voor mensen naast mensen met psychische problemen familievereniging geestelijke gezondheid
Sabine over haar dochter Zari met kwetsbaarheidpsychische
“We zijn alle twee nog heel bang. Maar het is er, die hoop. En dat is iets nieuws”
Beste lezer,
Juni. De zomer kondigt zich aan, scholen ronden af, agenda's worden stilaan lichter. Voor wie de afgelopen maanden veel heeft gedragen, is dat goed nieuws. Maar wie naast iemand met psychische problemen staat, weet dat vakantie niet altijd hetzelfde betekent als rust. Soms net het tegenovergestelde. Vertrouwde structuren vallen weg, en wat in andere gezinnen luchtig voelt, kan voor jou een gewicht zijn.
Mama Sabine deelt in dit nummer haar verhaal over haar dochter Zari. Jarenlang zag ze haar kind ploeteren — van kinderpsychiatrie, in één bruuske sprong, naar de volwassen psychiatrie, van opname naar opname. Tot er een euthanasieaanvraag kwam. En toch is er, voorzichtig, iets verschoven. "We zijn allebei nog heel bang. Maar de hoop is er. En dat is iets nieuws." Het is een verhaal dat raakt, juist omdat het zo eerlijk is over de pieken én de dalen. Zari bracht ondertussen haar ervaringen ook op papier in een boek.
Luistervrijwilliger en warme babbelaar Greta vertelt waarom haar vrijwilligerswerk bij Similes haar zoveel voldoening geeft.
Mama Ann en Medewerker Lien hebben het over de moeilijke, complexe situatie van geïnterneerden en hun naasten, en wat Similes in dit kader te bieden heeft.
Verder spraken we met professor Inez Germeys, hoogleraar contextuele psychiatrie en lid van onze raad van bestuur. Zij maakt duidelijk dat psychische kwetsbaarheid niet alleen bij het individu thuishoort — de omgeving, de wijk, de school, het werk: het doet allemaal mee. Een visie waarin de naaste vanzelfsprekend een plek krijgt.
We zetten ook het expertisecentrum 'Context, Familie en Relaties' van PPC Pittem in de kijker, dat de Prijs Gert Noël 2025 in ontvangst mocht nemen voor hun structurele familiewerking. En onze collega Lien Beelen schetst de uitzichtloosheid waarin geïnterneerden en hun families vaak verzeild raken — een onderwerp dat te lang in de schaduw heeft gestaan.
Daarnaast maak je kennis met het boek van ervaringsdeskundige psycholoog-psychotherapeut Sonja Custers.
Ik wens je een zomer met ruimte. Ruimte om op adem te komen, ruimte voor een wandeling, ruimte om iemand op te bellen - of net om even niets te moeten. En weet: ook tijdens de vakantieperiode blijven onze vrijwilligers en medewerkers voor jou klaar staan.
Warme groet,
Annouchka Szapinszky
Algemeen Directeur Similes
Doe een gift aan Similes
:
Jouw steun maakt het verschil voor families die naast iemand staan met psychische problemen. Met een gift aan Similes draag je bij aan onze werking: van lotgenotencontact en informatieverstrekking tot belangenbehartiging voor het familieperspectief in de geestelijke gezondheidszorg.
Giften van 40 euro of meer geven recht op een fiscaal attest. Jouw bijdrage komt volledig ten goede aan naastbetrokkenen van mensen met een psychische kwetsbaarheid.
Een gift doen? Dat kan nu ook met online betaling via www.similes.be/gift.
LUISTERLIJN
Binnen Similes delen familie en vrienden van psychisch kwetsbare mensen ervaringen. Ook jij kan bij ons terecht met je verhaal of met een concrete vraag.
Zoek je informatie, advies of een luisterend oor als naaste van iemand met psychische problemen? Onze luistervrijwilligers gaan graag met jou in gesprek:
Onze luistervrijwilligers helpen je graag verder, elke werkdag van 10u00 tot 12u00 (niet op feestdagen en tijdens schoolvakanties).
• Maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van 10u tot 12u
Je kan je vraag ook mailen naar luistervrijwilligers@hotmail.com.
• Woensdag van 19u tot 21u
• Woensdag (even weken) van 10u tot 12u
Niet op feestdagen en beperkt tijdens schoolvakanties. Je kan ons ook mailen op luistervrijwilligers@hotmail.com.
Lidmaatschap
Ben je nauw betrokken bij de zorg voor een persoon met psychische problemen? Word lid van onze familievereniging. Je geniet van een ruim aanbod aan informatie en ondersteuning. En je helpt ons om het familieperspectief in geestelijke gezondheid hoog op de agenda te houden. Als lid ontvang je bovendien ons driemaandelijks tijdschrift met programmabrochure, en krijg je korting op tal van activiteiten. Meer informatie op similes.be
Lid worden kan door je te registreren via www.similes.be/lid-worden.
Colofon
Similes, voor mensen naast mensen met psychische problemen.
" We zijn alle twee nog heel bang. Maar het is er, die hoop. En dat is iets nieuws."
