýra eignum fyrir sjóðinn. Þessi samanburður leiðir einnig í ljós að hve miklu leyti má rekja árangur sjóðsins til ávöxtunar markaðarins (beta), fráviki í eignasamsetningu sjóðs frá viðmiði (alfa) og vali á einstökum fjárfestingarkostum (samvali bréfa). Samsetning núgildandi viðmiðunarvísitölu Stapa er sýnd í töflu 15.

TAFLA 14. MARKMIÐ UM EIGNASAMSETNINGU OG SKILGREIND VIKMÖRK FJÁRFESTINGARSTEFNU 2019

Eignaflokkur Vægi í árslok 2018

Markmið um eignasamsetningu í árslok 2019

Vikmörk

Eðli eignaflokks

Ríkisskuldabréf

33%

30%

25-45% Tryggingaeign

Önnur markaðsskuldabréf

16%

15%

5-20%

Tryggingaeign

Veðskuldabréf og fasteignir

0-15%

Tryggingaeign

Erlend skuldabréf

0-20%

Tryggingaeign

Innlend hlutabréf

15%

10-25%

Ávöxtunareign

Erlend hlutabréf

20%

22%

10-30%

Ávöxtunareign

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

0-10%

Ávöxtunareign

Skammtímabréf og innlán

0-30%

Tryggingaeign

TAFLA 15. SAMSETNING VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU STAPA 2019

Eignaflokkur

Heiti vísitölu

Vægi Skýring

Ríkisskuldabréf

Samsett skuldabréfavísitala 30% Samsett úr: GAMMAi (70%) og GAMMAxi (30%)

Önnur markaðsskuldabréf

GAMMA CBI

Veðskuldabréf og fasteignir

GAMMAi

Innlend hlutabréf

GAMMA EQI

Erlend skuldabréf

Bloomberg: LGLMTRUU

Erlend hlutabréf

MSCI-ACWI

15% Vísitala fyrirtækjaskuldabréfa 9% Vísitala verðtryggðra ríkisskuldabréfa 15% Vísitala íslenskra hlutabréfa 3% Alþjóðleg skuldabréfavísitala Bloomberg 22% Morgan Stanley heimsvísitala hlutabréfa

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar HFRI FoF Diversf. Index

5% Breið marksjóða vísitala

Skammtímabréf og innlán

1% REIBOR1M (75%) og sparisjóðsbókarvextir skv. SÍ (25%)

Vísitala skammtímaeigna

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Stjórn og starfsmenn Stapa eru vörsluaðilar lífeyrissparnaðar sjóðfélaga og ber sem slíkum að standa vörð um hagsmuni þeirra og hafa þá að leiðarljósi í störfum sínum. Í því er meðal annars fólgin sú krafa að sjóðurinn stuðli að því að bestu faglegu viðmið um stjórnarhætti fyrirtækja séu í heiðri höfð hjá þeim fyrirtækjum þar sem sjóðurinn fjárfestir eða felur eignastýringu fyrir hönd sjóðsins. Sjóðurinn trúir því að góðir stjórnarhættir stuðli að góðum og hagfelldum rekstri og þjóni þannig hagsmunum eigenda og annarra hagsmunaaðila til lengri tíma litið.

• Við reynum að hafa jákvæð áhrif á þróun góðra stjórnarhátta.

Stjórn Stapa staðfesti í nóvember 2015 Leiðbeiningar um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar. Þeim er fyrst og fremst beint að fjárfestingum í fjármálagerningum skráðra innlendra hlutafélaga, en eiga einnig við um óskráðar fjárfestingar og félög sem stýra eignum fyrir sjóðinn, eftir því sem við getur átt. Grunnstefna í leiðbeiningunum er eftirfarandi:

• Við leitumst við að sýna frumkvæði í öflun upplýsinga um stjórnarhætti og félagslega ábyrgð félaga í eignasafni okkar.

• Með stjórnarháttum er átt við þær aðferðir sem notaðar eru við stjórnun félaga. Þeir taka m.a til þess sambands og samskipta sem er milli stjórnenda félags, stjórnar þess, hluthafa, starfsmanna og annarra hagsmunaaðila. • Við leitumst við að sinna eigendaskyldum okkar með virkum hætti m.t.t. vægis okkar sem eiganda og þegar aðstæður gefa tilefni til og að því marki sem nánar er lýst í stefnu þessari. • Við leitumst við að auka verðmæti fjárfestinga okkar til lengri tíma litið með því að beita okkur, með uppbyggilegum hætti, fyrir því að fyrirtæki viðhafi góða stjórnarhætti.

• Við komum skoðunum okkar á góðum stjórnarháttum á framfæri við þau fyrirtæki sem við fjárfestum í og til annarra sem áhuga hafa. • Við erum ábyrg gagnvart sjóðfélögum okkar og komum á framfæri samskiptum okkar við fyrirtæki um stjórnarhætti innan þeirra heimilda, sem lög og reglur leyfa.

Stapi er fylgjandi því að innlend fyrirtæki fylgi þeim leiðbeiningum sem Viðskiptaráð Íslands, NASDAQ OMX á Íslandi og Samtök atvinnulífsins hafa gefið út um stjórnarhætti fyrirtækja. Sjóðurinn kynnir innlendum aðilum sem sinna eignastýringu fyrir hönd sjóðsins Leiðbeiningar um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar og væntir þess að þeim verði hlítt. Stapi kallar eftir upplýsingum frá eignastýringaraðilum sjóða sem hann hyggst fjárfesta í hvort hann hafi sett sér stefnu í umhverfis- og félagsmálum í fjárfestingum sínum og fylgi t.a.m. viðmiðum Sameinuðu þjóðanna um ábyrgar fjárfestingar (UN PRI). Slíkar stefnur eða viðmið eru ekki skilyrði fyrir fjárfestingu en verður hluti af heildarmati Stapa á viðkomandi sjóði. Nánari upplýsingar um fjárfestingarstefnu Stapa má nálgast á heimasíðu sjóðsins www.stapi.is.

• Við notum atkvæðisrétt okkar á hluthafafundum og öðrum sameiginlegum fundum fjárfesta með hagsmuni sjóðfélaga okkar að leiðarljósi. Sama leiðarljós er haft í öllum samskiptum okkar við fyrirtæki.

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

ÁHÆTTUSTÝRING Markmið áhættustýringar hjá Stapa lífeyrissjóði er að auka líkur á að starfsemi sjóðsins, þ.e. innheimta iðgjalda, ávöxtun fjármuna og greiðsla lífeyris, auk upplýsingaveitu sé í góðu horfi og stuðli að bættum hag sjóðfélaga. Áhættustýringin er margþætt, töluleg markmið um áhættu við ávöxtun fjármuna eru sett fram í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins, fjölmargar skýrslur sem lúta að vöktun ýmissa áhættuþátta eru unnar með reglubundnum hætti og fylgst er með hlítingu við lög, tilmælum og reglum.

ÁHÆT TUSTEFNA Áhættustefnu sjóðsins er ætlað að gefa yfirlit yfir helstu áhættuþætti í rekstri sjóðsins. Áhætta er skilgreind sem hættan á atburði sem eykur marktækt líkurnar á því að sjóðurinn nái ekki markmiðum sínum til skemmri eða lengri tíma. Fjallað er um skipulag og framkvæmd áhættustýringar ásamt einstökum áhættuþáttum. Sett er fram áhættuskrá þar sem mikilvægi áhættuþátta er metið ásamt því að tilgreint er hvernig fylgst er með tilteknum áhættuþáttum í skýrslum og könnunum. Áhættu sjóðsins er skipt í eftirfarandi þætti: Lífeyristryggingaáhætta er hættan á því að skuldbindingar sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi sjóðfélaga.

HELSTU ÁHÆT TUÞÆT TIR Í REKSTRI Hluti af áhættustefnu sjóðsins er mat á helstu áhættuþáttum í rekstri hans. Hér fyrir neðan er gerð stuttleg grein fyrir þeim þáttum sem helst þarf að fylgjast með í rekstri sjóðsins á næstunni. Skerðingaráhætta: Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997 kveða á um að sé tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð um meira en 10% verði sjóðurinn að skerða réttindi. Sama gildir ef munur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Litlar líkur eru á skerðingu vegna þessara lagaákvæða þar sem réttindi sjóðfélaga sem ekki eru komnir á eftirlaun breytast í samræmi við ávöxtun á eignum hans. Hins vegar hefur árangur af ávöxtun bein áhrif á lífeyrisréttindi. Ef spá sjóðsins samkvæmt fjárfestingarstefnu um ávöxtun og áhættu eignaflokka gengur eftir þá eru um 10% líkur á að nafnávöxtun sjóðsins verði neikvæð á árinu 2019, en líkindadreifingin er sýnd á mynd 31. Ef verðbólga verður 4% þá eru um 28% líkur á neikvæðri raunávöxtun á árinu 2019. Líkur á að 3,5% raunávöxtun náist eru metnar 49%. M Y N D 31. LÍKINDADREIFING ÁVÖXTUNAR Á ÁRINU 2019 SKV. SPÁ SJÓÐSINS UM ÁÆTLAÐA ÁVÖXTUN OG ÁHÆTTU EIGNAFLOKKA

Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum standi ekki í skilum eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega.

Rekstraráhætta lýtur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins, þ.e. hætta á tjóni sem rekja má til starfsmanna, upplýsingakerfa, ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla eða til ytri atburða. Í samræmi við stefnuna eru skýrslur útbúnar og lagðar fyrir stjórn svo hún geti fylgst með hinum ýmsu áhættuþáttum. Eins gerir áhættustjóri kannanir á fjölmörgum þáttum í starfsemi og leggur fyrir stjórnendur og endurskoðunarnefnd sjóðsins.

Á R S S K Ý R S LA

2018

-16% -14% -12% -10% -8% -6% -4% -2% 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18% 20% 22% 24% 26%

Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal breytinga á vöxtum, gengi gjaldmiðla eða virði verðbréfa.

Nafnávöxtun Líkur á >3,5% raunávöxtun 49%

Líkur á neikvæðri raunávöxtun 28%

Líkur á <3,5% raunávöxtun 51%

Líkur á neikvæðri nafnávöxtun 10%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Lýðfræðileg áhætta íslenskra lífeyrissjóða er mikil. Við mat á tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins og þeirri réttindaávinnslu sem samþykktir kveða á um er ekki tekið tillit til þeirrar leitni sem hefur verið í lengingu lífaldurs Íslendinga undanfarna áratugi. Nú eru notaðar lífslíkur áranna 2010-2014 en þær taka þó ekki tillit til spár um áframhaldandi lækkun á dánartíðni hjá flestum aldurshópum líkt og félag tryggingastærðfræðinga hefur áður kynnt til samræmis við fordæmi margra nágrannalanda, sem grundvalla tryggingafræðilegar athuganir á áframhaldandi lengingu lífaldurs. Við auknum skuldbindingum vegna hækkandi lífslíkna má bregðast með því að hækka eftirlaunaaldur, hækka iðgjöld í lífeyrissjóð eða lækka mánaðarlegan lífeyri. Samþjöppunaráhætta er skilgreind sem heildaráhætta eignasafns af tilteknum mótaðila og aðilum tengdum honum. Samþjöppunaráhætta felur þannig í sér samanlagða áhættu eigna og samninga sem annað hvort eru útgefnir af tilteknum mótaðila eða fela í sér útlánaígildi á hann, þ.m.t. hlutabréf, skuldabréf, afleiður og aðra fjármálagerninga. Hjá sjóðnum eru skuldabréf metin áhættuminni en hlutabréf (50% af áhættu hlutabréfa) og innlán enn áhættuminni (20% af áhættu hlutabréfa). Ef innlend ríkisskuldabréf eru ekki meðtalin þá eru stök hlutabréf á Marel hf. (2,4% af sjóði) metin stærsti áhættuþátturinn varðandi samþjöppunaráhættu hjá sjóðnum í árslok 2018. Í áhættuáætlun fjárfestingarstefnu fyrir árið 2019 voru sett mörk á ásættanlega samþjöppunaráhættu og stefnir sjóðurinn að því að eiga ekki meira en 2,5% af heildareignum í áhættuvegnum kröfum á einn aðila að ríkissjóði undanskildum, þó eru vikmörk upp í 3,0%. Einnig er miðað við að vægi fimm stærstu eigna sjóðsins á hverjum sé samanlagt undir 10% af heildareignum hans. Vikmörk þessu tengdu er þó upp í 12%. Vaxta- og endurfjárfestingaráhætta: Við upptöku nýja réttindakerfisins þar sem verðbreytingar verðbréfa hafa bein áhrif á réttindi sjóðfélaga og reglna FME nr. 335/2015 þar sem skuldabréf eru almennt metin á markaðsverði í stað kaupkröfu áður, þá hafa vaxtabreytingar á markaði skýrari áhrif á réttindi sjóðfélaga. Innlend skuldabréf þar sem vaxtabreytingar hafa bein áhrif á verðmat bréfa nema 48% af eignum sjóðsins í árslok 2018. Ef vextir á markaði myndu hækka um 1% þá myndi verðmat eigna sjóðsins lækka um 3,2%.

Verðbreytingaráhætta er ávallt umtalsverð hjá sjóðnum þar sem stærstur hluti eigna hans er skráður á markað og óskráðar eignir sveiflast líka í verði þó svo oft séu upplýsingar um verðbreytingar einungis aðgengilegar ársfjórðungs- eða árlega. Flökt eignasafnsins var í meðallagi m.v. undanfarin ár 3,3% (mælt sem 12 mánaða staðalfrávik, reiknað til árs). Á mynd 32 má sjá breytingar staðalfráviks undanfarin 10 ár. Staðalfrávikið er vel innan markmiða fyrir áhættutöku fyrir árið 2018 en áfram verður fylgst vel með þróun verðbreytingaráhættu sjóðsins. M Y N D 32. S TA ÐA L F RÁV I K S J Ó Ð S O G V I Ð M I Ð U N A RV Í S I TÖ L U

Staðalfrávik sjóðs

Staðalfrávik vísitölu

30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Gjaldmiðlaáhætta: Ríflega fjórðungur af eignum lífeyrissjóðsins eru í erlendri mynt og hefur það hlutfall hækkað um 2% á ári undanfarin ár. Allar skuldbindingar sjóðsins eru hins vegar í íslenskum krónum. Þegar krónan veikist gagnvart erlendum myntum hefur það jákvæð áhrif á afkomu þess hluta sjóðsins sem er í erlendum eignum. Reiknaður hagnaður Stapa vegna gjaldmiðla var um 5,8 ma. kr. að mestu vegna veikingar krónunnar gagnvart bandaríkjadollar. Hafa ber þó í huga að í mörgum hlutabréfasjóðum Stapa eru undirliggjandi eignir dreifðar yfir fleiri gjaldmiðla og afkoma vegna gjaldmiðlabreytinga því fólgin í virðisbreytingu eigna. Þrátt fyrir áhættu sem fylgir því að fjárfesta í annarri mynt er nauðsynlegt að dreifa áhættu með því að fjárfesta víðar en á Íslandi. Aukin áhættudreifing á að skila sér í betri afkomu sjóðsins miðað við tekna áhættu til lengri tíma litið.

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Verðbólguáhætta er umtalsverð þar sem einungis 40% eigna sjóðsins eru verðtryggðar með vísitölu neysluverðs, því rýra verðhækkanir kaupmátt lífeyrisgreiðslna. Verðtryggingarhlutfall sjóðsins hefur lækkað lítillega undanfarna mánuði (mynd 33), bæði vegna lækkandi hlutfalls verðtryggðra bréfa í ríkisskuldabréfum sjóðsins og eins vegna aukningar erlendra eigna. M Y N D 33. V E R ÐT RYG G I N G A R H L U T F A L L F J Á R F E S T I N G A 60% 55% 50% 45% 40% 35% 30% 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Úrskurðaráhætta er hættan á að lífeyrisúrskurðir séu ekki í samræmi við samþykktir. Hluti úrskurðaráhættu er fólgin í túlkun á samþykktum sjóðsins og þeim vinnureglum sem sjóðurinn kemur sér upp við lífeyrisúrskurði. Sjóðfélagar sem fá úrskurðaðan lífeyri eru nú sem fyrr hvattir til að skoða vel hvaða lífeyri þeir fá úrskurðaðan og leita skýringa hjá sjóðnum ef þeir eru í vafa um einhver atriði.

Á R S S K Ý R S LA

2018

Upplýsingaáhætta er hættan á að upplýsingar sem sjóðurinn lætur frá sér séu rangar, hann hafi ekki heimild til að láta þær í té, þær gefi villandi mynd eða leiði til ákvarðanatöku sjóðfélaga á röngum forsendum. Á sjóðfélagayfirlitum sem sjóðurinn sendir til sjóðfélaga tvisvar á ári (rafrænt eða á pappír) er upplýst hvaða iðgjöldum hefur verið skilað til sjóðsins vegna viðkomandi sjóðfélaga. Mikilvægt er að sjóðfélagi yfirfari þessar upplýsingar og geri sjóðnum viðvart, ef þær eru ekki réttar, að öðrum kosti getur hann misst réttindi. Hafi sjóðfélagi ekki gert athugasemdir við iðgjaldaskilin innan 60 daga frá dagsetningu yfirlits og sjóðnum ekki verið kunnugt um iðgjaldakröfuna, er sjóðurinn einungis ábyrgur fyrir réttindum sem iðgjöldin skapa að því marki sem þau fást greidd. Á árinu 2018 voru send út fyrstu sjóðfélagayfirlitin sem sýna greitt iðgjald sjóðfélaga og mótframlag launagreiðanda sem hlutfall af launum sjóðfélaga. Þessi breyting auðveldar sjóðfélögum að staðfesta að launagreiðandi skili mótframlagi í samræmi við gildandi kjarasamninga. Til frekari fróðleiks um þá þætti sem fram koma á yfirlitum, auk almennra upplýsinga um réttindi, geta sjóðfélagar nýtt sér ítarlegan lista yfir Spurt og svarað á heimasíðu sjóðsins en einnig er sjálfsagt að hafa samband við starfsfólk sjóðsins vegna sértækra spurninga.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

ÁHÆT TUMARKMIÐ Öllum fjárfestingum fylgir áhætta. Skilgreining á áhættuþoli, lýsing á mismunandi áhættuþáttum og þau markmið sem sett eru um áhættutöku móta markmið sjóðsins og stefnu í fjárfestingum. Á þetta bæði við um fjárfestingar í einstökum tegundum eigna og fyrir eignasafn sjóðsins í heild. Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins. Þar eru sett töluleg markmið um áhættu og skilgreint hvernig áhætta er takmörkuð með vikmörkum bæði fyrir áhættusamari eignir í heild (ávöxtunareignir) og í einstökum flokkum eigna. Hlutfall ávöxtunareigna hefur aukist undanfarin ár á kostnað áhættuminni eigna (tryggingaeigna), hlutfall tryggingaeigna var á árunum eftir hrun nálægt 80% en var í lok árs 2018 komið niður í rúmlega 64%.

Eignaflokkar bera með sér mismikla áhættu. Til að mynda eru hlutabréf almennt talin áhættumeiri en skuldabréf því verð þeirra sveiflast meira á mörkuðum, í takt við væntingar um afkomu og framtíðarvöxt fyrirtækja. Með því að blanda saman eignum úr ólíkum eignaflokkum eins og gert er í eignasafni Stapa minnka líkur á að eignasafnið í heild sveiflist eins mikið að markaðsvirði og hver eignaflokkur fyrir sig og þar með minnkar áhætta sjóðsins. Í fjárfestingarstefnu er gerð grein fyrir áhrifum áhættudreifingar. Á mynd 34 má sjá að með því að dreifa áhættu minnkar samanlögð áhætta eignaflokka (vigtuð með hlutdeild hvers og eins í eignasafni Stapa) um helming. Samanlögð vænt áhætta allra eignaflokkanna lækkar þannig úr 9,4% í 5,6% miðað við fjárfestingarmarkmið sjóðsins 2019.

Í fjárfestingarstefnu fyrir árið 2019 setti stjórn það markmið að hrein fjárfesting í erlendum verðbréfum yrði 2% af heildareignum á árinu. Vöxtur erlendra eigna felur í sér aukna gjaldeyrisáhættu. Til að stemma stigu við þeirri áhættuaukningu var ákveðið að auka eignir í veðskuldabréfum og skammtímabréfum/innlánum en mæld áhætta þeirra eignaflokka hefur verið lág undanfarin ár. Vænt staðalfrávik er svipað og vænt staðalfrávik var fyrir árið 2018 eða 5,6% en þar er gert ráð fyrir að undirliggjandi áhætta óskráðra verðbréfa sé sú sama og mæld áhætta skráðra verðbréfa.

M Y N D 34. ÁÆ T LA Ð F RA M LAG M I S M U N A N D I E I G N A F LO K KA O G Á H R I F Á H Æ T T U D R E I F I N G A R

Ríkisskuldabréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf og fasteignir Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán Áhættudreiﬁng

9,4 %

Stapi

5,6 %

Á R S S K Ý R S LA

2018

10%

12%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

ENDURSKOÐUNARNEFND Endurskoðunarnefnd Stapa starfar í samræmi við ákvæði laga um ársreikninga og á grundvelli starfsreglna sem stjórn sjóðsins hefur sett. Endurskoðunarnefndina skipa Halla Bergþóra Halldórsdóttir, formaður, Unnar Már Pétursson og Tryggvi Jóhannsson, stjórn Stapa. Endurskoðunarnefnd fundaði þrisvar sinnum á árinu 2018. Áhættustjóri Stapa situr fundi nefndarinnar auk þess eru starfsmenn sjóðsins og endurskoðendur boðaðir á fundi í samræmi við fyrirliggjandi verkefni. Gerð er grein fyrir störfum nefndarinnar í árlegri skýrslu til stjórnar sjóðsins þar sem farið er yfir helstu niðurstöður nefndarinnar ásamt starfsáætlun fyrir komandi starfsár. Helstu verkefni nefndarinnar á starfsárinu voru: • Eftirlit með vinnuferli við gerð reikningsskila og endurskoðun ársreiknings. Endurskoðunarnefnd hitti bæði ytri endurskoðendur í upphafi endurskoðunarvinnu þar sem gerð var grein fyrir umfangi og áætlun endurskoðunarinnar. Jafnframt hitti nefndin endurskoðendur sjóðsins og fór yfir helstu niðurstöður endurskoðunarvinnunar og drög að ársreikningi sjóðsins. Drög að endurskoðunarskýrslu hefur verið kynnt nefndinni. • Eftirlit með fyrirkomulagi og virkni innra eftirlits sjóðsins, innri endurskoðun og áhættustýringu. Nefndin fór yfir niðurstöður innri endurskoðanda og fundaði með framkvæmdastjóra og lögfræðingi sjóðsins.

