ئێمە بۆچی مارکسیتین؟

‫ئێمە بۆچی ( مارکسیست )ین‬

‫؟‬

‫ئاالن ودز ‪ ،‬وەرگێڕانی کامەران ئەحمەد‬ ‫سەرمایەداری لە قووڵترین قەیرانەکانی مێژووی خۆیدایە‪ .‬قەیرانێکی ئابوری‪ ،‬کۆمەاڵیەتی و سیاسییە‪ ،‬کە هەر‬ ‫ئێستا خۆی لە پشێوی سیاسی و چوونەسەری خەباتی چینایەتی لەسەرتاسەری جیهاندا نیشان ئەدات‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫چینی دەسەاڵتدار هەوڵی ناشتنی مارکسیزم ئەدات‪ ،‬لە ڕاستیدا هیچ کات ئەوەندە لە چاو ئەمڕۆ پرسەکە پەیوەنددار‬ ‫نەبووە‪ .‬لە بابەتەی نوێکراوەی ئاالن ودز گرنگی و ڕۆڵی مارکسیزم لەمڕۆدا ڕاڤە ئەکات‪.‬‬ ‫لە ساڵی ‪١٩٩٢‬دا فرانسیس فوکویاما پەرتووکێکی لەژێر ناوی "کۆتایی مێژوو و دوا مرۆڤ"‪ ،‬کە بووە باشترین‬ ‫فرۆشیی پەرتووک لەو کاتانەدا باڵوکردەوە‪ .‬بەدەنگی بەرز کۆتایی هاتنی سۆسیالیزم‪ ،‬کۆمۆنیزم و ماکسیزم و‬ ‫سەرکەوتنی کۆتایی ئابوری بازاڕ و دیموکراسیەتی بۆرژوازی بانگەشە کرد‪ .‬داڕمانی یەکێتی سۆڤیەت بە مانای ئەوە‬ ‫بوو چیتر لێرە بەدوا تەنها یەک سیستم ئیمکانی هەیە‪ :‬ئابوری بازاڕی سەرمایەداری‪ ،‬بەو مانایەی‪ ،‬مێژوو کۆتایی‬ ‫هات‪.‬‬ ‫ئەم هزرە پێئەچێت لە ڕێگای ئەو سەرکەوتنە بەرچاوەی ئابوری بازاڕ دڵنیایی پێدرابێت‪ ،‬بە چەند ساڵێکی‬ ‫سەرکەتووانەی دوای یەک لە هەڵکشانی قازانج و گەشەی بەرچاوی ئابوری دانەپچڕاو دیاری کرابێت‪ .‬سیاسییەکان‪،‬‬ ‫پارێزەرانی بانکەکان‪ ،‬بەڕێوەبەرانی ۆڵ ستریت قانع بوون بەوەی سروشی دەورەیی پەرەسەندنی سەرمایەدارییان‬ ‫دەستەمۆ کردووە‪ .‬هەموو شتێک لە پێناوی باشترین لە باشترینی جیهانی سەرمایەداریدا بووە‪.‬‬ ‫بەاڵم هەروا بە سانایی لە مێژوو خۆدەرباز ناکرێت‪ .‬لەو کاتەوەی ڕەوڕەوەی مێژوو بە ‪ ١٨٠‬پلە وەرچەرخاوە‪ .‬تەنها‬ ‫دوای ‪١٦‬ساڵ لە پەرتووکەکەی فوکویاما قەیرانی ‪ ٢٠٠٨‬تەواوی باڵەخانەی سەرمایەداری جیهانیی ڕووەو خاڵی‬ ‫هەرەس هێناوە‪ ،‬جیهانی نوقمی قووڵترین قەیران لە سااڵنی ‪١٩٣٠‬ەوە کردووە‪ .‬هەرئێستا لە تەقەالی ڕزگارکردنی‬ ‫خۆیدایە لە ڕۆخی هەرەسهێنان‪.