Jarenlang zag Sabine haar dochter Zari door de psychiatrische hulpverlening gaan. Van haar twaalfde tot haar 21ste. Van kinderpsychiatrie, in één bruuske sprong, naar de volwassen psychiatrie. Van opname naar opname. Tot er een euthanasieaanvraag kwam. Maar op 3 januari vierde Zari haar 21ste verjaardag mét familie, voor het eerst in jaren. En ondertussen heeft ze haar verhaal ook op papier gezet.
MACHTELOOS AAN DE ZIJLIJN
“Rond haar twaalfde begon het,” vertelt Sabine. “Eerst was er de eetstoornis. Ik was al langer waakzaam - ze was altijd bezig met ‘ik ben te dik’ - en had zelf een therapeut betrokken. Tijdens de eerste opname kwamen daar een conversiestoornis (PNEA) en een depressie bij.
Wat volgde was een lange tocht door verschillende vormen van zorg. “Kinderpsychiatrie en, bij haar achttiende, meteen de volwassen psychiatrie. Een heel bruuske overgang. Verschillende diagnoses. Opnames, ontslag, nieuwe opnames. En ik kon alleen maar toekijken.”
Vooral die overgang naar de volwassen psychiatrie was zwaar. “Dat we soms op een andere
golflengte zaten met de hulpverlening, hadden we eerder ook al meegemaakt. Maar het grote verschil was dat ik als ouder opeens niets meer in te brengen had - niet gehoord, niet betrokken. Je vecht voor je kind, maar wordt niet gehoord.”
Bij een eerdere opname werden ze in volle crisis naar huis gestuurd. “Ze lieten Zari gewoon vertrekken, zonder enig zicht op opvolging. Ik stond daar, met een kind in crisis, en geen idee wat we moesten doen. Dat was verschrikkelijk.”
“Wie er wel altijd waren, zo goed als ze konden,” benadrukt Sabine, “zijn Zari’s therapeute vanuit de kinderpsychiatrie, de huisarts en mijn eigen gewezen therapeute. Die steun is al die jaren niet weggevallen.”
DE DONKERSTE PERIODE
De afgelopen jaren hebben bij Sabine zelf diepe sporen nagelaten. “De laatste periode was echt de ergste uit mijn leven. Ik merk zelfs dat het lichamelijke sporen achterlaat. Ik schiet constant terug in alarmfase bij het minste. Zelfs als Zari gewoon moe is, denk ik meteen: oh nee, oh nee.”
In juli leek het einde nabij. “Zari zei toen tegen mij dat ze dacht dat ze haar 21ste verjaardag niet meer ging vieren.” Er kwam een euthanasieaanvraag.
HET
KAN OOK ANDERS
En toen verschoof er iets. Nog vóór haar laatste opname maakte Zari zelf een klik - en om die reden is ze ook niet in die opname gebleven. “Ze zegt dat ze terug zin heeft.
Voor het eerst sinds haar twaalfde wil ze uit dat warme dekentje van de depressie kruipen. Dat dekentje was altijd veilig geweest, en eng om eruit te komen. Maar nu wil ze het proberen.”
Ook de opname zelf verliep anders dan alle vorige. “Voor het eerst in de volwassen psychiatrie hebben ze echt hun best gedaan om Zari niet zomaar los te laten. Ze overlegden met mij, met de ambulante hulpverlening. Ik ben verscheidene keren gecontacteerd omdat ze ook mij wilden horen.”
Het verschil was overweldigend. “Er was oprechte betrokkenheid, interesse, menselijkheid en warmte. We zijn daar met een heel ander gevoel vertrokken. Het is afgerond, er is een opvolgingskader, en Zari kan er terug terecht indien nodig.”
“Heel dankbaar voor een eerste positieve ervaring in de volwassen psychiatrie,” zegt Sabine. “Het kan dus zoals het zou moeten: menselijk, warm, echt betrokken, luisteren en horen, samen denken en zoeken en niet zomaar loslaten.”
EEN KEERPUNT
“Zari kan reflecteren,” vertelt Sabine. “Ze zei dat ze nog nooit zo diep heeft gezeten - maar ook nog nooit heeft gestaan waar ze nu staat. Heel mijn leven, sinds mijn twaalfde, is het lijden op de voorgrond geweest. Nu wil ik dat niet meer. Ik heb terug zin.”
Lichtpuntjes benoemen mocht nooit. “Want dat was een nietherkennen van haar lijden. En beangstigend, want zij kende alleen maar ziek zijn. Nu mag het
“Als onze laatste langdurige opname anders was gelopen, dan was er denk ik zelfs geen euthanasieaanvraag geweest.”
voorzichtig wel, zonder dat andere stuk te ontkennen.”
VOORZICHTIGE HOOP
Op 3 januari werd Zari 21. De familie kwam samen. “Voor het eerst in jaren heeft ze hen uitgenodigd om te vieren. Ik weet dat 3 januari meestal een donkere dag is voor haar. Dus ik zoek dan altijd iets om te doen. Dit jaar zijn we naar het casino gegaan. Ze heeft zelfs 15 euro winst gemaakt.” Een glimlach.
Sabine blijft voorzichtig. “Het is nog heel pril en broos. Vandaar ook dat ik Zari niet vroeg om mee te doen aan dit interview. Ik wil haar niet terug naar die helse tijden sleuren als dat niet nodig is.”