Á R S S K Ý R S LA

2018

• Meta skýrslur stjórnenda til stjórnar sjóðsins um fjármál hans. Það er álit endurskoðunarnefndar að þær upplýsingar sem stjórn sjóðsins fær um rekstur, hag og framtíðarhorfur sjóðsins gefi sem gleggsta mynd af stöðu hans á hverjum tíma og framsetning til fyrirmyndar. • Meta hvort lögum og reglum sem um starfsemi sjóðsins gilda hafi verið fylgt. Farið var yfir hvort lögum og reglum sem um starfsemi sjóðsins gilda hafi verið fylgt með innri endurskoðanda en í þeirri vinnu er farið sérstaklega yfir slíka þætti og var nefndinni gerð góð grein fyrir niðurstöðum. • Meta kostnað við innri og ytri endurskoðun. Nefndin hefur ekki lagt sjálfstætt mat á kostnað við innri og ytri endurskoðun. Innri endurskoðandi leggur fram tímaáætlun í upphaf vinnu sinnar. Stjórnendur sjóðsins fylgja því svo eftir hvort vinna hafi farið fram úr áætlun. Þegar svo ber undir er nefndin upplýst um umfram kostnað. Ekki er um slíkt að ræða að þessu sinni. • Setja fram tillögu til stjórnar um val á endurskoðanda, fyrir ársfund sjóðsins.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

STJÓRNARHÁTTAYFIRLÝSING TILGANGUR Góðir stjórnarhættir eru að mati Stapa lífeyrissjóðs forsenda þess að starfsemi sjóðsins sé árangursrík og að sjóðurinn nái markmiðum sínum. Með góðum stjórnarháttum vill sjóðurinn leggja grunn að vönduðum og faglegum vinnubrögðum og góðum og uppbyggilegum samskiptum við sjóðfélaga og launagreiðendur sem greiða iðgjöld til sjóðsins. Þannig er stuðlað að trausti í samskiptum stjórnenda og starfsmanna sjóðsins við sjóðfélaga, launagreiðendur, viðskiptamenn og aðra þá sem samskipti eiga við sjóðinn. Hluti af góðum stjórnarháttum er að stefna að því að þjónusta sjóðsins sé ávallt til fyrirmyndar, hann ráði yfir öflugri upplýsingatækni og stuðli að gagnsæi í starfsemi sinni með því að veita góðar og áreiðanlegar upplýsingar. Við mótun stjórnarhátta hafa stjórnendur og stjórn sjóðsins haft til hliðsjónar almennt viðurkennd sjónarmið og leiðbeiningar um góða stjórnarhætti fyrirtækja.

HLUTVERK STAPA LÍFEYRISSJÓÐS Samkvæmt lögum er öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði frá 16 ára til 70 ára aldurs. Þessari skyldutryggingu lífeyrisréttinda er ætlað að veita lágmarkstryggingavernd á þeim tímabilum ævinnar, þegar launatekna nýtur ekki við. Auk þessa gera lögin ráð fyrir því að einstaklingar geti safnað viðbótarlífeyrissparnaði til að stuðla að meiri sveigjanleika við starfslok eða rýmri fjárráðum á eftirlaunaárunum. Markmið laganna er að stuðla að tryggari fjárhagslegri framtíð starfandi fólks með því að byggja upp lífeyrisréttindi á starfsævinni. Stapi lífeyrissjóður er deildaskiptur sjóður, sem bæði veitir skyldutryggingu og býður upp á viðbótarlífeyrissparnað. Tryggingadeild sjóðsins sinnir skyldutryggingu lífeyrisréttinda og séreignardeildir hans bjóða upp á mismunandi sparnaðarleiðir í viðbótarlífeyrissparnaði. Hlutverk Stapa er að stuðla að fjárhagslegu öryggi sjóðfélaga sinna, maka þeirra og barna. Þetta gerir sjóðurinn með því tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir sjóðsins, þegar þeir láta af störfum að lokinni starfsævi eða verða fyrir áföllum vegna fráfalls eða skertrar starfsorku. Starfsemi sjóðsins felst í að taka við iðgjöldum frá sjóðfélögum, ávaxta þau og endurgreiða í formi lífeyris.

LÖG OG REGLUR UM STJÓRNARHÆT TI SEM STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR FYLGIR Stapi lífeyrissjóður starfar samkvæmt starfsleyfi frá Fjármálaráðuneytinu. Sjóðurinn starfar eftir gildandi lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Stapi er eftirlitsskyldur aðili í samræmi við lög nr. 87/1998 um eftirlit með fjármálastarfsemi. Ýmis önnur lög taka til þátta í rekstri sjóðsins, auk reglugerða sem settar eru samkvæmt lögum, sem og reglur og leiðbeinandi tilmæli sem Fjármálaeftirlitið hefur sett um starfsemi lífeyrissjóða. Þessu til viðbótar hefur sjóðurinn sjálfur sett sér reglur til að sinna hlutverki sínu sem best, s.s. starfsreglur stjórnar, skilgreiningu á óvenjulegum og mikilsháttar ráðstöfunum, reglur um lykilstarfsmenn, verklagsreglur um verðbréfaviðskipti, siðareglur, reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, reglur um upplýsingagjöf til sjóðfélaga, reglur um fjárfestingarráð og heimildir þess og samskipti við framkvæmdastjóra og stjórn, reglur um endurskoðunarnefnd, reglur um varnir gegn peningaþvætti, auk fleiri reglna sem taka til einstakra þátta í starfsemi sjóðsins. Yfirlit yfir reglur um starfsemi sjóðsins má finna á heimasíðu hans www.stapi.is.

HLUTVERK STJÓRNAR OG SKIPULAG STAPA LÍFEYRISSJÓÐS Samkvæmt lögum ber stjórn Stapa lífeyrissjóðs ábyrgð á að starfsemi sjóðsins sé í samræmi við lög, reglugerðir og samþykktir sjóðsins. Stjórn sjóðsins skal einnig hafa með höndum almennt eftirlit með rekstri, bókhaldi og ráðstöfun eigna sjóðsins. Hún skal móta fjárfestingarstefnu, móta innra eftirlit, skjalfesta eftirlitsferla og móta eftirlitskerfi sem gera sjóðnum kleift að greina, vakta, meta og stýra áhættu í starfsemi sjóðsins. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur sjóðsins og skal hann fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem stjórn sjóðsins hefur gefið. Ráðstafanir sem eru óvenjulegar eða mikilsháttar getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt heimild frá stjórn sjóðsins. Hlutverk stjórnar er að kynna sér, gera sér grein fyrir og móta stefnu um þá áhættu sem fylgir starfsemi sjóðsins, þ.m.t. að setja henni ásættanleg mörk. Hluti þeirrar vinnu felst í að móta sérstaka áhættustefnu, ganga frá áhættuáætlun og móta fjárfestingarstefnu, sem skilað er inn til Fjármálaeftirlits árlega.

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Stjórn sjóðsins er kjörin á ársfundi hans og er hún skipuð 8 einstaklingum og skulu kynjahlutföll vera jöfn. Kjörnir eru fjórir varamenn og gilda sömu reglur um þá. Stjórnin skipar endurskoðunarnefnd, sem í eiga sæti þrír einstaklingar, og regluvörð. Nánari upplýsingar um skipurit Stapa lífeyrissjóðs má finna á heimasíðu sjóðsins www.stapi.is.

INNRA EFTIRLIT OG ÁHÆT TUSTÝRING Stjórn sjóðsins ber ábyrgð á áhættustýringu og innra eftirliti hjá sjóðnum og skal fylgjast með virkni þess. Stjórnin skal móta og samþykkja áhættustefnu og sjá til þess að virk áhættustýring sé til staðar hjá sjóðnum, sem tekur til allrar starfsemi hans. Áhættustýring skal innihalda skilvirka ferla og vinnulag. Hún þarf einnig að tryggja að framkvæmda- og áhættustjóri fylgist með því að þessir ferlar séu fullnægjandi og verklag sé skilvirkt. Stjórnin hefur skipað endurskoðunarnefnd í samræmi við ákvæði 108. gr. laga nr. 3/2006. Endurskoðunarnefnd hefur eftirlit með vinnuferli við gerð reikningsskila, fyrirkomulagi og virkni innra eftirlits, innri endurskoðunar og áhættustýringar, eftirlit með endurskoðun ársreiknings, mat á óhæði endurskoðenda og endurskoðunarfyrirtækis og eftirlit með öðrum störfum endurskoðenda eða endurskoðunarfyrirtækis, fyrir sjóðinn. Endurskoðunarnefnd setur fram tillögur til stjórnar um val á endurskoðanda eða endurskoðunarfyrirtæki. Endurskoðunarnefnd fundar reglulega með innri endurskoðanda, áhættustjóra og eftir atvikum öðrum starfsmönnum sjóðsins og skilar um það skýrslum til stjórnar. Auk stjórnendaeftirlits og eftirlits áhættustjóra hefur stjórnin ráðið innri endurskoðanda sem starfar skv. lögum nr. 129/1997 og reglum nr. 687/2001 um endurskoðunardeildir og eftirlitsaðila lífeyrissjóða. Innri endurskoðandi sjóðsins er KPMG. Innri endurskoðandi framkvæmir eftirlitsaðgerðir reglulega og skilar um það skýrslum til stjórnar. Innri endurskoðandi starfar í nánu sambandi við endurskoðunarnefnd og áhættustjóra. Hjá sjóðnum starfar áhættustjóri, sem heyrir beint undir framkvæmdastjóra sjóðsins og hefur milliliðalausan aðgang að stjórn. Áhættustjóri hefur umsjón með allri áhættustýringu og innra eftirliti hjá sjóðnum, þ.m.t. áhættuflokkun og skipulagi áhættustýringar og skal sjá til þess að stjórn sjóðsins og endurskoðunarnefnd hafi sem

Á R S S K Ý R S LA

2018

bestar upplýsingar um alla áhættustýringu og áhættustig, miðað við stefnu og samþykkt verklag. Áhættustjóri hefur yfirumsjón með mótun áhættustefnu, áhættustýringarstefnu, eigin áhættumati og gerð áhættuáætlunar í samráði við framkvæmdastjóra, skrifstofustjóra og fjárfestingarráð. Áhættustefna, áhættustýringarstefna, eigið áhættumat og áhættuáætlun skulu lagðar fyrir stjórn til samþykktar. Lögfræðingur sjóðsins sinnir starfi regluvarðar í samræmi við verklagsreglur sjóðsins um verðbréfaviðskipti og heyrir sem slíkur beint undir stjórn. Öll viðskipti starfsmanna og stjórnar, sem eru tilkynningarskyld, skulu tilkynnt til regluvarðar og hefur hann heimildir til að kalla eftir upplýsingum um viðskipti sjóðsins og úr skattframtölum starfs- og stjórnarmanna. Regluvörður gefur innri endurskoðanda reglulega skýrslu um störf sín, sem síðan eru tilgreind í skýrslu endurskoðanda til endurskoðunarnefndar og stjórnar.

FJÁRFESTINGARSTEFNA OG ÁHÆT TUSTEFNA Stjórn Stapa hefur mótað fjárfestingarstefnu fyrir sjóðinn. Fjárfestingarstefnan lýsir stefnu við fjárfestingar og ávöxtun fjár sjóðfélaga. Þarf hún að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í reglugerð nr. 916/2009 um fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða. Fjárfestingarstefna tekur til fjölmargra atriða sem hafa þarf í huga við fjárfestingar. Hún lýsir þeim viðhorfum sem sjóðurinn hefur til fjárfestinga, hvernig fjárfestingarstefna er mótuð, hvert skipulag fjárfestingarstarfseminnar er, hver ávöxtunarmarkmið sjóðsins eru, hvert viðhorf sjóðsins er til áhættu og skilgreinir áhættuþol hans og markmið um áhættutöku. Stefnan skilgreinir í hvaða eignaflokkum sjóðurinn fjárfestir, hvernig eignasöfn eru sett saman, hver lausafjárþörf sjóðsins er til að mæta útgreiðslum, hvaða viðhorf eru til ríkjandi markaðsaðstæðna og hvernig eftirfylgni og upplýsingagjöf er háttað. Nánari upplýsingar um fjárfestingarstefnu Stapa lífeyrissjóðs er að finna á heimasíðu sjóðsins www.stapi.is. Stjórn hefur mótað áhættustefnu, áhættustýringarstefnu og sett sjóðnum eftirlits- og hlítingarskrá. Í þessum reglum er að finna lýsingu á skipulagi sjóðsins, eignastýringar og fjárfestingarstarfsemi, eftirlits og hvernig áhættustýringu sjóðsins og innra eftirliti er háttað, þ.m.t. aðgerðum til að tryggja að starfsemi sjóðsins hlíti þeim lögum og reglum sem um hann eru settar. Í

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

áhættustefnu er öllum helstu áhættuþáttum í rekstri sjóðsins lýst, sem og þeim aðferðum sem hann beitir við að bera kennsl á, mæla og stýra þessum áhættuþáttum. Þar er skilgreind dagskrá um hvenær tiltekin aðgerð skuli framkvæmd, hver ber ábyrgð á framkvæmdinni og hver framkvæmir. Stjórn fær regluleg yfirlit og skýrslur um áhættu sjóðsins, niðurstöðu áhættumælinga og framkvæmd áhættustýringar, auk skýrslna um hlítingu við lög, reglur og stefnu, sem gerir henni kleift að hafa eftirlit með og meta árangur af gildandi áhættustefnu og skilvirkni áhættustýringarinnar. Þá framkvæmdi Stapi eigið áhættumat í fyrsta skipti á árinu 2018 í samræmi við ákvæði reglugerðar 590/2017. Nánari upplýsingar um áhættustefnu Stapa lífeyrissjóðs er að finna á heimasíðu sjóðsins www.stapi.is.

Samskipti við sjóðfélaga Sjóðurinn hefur sett sér reglur um samskipti við sjóðfélaga. Sjóðurinn sendir sjóðfélögum yfirlit um réttindi sín tvisvar á ári. Sjóðurinn býður auk þess upp á sjóðfélagavef, þar sem sjóðfélagar geta fengið upplýsingar um lífeyrisréttindi sín hjá sjóðnum auk upplýsinga um iðgjaldaskil og aðgang að rafrænum skjölum, sem þeim tengjast. Einnig er þar að finna reiknivélar, þar sem hægt er að reikna út lífeyri miðað við núverandi og væntanleg réttindi sem og greiðslubyrði lána. Þá heldur sjóðurinn úti öflugri heimasíðu, þar sem finna má margháttaðar upplýsingar um sjóðinn og hagsmuni og réttindi sjóðfélaga, þar á meðal hvernig bera á sig að við að sækja um lífeyri o.fl.

STJÓRN: GILDI OG SAMFÉLAGSLEG ÁBYRGÐ Markmið og gildi Sjóðurinn hefur skilgreint markmið um starfsemi sjóðsins gagnvart mismunandi hagsmunahópum og þau gildi sem stjórn og starfsmenn sjóðsins eiga að hafa sem leiðarljós í störfum sínum fyrir lífeyrissjóðinn og sjóðfélaga hans.

Erla Jónsdóttir, fædd 1974. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins. Varamaður frá ársfundi 2014. Tók sæti sem aðalmaður nóvember sama ár, var kjörin í aðalstjórn á ársfundi 2015. Varaformaður stjórnar frá ársfundi 2017 og formaður stjórnar frá ársfundi 2018. Erla er óháð Stapa lífeyrissjóði. Menntun: B.Sc. í rekstrarfræðum frá Háskólanum á Akureyri.

Samfélagsleg ábyrgð

Starf: Framkvæmdastjóri og eigandi Lausnamið ehf.

Stapi lífeyrissjóður telur að samfélagsleg ábyrgð sé mikilvægur þáttur í góðum stjórnarháttum. Stapi gerir sér grein fyrir því að hann hefur áhrif á kjör sjóðfélaga sinna, hann hefur áhrif á þá aðila sem hann fjárfestir í sem og efnahagsleg og félagsleg áhrif á félagssvæði sínu og nærumhverfi. Stapi hefur samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi bæði inn og út á við í störfum sínum og athöfnum í samskiptum sínum við sjóðfélaga, starfsmenn, viðskiptavini, þjónustuaðila og samfélagið í heild. Sjóðurinn hefur mótað sérstaka stefnu sem kölluð er Leiðbeiningar og stefnumið um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar þar sem lýst er eigendastefnu sjóðsins og viðhorfum til stjórnarhátta, umhverfis og félagslegrar ábyrgðar. Þá gerðist Stapi á árinu 2017 stofnaðili að íslenskum samtökum um ábyrgar og sjálfbærar fjárfestingar, IcelandSIF.

Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Landssamtökum lífeyrissjóða, stjórnar- maður í Lausnamiðum ehf.

Guðbjörg Særún Björnsdóttir, fædd 1965. Fulltrúi stéttarfélaga. Kjörin í stjórn á ársfundi 2018 en baðst lausnar í febrúar 2019. Guðbjörg er óháð Stapa lífeyrissjóði. Starf: Matráður hjá Grunnskólanum austan Vatna. Önnur trúnaðarstörf: Varaformaður stjórnar Öldunnar stéttarfélags.

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

Huld Aðalbjarnardóttir, fædd 1968. Fulltrúi stéttarfélaga. Kjörin sem aðalmaður á ársfundi 2014. Formaður stjórnar frá ársfundi 2017 og varaformaður stjórnar frá ársfundi 2018. Huld er óháð Stapa lífeyrissjóði.

Tryggvi Jóhannsson, fæddur 1973. Fulltrúi stéttarfélaga. Kjörinn varamaður á ársfundi 2014 og aðalmaður á ársfundi 2015. Tryggvi er óháður Stapa lífeyrissjóði.

Menntun: B.ed. frá KHÍ, LMI í stjórnun, próf sem viðurkenndur bókari.

Menntun: Grunnskólapróf, ýmis starfstengd námskeið. Starf: Starfsmaður hjá Þrif og ræstivörum.

Starf: Skrifstofu- og fjármálastjóri Skrifstofu stéttarfélaganna á Húsavík. Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Þingeyjardeild KEA.

Önnur trúnaðarstörf: Formaður í stjórn Matvæla- og þjónustudeildar Einingar-Iðju, stjórnarmaður Einingar-Iðju, situr í trúnaðarráði og í samninganefnd Einingar-Iðju.

Kristín Halldórsdóttir, fædd 1966. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins. Kjörin á ársfundi 2014. Kristín er óháð Stapa lífeyrissjóði.

Unnar Már Pétursson, fæddur 1965. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins. Kjörinn í stjórn á ársfundi 2018. Unnar er óháður Stapa lífeyrissjóði.

Menntun: Diploma í rekstrar- og viðskiptafræði, mjólkurtæknifræðingur, mjólkurfræðingur

Menntun: Cand oecon frá Háskóla Íslands. Starf: Fjármálastjóri Ramma hf.

Starf: Mjólkurbússtjóri MS á Akureyri. Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Samtökum atvinnurekenda á Akureyri, nefndarmaður í framkvæmdanefnd Glerárkirkju, fulltrúi SA í heilbrigðisnefnd Norðurlands eystra, nefndarmaður í skólanefnd Verkmenntaskólans á Akureyri og situr í Fagráði mjólkuriðnaðarins.

Önnur trúnaðarstörf: Endurskoðunarnefnd Stapa lífeyrissjóðs, Karlsberg ehf. framkvæmdastjóri og meðstjórnandi, Marteinn Haraldsson ehf. framkvæmdastjóri, Primex Medical Investments ehf. framkvæmdastjóri og meðstjórnandi, Primex ehf. meðstjórnandi, Yummy Yummy ehf. stjórnarmaður og Arctic Seafood ltd. stjórnarmaður.

Sverrir Mar Albertsson, fæddur 1958. Fulltrúi stéttarfélaga. Kjörinn varamaður á ársfundi 2013. Tók sæti sem aðalmaður í stjórn á árinu 2014. Kjörinn aðalmaður í stjórn á ársfundi 2015. Sverrir er óháður Stapa lífeyrissjóði.

Valdimar Halldórsson, fæddur 1973. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins. Kjörinn aðalmaður á ársfundi 2017. Valdimar er óháður Stapa lífeyrissjóði.

Menntun: Stúdent frá Flensborgarskóla, nám í Læknadeild HÍ, fjölmiðlanám í Carleton University- School of Journalism, nám við HÍ í fjármálastjórn og verkefnastjórnun.

Menntun: Stúdentspróf frá Framhaldsskólanum á Húsavík, B.A. í hagfræði frá Háskóla Íslands, M.Sc. í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands.

Starf: Framkvæmdastjóri AFLs Starfsgreinafélags.

Starf: Framkvæmdastjóri Norðursiglingar hf.

Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Útgáfufélagi Austurlands ehf., stjórnar- maður í Námsveri ehf. og ýmis nefndarstörf á vegum AFLs, ASÍ og landssambanda ASÍ.

Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Íslenskum textíliðnaði hf. (Ístex), stjórnarmaður í Isavia ohf., stjórnarmaður í Willa Franz ehf.

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

ENDURSKOÐUNARNEFND:

FRAMKVÆMDASTJÓRI:

Halla Bergþóra Halldórsdóttir, fædd 1966. Halla Bergþóra er óháð Stapa lífeyrissjóði.

Jóhann Steinar Jóhannsson, fæddur 1982.

Menntun: Cand oecon frá Háskóla Íslands, sérsvið reikningshald og endurskoðun

Menntun: Stúdent frá Verkmenntaskólanum á Akureyri af Viðskipta- og hagfræðabraut, B.Sc. í viðskiptafræði frá Háskólanum í Reykjavík og M.Sc. í viðskiptafræði frá háskólanum í Lund í Svíþjóð.

Starf: Sviðsstjóri þjónustu- og fjármálasviðs Norðurorku hf. Önnur trúnaðarstörf: Endurskoðunarnefnd Sparisjóðs Þórshafnar 2010-2012, stjórnarmaður í Ásprent Stíl ehf., varaformaður stjórnar í Netorku hf. og stjórnarformaður í Vistorku hf.

Önnur trúnaðarstörf: Stjórnarmaður í Bakkastakk slhf. (stjórnarlaun renna til Stapa lífeyrissjóðs) og situr í fastanefnd á vegum Landssamtaka lífeyrissjóða um fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóða (ekki er greitt fyrir nefndarsetuna).

Unnar Már Pétursson (sjá hér að framan). Tryggvi Jóhannsson (sjá hér að framan).

Á R S S K Ý R S LA

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 8

STJÓRN STAPA

Mynd tekin á stjórnarfundi Stapa þann 28. mars 2019. Standandi frá vinstri: Jóhann Steinar Jóhannsson, Erla Jónsdóttir, Valdimar Halldórsson, Kristín Halldórsdóttir og Unnar Már Pétursson. Sitjandi frá vinstri: Tryggvi Jóhannsson, Sigríður Dóra Sverrisdóttir (varamaður), Heimir Þorleifur Kristinsson (varamaður) og Huld Aðalbjarnardóttir. Á myndina vantar: Sverri Mar Albertsson.