‬‬ ‫هەر یەکێک لە پێشبینییە باوەڕپێکراوەکانی فوکویاما بە ڕووداوەکانەوە ساختەکرابوون‪ .‬پێش داڕمانی ‪،٢٠٠٨‬‬ ‫ئابووریناسە بۆرژوازیییەکان شانازییان ئەکرد چیتر هەڵکشان و داکشان ڕووناداتەوە و ئەو دەورەیە کۆتایی پێهات‪.‬‬ ‫و گەیشتنە تیۆرییەکی نوێی سەرنجڕاکێش بە ناوی"ئەگەریی توانای بازاڕ"‪ ،‬کە بە پێی ئەو تیۆرییە‪ ،‬ئەگەر بازاڕ‬ ‫بۆ خۆی بەجێبهێڵرێت ئەوا هەموو شتێک چارەسەر ئەکات‪.‬‬ ‫لە ڕاستیدا هیچ شتێکی تازە لەم جۆرە ئایدیایەدا نییە‪ .‬تەنها دووبارەکردنەوەی ئەو ئایدیا کۆنانەیە کە یاسای‬ ‫سای (ژان باپتیست سای‪ )١٨٣٢-١٧٦٢،‬لەخۆی گرتبوون‪ ،‬کە لە ئابوری بازاڕدا خستنەڕوو و داواکردن یەکتر هاوتا‬ ‫ئەکەنەوە‪ ،‬بەوپێیەش دروستبوونی قەیرانی زیاد بەرهەمهێنان ئەستەم بێت‪ .‬مارکس پێش سەدەیەک لەمەوبەر ئەم‬ ‫ناماقوڵییەی تێکشکاندووە‪ .‬لەسەر ئەو پێداگرییەی کە "درەنگ یان زوو" هێزەکانی بازاڕ هەموو شتێک ڕێک‬ ‫ئەکاتەوە‪ ،‬جۆن مەینارد کینیز ڕایگەیاند" لە درێژ ماوەدا هەموومان مردووین"‪.‬‬ ‫ئەمڕۆ چیتر ئەم وەهمە کۆنە هیچ بەردێکی بەسەر یەکەوە نەماوە‪ .‬بۆرژوازییەکان و ستراتیژناسەکانیان لە قووڵترین‬ ‫داڕمانی ئابووری خۆیاندان‪ .‬لە سااڵنی ‪١٩٣٠‬دا‪ ،‬ترۆتسکی وتی بۆرژوازی "بە چاوداخراوییەوە ڕووەو کارەسات‬ ‫ڕۆئەچوو"‪ ،‬ئەم وشانە بە تەواوی بۆ بارودۆخی ئێستا گونجاون‪ .‬ئەتوانرا لە دوێنێدا بنووسرێن‪.‬‬ ‫زۆر بەرباڵوانە ڕوون بووەتەوە کە سەرمایەداری ماتە وزەی(پۆتێنسییەڵ) پێشکەوتووخوازانەی خۆی شەکەتو‬ ‫ماندوو بووە‪ .‬لە جیاتی پەرەسەندنی پیشەسازی‪ ،‬زانست‪ ،‬و تەکنەلۆژیا بە بەردەوامی بنکۆڵیان ئەکات‪ .‬چیتر کەس‬ ‫باوەڕی بەوە نەماوە ئێمە لە ڕۆخی بووژاندنەوەی ئابووریداین‪ .‬هێزەکانی بەرهەمهێن قەتیس ماون یان دائەڕمێن‪،‬‬ ‫کارگەکان وەک قاوغەشقارتە دائەخرێن و ملیۆنەهاش لەسەر کار دەرئەکرێن‪.‬‬

‫ئێمە بۆچی مارکسیستین؟‬

‫ئاالن ودز‪ ،‬وەرگێرانی کامەران ئەحمەد‬

‫لە بەرگریی مارکسیزمدا‬