“Het zal goed zijn,” zegt Sabine, “moesten de pieken en dalen minder extreem worden. We
hebben nog tijd nodig om te kunnen ervaren dat een dip of een dal niet per se een kwestie van leven of dood hoeft te zijn. Om te kunnen vertrouwen dat het ook wel weer keert. Maar we staan wel op een punt waar we nog nooit eerder geweest zijn.”
HAAR VERHAAL IN WOORDEN
Ondertussen heeft Zari haar ervaringen ook een stem gegeven op papier. Onder haar eigen naam verscheen het boek ‘Alsof het niets was’, over de intense jaren van haar zestiende tot twintigste. Illustraties, gedichten en cover zijn ook van haar hand. “Met het boek wil ze meer begrip helpen creëren voor de kant van de jonge hulpvrager,” zegt Sabine, “en herkenbaarheid bieden aan andere jonge mensen die het moeilijk hebben.”
De reacties zijn ontroerend. “De manier waarop je woorden gegeven hebt, aan zaken waar ik dacht nooit zelf woorden voor te vinden. Danku daarvoor, echt waar,” schreef een lezeres. Ook ervaringsdeskundigen, naasten en hulpverleners vinden het een waardevolle inkijk in de kant van de jonge hulpvrager. ■
‘Alsof het niets was’ is te koop bij
Standaard Boekhandel en bij Skribis.
Het volgende online lotgenotencontact voor ouders van psychische kwetsbare personen gaat door op 17/9. Inschrijven kan via
Wat is waanzin eigenlijk? Is het puur onzin, een gebrek aan verstand, of misschien een vorm van helderheid die te scherp brandt om te begrijpen? Het zijn vragen die naasten van mensen met psychische problemen zich ongetwijfeld al vaker hebben gesteld. Het boek ‘Waanzin. Een gids door de gekte’ biedt geen eenduidige antwoorden, maar net daarin schuilt de kracht ervan.
Dit boek, samengesteld door Laurens De Vos en Lottie Bakker, brengt een indrukwekkend gezelschap van deskundigen aan het woord. Hersenonderzoeker Dick Swaab, psychiater Lieuwe de Haan, filosoof en ervaringsdeskundige Wouter Kusters, psychiater Esther van Fenema en filosoof Paul Moyaert belichten waanzin elk vanuit hun eigen invalshoek. Van de neurobiologie van de hersenen tot de filosofische dimensie van psychotische ervaringen, van de klinische praktijk tot de verbeelding in kunst en literatuur.
Wat dit boek bijzonder relevant maakt voor naasten? Het helpt om te begrijpen dat waanzin zich niet laat vangen in één definitie. Het glipt door de vingers van de taal. Het is tegelijkertijd leegte en
overvloed, zinloos en vol van zin. Voor wie als familielid of naaste worstelt met het onbegrijpelijke gedrag van een dierbare, biedt dit boek een kader om voorbij de angst en de verwarring te kijken. Niet met simpele oplossingen, maar met diepgang en nuance.
Door de verschillende perspectieven samen te brengen, krijg je als lezer een rijker beeld van wat waanzin doet met een mens – en met wie ernaast staat. Het boek nodigt uit om voorbij de diagnose te kijken, naar de mens achter de psychische kwetsbaarheid. En dat is precies wat naasten nodig hebben: begrip, inzicht en de erkenning dat waanzin weliswaar ongrijpbaar is, maar dat het zoeken naar zin in de waanzin een diep menselijke onderneming blijft.■
Info over het boek: Waanzin. Een gids door de gekte Laurens De Vos & Lottie Bakker (red.) Borgerhoff & Lamberigts
"Luisteren is eigenlijk al ookgenoeg, al is er geen directe oplossing." Vrijwilliger
Greta Frederix
HOE BEN JE BIJ SIMILES TERECHTGEKOMEN?
“Ik ben er eigenlijk terechtgekomen nadat mijn jongste dochter een aantal psychoses heeft gehad. Een collega van mijn man kende iemand die zich ook in dezelfde situatie bevond met hun kind, die heeft mij Similes leren kennen.”
“Similes was in die tijd onbekend voor mij. Ik heb daar kennisgemaakt met een aantal lotgenoten, dat was voor mij heel helend. Het was zo een verademing om mensen rond je te hebben die perfect wisten waarover het ging, hoe je je voelde. Ze begrepen de hele rollercoaster, van woede tot verdriet tot wanhoop. Dat was eigenlijk heel fijn. Niet dat je een oplossing voorgelegd kreeg, maar je voelde je begrepen en minder alleen in je situatie.”
“Toen wist ik nog niet helemaal wat een psychose was, dan hebben we een aantal infosessies gevolgd. Dat was heel verhelderend. Nu weet ik al beter wat een psychose inhoudt, ook al blijft het iets heel bizar.”
“Na een jaar lid te zijn geweest bij Similes, begon de coronacrisis. De lockdown was heel moeilijk voor mij. In het midden van die coronaperiode ben ik dan ook op pensioen gegaan. Dan heb ik me ook aangemeld als vrijwilliger, en heb kort daarna al een eerste kennismakingsgesprek gehad. Zo ben ik bij Similes begonnen als luisterlijnvrijwilliger, daarna werd ik warme babbelaar. Vijf jaar later doe ik dat nog steeds.”