STARFSFÓLK STAPA

Standandi frá vinstri: Kristín Hilmarsdóttir, Brynjar Þór Hreinsson, Helga Sigurðardóttir, Erna Mary Þorsteinsdóttir, Einar Ingimundarson, Harpa Dröfn Aðalsteinsdóttir, Jóna Finndís Jónsdóttir, Inga Margrét Birgisdóttir, Rósa Njálsdóttir, Árni Rúnar Magnússon og Maríanna Gunnarsdóttir. Sitjandi frá vinstri: María Björk Guðmundsdóttir, Anna Lilja Gunnlaugsdóttir, Jóhann Steinar Jóhannsson og Edda Kristrún Vilhelmsdóttir. Á myndina vantar: Ágústu Hrönn Kristinsdóttur, Lilju Salnýju Gunnlaugsdóttur, Ottó Hólm Reynisson og Sigurbjörn Hafþórsson.

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR

ÁRSREIKNINGUR 2018

Áritun óháðraendurskoðenda endurskoðenda Áritun óháðra Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs Álit

Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Stapa lífeyrissjóðs fyrir árið 2018. Ársreikningurinn hefur að geyma yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris, efnahagsreikning, yfirlit um sjóðstreymi, yfirlit um tryggingafræðilega stöðu, upplýsingar um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar. Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu lífeyrissjóðsins á árinu 2018, efnahag hans 31. desember 2018 og breytingu á handbæru fé á árinu 2018, í samræmi við lög og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða.

Grundvöllur fyrir áliti

Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Ábyrgð okkar samkvæmt þeim stöðlum er nánar lýst í kaflanum um ábyrgð endurskoðanda hér að neðan. Við erum óháð Stapa lífeyrissjóði í samræmi við settar siðareglur fyrir endurskoðendur á Íslandi og höfum við uppfyllt ákvæði þeirra. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á.

Aðrar upplýsingar Stjórn og framkvæmdastjóri bera ábyrgð á öðrum upplýsingum. Aðrar upplýsingar innifela skýrslu stjórnar, stjórnháttaryfirlýsingu og viðauka 1 um ófjárhagslega upplýsingagjöf. Álit okkar á ársreikningnum nær ekki yfir aðrar upplýsingar og við ályktum hvorki um, né veitum staðfestingu á efni þeirra ef frá er talin sú staðfesting varðandi skýrslu stjórnar sem fram kemur hér að neðan. Í tengslum við endurskoðun okkar berum við ábyrgð á að lesa framangreindar aðrar upplýsingar og skoða hvort þær séu í verulegu ósamræmi við ársreikninginn eða þekkingu okkar sem við höfum aflað við endurskoðunina eða virðast að öðru leyti innifela verulegar skekkjur. Ef við komumst að þeirri niðurstöðu, byggt á þeirri vinnu sem við höfum framkvæmt, að það séu verulegar skekkjur í öðrum upplýsingum ber okkur að skýra frá því. Það er ekkert sem við þurfum að skýra frá hvað þetta varðar. Í samræmi við ákvæði 2. mgr. 104 gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga staðfestum við samkvæmt okkar bestu vitund að í skýrslu stjórnar sem fylgir ársreikningi þessum eru veittar þær upplýsingar sem þar ber að veita í samræmi við lög um ársreikninga og koma ekki fram í skýringum.

Ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra á ársreikningnum Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga. Stjórn og framkvæmdastjóri eru einnig ábyrg fyrir því innra eftirliti sem nauðsynlegt er varðandi gerð og framsetningu ársreikningsins, þannig að hann sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka. Við gerð ársreikningsins eru stjórn og framkvæmdastjóri ábyrg fyrir því að meta rekstrarhæfi Stapa lífeyrissjóðs. Ef við á, skulu stjórn og framkvæmdastjóri setja fram viðeigandi skýringar um rekstrarhæfi og hvers vegna þau ákváðu að beita forsendunni um rekstrarhæfi við gerð og framsetningu ársreikningsins, nema stjórn og framkvæmdastjóri hafi ákveðið að leysa sjóðinn upp eða hætta starfsemi, eða hafi enga aðra raunhæfa möguleika.

Ábyrgð endurskoðenda á endurskoðun ársreikningsins

Markmið okkar er að afla nægjanlegrar vissu um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka og að gefa út áritun sem felur í sér álit okkar. Nægjanlega vissa er þó ekki trygging þess að endurskoðun framkvæmd í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla muni uppgötva allar verulegar skekkjur séu þær til staðar. Skekkjur geta orðið vegna mistaka eða sviksemi og eru álitnar verulegar ef þær gætu haft áhrif á fjárhagslega ákvarðanatöku notenda ársreikningsins, einar og sér eða samanlagðar.

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Endurskoðun okkar í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla byggir á faglegri dómgreind og beitum við gagnrýnni hugsun við endurskoðunina. Við framkvæmum einnig eftirfarandi: • Greinum og metum hættuna á verulegri skekkju í ársreikningnum, hvort sem er vegna mistaka eða sviksemi, hönnum og framkvæmum endurskoðunaraðgerðir til að bregðast við þeim hættum og öflum endurskoðunargagna sem eru nægjanleg og viðeigandi til að byggja álit okkar á. Hættan á að uppgötva ekki verulega skekkju vegna sviksemi er meiri en að uppgötva ekki skekkju vegna mistaka, þar sem sviksemi getur falið í sér samsæri, skjalafals, misvísandi framsetningu ársreiknings, að einhverju sé viljandi sleppt eða að farið sé framhjá innri eftirlitsaðgerðum. • Öflum skilnings á innra eftirliti, sem snertir endurskoðunina, í þeim tilgangi að hanna viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki í þeim tilgangi að veita álit á virkni innra eftirlits sjóðsins. • Metum hvort reikningsskilaaðferðir sem notaðar eru, og tengdar skýringar, séu viðeigandi og hvort reikningshaldslegt mat stjórnenda sé raunhæft. • Ályktum um notkun stjórnenda á forsendunni um rekstrarhæfi og metum á grundvelli endurskoðunarinnar hvort verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi eða hvort aðstæður séu til staðar sem gætu valdið verulegum efasemdum um rekstrarhæfi. Ef við teljum að verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi ber okkur að vekja sérstaka athygli á viðeigandi skýringum ársreikningsins í áritun okkar. Ef slíkar skýringar eru ófullnægjandi þurfum við að víkja frá fyrirvaralausri áritun. Niðurstaða okkar byggir á endurskoðunargögnum sem aflað er fram að dagsetningu áritunar okkar. Engu að síður geta atburðir eða aðstæður í framtíðinni valdið óvissu um rekstrarhæfi sjóðsins. • Metum í heild sinni hvort ársreikningurinn gefi glögga mynd af undirliggjandi viðskiptum og atburðum, metum framsetningu, uppbyggingu, innihald og þar með talið skýringar við ársreikninginn með tilliti til glöggrar myndar. Okkur ber skylda til að upplýsa stjórn og endurskoðunarnefnd meðal annars um áætlað umfang og tímasetningu endurskoðunarinnar og veruleg atriði sem komu upp í endurskoðun okkar, þar á meðal verulega annmarka á innra eftirlit sem komu fram í endurskoðuninni, ef við á. Við höfum einnig lýst því yfir við stjórn og endurskoðunarnefnd að við höfum uppfyllt skyldur siðareglna um óhæði og höfum miðlað til þeirra upplýsingum um tengsl eða önnur atriði sem gætu mögulega haft áhrif á óhæði okkar og þar sem viðeigandi er, hvaða varnir við höfum sett til að tryggja óhæði okkar.

Akureyri, 28. mars 2019

Deloitte ehf.

Aðalsteinn Sigurðsson endurskoðandi

Hólmgrímur Bjarnason endurskoðandi

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Áritun tryggingastærðfræðings Áritun tryggingastærðfræðings Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs Undirritaður hefur metið lífeyrisskuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2018. Matið er framkvæmt í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998 um tryggingafræðilegar athuganir á lífeyrissjóðum og forsendur fyrir þeim og leiðbeinandi reglur Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga um tryggingafræðilegt mat á stöðu lífeyrissjóða. � Meðal annars er miðað við lífslíkur sjóðfélaga lífeyrissjóða árin 2010 til 2014 og 3,5% vexti p.a. Fyrir konur er miðað við 105% meðaltals örorkulíkum íslenskra lífeyrissjóða miðað við reynslu áranna 2011-2016 og fyrir karla 140%. Forsendur um lífs- og örorkulíkur eru eftir nýjum reiknigrundvelli Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018. Yfirlit yfir helstu niðurstöður matsins er að finna í yfirliti um tryggingafræðilega stöðu sem og í skýringu nr. 15. Skuldbindingar sjóðsins eru reiknaðar á grundvelli upplýsinga úr iðgjalda- og lífeyrisbókhaldi sjóðsins um áunnin réttindi virkra og óvirkra sjóðfélaga skipt eftir aldri þeirra og lífeyrisgreiðslur til einstakra sjóðfélaga í árslok 2018. Miðað er við réttindaákvæði í samþykktum sjóðsins. Í matinu eru reiknaðar út áfallnar skuldbindingar vegna þeirra sjóðfélaga, sem þegar eiga réttindi í sjóðnum og áætlaðar framtíðarskuldbindingar vegna þeirra iðgjalda, sem ætla má að virkir sjóðfélagar greiði til sjóðsins þar til þeir hefja töku lífeyris. Þessi áætluðu framtíðariðgjöld svo og áætlaður rekstrarkostnaður og fjármagnsgjöld í framtíðinni eru núvirt miðað við árslok 2018, með sama hætti og skuldbindingar. Þá er í matinu tekið tillit til endurmats á skuldabréfaeign sjóðsins, en hún hefur verið núvirt miðað við sömu ávöxtunarkröfu og skuldbindingarnar eða 3,5%. Ennfremur er bókfært virði markaðseigna fært til meðalmarkaðsverðs síðustu þriggja mánaða ársins.

Niðurstaða athugunarinnar er sú að skuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs eru 1,8% umfram eignir að meðtöldu verðmæti framtíðariðgjalda í hlutfalli af skuldbindingum.

Reykjavík, 28. mars 2019 Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur

Á R S S K Ý R S LA

2018

Skýrsla stjórnar

ÁRSREIKNINGUR 2018

Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi frá Fjármálaráðuneytinu í samræmi við 52. gr. þeirra laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir sjóðsins. Sjóðurinn skiptist í þrjár deildir: tryggingadeild, séreignardeild og tilgreinda séreignardeild.

Skýrsla stjórnar stjórnar Skýrsla

Skýrsla stjórnar

Stapi starfar á grundvelli lagaþróun nr. 129/1997 umyfirlýsing skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi frá Helstulífeyrissjóður upplýsingar um rekstrarár, væntanleg sjóðsins og um stjórnarhætti Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi frá Fjármálaráðuneytinu í samræmi við 52. gr. þeirra laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í Árið 2018 var nokkuð íbrokkgengt ef horft er til ávöxtunar eigna Stapa. Eftir hagfellda þróun framan af árieftirlifandi hafði neikvæð þróun á flestum eignaflokkum Fjármálaráðuneytinu samræmi við 52. gr. þeirra laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir sjóðsins. Sjóðurinn skiptist í þrjár deildir: tryggingadeild, séreignardeild og tilgreinda séreignardeild. afar neikvæð áhrif á síðustu vikum ársins. Þannig náði ávöxtun eigna ekki ávöxtunarmarkmiði sjóðsins. Má það einkum rekja til lakrar afkomu samræmi við samþykktir sjóðsins. Sjóðurinn skiptist í þrjár deildir: tryggingadeild, séreignardeild og tilgreinda séreignardeild. innlendrar hlutabréfaeignar sjóðsins en eignaflokkurinn lækkaði um 3,6% að nafnvirði á árinu. Helstu upplýsingar um rekstrarár, væntanleg þróun sjóðsins og yfirlýsing um stjórnarhætti Helstu upplýsingar um rekstrarár, væntanleg þróun sjóðsins og yfirlýsing um stjórnarhætti Tryggingafræðileg staða sjóðsins veiktist á árinu, er neikvæð 1,8%, enhagfellda var neikvæð umframan 0,9% íaflokáriárs 2017. Nokkrar breytingar erueignaflokkum nú gerðar á Árið 2018 var nokkuð brokkgengt ef horft er til ávöxtunar eignaum Stapa. Eftir þróun hafði neikvæð þróun á flestum Árið 2018 var nokkuð brokkgengt ef horft er til ávöxtunar eigna Stapa. Eftir hagfellda þróun framan af ári hafði neikvæð þróun á flestum eignaflokkum reikniforsendum við ámat á skuldbindingum við nýjan Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018,afkomu líkt og afar neikvæð áhrif síðustu vikum ársins.sjóðsins Þannigí samræmi náði ávöxtun eignareiknigrundvöll ekki ávöxtunarmarkmiði sjóðsins. Má það einkum rekja til lakrar afar neikvæð áhrif á síðustu vikum ársins. Þannig náði ávöxtun eigna ekki ávöxtunarmarkmiði sjóðsins. Má það einkum rekja til lakrar afkomu gert er grein fyrir í áritun tryggingastærðfræðings. Breyttar reikniforsendur neikvæð áhrif á tryggingafræðilega stöðu sjóðsins sem nemur 2,1%. innlendrar hlutabréfaeignar sjóðsins en eignaflokkurinn lækkaði um 3,6% aðhafa nafnvirði á árinu. innlendrar hlutabréfaeignar sjóðsins en eignaflokkurinn lækkaði um 3,6% að nafnvirði á árinu. Stjórn gerir ráð fyrirstaða að starfsemi með næstu Gert er ráð ávöxtun sjóðsins standi undir vexti skuldbindinga Tryggingafræðileg sjóðsins sjóðsins veiktist verði á árinu, ersvipuðu neikvæðsniði um á1,8%, enárum. var neikvæð um fyrir 0,9%að í lok árs 2017. Nokkrar breytingar eru nú gerðar á Tryggingafræðileg sjóðsins veiktist á árinu, neikvæðþar umá 1,8%, en varsjóðsins neikvæðhefur um 0,9% í lok sérstaka árs 2017.yfirlýsingu Nokkrar breytingar eru nú gerðar á til framtíðar litið við ogstaða að sjóðsins tryggieríjafnvægi milli. Stjórn um stjórnarhætti, sem reikniforsendum matréttindakerfi á skuldbindingum sjóðsins samræmi við nýjan reiknigrundvöll Félagssamþykkt íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018, líktbirt og reikniforsendum við mat á skuldbindingum sjóðsins í samræmi við nýjan reiknigrundvöll Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga frá árinu 2018, líkt og er með ársreikningi þessum. Samkvæmt breytingum sem gerðar voru á lögum ársreikninga júní 2016 skulu einingar gert er grein fyrir í áritun tryggingastærðfræðings. Breyttar reikniforsendur hafaum neikvæð áhrif áí tryggingafræðilega stöðutengdar sjóðsinsalmannahagsmunum sem nemur 2,1%. gert grein fyrir ísem áritun tryggingastærðfræðings. Breyttar reikniforsendur hafa neikvæð á tryggingafræðilega stöðu sjóðsins sem nemur 2,1%. veitaerupplýsingar nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif íáhrif tengslum við umhverfis‐, félags‐ og starfsmannamál, stefnu í

mannréttindamálum, er sjóðsins spornað verði við spillingar‐ og mútumálum stuttrar á viðskiptalíkani félagsins og fleira. Gerðskuldbindinga er grein fyrir Stjórn gerir ráð fyrir aðhvernig starfsemi með svipuðu sniði á næstuauk árum. Gert lýsingar er ráð fyrir að ávöxtun sjóðsins standi undir vexti Stjórn gerir ráð fyrir að starfsemi sjóðsins verði með svipuðu sniði á næstu árum. Gert er ráð fyrir að ávöxtun sjóðsins standi undir vexti skuldbindinga stefnu og árangri félagsins í þessum málum í Viðauka I með ársreikningnum. til framtíðar litið og að réttindakerfi sjóðsins tryggi jafnvægi þar á milli. Stjórn sjóðsins hefur samþykkt sérstaka yfirlýsingu um stjórnarhætti, sem birt til framtíðar litið og að réttindakerfi sjóðsins tryggi jafnvægi þar á milli. Stjórn sjóðsins hefur samþykkt sérstaka yfirlýsingu um stjórnarhætti, sem birt er með ársreikningi þessum. Samkvæmt breytingum sem gerðar voru á lögum um ársreikninga í júní 2016 skulu einingar tengdar almannahagsmunum er með ársreikningi þessum. Samkvæmt breytingum sem gerðar voru á lögum um ársreikninga í júní 2016 skulu einingar tengdar almannahagsmunum veita upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif í tengslum við umhverfis‐, félags‐ og starfsmannamál, stefnu í veita upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif í tengslum við umhverfis‐, félags‐ og starfsmannamál, stefnu í mannréttindamálum, Sjóðfélagar og iðgjöld hvernig er spornað við spillingar‐ og mútumálum auk stuttrar lýsingar á viðskiptalíkani félagsins og fleira. Gerð er grein fyrir mannréttindamálum, hvernig er spornað við spillingar‐ og mútumálum auk stuttrar lýsingar á viðskiptalíkani félagsins og fleira. Gerð er grein fyrir stefnu og2018 árangri félagsins í þessum málum í Viðauka I með ársreikningnum. Á árinuog greiddu 22.258 sjóðfélagar 3.205 launagreiðendum iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 11.670 millj. kr. stefnu árangri félagsins í þessum málumhjá í Viðauka I með ársreikningnum. Iðgjöld til tryggingadeildar voru kr. 11.313 millj. kr. og hækkuðu um 19% frá fyrra ár en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 10,7% milli ára og voru 278 millj. kr. Þá námu iðgjöld tilgreindrar séreignardeildar 79 m.kr. á árinu. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með Sjóðfélagar og iðgjöld reglubundnum hætti í mánuði hverjum voru 15.086 hjá tryggingadeild, 784 hjá séreignardeild og 346 hjá tilgreindri séreignardeild. Sjóðfélagar og iðgjöld Á árinu 2018 greiddu 22.258 sjóðfélagar hjá 3.205 launagreiðendum iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 11.670 millj. kr. Á árinu 2018 greiddu 22.258 sjóðfélagar hjá 3.205 launagreiðendum iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 11.670 millj. kr. Iðgjöld til tryggingadeildar voru kr. 11.313 millj. kr. og hækkuðu um 19% frá fyrra ár en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 10,7% milli ára og voru Lífeyrisgreiðslur Iðgjöld til tryggingadeildar voru kr. 11.313 millj. kr. og hækkuðu um 19% frá fyrra ár en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 10,7% milli ára og voru 278 millj. kr. Þá námu tryggingadeildar iðgjöld tilgreindrar séreignardeildar m.kr.millj. á árinu. virkraum sjóðfélaga greiða iðgjöldnámu til sjóðsins með Heildarlífeyrisgreiðslur sjóðsins á árinu námu795.676 kr. ogFjöldi hækkuðu 10,1% frásem fyrraaðári.jafnaði Eftirlaunagreiðslur 4.008 millj. 278 millj. kr. Þá námu iðgjöld tilgreindrar séreignardeildar 79 m.kr. á árinu. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með reglubundnum mánuði hverjum voru 15.086 hjá243 tryggingadeild, 784 hjá séreignardeild hjá lífeyrisgreiðslur tilgreindri séreignardeild. kr. örorkulífeyrirhætti namí 1.384 millj. kr., makalífeyrir nam millj. kr. og barnalífeyrir 42 millj. kr.og Þá346 námu úr séreignardeild 212 millj. kr. reglubundnum hætti í mánuði hverjum voru 15.086 hjá tryggingadeild, 784 hjá séreignardeild og 346 hjá tilgreindri séreignardeild. og í tilgreindri séreignardeild 335 þús kr. Lífeyrisþegar í árslok voru 9.620. Lífeyrisgreiðslur Lífeyrisgreiðslur Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 5.676 millj. kr. og hækkuðu um 10,1% frá fyrra ári. Eftirlaunagreiðslur námu 4.008 millj. Rekstrarkostnaður Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 5.676 millj. kr. og hækkuðu um 10,1% frá fyrra ári. Eftirlaunagreiðslur námu 4.008 millj. kr. örorkulífeyrir nam 1.384 millj. kr., makalífeyrir nam 243 millj. kr. og barnalífeyrir 42 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild 212 millj. kr. Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu var 456 nam millj.243 kr. millj. Rekstarkostnaður sem hlutfall varlífeyrisgreiðslur 0,2%. Stöðugildi árinu voru 18,3 námu kr. örorkulífeyrir nam 1.384 millj. kr.,2018 makalífeyrir kr. og barnalífeyrir 42 millj.afkr.eignum Þá námu úr áséreignardeild 212og millj. kr. og í tilgreindri séreignardeild 335 þús kr. Lífeyrisþegar í árslok voru 9.620. launagreiðslur 231 millj. kr. 335 þús kr. Lífeyrisþegar í árslok voru 9.620. og í tilgreindri séreignardeild Rekstrarkostnaður Ávöxtun og eignir Rekstrarkostnaður Hrein eign tryggingadeildar greiðslu lífeyris nammillj. 215.123 millj. kr. og hækkaði 7,9% frá fyrra ári.varNafnávöxtun deildarinnar jákvæð umnámu 4,8% Rekstrarkostnaður sjóðsins til á árinu 2018 var 456 kr. Rekstarkostnaður semum hlutfall af eignum 0,2%. Stöðugildi á árinuvar voru 18,3 og Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2018 var 456 millj. kr. Rekstarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,2%. Stöðugildi á árinu voru 18,3 og námu en raunávöxtun nam launagreiðslur 231 millj.1,5%. kr. Hrein eign séreignardeildar var 5.498 millj. kr. og hækkaði um 1,5% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp þrjú launagreiðslur 231 millj. kr. ávöxtunarsöfn, Innlána safnið, Varfærna safnið og Áræðna safnið og nam hrein raunávöxtun safnanna -0,4%,-0,2% og -0,7% á árinu. Hrein eign Ávöxtun og séreignardeildar eignir tilgreindrar nam 86 m.kr. í lok árs. Ávöxtun og eignir Hrein eign tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 215.123 millj. kr. og hækkaði um 7,9% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 4,8% Hrein eign tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 215.123 millj. kr. og hækkaði um 7,9% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 4,8% Tryggingafræðileg staða en raunávöxtun nam 1,5%. Hrein eign séreignardeildar var 5.498 millj. kr. og hækkaði um 1,5% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp þrjú en raunávöxtun nam 1,5%. Hrein eign var 5.498 millj. kr. og hækkaðiTryggingfræðileg um 1,5% frá fyrra ári. ársins Séreignardeildin býður upp þrjú Tryggingafræðileg úttekt hefur gerðséreignardeildar ásafnið stöðu og tryggingadeildar í árslok neikvæð um 3.784 ávöxtunarsöfn, Innlána safnið,verið Varfærna Áræðna safniðsjóðsins og nam hrein 2018. raunávöxtun safnanna afkoma -0,4%,-0,2% ogvar -0,7% á árinu. Hrein millj. eign ávöxtunarsöfn, Innlána safnið, Varfærna safnið ogí árslok Áræðna og nam hrein raunávöxtun safnannasjóðsins. -0,4%,-0,2% og -0,7% á árinu. Hrein eign kr. og var tryggingafræðileg sjóðsins umsafnið 6.805 millj. kr. eða 1,8% af skuldbindingum tilgreindrar séreignardeildarstaða nam 86 m.kr.neikvæð í lok árs. tilgreindrar séreignardeildar nam 86 m.kr. í lok árs. Tryggingafræðileg staða Tryggingafræðileg staða Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2018 með undirritun sinni. var neikvæð um 3.784 millj. Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2018. Tryggingfræðileg afkoma ársins Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2018. Tryggingfræðileg afkoma ársins var neikvæð um 3.784 millj. kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð í árslok um 6.805 millj. kr. eða 1,8% af skuldbindingum sjóðsins. kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð í árslok um 6.805 millj. kr. eða 1,8% af skuldbindingum sjóðsins. Akureyri, 28. mars 2019 Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2018 með undirritun sinni. Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2018 með undirritun sinni.

