72 H
υγεία αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό. Για το λόγο αυτόν τα περισσότερα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν θέσει ως πρώτη πολιτική προτεραιότητα την υιοθέτηση μεταρρυθμίσεων, για την ικανοποίηση του υπέρτατου αγαθού της υγείας. Εξετάζοντας τη διαχρονική εξέλιξη της μακροβιότητας των Ευρωπαίων πολιτών για την περίοδο των τελευταίων 60 χρόνων (1960-2021) παρατηρούμε μια σημαντική βελτίωση που ανέρχεται στα 11,5 χρόνια. Η κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη, η τεχνολογία, η διατροφή, η εκπαίδευση και οι γενικότερες συνθήκες διαβίωσης συνετέλεσαν σε 11,5 χρόνια κέρδη ζωής. Ωστόσο, παρά τα επιτεύγματα στην επιστήμη και στην τεχνολογία, οι ανισότητες υγείας παραμένουν «προκλητικές» και «αγεφύρωτες» ξεπερνώντας τα 12 χρόνια. Οι Ισπανοί και Ιταλοί ζουν κατά μέσο όρο 82 χρόνια, ενώ οι Ρουμάνοι 73 χρόνια (βλ. εικόνα 1). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κάνουν έκκληση προς τις κυβερνήσεις των χωρών- μελών να υιοθετήσουν σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την καταπολέμηση των ανισοτήτων στην Υγεία. Για την επίτευξη του στόχου αυτού θα πρέπει να διατεθούν περισσότεροι πόροι με στοχευμένες και αποτελεσματικές πολιτικές Υγείας, για την καταπολέμηση της φτώχειας και των ανισοτήτων. Η επένδυση στην Υγεία αποτελεί το κλειδί για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών, διασφαλίζοντας καλύτερη πρόσβαση των ασθενών σε ποιοτική και αποδοτική υγειονομική περίθαλψη. Τα θέματα αυτά αποτέλεσαν το κύριο ενδιαφέρον έρευνας μιας ομάδας επιστημόνων από την Ελλάδα, την Πολωνία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία που συνεργάσθηκαν με το Ινστιτούτο Πολιτικών Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (ΙΠΟΚΕ) (WWW.IPOKE.GR), με επιστημονικό υπεύθυνο τον πρόεδρο του Ινστιτούτου, καθηγητή Γιάννη Υφαντόπουλο, και ακαδημαϊκό συντονιστή του University of Athens MBA στη Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας. Ο τίτλος της έρευνας είναι «Οι επιπτώσεις της υπο-επένδυσης στο φάρμακο και στις υπηρεσίες υγείας». Η έρευνα βασίζεται σε συνδυασμό χρονολογικών σειρών που καλύπτουν την περίοδο 60 χρόνων (από το 1960 μέχρι το 2021) και διακρατικών δεδομένων των ευρωπαϊκών χωρών. Το σύνολο του δείγματος των χωρών της Ευρώπης είναι 322.724 άτομα και της Ελλάδος 16.621 άτομα. Τα πορίσματα της μελέτης αυτής είναι χρήσιμα για τον
Αφιέρωμα
Υπo-επένδυση στην Υγεία και ανισότητες Υγείας Στρατηγικό Προγραμματισμό και την επιστημονική τεκμηρίωση των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της Υγείας που σχεδιάζουν τα πολιτικά κόμματα όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Τα πορίσματα της μελέτης παρουσιάσθηκαν πρόσφατα σε επιστημονικά συνέδρια, με συμμετοχή εκπροσώπων από τις Ενώσεις Ασθε-
νών και των πολιτικών κομμάτων της Ελλάδας και της Πολωνίας. Ακολούθησαν τοποθετήσεις των φορέων αυτών προσφέροντας σημαντικές παρατηρήσεις και εποικοδομητικά σχόλια για μια ολοκληρωμένη και εναρμονισμένη προσέγγιση στα θέματα υγείας Το προσδόκιμο επιβίωσης είναι ένας αντιπροσωπευτικός δείκτης
Εικόνα 1 Ανισότητες Υγείας / Προσδόκιμο επιβίωσης
Εικόνα 2 Προσδόκιμο επιβίωσης 1960-2020
της υγείας του πληθυσμού και έχει χρησιμοποιηθεί ευρύτατα σε πολλές έρευνες. Εξετάζοντας τη διαχρονική εξέλιξη του δείκτη αυτού για την Ελλάδα σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ορισμένων χωρών της Κεντροανατολικής Ευρώπης (βλ. εικόνα 2), παρατηρούμε μια σημαντική βελτίωση της κατάστασης υ-
73
Αφιέρωμα