WAT HEEFT JE GEMOTIVEERD OM VRIJWILLIGERSWERK BIJ SIMILES TE DOEN?
“Voor mijn pensioen heb ik altijd al in de sociale sector gewerkt, in een opvangcentrum voor jongeren en de bijzondere jeugdzorg. Ik had al een carrière achter de rug, toch ontbrak er nog iets.”
“Voor mij was het heel belangrijk om zingeving in mijn leven te hebben. Ik vind solidariteit ook heel belangrijk. Dat wilde ik doen in een organisatie waar ik me goed voelde.”
HAAL JE ER TOT OP DE DAG VAN VANDAAG NOG STEEDS VOLDOENING UIT?
“Ja, zeker omdat ik besef hoe belangrijk Similes is. Wanneer iemand naar mij komt en zegt:”Dat
heeft me deugd gedaan“, dan voel ik dat ik een steentje bijdraag aan de samenleving. Luisteren is eigenlijk al genoeg, ook al is er geen directe oplossing.”
“Ik hoop dat Similes in de toekomst nog bekender wordt als organisatie, juist omdat het zoveel helpt. Ik heb ook een persoonlijk belang bij mijn vrijwilligerswerk. Mocht dat op een dag om één of andere reden niet meer kunnen, zou ik dat vreselijk vinden. Ik raad het om die reden ook vaak aan kennissen aan.”
DENK JE DAT HET VOOR ANDEREN MOEILIJK IS OM DE STAP NAAR HULP TE ZETTEN?
“Ik denk dat dat niet zo gemakkelijk is. Persoonlijke verhalen van anderen zijn heel belangrijk, om anderen toch de stap te laten
zetten naar ondersteuning. Die herkenbaarheid in verhalen laat mensen voelen dat ze er niet alleen voor staan.”
ONDERVIND JE OOK ENIGE MOEILIJKHEDEN IN JOUW WERK?
“Neen, er zijn regelmatig intervisies voor de luisterlijn medewerkers, daardoor voel ik mij ondersteund. Ik miste feedback en opvolging. Toen ik dat probleem meldde bij de vrijwilligerscoördinator, kwam er snel verbetering, dat is fijn.”
WAT ZOU JE ZEGGEN AAN IEMAND DIE TWIJFELT OM TE BEGINNEN MET
VRIJWILLIGERSWERK BIJ SIMILES?
“Het hangt een beetje af van de fase van je eigen verwerkingsproces. Als je zelf nog heel overdonderd bent
met je persoonlijke situatie, begrijp ik dat het moeilijk is om daar ruimte voor te maken. Eens dat je het gevoel hebt dat je die ruimte wel hebt, raad ik het zeker aan. Het helpen van anderen met hun verwerkingsproces, helpt ook bij je eigen verwerkingsproces. Als vrijwilliger kan je ook bijleren van anderen. Het is op die manier een beetje een wisselwerking.”
“Het is het zeker waard om je gewoon aan te melden en te proberen. Mocht het toch te veel zijn, kan je altijd de pauzeknop indrukken. Daar is niets mis mee.” ■
Foto:
Winnaar prijs Gert Noël 2025
OP VIJF JAAR ZAG IK ZOVEEL VERANDEREN …
Het expertisecentrum ’Context, Familie en Relaties’ van het Psychiatrisch en Psychotherapeutisch Centrum Pittem (PPC Pittem) ontving de jaarlijkse prijs van het Fonds Gert Noël. Die prijs beloont ‘het geheel aan initiatieven rond familie- en contextwerking binnen het ziekenhuis’. Familiewerking is hier geen losstaand project maar zit structureel verankerd in het zorgtraject. Met deze bekroning wil het Fonds Gert Noël de cruciale rol van familie in het herstelproces extra onder de aandacht brengen. Wij spraken met twee spilfiguren van het expertisecentrum: Marthe Peene en Eline Bultynck.
Psychologe Marthe Peene is meer dan vijf jaar actief in het PPC Pittem. Eline Bultynck vervoegde het expertisecentrum midden vorig jaar als ‘familie-ervaringswerker’. Die term dekt haar dubbele ervaring: ze was KOPP-kind (Kind van Ouders met Psychische Problemen) van een mama met een bipolaire stoornis en worstelde zelf met een depressie. Eline: “Zo kreeg
ik vanuit twee invalshoeken directe voeling met psychische kwetsbaarheid en wat het betekent voor de omgeving. Ik heb zelf ervaren dat het vele jaren heeft geduurd voor ik mij realiseerde welke impact de kwetsbaarheid had op mij en de zorg voor mijn moeder en mezelf.”
Marthe: “Een zestal jaren geleden startten we met een grondige herdenking van de werking van ons ziekenhuis. Een van de accenten was het bundelen van de expertise rond omgang met familie en andere naastbetrokkenen. Het kreeg de naam ‘Expertisecentrum Context, Familie en Relaties’ en bundelt initiatieven over alle zorgpaden binnen het ziekenhuis. De klemtoon ligt op de context van familie en andere naastbetrokkenen van de psychisch kwetsbare mensen die bij ons verblijven.”