Í stjórn

Akureyri, 28. mars 2019 Akureyri, 28. mars 2019

Í stjórn Í stjórn

Framkvæmdastjóri

Framkvæmdastjóri Framkvæmdastjóri

5 5

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Skýr.

2018

2017

3.268.743 8.401.548 (140.596) 11.529.695 524.392

2.972.109 6.805.249 (28.588) 9.748.770 442.080

12.054.086

10.190.850

5.888.456 74.932 4.623 (1.120)

5.276.120 68.070 7.217 (1.418)

5.966.891

5.349.989

2.677.495 7.218.579 64.239 61.011 271.848 33.874 9.712 (94.337)

4.575.613 9.105.099 (19.992) 55.953 (15.573) 37.150 151 (66.325)

10.242.421

13.672.076

456.349

392.937

Aðrar tekjur (önnur gjöld) .............................................................. 12

(17.085)

37.640

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ........................................................................

15.856.183 204.850.486

18.157.640 186.692.846

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

220.706.669

204.850.486

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ............................................................................... Iðgjöld launagreiðenda ....................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur ................................................ Sérstök aukaframlög ...........................................................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ........................................................................ 4 Framlag til starfsendurhæfingarsjóðs ................................................. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris ................................................ 5 Eftirlaun frá Tryggingastofnun ............................................................

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ......................... 6 Hreinar tekjur af skuldabréfum .......................................................... 7 Hreinar tekjur af fjárfestingum í íbúðarhúsnæði ................................ Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum ....................................... Vaxtatekjur af handbæru fé ............................................................... Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum ....................................... Ýmsar fjárfestingartekjur .................................................................... Fjárfestingargjöld ................................................................................ 8

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ....................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 42

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Efnahagsreikningur 31.desember desember2018 2018 Efnahagsreikningur 31.

Skýr.

31.12.2018

31.12.2017

99.202.253 116.151.923 970.887 24.714 216.349.776

89.695.253 108.270.166 1.145.300 1.032.866 200.143.584

1.368.235 164.860 1.533.095

1.183.071 38.549 1.221.620

180.920

185.156

2.795.776

3.360.549

220.859.567

204.910.908

Viðskiptaskuldir Aðrar skuldir .......................................................................................

152.898

60.422

Skuldir samtals

152.898

60.422

220.706.669

204.850.486

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ....................................................... 10 Skuldabréf .......................................................................................... 11 Bundnar bankainnstæður ................................................................... Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði ............................................................

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ................................................................... Aðrar kröfur ........................................................................................

Ýmsar eignir Varanlegir rekstrarfjármunir .............................................................. 14 Handbært fé ................................................................................... Eignir samtals Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris Skuldbindingar utan efnahags

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2018

2018

43 Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit sjóðstreymiársins ársins2018 2018 Yfirlit um um sjóðstreymi 2018

2017

11.344.531 166.491 524.392

9.623.873 213.015 442.080

12.035.414

10.278.968

Útgreiðslur Lífeyrir ................................................................................................

5.888.456

5.276.120

Rekstrarkostnaður ..............................................................................

452.113

388.701

Fjárfesting í rekstrarfjármunum ......................................................... Aðrar útgreiðslur ................................................................................

0 145.484

131.792 134.257

6.486.053

5.930.870

5.549.360

4.348.097

671.432 (34.964.029) 26.897.684 8.299.398 (35.950.305) 27.392.177 238.856 (42.112) 1.139.297 89.033 (24.794) (6.253.363)

895.586 (28.566.039) 24.097.203 8.176.486 (22.743.451) 12.679.181 303.495 (1.032.866) 0 0 (19.992) (6.210.396)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé ...................................................

(704.003)

(1.862.298)

Gengismunur af handbæru fé ........................................................

139.231

(191.437)

Handbært fé í upphafi árs ..............................................................

3.360.549

5.414.284

Handbært fé í lok árs ......................................................................

2.795.776

3.360.549

Inngreiðslur Iðgjöld ................................................................................................. Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum ......................... Aðrar inngreiðslur ..............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga .................................................. Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ................. Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................... Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ............................................. Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa ...................................... Keypt skuldabréf ................................................................................. Seld skuldabréf ................................................................................... Endurgreidd bundin innlán ................................................................. Keypt íbúðarhúsnæði ......................................................................... Selt íbúðarhúsnæði ............................................................................ Innborgaðar tekjur vegna reksturs íbúðarhúsnæðis .......................... Gjöld vegna reksturs íbúðarhúsnæðis ................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 44

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Tryggingadeild Tryggingadeild

Skýr.

2018

2017

3.105.955 8.207.183 (5.780) 11.307.358 524.392 11.831.750

2.821.450 6.688.018 (5.392) 9.504.077 442.080 9.946.157

5.676.389 74.932 4.623 (1.120) 5.754.823

5.156.151 68.070 7.217 (1.418) 5.230.020

2.669.293 7.074.498 64.239 61.011 256.384 32.773 9.712 (94.337) 10.073.573

4.467.896 8.857.813 (19.992) 49.547 (36.085) 36.884 147 (66.325) 13.289.885

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ............................................................................................. Iðgjöld launagreiðenda .................................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur .............................................................. Sérstök aukaframlög ........................................................................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ..................................................................................... Framlag til starfsendurhæfingarsjóðs .............................................................. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris .............................................................. Eftirlaun frá Tryggingastofnun .........................................................................

4 5

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ....................................... Hreinar tekjur af skuldabréfum ........................................................................ Hreinar tekjur af fjárfestingum í íbúðarhúsnæði .............................................. Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum ...................................................... Vaxtatekjur af handbæru fé ............................................................................. Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum ..................................................... Ýmsar fjárfestingartekjur ................................................................................. Fjárfestingargjöld .............................................................................................

6 7

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ..................................................................

428.923

366.845

Aðrar tekjur (önnur gjöld) ...........................................................................

(17.085)

37.640

15.704.491

17.676.817

Hrein eign frá fyrra ári ......................................................................................

199.418.809

181.741.992

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

215.123.300

199.418.809

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Efnahagsreikningur 31. desember 2018 Efnahagsreikningur 31. desember 2018 Tryggingadeild Tryggingadeild

Skýr.

31.12.2018

31.12.2017

96.442.641 113.917.925 970.887 24.714 211.356.166

87.206.214 105.841.609 985.287 1.032.866 195.065.976

1.322.059 164.860 1.486.920

1.161.185 38.549 1.199.734

180.920

185.156

2.252.193

3.028.365

215.276.199

199.479.231

152.898 152.898

60.422 60.422

215.123.300

199.418.809

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................................... 10 Skuldabréf ........................................................................................................ 11 Bundnar bankainnstæður ................................................................................ Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði ..........................................................................

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ................................................................................. Aðrar kröfur .....................................................................................................

Ýmsar eignir Varanlegir rekstrarfjármunir ............................................................................

Handbært fé ............................................................................................... Eignir samtals Skuldir Viðskiptaskuldir Aðrar skuldir .................................................................................................... Skuldir samtals Hrein eign til greiðslu lífeyris Skuldbindingar utan efnahags

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 46

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Tryggingadeild Tryggingadeild

Skýr. Inngreiðslur Iðgjöld .............................................................................................................. Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum ........................................ Aðrar inngreiðslur ............................................................................................

2018

2017

11.146.484 149.926 524.392 11.820.801

9.385.639 186.096 442.080 10.013.815

5.676.389 424.687 0 145.484 6.246.560

5.156.151 362.610 131.792 134.257 5.784.810

5.574.242

4.229.005

650.384 (33.587.724) 25.804.798 8.178.857 (35.802.778) 27.026.550 78.844 (42.112) 1.139.297 89.033 (24.794) (6.489.645)

884.670 (27.087.623) 23.068.997 8.164.140 (22.375.010) 12.297.762 310.020 (1.032.866) 0 0 (19.992) (5.789.901)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé ................................................................

(915.403)

(1.560.895)

Gengismunur af handbæru fé ......................................................................

139.231

(191.437)

Handbært fé í upphafi árs ...........................................................................

3.028.365

4.780.697

Handbært fé í lok árs ...................................................................................

2.252.193

3.028.365

Útgreiðslur Lífeyrir .............................................................................................................. Rekstrarkostnaður ............................................................................................ Fjárfesting í rekstrarfjármunum ....................................................................... Aðrar útgreiðslur ..............................................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ............................................................... Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ............................... Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ......................................................... Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................................... Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa ..................................................... Keypt skuldabréf .............................................................................................. Seld skuldabréf ................................................................................................ Endurgreidd bundin innlán .............................................................................. Keypt íbúðarhúsnæði ....................................................................................... Selt íbúðarhúsnæði .......................................................................................... Innborgaðar tekjur vegna reksturs íbúðarhúsnæðis ......................................... Gjöld vegna reksturs íbúðarhúsnæðis ..............................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit umtryggingafræðilega tryggingafræðilega 31.12.2018 Yfirlit um stöðustöðu 31.12.2018 Tryggingafræðileg staða 2018

Áfallin skuldbinding

Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris....................................................................... Mismunur á bókfærðu verði og núvirði skuldabréfa.................................. Mismunur á bókfærðu verði og matsvirði skráðra hlutabréfa................... Núvirði framtíðarrekstrarkostnaðar............................................................ Núvirði framtíðariðgjalda............................................................................ Eignir samtals..............................................................................................

215.123.300 (8.468.660) (774.063) (3.502.467)

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

202.378.111

(6.125.166) 177.129.188 171.004.022

215.123.300 (8.468.660) (774.063) (9.627.633) 177.129.188 373.382.133

Eftirlaun....................................................................................................... Örorkulífeyrir............................................................................................... Makalífeyrir................................................................................................. Barnalífeyrir................................................................................................. Skuldbindingar samtals...............................................................................

165.994.283 27.379.896 9.178.296 195.371 202.747.846

135.329.387 33.477.488 6.699.747 1.932.637 177.439.259

301.323.671 60.857.384 15.878.042 2.128.008 380.187.105

Skuldbindingar umfram eignir................................................................

(369.735)

(6.435.237)

(6.804.972)

Í hlutfalli af skuldbindingum í árslok...................................................... Í hlutfalli af skuldbindingum í ársbyrjun.................................................

-0,18% -1,05%

-3,63% -0,74%

-1,79% -0,92%

Skuldbindingar

Tryggingafræðileg staða 2017

Áfallin skuldbinding

Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris....................................................................... Mismunur á bókfærðu verði og núvirði skuldabréfa.................................. Mismunur á bókfærðu verði og matsvirði skráðra hlutabréfa................... Núvirði framtíðarfjárfestingarkostnaðar..................................................... Núvirði framtíðarrekstrarkostnaðar............................................................ Núvirði framtíðariðgjalda............................................................................ Eignir samtals..............................................................................................

199.418.809 (7.732.341) (1.235.524) (687.783) (2.955.546)

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

186.807.615

(4.461.742) 144.211.225 139.749.483

199.418.809 (7.732.341) (1.235.524) (687.783) (7.417.288) 144.211.225 326.557.098

156.060.915 23.480.389 9.066.553 181.479 188.789.336

108.003.085 25.068.895 5.998.148 1.718.199 140.788.327

264.064.000 48.549.284 15.064.701 1.899.678 329.577.663

Skuldbindingar umfram eignir................................................................

(1.981.721)

(1.038.844)

(3.020.565)

Í hlutfalli af skuldbindingum í árslok...................................................... Í hlutfalli af skuldbindingum í ársbyrjun.................................................

-1,05% -3,18%

-0,74% 0,78%

-0,92% -1,54%

Skuldbindingar

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 48

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris árið 2018 Séreignardeild Séreignardeild Skýr.

2018

2017

162.787 115.225 (126.311) 151.701

150.659 100.606 (22.554) 228.710

211.732 211.732

119.931 119.931

9.622 143.286 0 15.346 1.062 169.316

107.623 247.286 6.406 20.512 266 382.094

27.238

26.092

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ......................................................................

82.046 5.415.634

464.781 4.950.853

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

5.497.680

5.415.634

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ............................................................................. Iðgjöld launagreiðenda ..................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur ..............................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ...................................................................... 4

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ....................... 6 Hreinar tekjur af skuldabréfum ........................................................ 7 Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum ..................................... Vaxtatekjur af handbæru fé ............................................................. Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum .....................................

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ..................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2018

Á R S S K Ý R S LA

2018

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2018

Efnahagsreikningur 31. Efnahagsreikningur 31.desember desember2018 2018 Séreignardeild Séreignardeild Skýr.

31.12.2018

31.12.2017

2.728.933 2.196.776 0 4.925.709

2.478.546 2.428.556 160.012 5.067.115

Kröfur Kröfur á launagreiðendur .................................................................

31.740

18.887

Handbært fé .................................................................................

540.232

329.632

5.497.681

5.415.634

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................... 10 Skuldabréf ........................................................................................ 11 Bundnar bankainnstæður .................................................................

Eignir samtals

Skuldir samtals

Hrein eign til greiðslu lífeyris

5.497.680

0 5.415.634

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 50

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um sjóðstreymi Yfirlit sjóðstreymiársins ársins2018 2018 Séreignardeild Séreignardeild Skýr. Inngreiðslur Iðgjöld ............................................................................................... Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum .......................

Útgreiðslur Lífeyrir .............................................................................................. Rekstrarkostnaður ............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ................................................ Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ............... Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ......................................... Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................... Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa .................................... Keypt skuldabréf ............................................................................... Seld skuldabréf ................................................................................. Endurgreidd bundin innlán ...............................................................

2018

2017

138.848 16.408 155.256

225.250 26.918 252.168

211.732 27.238 238.970

119.931 26.092 146.023

(83.714)

106.145

21.045 (1.341.938) 1.080.128 119.932 (110.492) 365.627 160.012 294.314

10.912 (1.468.017) 1.028.206 12.346 (368.442) 381.419 (6.525) (410.100)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................

210.600

(303.955)

Handbært fé í upphafi árs .............................................................

329.632

633.587

Handbært fé í lok árs ....................................................................

540.232

329.632

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um breytingu til til greiðslu lífeyris 20182018 Yfirlit breytinguááhreinni hreinnieign eign greiðslu lífeyris Tilgreind séreignardeild Tilgreind séreignardeild 2018

2017

79.141 (8.505) 70.636

16.624 (641) 15.983

335 335

38 38

Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ....................... 6

(1.420)

Hreinar tekjur af skuldabréfum ........................................................ 7 Vaxtatekjur af handbæru fé ............................................................. Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum ..................................... Ýmsar fjárfestingartekjur ..................................................................

795 118 39 0 (468)

0 0 0 4 97

188

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ......................................................................

69.645 16.043

16.043 0

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

85.687

16.043

Iðgjöld Iðgjöld launagreiðenda ..................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur ..............................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ......................................................................

Hreinar fjárfestingartekjur

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ..................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 52

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Efnahagsreikningur 31. desember 2018 Efnahagsreikningur 31. desember 2018 Tilgreind séreignardeild Tilgreind séreignardeild 31.12.2018

31.12.2017

30.680 37.221 67.901

10.493 0 10.493

Kröfur Kröfur á launagreiðendur .................................................................

14.435

2.998

Handbært fé .................................................................................

3.351

2.551

85.687

16.043

85.687

16.043

Eignir samtals Skuldir samtals Hrein eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Tilgreind séreignardeild Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Tilgreind séreignardeild Skýr.

2018

2017

59.199 157 59.356

12.985 0 12.985

335 188 523

38 0 38

58.833

12.947

3 (34.367) 12.757 609 (37.036) (58.033)

4 (10.400) 0 0 0 (10.396)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................

800

2.551

Handbært fé í upphafi árs .............................................................

2.551

Handbært fé í lok árs ....................................................................

3.351

2.551

Inngreiðslur Iðgjöld ............................................................................................... Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum .......................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ................................................ Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ............... Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ......................................... 10 Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................... Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa .................................... Keypt skuldabréf ...............................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 54

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar Skýringar. 1. Starfsemi Hlutverk Stapa lífeyrissjóðs er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri samkvæmt ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Sjóðurinn er lífeyrissjóður fyrir launafólk sem á aðild að almennum stéttarfélögum á Norður- og Austurlandi og nær starfsvæði sjóðsins frá Hrútafirði í vestri að Hornafirði í austri. Sjóðurinn starfar samkvæmt samþykktum sem staðfestar eru af fjármálaráðuneytinu í samræmi við lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.

2. Grundvöllur reikningsskilanna Ársreikningurinn er í samræmi við lög um ársreikninga og lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða. Við gerð ársreikningsins er byggt á nýjum reglum nr. 335/2015. Í undantekningar tilfellum er vikið frá framsetningarformi samkvæmt viðauka 1 í reglunum, þegar upphæðir undirliða teljast óverulegar og eru þær þá felldar inn í aðra undirliði. Ársreikningurinn er gerður í íslenskum krónum. Eftirfarandi er samantekt á helstu reikningsskilaaðferðum félagsins.

Gjaldmiðlar og vísitölur Eignir og skuldir sem bundnar eru vísitölu eða gengi erlendra gjaldmiðla eru færðar upp miðað við verðlag eða gengi í árslok. Viðskipti í erlendum gjaldmiðlum eru færð á gildandi gengi þess dags sem viðskiptin fara fram. Peningalegar eignir og skuldir í erlendum gjaldmiðlum eru færðar miðað við gengi í árslok. Gengi Seðlabanka Íslands greinist þannig: Meðalgengi ársins 2018 Evra ( EUR ).............................................................................................................................................. Bandaríkjadalur ( USD )........................................................................................................................... Sterlingspund ( GBP )............................................................................................................................... Sænsk króna ( SEK )................................................................................................................................. Norsk króna (NOK)................................................................................................................................... Dönsk króna (DKK)...................................................................................................................................

127,73 108,38 144,35 12,46 13,31 17,14

2017 120,54 106,78 137,45 12,52 12,93 16,20

Árslokagengi 31.12.2018 31.12.2017 132,86 116,05 147,97 12,98 13,36 17,79

124,70 104,17 140,64 12,68 12,69 16,75

Fjárhæðir Fjárhæðir í reikningunum eru sýndar í þúsundum króna. Áhættustjórnun Lífeyrissjóðurinn hefur sett sér áhættustefnu, þar sem áhætta er skilgreind og helstu áhættuþáttum í starfsemi sjóðsins er lýst og hvernig stýringu á þeim er háttað. Sjóðurinn hefur ekki gert afleiðusamninga í þeim tilgangi að verja áhættu í starfsemi hans, hvorki fjárhagslega áhættu eða lýðfræðilega. Áhættureikningsskil eru ekki til staðar og afleiðuviðskipti ekki viðhöfð. Engir framvirkir gjaldeyrisskiptasamningar, valréttir né aðrir afleiðusamingar eru við lýði hjá sjóðnum. Gangvirðismat Þessi skýring veitir upplýsingar um hvernig sjóðurinn ákvarðar gangvirði hinna ýmsu fjáreigna sinna. Matsaðferðunum er skipt í 3 stig sem endurspegla mikilvægi þeirra forsendna sem lagðar eru til grundvallar við ákvörðun gangvirðis fjármálagerninga. Stigin eru eftirfarandi: Stig 1: gangvirðismatið byggir á uppgefnu verði á virkum markaði. Stig 2: gangvirðismatið byggir ekki á uppgefnu verði á virkum markaði (stig 1) heldur á upplýsingum sem eru sannreynanlegar fyrir eignina, annað hvort beint (t.d. nýlegt viðkiptaverð) eða óbeint (t.d. afleiddar af verðum fjármálagerninga með sambærilegan líftíma á virkum markaði), eða öðrum mikilvægum markaðsupplýsingum s.s. gengi frá rekstraraðila sjóðs, innra virði félags eða verðmati viðurkennds matsaðila. Stig 3: gangvirðismatið byggir á kostnaðarverði eða lægra verði hafi sjóðurinn upplýsingar sem benda til þess eða á afskrifuðu kostnaðarvirði þar sem tekið er tillit til kaupávöxtunarkröfu, áfallinna vaxta, verðbóta og gengisbreytinga gjaldmiðla eftir því sem við á. Skráning iðgjalda Iðgjöld eru tekjufærð eftir skilagreinum sem berast sjóðnum. Iðgjöld eru flokkuð eftir því hvort þau eru greidd af sjóðfélögum sjálfum eða eru mótframlag launagreiðanda. Jafnframt eru ógreidd iðgjöld áætluð í lok árs og er áætlunin byggð á skilum iðgjalda á undanförnum árum. Ógreidd iðgjöld í lok árs eru eignfærð í efnahagsreikningi sem kröfur á launagreiðendur. Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði er greitt til jöfnunar á örorkubyrði á milli lífeyrissjóða og færist sem sérstök aukaframlög meðal iðgjalda.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 2. Grundvöllur reikningsskilanna (framhald) Lífeyrir

Undir lífeyri falla greiðslur sjóðsins til sjóðfélaga og skiptast þær í eftirlaun, makalífeyri, örorkulífeyri og barnalífeyri en á móti eru þar greiðslur frá Umsjónarnefnd eftirlauna. Annar kostnaður sem færður er með lífeyriskostnaði er framlag í Virk starfsendurhæfingarsjóð og beinn kostnaður sem fellur til vegna örorkulífeyrisúrskurða. Fjárfestingar Fjárfestingar sjóðsins skiptast í eignarhluta í félögum og sjóðum, skuldabréf, bundnar bankainnstæður og aðrar fjárfestingar. Skilgreiningar á framangreindri flokkun ásamt matsaðferðum sem beitt er við hvern lið fjárfestinga eru eftirfarandi: Eignarhlutir í félögum og sjóðum eru framseljanleg verðbréf svo sem hlutabréf, hlutdeildarskírteini og önnur slík verðbréf og eru þau metin á gangvirði. Gangvirðismatið er þrepaskipt sbr. upplýsingar hér að framan. Skuldabréf eru framseljanleg skuldabréf og önnur skuldabréf sem gefin eru út af lánastofnunum, opinberum aðilum eða öðrum félögum. Hér er átt við bréf sem t.d. eru bundin við vísitölu eða gengi gjaldmiðla hvort sem vextir eru fastir eða hafa tiltekna vaxtaviðmiðun. Skuldabréf eru færð á gangvirði í árslok nema ef um er að ræða skuldabréf sem haldið er til gjalddaga og útlán til sjóðfélaga, slík skuldabréf eru færð á upphaflegri kaupkröfu í efnahagsreikningi. Sjóðurinn hefur ekki flokkað nein skuldabréf með þeim hætti að þeim skuli haldið til gjalddaga. Gangvirðismat er þrepaskipt sbr. upplýsingar hér að framan. Bundnar bankainnstæður eru innlán í bönkum og sparisjóðum sem bundin eru til lengri tíma en 3 mánaða. Aðrar fjárfestingar eru fjárfestingar lífeyrissjóðsins sem ekki falla undir liði hér að ofan. Til að mynda húseignir og lóðir sem teknar eru til fullnustu greiðslu. Þær fjárfestingar eru færðar á gangvirði. Gangvirði kann að vera kostnaðarverð ef ekki liggja fyrir upplýsingar um viðskiptaverð, sem getur nýst við að verðmeta viðkomandi eign. Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir eru færðir á afskrifuðu kostnaðarverði. Afskriftir eru reiknaðar sem fastur árlegur hundraðshluti af kostnaðarverði miðað við eignarhaldstíma á árinu að teknu tilliti til væntanlegs hrakvirðis.