γείας των Ελλήνων σε σχέση με τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη. Τη χρονική περίοδο 1960-2020 οι Έλληνες κέρδισαν 13 χρόνια επιβίωσης έναντι 11,5 στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 (μέσος όρος), 8,9 στην Πολωνία και 8,7 στη Ρουμανία. Οι παράγοντες που συνέβαλαν στην αύξηση αυτή είναι πολλοί και ποικίλλουν από χώρα σε χώρα ανάλογα με την οργανωτική δομή, τις μεταρρυθμίσεις, την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης και τους ρυθμούς κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης. Είναι ενδιαφέρον να εξετάσουμε περαιτέρω την επίδραση των πολιτικών εξελίξεων στους δείκτες υγείας με αναφορά στην περίοδο πριν και μετά την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα πριν την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την τότε ΕΟΚ, παρουσίαζε χαμηλότερα επίπεδα προσδόκιμου επιβίωσης σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μετά τη δικτατορία, και την επανεγκαθίδρυση της Δημοκρατίας στη χώρα μας, σε συνδυασμό με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αυξήθηκε και το προσδόκιμο επιβίωσης, ξεπερνώντας τον μέσο όρο των 27 ευρωπαϊκών κρατών-μελών (βλ εικόνα 2). Στον αντίποδα βρέθηκαν οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ της Ευρώπης, με σημαντικές αποκλίσεις από τη γενικότερη τάση επιβίωσης των υπολοίπων χωρών της Δυτικής και Νότιας Ευρώπης. Ενδιαφέρον παράδειγμα μελέτης αποτελεί η Ρουμανία, όπου λόγω του ολοκληρωτικού καθεστώτος του Τσαουσέσκου, οι δείκτες επιβίωσης παρουσίασαν στασιμότητα και σημαντικές αποκλίσεις από τον μέσο όρο των Ε.Ε.-27. Οι Ρουμάνοι «πλήρωσαν με τη ζωή τους» το καθεστώς αυτό, χάνοντας πολύτιμα χρόνια επιβίωσης. Μετά την ένταξη της Ρουμανίας και της Πολωνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε σημαντικά παρουσιάζοντας εντυπωσιακές συγκλίσεις με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε.-27. Η προσχώρηση στην «Ευρωπαϊκή Οικογένεια» συνέβαλε στην εξωστρέφεια, στο άνοιγμα της οικονομίας, με βελτίωση NEXTDEAL #518 31 ΜΑΪΟΥ 2023
Εικόνα 3 Επιπτώσεις του COVID-19 στο προσδόκιμο επιβίωσης/Από την οικονομική ανάπτυξη στην ύφεση
Γράφει ο Γιάννης Υφαντόπουλος: Ακαδημαϊκός συντονιστής του University of Athens MBA και πρόεδρος του ΙΠΟΚΕ Ερευνητικού Κέντρου
στις συνθήκες διαβίωσης, λόγω της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης (βλ. εικόνα 2). Ωστόσο, ό,τι κερδήθηκε σε όρους διαβίωσης της τελευταίας δεκαετίας απολέσθηκε λόγω της επιδημίας του COVID-19 μέσα στα τελευταία 2 χρόνια. Η Ελλάδα έχασε 1,4 χρόνια, η Πολωνία 2,4, η Ρουμανία 2,7 και ο μέσος Ευρωπαίος έναν χρόνο από τη ζωή του (βλ. εικόνα 3). Η Υγεία αποτελεί επένδυση και συνδέεται με την οικονομία. Στην εικόνα 4 παρουσιάζουμε το ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης υπό τη μορφή της εξέλιξης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Η Ελλάδα πριν από την οικονομική κρίση του 2009 παρουσιάζει αλματώδη αύξηση του ΑΕΠ ανά πολίτη. Υπάρχουν πολλοί κοινωνικο-οικονομικοί, πολιτικοί και διαρθρωτικοί παράγοντες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη αυτή. Ενδεικτικά αναφέρουμε την εξωστρέφεια, την προσέλκυση επενδύσεων λόγω της συμμετοχής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνδυασμό με τον οικονομικό και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό που συνέβαλαν στο «αναπτυξιακό θαύμα». Ωστόσο, από το 2009 μετέπειτα, ακολούθησε μια δεκαετής οικονομική κρίση 20092019 και στη συνέχεια μια επιδημιολογική κρίση λόγω του COVID-19, που έφερε δύο σημαντικά κύματα (τσουνάμι) υφέσεων, οι οποίες επηρέασαν σημαντικά την οικονομική και κοινωνική ζωή των Ελλήνων. Στην εικόνα 4 παρουσιάζονται ανάγλυφα οι οικονομικοί κύκλοι με τις αντίστοιχες εξάρσεις και υφέσεις της
NEXTDEAL #518 31 ΜΑΪΟΥ 2023
ελληνικής οικονομίας (βλ. εικόνα 4). Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Πολωνία παρουσιάζει διαχρονικά μια μικρή αλλά σταθερή αύξηση του ΑΕΠ ανά πολίτη από το 2000 έως και το 2008. Από το 2004 έως και το 2008 οι ρυθμοί μεταβολής του δείκτη φαίνονται να αυξάνονται πιο γρήγορα. Σε αυτό το γεγονός σημαντικό ρόλο έπαιξε η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βέβαια η παγκό-
Εικόνα 4 ΑΕΠ ανά πολίτη για Ελλάδα, Πολωνία, Ρουμανία (2000-2019)/Υποχρηματοδότηση υπηρεσιών υγείας