FAMILIEAVONDEN
“Wij organiseren themagerichte sessies, zoals ‘mijn rol als ouder’, ‘ik en mijn ouder’, ‘ik en mijn partner’. We leiden familie rond in het ziekenhuis en laten ze ook wel eens
kennis maken met onze zorgaanpak, zoals een avond over hoe onze therapeuten werken met beeldende therapie. Vorig jaar was er ook een week rond eenzaamheid in het kader van de Warmste Week. Concreet is het zo dat we elke afdeling uitnodigen om uit te tekenen hoe, waar en wanneer ze de omgeving van de patiënt bij de zorg betrekken. Dat kan via individuele gesprekken, maar ook op de familieavond die op regelmatige tijdstippen in elke afdeling plaats heeft. We zetten sinds kort ook in op lotgenotencontact voor familie en naasten tijdens het maandelijks inloopmoment.”
Eline: “De respons is heel wisselend. We zitten natuurlijk in een groeitraject waarbij we uitzoeken wat best aanslaat: sessies overdag of ‘s avonds, in het weekend, in een vakantieperiode of tijdens de werkweek … We verlagen ook de drempels: in het begin klonk het aanbod heel therapeutisch, maar nu vertrekken we telkens van de laagdrempelige aanzet: ’ik en…’ Dat loopt ook mee met de evoluties in de maatschappij: vroeger zat
psychiatrie meer afgescheiden op een eiland. Wij willen de familie en andere steunfiguren het signaal geven: jouw steun telt echt voor de patiënt. En voor ons. Dat loopt gemakkelijker als de omgeving echt zicht krijgt op wat die steun doet voor wie hier verblijft en op welke manier steun het meest ingrijpt. De familie gaat ook zelf door een herstelproces dat we ondersteunen.”
BOOSHEID TOONT BETROKKENHEID
we ze niet van het kastje naar de muur sturen.”
Marthe erkent dat het beroepsgeheim van de zorgverleners daarbij een aandachtspunt blijft. “Daarom geven we ook vormingssessies voor de personeelsleden om hen bewust te maken van wat een opname en het gebrek aan informatie doet met de familie. Kijk, als zorgverlener kun je alle vragen beluisteren, en dan moet je soms zeggen: ‘Ik leg het voor aan het team en laat u iets weten.’ Of we vertellen de patiënt: ‘je mama belt en stelt deze vragen. Wat mag ik antwoorden?’ Onze zorg: dat de familie duidelijkheid krijgt en dat
En wat als de familie boos, gefrustreerd is?
Eline: “Dan ga ik gewoon écht luisteren naar hun verdriet en hun angsten. Want hun boosheid toont gewoon hun betrokkenheid. Vanuit mijn ervaring kan ik dan elementen aanreiken. Als het erom gaat, breng ik dat ook over naar het personeel. Ik laat hen aanvoelen wat de familie ervaart.”
Marthe: “Ik zie de familie van onze patiënten nu veel vaker dan vijf jaar geleden. Waar we vroeger soms twijfelden om de familie uit te nodigen, zijn we nu echt overtuigd van de meerwaarde en stellen we ons eerder de vraag”waarom zouden we de familie niet uitnodigen?" En ik krijg echt energie van die contacten met familie. Dat is zo mooi: dat we hier de kans krijgen om dit project uit te rollen." En daarbij is de Gert Noëlprijs van 30.000 euro een welgekomen steun.
Prijs Gert Noël
Gert Noël startte in 1950 samen met zijn handelspartner het bedrijf Noël Marquet & Cie SA in het Belgische dorpje Hauset (nu in Eynatten, regio Eupen). Oorspronkelijk verdeelden ze huishoudproducten, sponsen, zeemvellen, theeen vaatdoeken. Het bedrijf groeide uit tot een specialist in synthetische schuimproducten en is wereldwijd actief in meer dan honderd landen met een omzet van 134 miljoen euro in 2024. De groep wil in de eerste plaats oplossingen bieden die ons dagelijks leven verbeteren. De familie Noël veroverde ondertussen een plaatsje bij de 100 rijkste Belgen.
Vanuit de persoonlijke ervaring van Gert Noël met psychische kwetsbaarheid, kwam in 1999 het Fonds Gert Noël tot stand binnen de Koning Boudewijnstichting. Het zet zich in voor een mensgerichte benadering van de zorg en ondersteunt elk jaar innoverende initiatieven die gericht zijn op betere begeleiding tijdens het zorgtraject en een ‘optimale communicatie tussen de patiënt, zijn naasten en het zorgpersoneel’.
De jury bekroont het expertisecentrum ’Context, Familie en Relaties’ omdat het van bij de start familie en omgeving bij de zorg betrekt, omdat er aandacht is voor hun perspectief en draagkracht, en omdat het actief inzet op dialoog en afstemming, ook in complexe situaties. ■
Activiteiten
juni-juli-augustus-september
INSCHRIJVING
Vooraf inschrijven is voor de meeste activiteiten verplicht en mogelijk via onze website. Ben je niet in de mogelijkheid om je online te registreren? Contacteer ons dan telefonisch via 016 244 201. Kan je toch niet aanwezig zijn? Geef dit tijdig door, uit respect voor de begeleider.