3. Sérstök aukaframlög Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði...............................................................................................................................................................

2018

2017

524.392

442.080

4. Heildarfjárhæð lífeyris 2018

2017

Eftirlaun..................................................................................................................................................................................................................... Örorkulífeyrir............................................................................................................................................................................................................. Makalífeyrir............................................................................................................................................................................................................... Barnalífeyrir...............................................................................................................................................................................................................

4.007.515 1.384.037 242.530 42.307 5.676.389

3.554.995 1.323.016 235.023 43.117 5.156.151

Lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild............................................................................................................................................................................ Lífeyrisgreiðslur úr tilgreindri séreignardeild...........................................................................................................................................................

211.732 335 5.888.456

119.931 38 5.276.120

2018

2017

4.623

7.217

2018

2017

Arðgreiðslur .............................................................................................................................................................................................................. Hagnaður af sölu eignarhluta ................................................................................................................................................................................... Breytingar á gangvirði .............................................................................................................................................................................................

687.662 4.117.910 (2.128.076) 2.677.495

910.369 2.385.120 1.280.124 4.575.613

Áhrif gjaldmiðla færð meðal tekna af eignarhlutum í félögum og sjóðum ............................................................................................................

5.616.541

(2.211.429)

Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild .......................................................................................................................................................................................................... Séreignardeild ........................................................................................................................................................................................................... Tilgreind séreignardeild ...........................................................................................................................................................................................

2.669.293 9.622 (1.420)

4.467.896 107.623 93

5. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris Úrskurðarkostnaður tryggingalækna, vottorð ofl....................................................................................................................................................

6. Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 56

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 6. Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum (framhald) Afkoma 20 stærstu fjárfestinga greinist þannig: *) BlackRock Developed World Index Fund ................................................................................................................................................................. BlackRock Global Funds - Fixed Income Global Opportunities Fund X2 USD.......................................................................................................... BlackRock ICS Institutional US Dollar Liquidity Fund .............................................................................................................................................. Eik fasteignafélag hf. ................................................................................................................................................................................................ Eimskipafélag Íslands hf. .......................................................................................................................................................................................... Festi hf. ..................................................................................................................................................................................................................... Hagar hf. ................................................................................................................................................................................................................... HB Grandi hf. ............................................................................................................................................................................................................ Icelandair Group hf. .................................................................................................................................................................................................. iShares 1-3 Year Treasury Bond ETF ........................................................................................................................................................................ Marel hf. ................................................................................................................................................................................................................... Pimco Income "I" ..................................................................................................................................................................................................... Reginn hf. .................................................................................................................................................................................................................. Reitir fasteignafélag hf. ............................................................................................................................................................................................ Schroder International Selection Fund, Emerging Markets..................................................................................................................................... Síminn hf. .................................................................................................................................................................................................................. State Street World Index Equity Fund ..................................................................................................................................................................... Vontobel Fund - Global Equity ................................................................................................................................................................................. Vontobel Fund II SICAV Vescore............................................................................................................................................................................... Warburg Pincus Private Equity XII............................................................................................................................................................................ Afkoma 20 stærstu fjárfestinga alls .........................................................................................................................................................................

2018

2017

62.248 (26.516) 243.785 (270.273) (129.384) 198.787 632.126 (15.384) (1.024.918) (118.167) 688.425 93.581 (322.699) (325.155) (156.029) (134.331) 63.888 128.526 50.058 290.349 (71.084)

1.295.557 0 82.531 (28.419) (597.105) (115.956) (1.110.320) 256.553 (1.358.419) 0 1.463.575 0 (67.614) (180.452) 383.953 486.798 879.859 217.244 54.972 190 1.662.945

*) Afkoman er samanlagður söluhagnaður, arður og óinnleyst breyting á gangvirði

7. Hreinar tekjur af skuldabréfum Tekjur flokkaðar eftir verðmatsaðferðum:

2018

2017

Skuldabréf á gangvirði - stig 1 .................................................................................................................................................................................. Skuldabréf á gangvirði - stig 2 .................................................................................................................................................................................. Skuldabréf á gangvirði - stig 3 ..................................................................................................................................................................................

5.655.848 653.971 908.760 7.218.579

7.632.183 977.905 495.010 9.105.099

Áhrif gjaldmiðla færð meðal hreinna tekna af skuldabréfum ................................................................................................................................

369.135

(95.226)

Hreinar tekjur af skuldabréfum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild .......................................................................................................................................................................................................... Séreignardeild ........................................................................................................................................................................................................... Tilgreind séreignardeild ...........................................................................................................................................................................................

7.074.498 143.286 795

8.857.813 247.286 0

Í lok árs 2018

Gangvirðisstig 1 og 2

Hreinar tekjur greinast þannig eftir skuldabréfaflokkum: Skuldabréf með ríkisábyrgð ................................................................................................................................................. Skuldabréf sveitarfélaga .................................................................................................................................................... Skuldabréf lánastofnana .................................................................................................................................................... Skuldabréf fyrirtækja ......................................................................................................................................................... Veðlán sjóðfélaga ................................................................................................................................................................

Í lok árs 2017

4.440.052 553.413 1.168.008 148.346 0 6.309.819 Gangvirðisstig 1 og 2

6.694.692 715.333 697.748 502.315 0 8.610.088

3 0 0 0 853.646 55.114 908.760

3 0 0 0 480.146 14.864 495.010

Samtals 4.440.052 553.413 1.168.008 1.001.992 55.114 7.218.579

Samtals 6.694.692 715.333 697.748 982.461 14.864 9.105.099

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 8. Fjárfestingargjöld Vörslu- og umsýsluþóknun ....................................................................................................................................................................................... Önnur fjárfestingargjöld ...........................................................................................................................................................................................

Árið 2018 Umsýsluþóknanir: Vegna innlendra verðbréfasjóða ..................................................................................... Vegna innlendra fjárfestingarsjóða.................................................................................. Vegna innlendra fagfjárfestasjóða .................................................................................. Vegna erlendra verðbréfasjóða........................................................................................ Vegna annarra erlenda sjóða um sameiginlega fjárfestingu........................................... Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta........................................................... Vörsluþóknanir.................................................................................................................. Umsýsluþóknanir vegna útvistunar eignastýringar......................................................... Önnur fjárfestingargjöld................................................................................................... Fjárfestingargjöld samtals................................................................................................ Skipting fjárfestingargjalda á deildir Tryggingadeild................................................................................................................... Séreignardeild, Varfærna safnið....................................................................................... Séreignardeild, Áræðna safnið......................................................................................... Tilgreind séreignardeild, Varfærna safnið........................................................................ Fjárfestingargjöld samtals................................................................................................

Bein fjárfest. gjöld

26 3.646 0 33.240 30.086 18.920 42.609 128.528

127.708 439 349 32 128.528

Árið 2017 Umsýsluþóknanir: Vegna innlendra verðbréfasjóða ..................................................................................... Vegna innlendra fjárfestingarsjóða.................................................................................. Vegna innlendra fagfjárfestasjóða .................................................................................. Vegna erlendra verðbréfasjóða........................................................................................ Vegna annarra erlenda sjóða um sameiginlega fjárfestingu........................................... Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta........................................................... Vörsluþóknanir.................................................................................................................. Umsýsluþóknanir vegna útvistunar eignastýringar......................................................... Önnur fjárfestingargjöld................................................................................................... Fjárfestingargjöld samtals................................................................................................

6 5 5 34.365 32.058 26.727 4.218 97.383

Skipting fjárfestingargjalda á deildir Tryggingadeild................................................................................................................... Séreignardeild, Varfærna safnið....................................................................................... Séreignardeild, Áræðna safnið......................................................................................... Fjárfestingargjöld samtals................................................................................................

97.383 0 0 97.383

2018

2017

91.616 2.721 94.337

63.003 3.323 66.325

Heildareign í sjóðum að meðaltali á árinu

Hlutfall fjárfest. gjalda alls af meðaleign

311.998 3.217.392 7.289.309 40.817.214 13.945.351

1,3% 0,3% 1,8% 0,3% 3,1%

720.363

3.923 10.872 130.850 141.488 436.903 33.240 30.086 18.920 42.609 848.891

712.904 1.957 5.346 156 720.363

840.612 2.396 5.695 188 848.891

63.473.968 497.318 1.591.931 18.046 65.581.263

1,32% 0,48% 0,36%

5.486 17.527 133.887 126.877 349.366

410.114 4.286.338 5.927.036 32.732.776 13.261.922

1,3% 0,4% 2,3% 0,4% 2,6%

633.143

5.486 17.527 133.893 126.881 349.371 34.365 32.058 26.727 4.218 730.527

623.405 2.211 7.528 633.143

720.788 2.211 7.528 730.527

55.370.923 224.423 1.022.840 56.618.186

1,30% 0,98% 0,74% 1,29%

2018

2017

286.192 2.938 5.424 5.479 16.598 17.382 69.566 52.771 456.349

234.330 2.183 5.582 5.680 11.196 16.276 65.213 52.477 392.937

Áætluð fjárfest. gjöld

Fjárfest. gjöld samtals

3.923 10.872 130.824 137.842 436.903

1,29%

Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta eru inni í hreinum tekjum viðkomandi verðbréfa og þar með eignaflokks.

9. Rekstrarkostnaður 9.1 Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður: Laun og launatengd gjöld.......................................................................................................................................................................................... Tryggingastærðfræðingur ........................................................................................................................................................................................ Endurskoðun ............................................................................................................................................................................................................ Innri endurskoðun..................................................................................................................................................................................................... Lögfræðikostnaður.................................................................................................................................................................................................... Fjármálaeftirlit........................................................................................................................................................................................................... Tölvukostnaður......................................................................................................................................................................................................... Annar kostnaður........................................................................................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 58

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar.

Skýringar

9. Rekstrarkostnaður (framhald) Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild........................................................................................................................................................................................................... Séreignardeild........................................................................................................................................................................................................... Tilgreind séreignardeild............................................................................................................................................................................................

2018 428.923 27.238 188

2017 366.845 26.092 0

2018

2017

Laun starfsfólks.......................................................................................................................................................................................................... Laun stjórnar og endurskoðunarnefndar................................................................................................................................................................. Launatengd gjöld ......................................................................................................................................................................................................

217.185 13.403 55.604 286.192

180.201 12.076 42.053 234.330

Stöðugildi að meðaltali.............................................................................................................................................................................................

18,3

15,0

2018

2017

20.474 13.400 3.400 18.302 16.764 8.181

5.001 13.562 0 0 15.681 16.838

Fyrrverandi framkvæmdastjóri.................................................................................................................................................................................

4.020

19.760

Fyrrverandi framkvæmdastjóri*...............................................................................................................................................................................

23.593

Fyrrverandi skrifstofustjóri og staðgengill framkvæmdastjóra...............................................................................................................................

0 108.134

1.785 86.190

475 2.134 0 712 101 2.015 1.187 0 50 101 1.187 1.187 806 1.187 475 11.618

1.565 1.444 90 0 47 1.780 1.115 90 0 141 1.115 1.115 0 665 1.340 10.507

179 0 0 892 0 268 268 179 1.785

214 238 379 286 202 0 0 250 1.569

2018

2017

5.396 28 5.424

5.381 201 5.582

9.2 Laun og launatengd gjöld:

9.3 Laun stjórnarmanna, lykilstjórnenda og endurskoðunarnefndar: Laun og önnur hlunnindi stjórnenda: Framkvæmdastjóri.................................................................................................................................................................................................... Skrifstofustjóri og staðgengill framkvæmdastjóra................................................................................................................................................... Áhættustjóri.............................................................................................................................................................................................................. Fjárfestingastjóri........................................................................................................................................................................................................ Forstöðumaður réttindasviðs................................................................................................................................................................................... Fyrrverandi fjárfestingastjóri....................................................................................................................................................................................

*Dómskrafa skv. niðurstöðu Hrd. 756/2017. Viðkomandi framkvæmdastjóri lét af störfum á árinu 2016.

Laun stjórnar: Ágúst Torfi Hauksson................................................................................................................................................................................................ Erla Jónsdóttir, formaður.......................................................................................................................................................................................... Guðrún Ingólfsdóttir................................................................................................................................................................................................. Guðbjörg Særún Björnsdóttir................................................................................................................................................................................... Heimir Þorleifur Kristinsson...................................................................................................................................................................................... Huld Aðalbjarnardóttir.............................................................................................................................................................................................. Kristín Halldórsdóttir................................................................................................................................................................................................. Magnús Einar Svavarsson......................................................................................................................................................................................... Páll Snorrason............................................................................................................................................................................................................ Sigríður Dóra Sverrisdóttir........................................................................................................................................................................................ Sverrir Mar Albertsson.............................................................................................................................................................................................. Tryggvi Jóhannsson................................................................................................................................................................................................... Unnar Már Pétursson................................................................................................................................................................................................ Valdimar Halldórsson................................................................................................................................................................................................ Þórarinn Guðni Sverrisson........................................................................................................................................................................................ Laun endurskoðunarnefndar: Ágúst Torfi Hauksson................................................................................................................................................................................................ Erla Jónsdóttir............................................................................................................................................................................................................ Fjóla Björk Jónsdóttir................................................................................................................................................................................................ Halla Bergþóra Halldórsdóttir, formaður................................................................................................................................................................. Huld Aðalbjarnardóttir.............................................................................................................................................................................................. Tryggvi Jóhannson..................................................................................................................................................................................................... Unnar Már Pétursson................................................................................................................................................................................................ Þórarinn Sverrisson...................................................................................................................................................................................................

9.4 Þóknanir til ytri endurskoðenda sjóðsins: Þóknun fyrir endurskoðun........................................................................................................................................................................................ Önnur þjónusta.........................................................................................................................................................................................................

9.5 Þóknanir til innri endurskoðenda sjóðsins: Þóknun fyrir innri endurskoðun................................................................................................................................................................................

2018

2017

5.479 5.479

5.680 5.680

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 9. Rekstrarkostnaður (framhald) 9.6 Þóknanir til tryggingastærðfræðings sjóðsins: Þóknun fyrir útreikninga á tryggingafræðilegri stöðu.............................................................................................................................................. Önnur þjónusta.........................................................................................................................................................................................................

2018

2017

2.168 771 2.938

1.910 273 2.183

31.12.2018

31.12.2017

31.442.755 0 8.590.611 59.168.887 99.202.253

33.891.829 126.612 6.103.688 49.573.124 89.695.253

96.442.641 2.728.933 30.680

87.206.214 2.478.546 10.493

10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum

Eignarhlutar í innlendum hlutafélögum ................................................................................................................................................................. Eignarhlutar í erlendum hlutafélögum ................................................................................................................................................................... Hlutdeildarskírteini í innlendum sjóðum ................................................................................................................................................................ Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum .................................................................................................................................................................. Eignarhlutir í félögum og sjóðum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild........................................................................................................................................................................................................... Séreignardeild........................................................................................................................................................................................................... Tilgreind séreignardeild............................................................................................................................................................................................ Eignarhlutar í innlendum félögum greinast þannig: Skráð félög:

Hlutdeild

Arion banki hf.................................................................................................................... ARIONs SDB....................................................................................................................... Eik fasteignafélag hf.......................................................................................................... Eimskipafélag Íslands hf.................................................................................................... Festi hf............................................................................................................................... HB Grandi hf...................................................................................................................... Hagar hf............................................................................................................................. Icelandair Group hf........................................................................................................... Marel hf............................................................................................................................. Nýherji hf........................................................................................................................... Reginn hf........................................................................................................................... Reitir fasteignafélag hf...................................................................................................... Síminn hf........................................................................................................................... Sjóvá-Almennar tryggingar hf........................................................................................... Skeljungur hf..................................................................................................................... Sýn hf................................................................................................................................. Tryggingamiðstöðin hf...................................................................................................... Vátryggingafélag Íslands hf............................................................................................... Össur hf.............................................................................................................................

0,6% 0,5% 5,0% 4,9% 3,6% 1,8% 3,5% 4,2% 2,2% 1,6% 4,0% 4,2% 4,8% 1,3% 3,3% 4,9% 2,8% 3,9%

31.12.2018 Kostnaðarverð 1.077.121 636.652 1.275.738 2.309.727 1.266.454 1.110.238 1.808.337 4.102.847 2.534.013 213.660 1.133.276 2.429.700 1.560.406 267.680 478.724 745.510 575.266 763.147 0 24.288.498

Gangverð 871.536 525.699 1.427.674 2.104.873 1.356.002 1.108.533 1.948.031 2.024.729 5.551.278 190.348 1.522.054 2.175.691 1.672.532 252.160 504.327 611.492 485.901 765.744 0 25.098.603

31.12.2017 Kostnaðarverð 0 0 1.415.587 2.402.595 892.829 1.253.826 2.440.321 4.087.272 2.305.272 229.040 1.294.850 2.184.729 1.617.947 462.309 623.368 883.447 539.253 630.796 395.341 23.658.781

Gangverð 0 0 1.940.220 2.327.785 1.105.405 1.223.434 2.002.702 2.995.748 4.688.457 228.035 2.301.317 2.402.046 1.976.870 587.372 617.377 1.176.086 655.466 786.249 389.027 27.403.597

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 60

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar Skýringar. 10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald)

Hlutdeild

Óskráð félög: Alda Credit Fund slhf......................................................................................................... Alda Credit Fund II slhf...................................................................................................... AO Fjárfestingafélag slhf................................................................................................... Ásgarður hf........................................................................................................................ Bakkastakkur slhf.............................................................................................................. Eignarhaldsfélag lífeyrissjóða hf....................................................................................... FÍ fasteignafélag slhf......................................................................................................... Frumtak 2 slhf................................................................................................................... Genís hf............................................................................................................................. Horn III slhf........................................................................................................................ Innviðir fjárfestingar slhf.................................................................................................. Íslensk verðbréf hf............................................................................................................ Jarðvarmi slhf.................................................................................................................... Kaupþing banki ehf........................................................................................................... Kjölfesta slhf...................................................................................................................... Loðnuvinnslan hf............................................................................................................... MF1 slhf............................................................................................................................. Reiknistofa lífeyrissjóða hf................................................................................................ S38 slhf.............................................................................................................................. SF V slhf............................................................................................................................. SF VI slhf............................................................................................................................ SÍA II slhf............................................................................................................................ SÍA III slhf........................................................................................................................... Sparisjóður Austurlands hf............................................................................................... SRE II slhf........................................................................................................................... TFII slhf.............................................................................................................................. T Plús hf............................................................................................................................. Tækifæri hf........................................................................................................................ Veðskuld II slhf.................................................................................................................. Önnur félög.......................................................................................................................

9,9% 13,6% 20,0% 5,7% 14,8% 10,0% 7,6% 10,2% 5,7% 4,3% 14,6% 10,0% 3,2% 0,0% 17,6% 1,7% 18,8% 11,9% 16,9% 4,4% 2,0% 10,0% 9,7% 6,5% 18,0% 9,1% 15,0% 8,0%

Eignarhlutar í innlendum félögum alls...........................................................................................

31.12.2018 Kostnaðarverð

Gangverð

31.12.2017 Kostnaðarverð

Gangverð

150.000 200.000 2.612 6.250 411.511 745 124.963 377.589 250.000 395.000 50.000 127.727 397.683 1.987 385.281 11.911 690.171 24.444 500.000 21.034 124.832 243.894 555.215 44.038 0 244.800 2.000 93.169 316 1.768 5.438.941

178.200 207.200 3.064 20.938 386.491 5.598 297.899 390.989 250.000 305.335 47.170 102.750 541.920 1.987 375.264 125.859 811.338 24.815 500.025 69.909 88.437 412.328 557.492 51.822 0 258.509 12.442 314.903 346 1.126 6.344.153

150.000 200.000 15.950 6.250 396.667 745 124.963 306.827 250.000 336.667 50.000 127.727 397.683 0 376.467 11.911 369.921 20.468 500.000 334.138 124.832 432.152 218.888 44.038 337.946 131.400 2.000 93.169 316 2.801 5.363.927

171.165 200.000 19.140 20.938 372.153 5.245 196.913 280.071 250.000 277.413 48.985 127.755 541.920 0 354.632 121.969 413.795 17.588 487.245 1.025.270 103.237 750.605 184.172 51.503 90.849 131.400 10.640 231.184 346 2.101 6.488.232

29.727.439

31.442.756

29.022.708

33.891.829

Eignarhlutar í erlendum félögum greinast þannig: Hlutdeild Bank Nordik....................................................................................................................... Eignarhlutar í erlendum félögum alls .......................................................................

0,0%

Hlutabréfaeign alls ..................................................................................................