Datum Type Thema Begeleider/gastspreker
elke 2e do v/d maand 19u30 - 21u30
elke 3e do v/d maand 19u30 - 21u00
04/06/2026
19u00 - 20u30
09/06/2026
19u30 - 21u00
09/06/2026
19u30 - 21u00
22/06/2026
19u30 - 21u30
29/06/2026
19u30 - 21u00
18/08/2026
19u30 - 21u00
28/09/2026
19u30 - 21u00
Antwerpen
elke 1e zo v/d maand
14u00 - 17u30
elke 3e ma v/d maand
18u30 - 20u30
LOT Lotgenotencontact voor naastbetrokkenen over verslaving
LOT Lotgenotencontact voor naastbetrokkenen over narcisme
VORM Basisvorming 'Help! Mijn naaste heeft psychische problemen' (online)
LOT Lotgenotencontact voor naasten van personen met persoonlijkheidsproblemen
LOT Online KOPP lotgenotencontact
LOT Online steungroep familiale bewindvoering
LOT Lotgenotencontact voor (ex-)partners van mensen met psychische problemen
LOT Online KOPP lotgenotencontact
LOT Lotgenotencontact voor (ex-)partners van mensen met psychische problemen
ONTSP Workshop intuïtief schilderen
LOT Babbelstoel
TYPE ACTIVITEIT
Het type activiteit wordt aangegeven met een afkorting:
Wie geconfronteerd wordt met psychische problemen of een crisis doormaakt wordt overweldigd met vragen, zoekt steun en informatie en wil er graag over praten met lotgenoten.
Na een tijd komt er ruimte voor inzicht en aanvaarding, herstel en persoonlijke groei.
Kunst en mindfulness kunnen daarbij helpen en tegelijk geven ze troost.
Hoe meer we oefenen in een stabiele periode hoe beter we dit kunnen toepassen als het moeilijk wordt. We worden sterk omdat we dichter bij onszelf blijven.
In kunstencentrum De Loods krijgen mensen de kans om zich artistiek te ontplooien. Similes organiseert hier elke maand een namiddag intuïtief schilderen. In ons schilderwerk kunnen we een gevoel vorm geven, kunnen we iets vertellen dat met woorden moeilijk uit te leggen of onbewust is. Het is niet nodig om het “grote kunstwerk” te maken . Het proces is belangrijker dan het resultaat. Daarom is het ook niet nodig schilderervaring te hebben. Het is zelfs goed om te vergeten wat we geleerd hebben.
Woorden, gedachten, ze mogen er zijn maar we gaan er niet teveel energie aan geven. We sturen onze aandacht altijd terug naar ons schilderwerk . Dit wordt ons ankerpunt. In een stille aanwezigheid vinden we inspiratie …
We oefenen regelmatig om onze intuïtie sterker te maken. Een goede intuïtie inspireert, maar helpt ook om gemakkelijker beslissingen te nemen, jezelf te blijven en je meer verbonden te voelen. Het wordt rustiger in ons hoofd en er komt meer ruimte.
Naast het belang van intuïtie, ervaren we ook de kracht van kleuren: We leven dankzij het licht van de zon. De energie van de zon zit vol kleuren, denk maar aan een regenboog waarbij die kleuren weerkaatst worden op de regendruppels. Wij nemen deze kleuren met hun mooie eigenschappen in ons op. Als dit systeem uit balans geraakt door gebeurtenissen in ons leven dan kan het werken met kleuren helpen. We kiezen spontaan de kleur die nodig is om terug harmonie te scheppen.
Wie liever buiten in de natuur is, kan mee gaan wandelen om mindfulness te oefenen.
In een stiltewandeling gebruiken we onze zintuigen om onze aandacht vanuit ons hoofd naar ons lichaam te sturen. In een korte meditatie gaan we met aandacht ademen, we observeren onze gedachten en onze gevoelens. Dit helpt je geest om rustig te worden en om te herstellen. Ons bewustzijn wordt ruimer.
Rita Decock, vrijwilliger
Mindful onderweg
Workshop intuïtief schilderen ■
FORUM UPS & DOWNS
Zaterdag 10 oktober 2026
Provinciehuis Leuven
Noteer alvast in jouw agenda de datum van het jaarlijkse Forum van Ups & Downs: zaterdag 10 oktober 2026! Deze studie- en ontmoetingsnamiddag vindt plaats in het Provinciehuis te Leuven, van 13 tot 17 uur. Het Forum richt zich tot personen met een bipolaire gevoeligheid, hun partner, familie, omgeving én hulpverleners. Het thema is dit jaar De kunst van het omhelzen van kwetsbaarheid
Het programma bevat tal van boeiende sprekers:
François de Waal, journalist en auteur van 'Depressie, de dwangmatige denkziekte'
Sonja Custers, psychologe en auteur van 'Bipolair in Beeld'
Optreden door Tom Helsen, singer-songwriter en auteur van 'Zin om je Tom Helsen'
Uitreiking van de Ups & Downs-prijs door onze 'meter' Maaike Cafmeyer
Receptie
Maar tussendoor biedt het Forum ook de gelegenheid tot inspirerende en voedende contacten met bondgenoten-lotgenoten en andere aanwezigen Inschrijven kan vanaf 1 augustus Wacht niet te lang met inschrijven!