31.12.2018 Kostnaðarverð 0 0 29.727.439

Gangverð 0 0 31.442.756

31.12.2017 Kostnaðarverð 160.128 160.128 29.182.836

Gangverð 126.611 126.611 34.018.440

Hlutdeildarskírteini greinast þannig: Innlendir skuldabréfasjóðir greinast þannig:

Hlutdeild

31.12.2018 Kostnaðarverð 488.493 91.612 800 117.962 0

Gangverð 934.593 96.585 869 118.687 0

31.12.2017 Kostnaðarverð 488.493 250.000 800 1.871 800

Gangverð 841.166 249.412 1.873 1.871 806

Gamma Iceland Fixed Income Fund................................................................................. Gamma Iceland Government Bond Fund........................................................................ Gamma Government Bond Index Fund........................................................................... ÍV Ríkisskuldabréfasjóður................................................................................................. Landsbréf, Sparibréf meðallöng.......................................................................................

9,4% 1,8% 0,2% 7,0% 0,0%

Landsbréf Veðskuldabréfasjóður..................................................................................... Ríkisskuldabréfasjóður MP............................................................................................... Íslandssjóðir- Ríkisskuldabréf meðallöng.........................................................................

17,2% 0,0% 0,0%

985.945 406 1.598

1.030.513 426 1.668

819.069 1.400 0

837.744 1.404 0

Stefnir - Ríkisverðbréfasjóður langur...............................................................................

1,2%

129.757

138.564

250.000

252.006

Veðskuldabréfasjóður ÍV.................................................................................................. Veðskuldabréfasjóður ST1................................................................................................ Virðing veðskuldabréfasjóður.......................................................................................... Hlutdeildarskírteini í innlendum skuldabréfasjóðum alls..........................................

12,4% 15,2% 10,0%

100.000 437.717 97 2.354.389

134.040 496.478 60 2.952.481

100.000 437.717 97 2.350.246

123.380 464.939 60 2.774.661

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald) Innlendir hlutabréfasjóðir greinast þannig:

Hlutdeild

Akta Stokkur...................................................................................................................... Arev NII slhf....................................................................................................................... Auður I fagfjárfestasjóður slf............................................................................................ Brú II Venture Capital Fund.............................................................................................. Frumtak slhf...................................................................................................................... Gamma Equity Fund........................................................................................................ ÍV Alþjóðlegur hlutabréfasjóður....................................................................................... ÍV Erlent hlutabréfasafn.................................................................................................... ÍV Hlutabréfavísitölusjóður............................................................................................... Júpíter - Innlend hlutabréf................................................................................................ Júpíter - Hlutabréfavísitölusjóður..................................................................................... Katla Fund......................................................................................................................... Stefnir ÍS 15....................................................................................................................... Hlutdeildarskírteini í innlendum hlutabréfasjóðum alls............................................

7,3% 15,2% 3,7% 5,6% 3,2% 0,0% 20,3% 1,1% 15,0% 4,8% 0,4% 2,2% 1,0%

Innlendir skammtímasjóðir greinast þannig:

Hlutdeild

GAMMA: LIQUID............................................................................................................... IS Lausafjársafn.................................................................................................................

28,8% 0,0%

31.12.2018 Kostnaðarverð 100.000 101.680 56.329 327.108 74.782 0 226.253 5.600 123.938 240.906 700 480.589 180.965 1.918.850

Gangverð 91.718 2.034 41.542 18.515 69.759 0 251.042 4.955 112.498 226.683 658 514.763 175.409 1.509.577

31.12.2017 Kostnaðarverð Gangverð 0 0 101.680 2.034 170.809 113.002 327.108 46.198 74.041 72.405 400.000 356.977 328.786 400.179 0 0 150.000 148.889 150.000 149.132 0 0 698.750 791.566 411.469 565.999 2.812.642 2.646.379

31.12.2018 Kostnaðarverð 1.144.849 0

Gangverð 1.183.525 0

31.12.2017 Kostnaðarverð 500.000 169

Gangverð 503.554 182

ÍV Skammtímasjóður........................................................................................................

16,1%

1.739.908

1.760.087

176.597

177.255

Landsbréf Veltubréf..........................................................................................................

0,0%

200

201

Stefnir Lausafjársjóður......................................................................................................

0,0%

500

522

500

502

Júpíter Lausafjársjóður.....................................................................................................

8,9%

1.181.313

1.184.419

950

955

Hlutdeildarskírteini í innlendum skammtímasjóðum alls..........................................

4.066.571

4.128.553

678.416

682.648

Hlutdeildarskírteini í innlendum sjóðum alls............................................................

8.339.810

8.590.611

5.841.305

6.103.688

Erlend hlutdeildarskírteini greinast þannig:

31.12.2018

31.12.2017

Fasteignasjóðir...................................................................................................................................................................... Framtakssjóðir...................................................................................................................................................................... Hlutabréfasjóðir.................................................................................................................................................................... Hrávörusjóðir........................................................................................................................................................................ Marksjóðir............................................................................................................................................................................. Skammtímasjóðir.................................................................................................................................................................. Skuldabréfasjóðir.................................................................................................................................................................. Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum alls..............................................................................................................

2.123.169 12.665.196 30.070.357 0 1.319.974 5.596.043 7.394.148 59.168.887

1.245.533 11.313.743 29.980.686 278.639 2.484.424 4.270.098 0 49.573.124

Hlutdeild Hlutdeildarskírteini í óskráðum erlendum sjóðum með eignarhlut stærri en 2% Adveq Opportunity I C.V................................................................................................... Adveq Technology VIII L.P................................................................................................ AlpInvest Co-Investment Fund VII.................................................................................... Alþjóða fasteignasjóðurinn............................................................................................... Aviva Investors European Property Fund of Funds......................................................... Genesta Nordic Real Estate Fund II.................................................................................. International Private Equity Fund II L.P............................................................................ Katla Fund, Global Value................................................................................................... Paul Capital Partners......................................................................................................... Partners Group Emerging Markets 2007, L.P.................................................................. State Street World Index Equity Fund.............................................................................. Vesey Street Fund III......................................................................................................... Vontobel Fund II SICAV Vescore....................................................................................... Hlutdeildarskírteini í óskráðum erlendum sjóðum með eignarhlut stærri en 2% alls...............

2,8% 3,4% 3,4% 6,5% 5,8% 2,2% 8,8% 2,2% 2,6% 3,0% 2,1% 5,6% 5,0%

31.12.2018 Kostnaðarverð 178.352 325.812 359.842 59.666 429.374 716.154 33.048 477.370 8.017 269.689 8.844.995 42.616 1.152.290 12.897.224

Gangverð 96.663 407.269 393.312 34.216 8.641 802.623 68.013 511.841 49.639 326.295 9.700.289 62.137 1.319.974 13.780.912

31.12.2017 Kostnaðarverð 120.068 230.585 110.064 169.638 801.608 449.773 61.106 698.750 9.400 299.083 7.097.779 63.868 621.200 10.732.922

Gangverð 140.074 184.728 111.131 106.027 45.606 500.000 121.504 791.566 48.053 502.162 7.918.303 84.430 738.826 11.292.409

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 62

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald) Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum, 20 stærstu: Advent International GPE V.............................................................................................. BlackRock Global Funds - Fixed Income Global Opportunities Fund X2 USD................. BlackRock Developed World Index Fund......................................................................... BlackRock ICS Institutional Euro Liquidity Fund............................................................... BlackRock ICS Institutional US Dollar Liquidity Fund....................................................... Bridgepoint Europe V B1 LP.............................................................................................. CCMP Capital Investors III................................................................................................. European Strategic Partners 2008 'B'.............................................................................. Genesta Nordic Real Estate Fund II.................................................................................. iShares 1-3 Year Treasury Bond ETF................................................................................. Partners Group Direct Investments 2009, L.P.................................................................. Pimco Income Fund "I" .................................................................................................... Schroder International Selection Fund Emerging Markets............................................. SLI European Property Growth Fund............................................................................... State Street World Index Equity Fund.............................................................................. Vanguard - Global Stock Index......................................................................................... Vontobel Fund - Global Equity I....................................................................................... Vontobel Fund II SICAV Vescore....................................................................................... Warburg Pincus Equity XII................................................................................................ Warburg Pincus Private Equity XI..................................................................................... 20 stærstu hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum alls.............................................

Hlutdeild

1,1% 0,2% 0,8% 0,0% 0,1% 0,2% 0,3% 1,0% 2,2% 0,1% 1,2% 0,0% 0,6% 0,8% 2,1% 0,1% 0,8% 5,0% 0,1% 0,1%

31.12.2018 Kostnaðarverð 704.321 2.050.291 10.058.104 1.103.602 4.361.975 799.695 853.556 390.657 716.154 3.278.513 195.882 1.654.902 2.770.429 617.934 8.844.995 1.079.242 2.015.163 1.152.290 1.162.991 732.770 44.543.468

Gangverð 872.540 2.023.776 11.485.541 1.106.016 4.489.963 1.006.060 918.574 607.072 802.623 3.156.123 699.259 1.748.483 2.972.965 656.073 9.700.289 1.077.739 2.338.731 1.319.974 1.417.824 1.086.224 49.485.849

31.12.2017 Kostnaðarverð

Gangverð

491.960 0 9.736.545 1.751.075 2.464.078 0 850.653 519.873 449.773 0 247.430 0 2.327.486 616.779 7.097.779 0 2.015.163 621.200 826.043 784.529 30.800.366

489.141 0 11.391.135 1.787.386 2.482.652 0 886.712 641.790 500.000 0 714.346 0 2.711.438 593.901 7.918.303 0 2.210.206 738.826 785.037 904.492 34.755.365

Eignarhlutir í félögum og sjóðum flokkaðir eftir matsaðferðum:

31.12.2018

31.12.2017

Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 1 ................................................................................................................................................................. Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 2 ................................................................................................................................................................. Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 3 .................................................................................................................................................................

69.746.159 28.972.308 483.786 99.202.253

63.072.545 25.990.916 631.792 89.695.253

Skuldabréf með ríkisábyrgð:

31.12.2018

31.12.2017

Húsbréf...................................................................................................................................................................................................................... Íbúðabréf................................................................................................................................................................................................................... Ríkisbréf..................................................................................................................................................................................................................... Önnur skuldabréf með ríkisábyrgð .........................................................................................................................................................................

26.947 36.504.231 33.773.566 2.005.778 72.310.522

24.996 38.649.572 31.158.892 1.972.912 71.806.372

Skuldabréf sveitarfélaga .......................................................................................................................................................................................... Skuldabréf lánastofnana ......................................................................................................................................................................................... Skuldabréf fyrirtækja ............................................................................................................................................................................................... Veðlán sjóðfélaga...................................................................................................................................................................................................... Niðurfærslur skuldabréfa.......................................................................................................................................................................................... Skuldabréf alls .........................................................................................................................................................................................................

7.970.477 17.579.596 15.826.589 2.522.488 (57.750) 116.151.923

7.486.358 13.074.465 15.975.021 247.992 (320.042) 108.270.166

31.12.2018

31.12.2017

90.809.925 12.793.990 12.548.007 116.151.923

87.221.311 10.912.810 10.136.044 108.270.166

113.917.925 2.196.776 37.221

105.841.609 2.428.556 0

11. Skuldabréf

Skuldabréf flokkuð eftir matsaðferðum: Skuldabréf á gangvirði - stig 1................................................................................................................................................................................... Skuldabréf á gangvirði - stig 2................................................................................................................................................................................... Skuldabréf á gangvirði - stig 3................................................................................................................................................................................... Skuldabréfaeign sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild........................................................................................................................................................................................................... Séreignardeild........................................................................................................................................................................................................... Tilgreind séreignardeild............................................................................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 12. Niðurfærslur skuldabréfa

Niðurfærsla í ársbyrjun ........................................................................................................................................................................................... Niðurfærsla færð út.................................................................................................................................................................................................. Breyting á almennri niðurfærslu á árinu *)..............................................................................................................................................................

31.12.2018

31.12.2017

320.042 (279.377) 17.085 57.750

357.682 0 (37.640) 320.042

*) Færist með öðrum gjöldum í ársreikningi

13. Skipting fjárfestingar eftir gjaldmiðlum Í lok árs 2018 Eignarhlutir í félögum og sjóðum......................................................................................................................................... Skuldabréf............................................................................................................................................................................. Bundnar bankainnstæður.................................................................................................................................................... Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði .............................................................................................................................................

Í íslenskum krónum 38.992.904 114.682.274 970.887 24.714 154.670.778

Í erlendum gjaldmiðlum 60.209.349 1.469.649 0 0 61.678.997

Samtals 99.202.253 116.151.923 970.887 24.714 216.349.776

Hlutfallsleg skipting .............................................................................................................................................................

71%

29%

100%

Eignarhlutir í félögum og sjóðum

Skuldabréf

Hlutfall

7.417.253 52.266.333 64 525.699 60.209.349

15.610 1.440.716 13.323 0 1.469.649

12,1% 87,1% 0,0% 0,9% 100%

Í íslenskum krónum

Í erlendum gjaldmiðlum

Samtals

Eignarhlutir í félögum og sjóðum......................................................................................................................................... Skuldabréf............................................................................................................................................................................. Bundnar bankainnstæður.................................................................................................................................................... Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði .............................................................................................................................................

38.814.924 107.066.626 1.145.300 1.032.866 148.059.715

50.880.329 1.203.540 0 0 52.083.868

89.695.253 108.270.166 1.145.300 1.032.866 200.143.584

Hlutfallsleg skipting .............................................................................................................................................................

74%

26%

100%

Eignarhlutir í félögum og sjóðum

Skuldabréf

Hlutfall

9.466.069 40.898.560 61 515.639 50.880.329

14.427 1.189.112 0 0 1.203.540

18,2% 80,8% 0,0% 1,0% 100%

Skipting fjárfestingar eftir erlendum gjaldmiðlum:

Í EUR...................................................................................................................................................................................... Í USD ..................................................................................................................................................................................... Í GBP...................................................................................................................................................................................... Í SEK.......................................................................................................................................................................................

Í lok árs 2017

Skipting fjárfestingar eftir erlendum gjaldmiðlum:

Í EUR...................................................................................................................................................................................... Í USD ..................................................................................................................................................................................... Í GBP...................................................................................................................................................................................... Í DKK......................................................................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 64

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 14. Varanlegir rekstrarfjármunir Fasteignir og lóðir

Innréttingar, áhöld og tæki

Samtals

Kostnaðarverð Staða í ársbyrjun .................................................................................................................................................................. Staða í árslok ........................................................................................................................................................................

211.792 211.792

1.252 1.252

213.044 213.044

Afskriftir Staða í ársbyrjun .................................................................................................................................................................. Afskrift ársins ....................................................................................................................................................................... Staða í árslok ........................................................................................................................................................................

26.636 4.236 30.872

1.252 0 1.252

27.888 4.236 32.124

Bókfært verð Bókfært verð í ársbyrjun ..................................................................................................................................................... Bókfært verð í árslok ...........................................................................................................................................................

185.156 180.920

0 0

185.156 180.920

Afskriftarhlutföll ...................................................................................................................................................................

20% Fasteignamat

Strandgata 3, Akureyri .........................................................................................................................................................

198.200

Vátryggingamat 353.106

15. Yfirlit um tryggingafræðilega stöðu Tryggingafræðilegt mat á lífeyrisskuldbindingum tryggingardeildar: Samkvæmt niðurstöðu tryggingafræðilegrar athugunar á stöðu samtryggingardeildar í árslok 2018 miðað við 3,5% ársvexti eru áfallnar skuldbindingar umfram eignir 370 milljónir eða 0,2% af skuldbindingum. Heildarskuldbindingar umfram eignir eru 6.805 milljónir og tryggingafræðileg staða því neikvæð um 1,8%. Vísað er í áritun tryggingastærðfræðings varðandi frekari forsendur við matið. Eignir

31.12.2018

31.12.2017

373.382.134 326.557.098 46.825.036

326.557.098 300.634.293 25.922.805

Skuldbindingar í árslok.............................................................................................................................................................................................. Skuldbindingar í ársbyrjun........................................................................................................................................................................................ Hækkun/lækkun skuldbindinga á árinu....................................................................................................................................................................

380.187.105 329.577.663 50.609.442

329.577.663 305.326.407 24.251.256

Breyting á tryggingafræðilegri stöðu á árinu...............................................................................................................................................

(3.784.406)

1.671.549

188.789.336 10.950.364 10.908.159 (5.676.389) 1.560.392 0 (3.784.015) 202.747.846

178.616.708 11.648.994 9.146.230 (5.156.151) 0 (4.160.711) (1.305.734) 188.789.336

Endurmetin eign til tryggingafræðilegs uppgjörs í árslok........................................................................................................................................ Endurmetin eign til tryggingafræðilegs uppgjörs í ársbyrjun.................................................................................................................................. Hækkun/lækkun endurmetinnar eignar á árinu...................................................................................................................................................... Skuldbindingar

Yfirlit um breytingar á áföllnum lífeyrisskuldbindingum tryggingardeildar árið 2018 Áfallnar lífeyrisskuldbindingar í ársbyrjun................................................................................................................................................................ Hækkun lífeyrisskuldbindinga vegna vaxta og verðbóta......................................................................................................................................... Hækkun áunninna réttinda vegna iðgjalda ársins.................................................................................................................................................... Lækkun vegna greidds lífeyris á árinu...................................................................................................................................................................... Hækkun vegna nýrra tafla um lífslíkur...................................................................................................................................................................... Lækkun vegna breytinga réttindaákvæða 2017....................................................................................................................................................... Hækkun/lækkun vegna annarra breytinga............................................................................................................................................................... Áfallnar lífeyrisskuldbindingar í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 16. Ábyrgðir og skuldbindingar utan efnahags Sjóðurinn hefur skuldbundið sig til þátttöku í erlendum og innlendum framtakssjóðum. Greiðslur vegna skuldbindinganna geta að hámarki numið 15.995 milljónum króna. Á móti koma endurgreiðslur frá sjóðunum þegar fjárfestingarnar eru seldar aftur.

17. Áhættuþættir í starfsemi og áhættustýring 17.1 Áhættustefna, skipulag og markmið áhættustýringar Í daglegri starfsemi sinni sem lífeyrissjóður stendur sjóðurinn frammi fyrir ýmsum tegundum áhættu. Stjórnendur sjóðsins bera ábyrgð á að gera sér grein fyrir þeim áhættum sem fylgja starfseminni og að fullnægjandi áhættustýring sé ávallt til staðar. Til að mæta þessari kröfu hefur sjóðurinn mótað sérstaka áhættustefnu og áhættustýringarstefnu, þar sem áhætta er skilgreind, helstu áhættuþáttum lýst og gerð grein fyrir skipulagi og framkvæmd áhættustýringar. Stjórn sjóðsins ber ábyrgð á því að móta og samþykkja áhættustefnu og sjá til þess að virk áhættustýring sé til staðar hjá sjóðnum, sem tekur til allrar starfsemi hans. Áhættustýring skal innihalda skilvirka ferla og vinnulag. Hún þarf einnig að tryggja að framkvæmda- og áhættustjóri fylgist með því að þessir ferlar séu fullnægjandi og verklag sé skilvirkt. Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp í fjárfestingarstefnu sjóðsins, þar er áhættuþol sjóðsins metið og töluleg markmið sett um áhættu og hvernig takmörk um áhættu eru nýtt í einstökum flokkum eigna. Í áhættustýringarstefnu er hins vegar fjallað um hvernig áhætta er metin og hvernig fylgst er með að áhættuviðmið séu haldin og hvernig eftirliti er háttað. Lagt er mat á mikilvægi áhættuflokka, eftirlitsaðgerðir eru skilgreindar og sett fram dagskrá áhættustýringar, þar sem eftirlitsaðgerðir eru tímasettar, hver ber ábyrgð og hvaða skýrslum skuli skilað. Í lögum er lögð sú skylda á lífeyrisjóði að framkvæma eigið áhættumat en samkvæmt reglugerð um eftirlitskerfi með áhættu lífeyrissjóða er tilgreint að matið skuli framkvæmt a.m.k. árlega. Stjórn, framkvæmdarstjóri og áhættustjóri eiga að taka virkan þátt í gerð eigin áhættumats en framkvæmd þess er í höndum tveggja síðast nefndu. Stjórn er skilað reglulegum skýrslum um framkvæmd áhættustýringar, auk skýrslna um hlítingu við lög, reglur og stefnu sjóðsins. Fjárfestingum og raunar allri starfsemi fylgir áhætta. Til að ná markmiðum sínum þarf sjóðurinn að taka áhættu. Áhættustýring felst í því að stýra áhættu þannig að hún verði innan þeirra marka sem starfseminni hefur verði sett. 17.2 Helstu flokkar áhættu í starfsemi sjóðsins Lífeyristryggingaráhætta: Með lífeyristryggingaráhættu er átt við hættuna á því að skuldbindingar sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi sjóðfélaga. Helstu áhættuþættir í þessum flokki eru: skerðingaráhætta og lýðfræðileg áhætta, en einnig má nefna áhættur eins og iðgjaldaáhættu og lausafjáráhættu. Skerðingaráhætta er hættan á því að skerða þurfi lífeyrisréttindi sjóðfélaga. Lýðfræðileg áhætta er hættan á að lýðfræðilegar forsendur sem notaðar eru við mat á lífeyrisloforðum sjóðsins breytist á þann veg að lífeyrir reynist lakari en áætlanir gera ráð fyrir. Fylgst er með tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins með mánaðarlegum könnunum og árlega framkvæmir tryggingastærðfræðingur sjóðsins tryggingafræðilegt athugun á stöðu hans. Leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að meira en 10% munur er á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga er lífeyrissjóðnum skylt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sjóðsins til að jafna þann mun. Sama gildir ef munur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum á milli eignaliða og lífeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Þar sem að réttindi í sjóðnum breytast í samræmi við ávöxtun á eignum hans tryggir réttindakerfið ákveðna aðlögun eigna og skuldbindinga, sem dregur úr þessari áhættu. Á móti kemur að ávöxtun á eignum sjóðsins hefur bein áhrif á kaupmátt lífeyrisréttinda. Lausafjáráhætta er fólgin í hættunni á að sjóðurinn eigi ekki laust fé til að standa straum af lífeyrisgreiðslum og rekstri. Hluti af lausafjáráhættu er seljanleika áhætta eigna, þ.e. hversu auðvelt er að breyta eignum í laust fé. Til að mæta lausafjáráhættu hefur sjóðurinn sett sér það markmið að eiga á hverjum tíma laust fé til að mæta a.m.k. 2 mánaða útgjöldum vegna lífeyris og rekstrar. Mótaðilaáhætta: Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum, t.d. útgefendur skuldabréfa, sjóðfélagar, fyrirtæki og uppgjörshús, standi ekki í skilum (t.d. vegna gjaldþrots) eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega, bæði vegna útlána og kaupa á fjármálagerningum á markaði. Samþjöppunar- og landsáhætta fellur undir mótaðilaáhættu, enda felur hún í sér hættuna á að margir mótaðilar lendi samtímis í vanefndum. Mótaðilaáhætta er metin bæði áður en viðskipti eiga sér stað og síðan í eftirfylgni með vörslu, endurgreiðslu og uppgjöri á fjármálagerningum. Mótaðilaáhættu þ.m.t. útlánaáhættu er stýrt með áreiðanleikakönnunum og lánshæfismati á mótaðilum, mörkum sem sett eru um kröfur á einstaka aðila eða skylda aðila í eignasafni sjóðsins, reglubundinni skýrslugjöf frá mótaðilum og mati á fjárhagstyrk þeirra, eftirfylgni með skilum og innheimtuaðgerðum, auk reglna um áhættuflokkun viðskiptamanna og varúðarniðurfærslur. Gerð er grein fyrir þróun mótaðilaáhættu í reglubundinni skýrslugjöf til stjórnar. Fjárhagsleg áhætta: Með fjárhagslegri áhættu er átt við hættuna á því að fjárhagslegar eignir sjóðsins rýrni í verði og að tekjur af þeim verði lakari en væntingar stóðu til. Sjóðurinn er fyrst og fremst markaðsfjárfestir og eignir hans og áhætta er háð sveiflum á fjármálamörkuðum. Fjárhagsleg áhætta markast af þeim eignaflokkum sem sjóðurinn fjárfestir í og hvernig eignasafn hans er saman sett. Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal vegna breytinga á vöxtum, uppgreiðslu- og endurfjárfestingaráhættu, gengi gjaldmiðla, verðbólgu og breytinga á virði fjáreigna. Þessi áhætta getur leitt til neikvæðra áhrifa á rekstur og/eða efnahag, bæði vegna aðgerða eða atburða innan sjóðsins eða utan hans. Neikvæð áhrif á rekstur og efnahag geta dregið úr möguleikum lífeyrissjóðsins til að framfylgja stefnu og ná markmiðum sínum. Fjárhagslegri áhættu er fyrst og fremst stýrt með því að fjárfesta í mismunandi flokkum eigna, sem hegða sér misjafnlega við mismunandi markaðsaðstæður, og dreifa þannig áhættu. Í fjárfestingastefnu sjóðsins og stefnum einstakra undirsafna eru fjölmörg ákvæði sem sett eru í þeim tilgangi að stýra áhættu. Þar eru sett markmið um eignasamsetningu, ákvarðaðar viðmiðunarvísitölur sem tekið er mið af við stýringu eigna og vikmörk sett um frávik frá viðmiði. Sett er fram sérstök áhættuáætlun, þar sem tilgreind eru markmið áhættu mæld sem staðalfrávik ávöxtunar og hvernig það er útfært niður á einstaka eignaflokka, markmið um áhættulækkun sem áhættudreifing á að skila, markmið um árangurshlutfall, hermiskekkju, vágildi (VaR) og fleiri áhættumælikvarða. Mælingar á markaðsáhættu eru gerðar með reglulegu millibili og skilar áhættustjóri mánaðarlegum skýrslum til stjórnar um það efni og ítarlegri skýrslum ársfjórðungslega. Brugðist er við með breytingum á eignasamsetningu þróist þessir mælikvarðar á þann veg að hætta sé á að áhætta fari út fyrir markmiðsáhættu sjóðsins.

Rekstraráhætta: Rekstraráhætta lítur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins. Starfsemin skal lúta þeim reglum sem um hann eru settar í lögum, reglugerðum, eigin samþykktum og reglum sjóðsins. Stefnt skal að sem mestri hagkvæmni í rekstri þannig að sem mestar líkur séu á að sjóðurinn nái markmiðum sínum. Sjóðnum skal stjórnað með heiðarleika, ráðvendni og góða starfshætti að leiðarljósi. Rekstrar- og umhverfisáhætta er að jafnaði skilgreind sem hættan á tjóni sem rekja má til ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla, starfsmanna, sviksemi, orðspors, upplýsingakerfa eða til ytri atburða. Til að stýra rekstraráhættu hefur sjóðurinn sett sér margvíslegar reglur sem gilda um starfssemi hans, þ.m.t. starfsreglur stjórnar, siðareglur, verklagsreglur um verðbréfaviðskipti, reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, reglur um heimildir þ.m.t. ítarlegar reglur um heimildir til fjárfestinga. Í skipulagi eru sett skýr starfs- og ábyrgðarsvið, aðgreining starfa er afmörkuð með ítarlegum starfslýsingum og verkferlum. Reglubundin fundahöld eru með starfsmönnum, þ.m.t. starfsmannasamtöl, sjóðurinn hefur sérstaka starfsdaga þar sem farið er yfir öll svið starfseminnar og boðið upp á þjálfun og námskeiðahald. Sjóðurinn leggur áherslu á góðan og jákvæðan starfsanda, að sjóðurinn sé eftirsóknarverður vinnustaður, boðleiðir séu stuttar og að strax sé brugðist við vandamálum sem lúta að starfsmönnum og velferð þeirra. Beitt er virku innra eftirliti og gerðar eru margháttaðar kannanir á öllum helstu þáttum í starfsemi sjóðsins og er niðurstöðum slíkra kannana skilað til endurskoðunarnefndar og stjórnar sjóðsins.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 66

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar 17. Áhættuþættir í starfsemi og áhættustýring (framhald)

17.3 Næmnigreining áhættuþátta: Í töflunni hér fyrir neðan er reynt að meta hver áhrif möguleg áföll geta haft á efnahag og afkomu sjóðsins. Settir eru upp þrír möguleikar með stigvaxandi breytingum vegna hvers áhættuþáttar sem tiltekinn er og sýnt hvaða áhrif breytingin hefur á afkomu og efnahag sjóðsins. Um er að ræða "hvað-ef" aðferðafræði, þar sem ekki er tekið tillit til innbyrðis fylgni milli áhættuþátta. Áfallastigum er skipt niður í hóflegt, miðlungs og mikið áfall og er sýnd magnbreyting á hverju stigi. Gerð er grein fyrir hverjum áhættuþætti í tveimur línum. Fyrri línan sýnir breytingu á áhættuþætti og sú síðari áhrif breytingarinnar á sjóðinn: Hóflegt 0,5% -1,6% 5,0% -1,4% 5,0% -1,7% 5,0% -0,8%

Áhættuþáttur /stærð efnahagsáfalls Vaxtahækkun á innlendum markaði Afkoma sjóðsins, vegna vaxtahækkunar Styrking krónu, bæði gagnvart USD og EUR Afkoma sjóðsins, vegna styrkingar krónu Hlutabréf lækka, bæði innlend og erlend Afkoma sjóðsins, vegna lækkunar hlutabréfa Tap vegna skuldaraáhættu í safni annarra markaðsskuldabréfa Afkoma sjóðsins, vegna afskrifta á öðrum markaðsskuldabréfum

Miðlungs 1,0% -3,2% 10,0% -2,8% 10,0% -3,4% 10,0% -1,6%

Mikið 2,0% -6,5% 20,0% -5,7% 20,0% -6,9% 20,0% -3,1%

18. Atburðir eftir lok reikningsskiladags og önnur mál

Frá lokum reikningsársins hefur verðið höfðað eitt dómsmál á hendur sjóðnum og er það eina dómsmálið sem sjóðurinn á aðild að. Málið snýst um túlkun sjóðsins á hugtakinu tekjur við ákvörðun örorkulífeyris. Sjóðfélaginn sem höfðaði málið telur túlkun sjóðsins ekki lögmæta þar sem hún sé of rúm. Tapi sjóðurinn dómsmálinu eða fallist hann á sjónarmið sjóðfélagans verður sú niðurstaða fordæmisgefandi fyrir aðra sjóðfélaga í sambærilegri stöðu og má þá búast við að neikvæð heildaráhrif málsins á fjárhagsstöðu sjóðsins gætu orðið um 150 milljónir. Vegna óvissu um niðurstöðu hefur ekkert verið fært í ársreikningi vegna þessa.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar. Skýringar Kennitölur 2018

2017

2016

2015

2014

Tryggingadeild: Hrein eign umfram heildarskuldbindingar .................................................................... Hrein eign umfram áfallnar skuldbindingar .................................................................. Hrein raunávöxtun *)........................................................................................................

-1,79% -0,18% 1,46%

-0,92% -1,05% 5,21%

-1,54% -3,18% -0,13%

0,42% -0,62% 9,18%

-3,83% -7,07% 5,18%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár *).................................................................... Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár *).................................................................

4,13% 2,73%

3,99% 1,22%

3,76% 0,62%

4,00% 1,35%

3,24% 1,71%

Hlutfallsleg skipting fjárfestingar: Skráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ....................................................................... Skráð skuldabréf .............................................................................................................. Óskráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................................... Óskráð skuldabréf ............................................................................................................ Bundnar bankainnstæður ................................................................................................ Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði .........................................................................................

35,4% 49,3% 10,5% 4,4% 0,4% 0,0%

34,2% 50,5% 10,7% 3,6% 0,6% 0,5%

34,8% 51,1% 10,3% 3,0% 0,8% 0,0%

35,1% 49,4% 12,1% 2,1% 1,3% 0,0%

30,6% 52,6% 13,2% 2,0% 1,6% 0,0%

Hlutfallsleg skipting fjárfestingar eftir gjaldmiðlum Eignir í íslenskum krónum .............................................................................................. Eignir í erlendum gjaldmiðlum ........................................................................................

71% 29%

74% 26%

76% 24%

75% 25%

73% 27%

Fjöldi virkra sjóðfélaga: ................................................................................................... Fjöldi sjóðfélaga í árslok: ................................................................................................. Fjöldi lífeyrisþega: ...........................................................................................................

15.086 89.433 9.620

14.486 87.292 9.059

13.903 85.711 8.559

13.348 87.446 8.094

13.073 85.856 7.603

Hlutfallsleg skipting lífeyris: Eftirlaun ............................................................................................................................ Örorkulífeyrir ................................................................................................................... Makalífeyrir ......................................................................................................................

70,6% 24,4% 4,3%

68,9% 25,7% 4,6%

67,4% 26,9% 4,7%

65,6% 28,4% 4,9%

65,5% 28,1% 5,3%

Barnalífeyrir ......................................................................................................................

0,7%

0,8%

0,9%

1,0%

1,1%

Stöðugildi: ........................................................................................................................

18,3

15,0

14,0

13,5

Iðgjöld alls (á föstu verðlagi) ............................................................................................ 11.831.750 Lífeyrir alls (á föstu verðlagi) ........................................................................................... 5.754.823 Hreinar fjárfestingartekjur alls (á föstu verðlagi) *) ........................................................ 10.056.488 Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður (á föstu verðlagi) .................................................... 428.923 Hækkun (lækkun) á hreinni eign (á föstu verðlagi) ......................................................... 15.704.491

10.269.519 5.400.054 13.760.819 378.772 18.251.512

9.129.960 5.094.579 3.950.163 318.479 7.667.066

8.335.233 4.876.149 19.381.995 280.499 22.560.581

7.631.034 4.540.488 9.866.253 289.834 12.666.965

Lífeyrisbyrði ......................................................................................................................

48,6%

52,6%

55,8%

58,5%

59,5%

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður (alls) í % af iðgjöldum .............................................

3,6%

3,7%

3,5%

3,4%

3,8%

Hreinar fjárfestingartekjur í % af meðalstöðu eigna *) ..................................................

5,0%

6,9%

2,1%

10,9%

6,1%

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður í % af meðalstöðu eigna .........................................

0,20%

0,19%

0,17%

0,16%

0,18%

*) Hrein raunávöxtun er reiknuð af hreinum fjárfestingatekjum að frádregnum rekstrarkostnaði og öðrum gjöldum. Í útreikningum á hreinum fjárfestingatekjum sem hlutfalli af meðalstöðu eigna hafa önnur gjöld verið dregin frá fjárfestingatekjum. Fast verðlag miðast við breytingar á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 68

Á R S S K Ý R S LA

2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

Skýringar Skýringar. Kennitölur 2018

2017

2016

2015

2014

Séreignardeild: Hrein raunávöxtun - Innlána safnið.................................................................................. Hrein raunávöxtun - Varfærna safnið.............................................................................. Hrein raunávöxtun - Áræðna safnið.................................................................................

-0,35% -0,19% -0,72%

2,44% 6,15% 5,34%

2,55% 1,33% -0,20%

2,69% 7,87% 8,05%

2,84% 4,72% 6,90%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Innlána safnið.............................................. Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Varfærna safnið........................................... Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Áræðna safnið.............................................

2,03% 3,93% 3,81%

2,67% 4,85% 4,80%

2,68% 4,44% 4,95%

2,75% 5,07% 4,95%

3,43% 6,23% 5,31%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár - Varfærna safnið........................................ Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár - Áræðna safnið..........................................

5,68% 5,00%

6,56% 5,99%

6,61% 5,99%

7,71% 7,42%

8,14% 8,77%

Séreignardeild, öll söfn: Hlutfallsleg skipting fjárfestingar Skráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ....................................................................... Skráð skuldabréf .............................................................................................................. Bundnar bankainnstæður ................................................................................................

55,4% 44,6% 0,0%

48,9% 47,9% 3,2%

45,1% 51,3% 3,6%

33,2% 62,6% 4,2%

44,0% 50,4% 5,5%

78,7% 21,3%

73,1% 26,9%

84,2% 15,8%

78,3% 21,7%

77,6% 22,4%

Hreinar fjárfestingartekjur í % af meðalstöðu eigna ...................................................... Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður í % af meðalstöðu eigna .........................................

3,1% 0,5%

7,4% 0,5%

3,0% 0,5%

9,7% 0,5%

7,3% 0,5%

Á R S S K Ý R S LA

2018

Á R S S K Ý R S LA

2018 82.046 5.415.634 5.497.680

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári .....................................................................................

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2018

27.238

9.622 143.286 0 15.346 1.062 169.316

5.415.634

464.781 4.950.853

26.092

107.623 247.286 6.406 20.512 266 382.094

119.931 119.931

228.710

151.701

211.732 211.732

150.659 100.606 (22.554) 228.710

2017

162.787 115.225 (126.311) 151.701

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður .................................................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris .....................................................................................

Sérstök aukaframlög ........................................................................................

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ............................................................................................ Iðgjöld launagreiðenda .................................................................................... Réttindaflutningur og endurgreiðslur ..............................................................

2018

Alls Séreign

1.369.291

40.217 1.329.075

6.793

(1.237) 47.277 0 1.103 230 47.373

96.117 96.117

95.753

27.893 23.421 44.440 95.753

2018

1.329.075

89.313 1.239.762

6.561

19.477 81.950 (33) 3.767 23 105.184

57.986 57.986

48.676

20.439 15.120 13.117 48.676

2017

3.653.337

388.237 3.265.100

17.577

88.146 165.336 (23) 3.768 157 257.384

52.556 52.556

200.986

50.620 41.533 108.833 200.986

2017

432.133

(1.089) 433.222

2.128

0 0 0 12.377 62 12.439

14.610 14.610

3.210

79.998 43.983 (120.771) 3.210

2018

433.222

(12.769) 445.991

1.953

0 0 6.463 12.977 86 19.526

9.390 9.390

(20.952)

79.599 43.953 (144.504) (20.952)

2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

Fjárhæðir í þúsundum króna

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

3.696.256

42.919 3.653.337

18.317

10.859 96.009 0 1.867 770 109.505

101.005 101.005

52.737

54.897 47.820 (49.980) 52.737

2018

Áræðna safnið

lífeyris árið 2018

Varfærna safnið

Deildaskipt yfir breytingu eign árið til 2018 greiðslu Deildaskipt yfirlityfirlit yfir breytingu á hreinni eignátilhreinni greiðslu lífeyris Séreignardeild Séreignardeild

ÁRSREIKNINGUR 2018

Alls Séreign

5.497.680

Hrein eign til greiðslu lífeyris

540.232

Handbært fé ..............................................................................................

Eignir samtals

31.740

2.728.933 2.196.776 0 4.925.709

31.12.2018

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ................................................................................

Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................................... Skuldabréf ....................................................................................................... Bundnar bankainnstæður ................................................................................

Eignir

Séreignardeild

5.415.634

329.632

18.887

2.478.546 2.428.556 160.012 5.067.115

31.12.2017

1.369.291

39.717

4.033

596.657 728.884 0 1.325.541

31.12.2018

1.329.075

66.199

2.269

466.556 794.051 0 1.260.607

31.12.2017

Varfærna safnið

Deildaskiptur efnahagsreikningur 31. desember 2018 Séreignardeild Deildaskiptur efnahagsreikningur 31. desember 2018

Á R S S K Ý R S LA

3.653.337

6.786

2.011.990 1.634.506 0 3.646.496

432.134

415.401

16.733

0 0 0 0

31.12.2018

433.222

263.378

9.832

0 0 160.012 160.012

31.12.2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

3.696.256

85.114

10.974

2.132.276 1.467.892 0 3.600.168

31.12.2017

Áræðna safnið 31.12.2018

ÁRSREIKNINGUR 2018

2018

Á R S S K Ý R S LA

2018 329.632 540.232

Handbært fé í upphafi árs ..........................................................................

Handbært fé í lok árs .................................................................................

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2018

210.600

21.045 (1.341.938) 1.080.128 119.932 (110.492) 365.627 160.012 294.314

(83.714)

211.732 27.238 238.970

138.848 16.408 155.256

2018

Alls Séreign

Hækkun (lækkun) á handbæru fé ...............................................................

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ............................... Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................................ Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ........................................................... Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa .................................................... Keypt skuldabréf ............................................................................................. Seld skuldabréf ................................................................................................ Endurgreidd bundin innlán ..............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga .............................................................

Útgreiðslur Lífeyrir ............................................................................................................. Rekstrarkostnaður ...........................................................................................

Inngreiðslur Iðgjöld ............................................................................................................. Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum .......................................

Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2018 Séreignardeild Séreignardeild

329.632

633.587

(303.956)

10.912 (1.468.017) 1.028.206 12.346 (368.442) 381.419 (6.525) (410.101)

106.145

119.931 26.092 146.023

225.250 26.918 252.168

2017

39.717

66.199

(26.482)

4.352 (366.548) 230.858 39.177 (55.805) 129.071 0 (18.894)

(7.588)

96.117 6.793 102.910

93.989 1.333 95.322

2018

(12.142)

57.986 6.561 64.547

48.671 3.734 52.405

2017

66.199

122.641

(56.442)

2.068 (400.165) 323.422 4.092 (103.194) 129.210 267 (44.300)

Varfærna safnið

85.114

85.059

16.692 (975.389) 849.270 80.755 (54.687) 236.555 0 153.196

(68.137)

101.005 18.317 119.323

48.549 2.636 51.185

2018

2017

415.401

263.378

152.023

0 0 0 0 0 0 160.012 160.012

(7.990)

14.610 2.128 16.738

(3.691) 12.439 8.748

2018

263.378

284.776

(21.399)

0 0 0 0 0 0 (7.016) (7.016)

(14.383)

9.390 1.953 11.343

(22.480) 19.440 (3.040)

2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

Fjárhæðir í þúsundum króna

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

226.170

(226.113)

8.844 (1.067.852) 704.784 8.254 (265.248) 252.210 225 (358.783)

132.670

52.556 17.577 70.133

199.058 3.745 202.803

Áræðna safnið

ÁRSREIKNINGUR 2018

VIÐAUKI I – ÓFJÁRHAGSLEGAR UPPLÝSINGAR Stapi lífeyrissjóður telst til eininga tengdum almannahagsmunum, sbr. lög nr. 3/2006 um ársreikninga og getur því í skýrslu stjórnar upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif sjóðsins í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál í samræmi við gr. 66. d sömu laga. Jafnframt er gert grein fyrir stefnu sjóðsins í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum.

VIÐSKIPTALÍKAN

Stapi lífeyrissjóður er lífeyrissjóður fyrir launamenn á almennum vinnumarkaði á svæðinu frá Hornafirði til Hrútafjarðar. Hjá sjóðnum starfa 18 starfsmenn á starfsstöðvum á Akureyri og Neskaupstað. Sjóðurinn starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur til þess fullt starfsleyfi. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir. Þannig móttekur sjóðurinn iðgjöld sjóðfélaga, ávaxtar þau og greiðir út eftirlaun, örorku-, makaog barnalífeyri.

STEFNA SJÓÐSINS Í SAMFÉLAGSMÁLUM

Í því skyni að stuðla að góðum stjórnarháttum og m.a. sporna við spillingar- og mútumálum í tengslum við starfsemi sjóðsins er m.a. byggt á eftirfarandi: • Starfsreglur stjórnar Stapa, samþykktar af stjórn í september 2018 • Verklagsreglur um viðskipti stjórnarmanna og starfsmanna með fjármálagerninga, samþykktar af stjórn í september 2018 • Siðareglur fyrir Stapa lífeyrissjóð, samþykktar af stjórn í september 2011 • Reglur fyrir Fjárfestingarráð Stapa lífeyrissjóð, samþykktar af stjórn í ágúst 2018 • Reglur Stapa lífeyrissjóðs um heimildir starfsmanna og áritanir, samþykktar af stjórn í september 2013 • Reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, samþykktar af stjórn í nóvember 2017 • Reglur um frávikaskrár, samþykktar af stjórn í febrúar 2009 • Reglur Stapa lífeyrissjóðs um varnir gegn peningaþvætti, samþykktar af stjórn í júní 2017 • Fjárfestingarferill, samþykktur í stjórn í ágúst 2018 • Ferli vegna bókhalds, samþykkt í stjórn í júní 2017 • Ferli við skráningu iðgjalda og greiðslna, samþykkt í stjórn í nóvember 2017 • Verklagsreglur um lykilstarfsmenn, samþykktar í stjórn í september 2012 • Áhættustefna, samþykkt í stjórn í maí 2018 • Leiðbeiningar og stefnumið um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar, samþykktar í stjórn í nóvember 2015

Sjóðurinn er ekki aðili að reglum Sameinuðu þjóðanna um ábyrgar fjárfestingar (e. UN Principles for Responsible Investments) en notar m.a. slíkar reglur til að meta hegðun fyrirtækja sem sjóðurinn fjárfestir í m.t.t. samfélagslegra þátta. Stapi er stofnaðili að íslenskum samtökum um ábyrgðar fjárfestingar, IcelandSIF, sem stofnuð voru á árinu 2017. Tilgangur samtakanna er að efla þekkingu fjárfesta á aðferðafræði sjálfbærra og ábyrgra fjárfestinga og auka umræður um ábyrgar og sjálfbærar fjárfestingar. Sjóðurinn er einn af 23 stofnaðilum sem tók þátt í stofnun samtakanna en á meðal stofnaðila eru fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóðir og tryggingafélög. Stjórn og starfsmenn Stapa eru vörsluaðilar lífeyrissparnaðar sjóðfélaga og ber að standa vörð um hagsmuni þeirra og hafa þá að leiðarljósi í störfum sínum. Í því er meðal annars fólgin sú krafa að sjóðurinn stuðli að því að bestu faglegu viðmið um stjórnarhætti séu í heiðri höfð hjá þeim fyrirtækjum þar sem sjóðurinn fjárfestir eða felur eignastýringu fyrir hönd sjóðsins. Með aðild að IcelandSIF stefnir Stapi að því að verða virkur þátttakandi í umræðu um stjórnarhætti og ábyrgt fyrirsvar. Í reglum sjóðsins, fjárfestingarstefnu, áhættustefnu, áhættustýringarstefnu og reglubundnum skýrslum til stjórnar sjóðsins er fjallað með skipulegum hætti um ýmsa áhættuþætti í rekstri sjóðsins. Þá inniheldur fjárfestingarstefna sjóðsins vegna ársins 2019 umfjöllun um siðferðisleg viðmið í fjárfestingum sjóðsins.