Het volledige programma en mogelijkheid tot inschrijven vind je terug op www.upsendowns.be.
Uitzichtloos vast in interneringstraject
Een persoon onder internering heeft een dubbel statuut: hij of zij is psychisch kwetsbaar én pleger van strafbare feiten. De persoon krijgt het etiket ‘ontoerekeningsvatbaar’: door de psychische kwetsbaarheid acht justitie de persoon niet verantwoordelijk voor het strafbare feit en krijgt hij dus geen gevangenisstraf. Dat heeft zijn weerslag: internering heeft geen einddatum – wie een gevangenisstraf krijgt, is vaak sneller weer vrij. Het is heel moeilijk om het statuut van je af te schudden. Binnen Similes coördineert criminologe Lien Beelen de ondersteuning van de familieleden, vrienden en kennissen van personen met een interneringsstatuut.
Lien: “Eén van de uitdagingen? Internering zit op het kruispunt tussen de zorg voor de psychisch kwetsbare en de justitiële bekommernis om de veiligheid voor de maatschappij. Dat leidt soms tot wrevel tussen die twee gebieden en extra ballast voor de familie.” In de praktijk moet een persoon met een interneringsstatuut regelmatig verschijnen voor de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) die beslist over statuut, plaatsing en eventuele opheffing van het interneringsstatuut.
Lien: “In de praktijk deelt justitie de geïnterneerden op in drie categorieën: high, medium en low security. Dat gebeurt via een evaluatie van de gepleegde feiten, de kwetsbaarheid, de behandelingsmogelijkheden en het recidivegevaar. Wie in de hoogste categorie zit, hoort in principe thuis in de forensisch psychiatrische centra (FPC) in Antwerpen en Gent – maar belandt door het plaatsgebrek daar, vaak gewoon in een gevangenis. Personen in de medium-categorie komen in komen in voorzieningen met een milder veiligheidsregime terecht, zoals Sint-Kamillus in
Bierbeek. Met het etiket ‘low security’ zijn er andere opvangmogelijkheden zoals ‘beschut wonen’.”
INFORMATIE DELEN
Similes bekommert zich om de familieleden van geïnterneerden en andere personen die zich om hen bekommeren. “Een belangrijk aandachtspunt voor ons is: laagdrempelig informeren. Zo organiseerden we vorig jaar een infomoment over de KBM. Want ook de naastbetrokkenen doorlopen een herstelproces. Daarin proberen we hen te ondersteunen vanuit onze werkgroep internering die de activiteiten voor de familie mee organiseert. We beantwoorden vragen via mail en telefoon. We hebben ook twee familievertegenwoordigers in de netwerken internering rond de drie hoven van beroep (Antwerpen, Gent en Nederlandstalig Brussel).”
Similes is ook actief in een project samen met het Familieplatform, Science for Care en de UGent. Daar sleutelen ervaringsmedewerkers vanuit het perspectief van de
patiënten (exgeïnterneerden) en familieervaringsdeskundigen aan meer deskundigheid en aandacht voor de familie in de forensische geestelijke gezondheidszorg. In mei organiseerde dat project een studiedag om de resultaten te presenteren. Na afloop van het project zal er een draaiboek beschikbaar zijn voor professionals in de forensische geestelijke gezondheidszorg.
UITZICHTLOOS
“De noden zijn heel groot. De omgeving van de persoon onder internering zoekt informatie over zowel het justitieel als het
zorgtraject. Nogal wat mensen verwarren internering trouwens met beschermende observatiemaatregel via een vrederechter: daar gaat het om handelingsbekwaamheid en zijn er geen strafbare feiten die het traject beïnvloeden. Veel familieleden lopen vast op de uitzichtloosheid waarin hun familielid vastzit. Of er zijn problemen met de bureaucratie. Zo weten weinig mensen bijvoorbeeld dat je zelf moet aanvragen om een eventuele werkloosheidsuitkering stop te zetten. Doe je dat niet? Dan kan er later een forse terugebetalingsfactuur volgen.
“Vaak zit de persoon lange tijd vast in een gevangenis in afwachting op doorstroming. Dat kan jaren aanslepen omdat er een groot plaatsgebrek is in de FPC’s. Want daar wachten op hun beurt veel geïnterneerden op doorstroming naar medium security opvang. Helaas loopt er in de gevangenissen veel mis. Er is een personeelstekort en overbevolking. Wie zijn familielid daar wil bezoeken, moet door de uitgebreide veiligheidsprocedures - waar veel afhangt van de houding van de penitentiaire beambte van dienst. Regelmatig zijn er lange wachttijden en geannuleerde bezoeken als er nog maar eens een stakingsactie loopt. De druk op de psychische zorgverlening in de gevangenissen is ook te groot. Voor de familie is het meestal ook onduidelijk wie aanspreekpunt is.”