STARFSMANNAMÁL

Stjórn sjóðsins hefur samþykkt starfsmannastefnu fyrir sjóðinn. Þar kemur fram að Stapi leggi áherslu á starfsánægju, gott starfsumhverfi, markvissa fræðslu og þjálfun. Stefnan tiltekur einnig að starfsmenn sjóðsins eru metnir að verðleikum, óháð kynferði, aldri, þjóðerni eða trú. Það er markmið sjóðsins að allir starfsmenn njóti sömu virðingar og hafi jöfn tækifæri til starfa, launa, umbunar, starfsþjálfunar og aðstöðu. Stapi leitast við að hafa starfsumhverfi, tæki og aðbúnað með bestum hætti á hverjum tíma og tryggja öryggi starfsfólks í vinnu. Sjóðurinn metur reglulega þörf á endurnýjun búnaðar og aðstöðu starfsfólks. Stefna Stapa er að stuðla að heilsusamlegu líferni starfsfólks, bæði andlegu og líkamlegu og styrkir starfsfólk til líkamsræktar með fjárframlagi. Í desember sl. framkvæmdi sjóðurinn starfsánægjukönnun til að fylgja eftir framkvæmd starfsmannastefnu og ákvarða áherslur í starfsmannamálum. Stefnt er að því að endurtaka starfsánægjukönnunina með reglulegu millibili til að eiga kost á því að grípa inn í óheillavænlega þróun á upplifun starfsmanna af vinnustað sínum.

UMHVERFISMÁL

Stapi hefur tekið í notkun miðlægan aðgangsstýrða prentlausn með það að markmiði að draga úr pappírsnotkun sjóðsins. Þá miðar sjóðurinn að því að koma raftækjum sem ekki eru lengur í notkun sjóðsins í endurnýtingu eða endurvinnslu. Lögð er áhersla á að lágmarka og flokka úrgang sem fellur til í starfsemi sjóðsins.

• Starfsmannastefna, samþykkt í stjórn í janúar 2018 • Reglur um upplýsingagjöf til sjóðfélaga, samþykktar í stjórn í september 2018 Á R S S K Ý R S LA

2018

STAPI PENSION FUND FINANCIAL STATEMENTS

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Independent auditorsreport report Independent auditors To the Board of Directors and members of Stapi Pension Fund Opinion We have audited the enclosed annual accounts of Stapi Pension Fund for the year 2018. The annual accounts contain an overview of developments in net assets regarding pension payments, a balance sheet, a cash flow statement, a statement of actuarial position, information on main accounting policies and other explanatory notes. In our opinion, the accompanying financial statements give a true and fair view of the financial position of Stapi Pension Fund as at 31 December 2018, and its financial performance and its cash flows for the year then ended in accordance with the Icelandic Financial Statement Act and the Regulation on the Annual Financial Statements of Pension Funds. Basis for the opinion The audit was carried out in accordance with international auditing standards. Our responsibilities according to those standards are outlined in further detail in the section below on auditors’ responsibilities. We are independent of Stapi Pension Fund as stipulated by the code of practice applicable to auditors in Iceland and we have complied with the provisions of the code. We feel that we have, during the auditing process, acquired sufficient and relevant documentation on which to base our opinion. Other sources of information The fund’s Board of Directors and Managing Director are responsible for other sources of information which include the Report by the Board of Directors and Declaration on Management Practices. Our opinion with regard to the annual accounts does not extend to other sources of information and we neither draw conclusions nor provide confirmation as to the content of these, with the exception of the confirmation presented below, regarding the Board of Directors’ Report. In relation to our auditing, we are responsible for the reading of other sources of information indicated above and examining whether these significantly disagree with the annual accounts or the knowledge we have acquired during the auditing process or contain significant errors in other respects. If we conclude, on the basis of work we have carried out, that other sources of information contain significant errors, we are obliged to report such knowledge. In this respect, we have nothing to report. In accordance with the provisions of Paragraph 2, Article 104 of Act No. 3/2006 on Annual Accounts we confirm that, to the best of our knowledge, the Report by the Board of Directors enclosed with these annual accounts provides the information required according to the Act on Annual Accounts, in addition to explanations presented in the notes section of the accounts. Responsibilities of the Board of Directors and MD regarding annual accounts The Board of Directors and Managing Director are responsible for the implementation and presentation of the annual accounts in accordance with the Act on Annual Accounts. Furthermore, the Board of Directors and MD assume responsibility for the necessary internal controls in relation to the implementation and presentation of the annual accounts, in such a manner that they contain no significant flaws, whether through fraud or error. During the compilation of the annual accounts, the Board of Directors and MD are responsible for assessing the situation of Stapi Pension Fund as a going concern. If applicable, the Board of Directors and MD shall present relevant comments as to operational feasibility and as to why the decision was taken to apply the criterion of operational feasibility in the compilation and presentation of the annual accounts, unless the Board of Directors and MD have decided to dissolve the fund and wind up its operation or have no other realistic options.

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Auditor’s Responsibilities for the Audit of the Financial Statements Our objective is to give reasonable assurance that the annual accounts are free of significant flaws, whether due to fraud or error and to issue an endorsement comprising our opinion. Reasonable assurance, however, is no guarantee that an audit carried out in accordance with international auditing standards will reveal all significant errors which may exist. Flaws or errors may be caused inadvertently or through fraudulence and are regarded as significant if they can, separately or collectively, influence the financial decision-making of the users of the annual accounts, Our auditing complies with international auditing standards and is based on professional judgment and an approach of professional scepticism in the auditing process. In addition, we carry out the following operations: •

We analyse and assess the risk of a significant flaw in the annual accounts, whether this be by mistake or fraud; we design and implement auditing measures to respond to such risks and acquire sufficient and relevant auditing evidence on which to base our opinion. The risk of failing to spot a significant flaw due to fraud is greater than that of not spotting an error by mistake, since fraud may involve conspiracy, forgery, obfuscated presentation of annual accounts, items being deliberately omitted or internal controls bypassed.

•

We familiarise ourselves with internal controls relating to auditing, for the purpose of designing suitable auditing methods, but not for the purpose of presenting an opinion on the effectiveness of internal controls.

•

We assess whether the accounting methods used, and related notes, are appropriate and whether management’s assessment of accounting practices is realistic.

•

We draw conclusions regarding management’s use of the criterion of “going concern” and we assess, on the basis of our auditing, whether there is any significant doubt as to operational feasibility and whether conditions exist which could cause serious reservations with regard to the fund’s ability to continue as a going concern. If we feel there is serious uncertainty as to operational feasibility it is our duty to draw special attention to relevant notes in our endorsement of the annual accounts. Should such notes be unsatisfactory, we must withhold unreserved endorsement. Nevertheless, future events or circumstances may cause uncertainty as to the fund’s situation as a going concern.

•

We assess whether the annual accounts provide a clear picture of underlying business transactions and events; we assess the presentation, structure and content of the annual accounts, including attached notes, with regard to clarity and coherence.

We are obliged to inform the Board of Directors and the auditing committee on the estimated scope and timing of the audit, among other things, as well as important points brought up during the auditing process, including serious shortcomings with regard to internal controls revealed by the audit, if applicable. We have, furthermore, declared to the Board of Directors and the auditing committee that we have complied with the code of practice regarding independence and we have provided them with information on connections or other matters which could possibly affect our independence and, where applicable, what precautions we have taken to ensure our independence. Akureyri, 28 March 2019 Deloitte ehf. Aðalsteinn Sigurðsson State Authorized Public Accountant

Hólmgrímur Bjarnason State Authorized Public Accountant

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Report by the Board of Directors Report by the Board of Directors Stapi Pension Fund operates in accordance with the Pension Act, No. 129/1997, on mandatory insurance of pension rights and on activities of pension funds. The fund’s operation is authorised by the Ministry of Finance in compliance with Article 52 of the aforementioned Act. The objective of the fund is to guarantee its members, as well as their surviving spouses and children, a pension according to the fund’s Articles of Association. The fund comprises three separate sections, a mandatory division, a voluntary division and a specially designated voluntary division. Main items of information relating to operating year, anticipated evolution of the fund and a declaration on management practice The year 2018 was somewhat turbulent with regard to return on Stapi Pension Fund assets. After a favourable development during the early months of the year, a downturn in most asset classes had a seriously negative impact towards year end. As a result, return on assets fell below the fund’s target performance. This can for the most part be traced to the slack performance of the fund’s Icelandic stocks whose nominal value declined by 3.6% during the year. The fund’s actuarial position weakened during the year and is currently negative by 1.8% having been negative by 0.9% at the end of 2017. Some adjustments have now been made to the calculation approach when assessing the fund’s liabilities in accordance with a new calculation base issued in 2018 by the Association of Icelandic Actuaries and outlined in the actuarial endorsement. Altered calculating premises negatively impact the fund’s actuarial position by 2.1%. The Board of Directors anticipates that the fund’s operation will be along similar lines in the next few years. The fund’s return on assets is expected to sustain the future growth of liabilities with the system of entitlements ensuring a proper balance between the two. The fund’s Board of Directors has issued a special statement in relation to management practices which is presented together with these annual accounts. In compliance with amendments to the Act on annual accounts, dating from June 2016, entities relating to public interest shall provide the information necessary to assess development, scope, position and impact in connection with matters regarding the environment, society and human resources, human rights policies, preventive measures regarding pollution and bribes, as well as a brief description of the company’s business model etc. The company’s policies and achievements in relation to these matters are outlined in an Appendix enclosed with the annual account. Fund membership and contributions In the year 2018 a total of 22,258 fund members working for 3,205 employers paid contributions to the fund’s mandatory division. The year’s total contributions amounted to ISK 11,670 million. Contributions to the mandatory division were ISK 11,313 million, increasing by 19% from the previous year and contributions to the voluntary division grew by 10.7% compared to the previous year, totalling ISK 278 million. Contributions to the specially designated voluntary division amounted to ISK 79 million during the year. The number of active members who generally make regular monthly contributions to the fund was 15,086 in the mandatory division, 784 in the voluntary division and 346 in the specially designated voluntary division. Pension disbursements The mandatory division’s total pension disbursements during the year amounted to ISK 5,676 million, rising by 10.1% from the previous year. Individual retirement pension plans were ISK 4,008 million, disability benefits amounted to ISK 1,384 million, spouse pensions were ISK 243 million and child benefits were ISK 42 million. Pension disbursements from the voluntary division amounted to a total of ISK 212 million and from the specially designated voluntary division ISK 335 thousand. The total number of pensioners at end of year was 9,620.

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Operating expenses The fund’s operating expenses in 2018 amounted to ISK 456 million. Operating expenses as a proportion of assets came to 0.2%. Full-time equivalent units were 18.3 during the year, and total payroll expenses were ISK 231 million. Assets and return on investments The mandatory division’s net assets available for benefits were ISK 215,123 million and increased by 7.9% compared to the previous year. The division’s nominal return on investments was positive by 4.8% but real return was 1.5%. The net assets of the voluntary division amounted to ISK 5,498 million, increasing by 1.5% from the previous year. The voluntary division offers three investment options: the deposit portfolio, the conservative portfolio and the dynamic portfolio; the net real return of those portfolios, respectively, totalled -0.4%, -0.2% and -0.7% during the year. The net assets of the specially designated voluntary division were ISK 86 million at end of year. Actuarial position An actuarial audit has been carried out with respect to the fund’s mandatory division at end of year 2018. The year’s actuarial performance was negative by ISK 3,784 million, and the fund’s actuarial position at end of year was negative by ISK 6,805 million, or 1.8% of the fund’s liabilities. The Board of Directors and the CEO of Stapi Pension Fund hereby ratify and endorse with their signatures the fund’s annual accounts for the year 2018.

Akureyri, 28 March 2019 Members of Board of Directors

Erla Jónsdóttir

Huld Aðalbjarnardóttir

Heimir Þorleifur Kristinsson

Kristín Halldórsdóttir

Sigríður Dóra Sverrisdóttir

Tryggvi Jóhannsson

Unnar Már Pétursson

Valdimar Halldórsson

Managing Director Jóhann Steinar Jóhannsson

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Statement of changes in net assets for pension payments in 2018 Statement of changes in net assets for pension payments in 2018 Expl.

2018

2017

3,268,743 8,401,548 (140,596) 11,529,695 524,392

2,972,109 6,805,249 (28,588) 9,748,770 442,080

12,054,086

10,190,850

5,888,456 74,932 4,623 (1,120)

5,276,120 68,070 7,217 (1,418)

5,966,891

5,349,989

2,677,495 7,218,579 64,239 61,011 271,848 33,874 9,712 (94,337)

4,575,613 9,105,099 (19,992) 55,953 (15,573) 37,150 151 (66,325)

10,242,421

13,672,076

Contributions Fund members' contributions .................................................................................. Employers' contributions .......................................................................................... Transfer of entitlements and repayments ................................................................ Special additional contributions ...............................................................................

Pensions Total pensions ........................................................................................................... Contribution to vocational rehabilitation fund ......................................................... Direct costs relating to disability pensions ............................................................... Retirement pensions from Institute of Social Security .............................................

4 5

Net investment income Net income from holdings in companies and funds ................................................. Net income from bonds ............................................................................................ Net income from investments in residental housing ............................................... Interest income from tied bank deposits ................................................................. Interest income from cash in hand ........................................................................... Interest income from contributions and other claims ............................................. Other investment income ......................................................................................... Cost of investments ..................................................................................................

6 7

Operating expenses Office and administration expenses .........................................................................

456,349

392,937

Other income (expenses) ....................................................................................

(17,085)

37,640

Change in net assets for pension payments Net assets from previous year ..................................................................................

15,856,183 204,850,486

18,157,640 186,692,846

Net assets for pension payments at end of year

220,706,669

204,850,486

Amounts are in thousands of ISK 80

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Balance sheet 31 December 2018

Expl.

31.12.2018

31.12.2017

99,202,253 116,151,923 970,887 24,714

89,695,253 108,270,166 1,145,300 1,032,866

216,349,776

200,143,584

1,368,235 164,860 1,533,095

1,183,071 38,549 1,221,620

180,920

185,156

2,795,776

3,360,549

220,859,567

204,910,908

Trade payables Other liabilities ..........................................................................................................

152,898

60,422

Total liabilities

152,898

60,422

220,706,669

204,850,486

Assets Investments Holdings in companies and funds ............................................................................. Bonds ........................................................................................................................ Tied bank deposits .................................................................................................... Investments in residential housing ...........................................................................

10 11

Claims Claims against employers ......................................................................................... Other claims ..............................................................................................................

Various assets Property, plant and equipment

Cash in hand ........................................................................................................ Total assets Liabilities

Net assets for pension payments Off-balance sheet liabilities

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Cash flow2018 2018 Cash flow 2018

2017

11,344,531 166,491 524,392

9,623,873 213,015 442,080

12,035,414

10,278,968

Payouts Pensions ....................................................................................................................

5,888,456

5,276,120

Operating expenses .................................................................................................. Investment Ă tangible assets ..................................................................................... Other payouts ...........................................................................................................

452,113 0 145,484

388,701 131,792 134,257

6,486,053

5,930,870

Increase in disposable cash for investment ........................................................

5,549,360

4,348,097

Investing activities Proceeds from holdings in companies and funds ..................................................... Purchased holdings in companies and funds ............................................................ Proceeds from sold holdings in companies and funds ............................................. Principal and interest instalments on bonds ............................................................ Purchased bonds ....................................................................................................... Proceeds from sale of bonds .................................................................................... Reimbursed tied deposits ......................................................................................... Purchased residental housing ................................................................................... Proceeds from sold residental housing .................................................................... Paid income from residental housing operations ..................................................... Cost of residental housing ........................................................................................

671,432 (34,964,029) 26,897,684 8,299,398 (35,950,305) 27,392,177 238,856 (42,112) 1,139,297 89,033 (24,794)

895,586 (28,566,039) 24,097,203 8,176,486 (22,743,451) 12,679,181 303,495 (1,032,866) 0 0 (19,992)

(6,253,363)

(6,210,396)

Increase (decrease) of cash and cash equivalents ...............................................

(704,003)

(1,862,298)

Exchange difference of cash and cash equivalents ..............................................

139,231

(191,437)

Cash in hand at beginning of year .......................................................................

3,360,549

5,414,284

Cash in hand at end of year .................................................................................

2,795,776

3,360,549

Incoming payments Contributions ............................................................................................................ Paid-in interest on cash in hand and claims ............................................................. Other pay-ins ............................................................................................................

Amounts are in thousands of ISK 82

F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Financial ratios Financial ratios 2018

2017

2016

2015

2014

Mandatory division: Net assets in excess of liabilities ........................................................... Net assets in excess of accruing liabilities ............................................. Net real return *)....................................................................................

-1.79% -0.18% 1.46%

-0.92% -1.05% 5.21%

-1.54% -3.18% -0.13%

0.42% -0.62% 9.18%

-3.83% -7.07% 5.18%

Average of net real return during the past 5 years *).............................. Average of net real return during the past 10 years *)............................

4.13% 2.73%

3.99% 1.22%

3.76% 0.62%

4.00% 1.35%

3.24% 1.71%

Proportional allocation of investments: Listed ownership interests in companies and funds ............................... Listed bonds ........................................................................................... Listed ownership interests in companies and funds ............................... Unlisted bonds ....................................................................................... Tied bank deposits ................................................................................. Investments in residential housing .........................................................

35.4% 49.3% 10.5% 4.4% 0.4% 0.0%

34.2% 50.5% 10.7% 3.6% 0.6% 0.5%

34.8% 51.1% 10.3% 3.0% 0.8% 0.0%

35.1% 49.4% 12.1% 2.1% 1.3% 0.0%

30.6% 52.6% 13.2% 2.0% 1.6% 0.0%

Proportional division of investments according to currencies Assets in Icelandic kronur ISK ................................................................ Assets in foreign currencies ....................................................................

71% 29%

74% 26%

76% 24%

75% 25%

73% 27%

Number of active fund members: .......................................................... Number of fund members at end of year: ............................................. Number of pensioners: ..........................................................................

15,086 89,433 9,620

14,486 87,292 9,059

13,903 85,711 8,559

13,348 87,446 8,094

13,073 85,856 7,603

Proportional division of pensions: Retirement pensions .............................................................................. Disability pensions .................................................................................. Spouse pensions ..................................................................................... Child benefits .........................................................................................

70.6% 24.4% 4.3% 0.7%

68.9% 25.7% 4.6% 0.8%

67.4% 26.9% 4.7% 0.9%

65.6% 28.4% 4.9% 1.0%

65.5% 28.1% 5.3% 1.1%

Full position equivalents: ........................................................................

18.3

15.0

14.0

13.5

Total contributions (at constant prices) .................................................. Total pensions (at constant prices) ......................................................... Total net investment income (at constant prices) *) .............................. Office and administrative costs (at constant prices) ............................... Increase (decrease) of net assets (at constant prices) ...........................

11,831,750 5,754,823 10,056,488 428,923 15,704,491

10,269,519 5,400,054 13,760,819 378,772 18,251,512

9,129,960 5,094,579 3,950,163 318,479 7,667,066

8,335,233 4,876,149 19,381,995 280,499 22,560,581

7,631,034 4,540,488 9,866,253 289,834 12,666,965

Pension burden ......................................................................................

48.6%

52.6%

55.8%

58.5%

59.5%

Office and administrative costs (total) as a % of contributions ...............

3.6%

3.7%

3.5%

3.4%

3.8%

Net investment income as a % of mean asset position *) .......................

5.0%

6.9%

2.1%

10.9%

6.1%

Office and administrative costs as a % of mean asset position ...............

0.20%

0.19%

0.17%

0.16%

0.18%

*) Financial ratios, investment income and asset position have been recalculated in accordance with new auditing practice. Net real return is calculated from net investment income less operating costs and other expenses. When calculating net investment income as a percentage of mean asset position, other expenses have been subtracted from investment income. Constant prices are based on changes in the consumer price index.

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

2018

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 8

Financial ratios Financial ratios 2018

2017

2016

2015

2014

Voluntary division: Net real return - Deposit portfolio........................................................... Net real return - Conservative portfolio.................................................. Net real return - Dynamic portfolio.........................................................

-0.35% -0.19% -0.72%

2.44% 6.15% 5.34%

2.55% 1.33% -0.20%

2.69% 7.87% 8.05%

2.84% 4.72% 6.90%

Mean net real return of past 5 years - Deposit portfolio......................... Mean net real return of past 5 years - Conservative portfolio................. Mean net real return of past 5 years - Dynamic portfolio.......................

2.03% 3.93% 3.81%

2.67% 4.85% 4.80%

2.68% 4.44% 4.95%

2.75% 5.07% 4.95%

3.43% 6.23% 5.31%

Mean net real return of past 10 years - Conservative portfolio............... Mean net real return of past 10 years - Dynamic portfolio.....................

5.68% 5.00%

6.56% 5.99%

6.61% 5.99%

7.71% 7.42%

8.14% 8.77%

Voluntary division, all portfolios: Proportional allocation of investments Listed ownership interests in companies and funds ............................... Listed bonds ........................................................................................... Tied bank deposits .................................................................................

55.4% 44.6% 0.0%

48.9% 47.9% 3.2%

45.1% 51.3% 3.6%

33.2% 62.6% 4.2%

44.0% 50.4% 5.5%

Proportional division of investments according to currencies Assets in Icelandic kronur (ISK) ............................................................... Assets in foreign currencies ....................................................................

78.7% 21.3%

73.1% 26.9%

84.2% 15.8%

78.3% 21.7%

77.6% 22.4%

Net investment income as a % of mean asset position ........................... Office and administrative costs as a % of mean asset position ...............

3.1% 0.5%

7.4% 0.5%

3.0% 0.5%

9.7% 0.5%

7.3% 0.5%

F I N A N C I A L R E PO RT

2018