Jarenlange internering van zoon
ANN: DIE MACHTELOOSHEID WEEGT HET ZWAARST
“Volgende week verjaart Koen1”, vertelt Ann “maar er zal geen taart zijn bij ons bezoek. Want dat mag niet mee binnen. Een cadeautje mag wel. Maar ik mag het niet zelf geven. Ik moet het bij de bewaking achterlaten voor controle en dan krijgt hij het de dag erna.” Koens verhaal begint in de bijzondere jeugdzorg en loopt via een resem psychiatrische instellingen en bewindvoering tot gedwongen opnames in psychiatrie en gevangenissen. Het voorlopige eindpunt is internering in het Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) in Gent. Ann wordt er soms moedeloos van: “Al die jaren betekenden voor mij een heel scala aan emoties: vooral machteloosheid, maar ook verdriet, depressieve gevoelens. Ik ben nu 69 en de bezorgdheid weegt: wat gebeurt er binnen 10 jaar als ik er misschien niet meer ben?”
Koen is nu 48 jaar. Ann: “De problemen begonnen in zijn puberteit: onhandelbaar, epilepsie, hoogbegaafdheid ook. Cannabisgebruik. Dat leidde tot een plaatsing in de bijzondere jeugdzorg in Mol. Vandaar in allerlei psychiatrische ziekenhuizen: Mortsel, Boechout, Duffel … Pas achteraf besefte ik dat hij toen al psychoses doormaakte vol paranoia en grootheidswanen. Nu leeft hij in een wereld waarin hij meerdere vrouwen heeft en een aantal kinderen. Die moet hij beschermen.”
VERTROUWENSPERSOON
“Koen had jarenlang een advocaat als bewindvoerder. Ik was vertrouwenspersoon en zo kreeg ik toch af en toe een beetje informatie over zijn situatie. Maar meestal botste ik op de muur van het beroepsgeheim. Ik kreeg de informatie pas indirect, zoals toen hij in Duffel was en ik een uitnodiging kreeg voor een ‘infoavond voor ouders van patiënten die lijden aan schizofrenie’. Me dat rechtstreeks vertellen deden ze helaas nooit. Koen was toen 28. Ik voelde me heel alleen staan.” Na een geweldsdelict in de psychiatrische kliniek – een vechtpartij tussen anderen waarin hij tussenkwam en waarbij hij ook een psychologe aanviel – volgde in 2013 het statuut van internering en ontoerekeningsvatbaarheid.
1 Fictieve naam. Echte naam bekend bij de redactie.
Ann: “Op dat moment was ik dankbaar omdat ik dacht: nu komt er echt een verplichte reddende behandeling. IJdele hoop. Na een periode in de gevangenis, volgden opnames in gesloten instellingen. In Sint-Kamillus Bierbeek liep dat een periode heel goed. Maar Koen hield zich niet aan de voorwaarde: geen drugsgebruik meer. Zo belandde hij in de gevangenis in Turnhout, in afwachting van opname in een FPC. Hij stond er op plaats 63 in de wachtlijst … De laatste twee jaar in Turnhout zat hij alleen op cel. Zo’n isolement is een marteling voor Koen. Uiteindelijk kwam de overplaatsing naar het FPC in Gent.”
VERNEDERENDE ERVARING
“Koen was er op dat moment slecht aan toe, hij wou geen contact meer. Ik wist niet wat er aan de hand was en omwille van het beroepsgeheim wilden ze me ook niets vertellen. Ik vond dat zo pijnlijk. Op bezoek gaan in de gevangenis en het FPC is een vernederende ervaring: je moet alles achterlaten aan de ingang en dan door de metaaldetector. Dat betekent bijvoorbeeld ook dat ik nooit eens een foto van hem kon maken … De laatste jaren moest Koen zelf een bezoek aanvragen. En daar kwam hij door zijn paranoia niet toe: hij was helemaal weg van de wereld, kwaad op alles en iedereen, ook op mij. Ik heb hem dan een jaar lang niet gezien.”
“Bij opsluiting in een gevangenis of FPC valt er ook een financiële last op jou. Koen trok een uitkering als persoon met een handicap. Maar als je in de gevangenis belandt, vervalt die toelage. In Turnhout mocht hij dan twee keer per week de binnenkoer vegen. Dat leverde hem een maandloon op van 8 euro … Al de rest moest van mij komen. In de gevangenis werd hij ook bedreigd en pakten ze zijn sigaretten af. Dat leidde een paar keer tot vechtpartijen. De ene keer verloor hij zijn boventanden, de andere keer zijn ondertanden. Ook het gebit kwam op mijn rekening. Koen zit nu een jaar in het FPC Gent. Dat is 3 uur reizen heen en 3 uur terug, want ik heb geen auto. In de Similesgroep zit een dame uit Gent van wie de zoon in het FPC van Antwerpen zit. Wij willen een wissel aanvragen, maar dat kan niet.”
STEUNGROEP
“Toen Koen onder bewind stond, was ik zijn vertrouwenspersoon. Dat was belangrijk want het gaf me toegang tot informatie. In het FPC is een ander formulier voor de vertrouwenspersoon nodig. Koen moest die nieuwe aanvraag zelf indienen. Maar daar kwam hij door zijn situatie niet toe. Rond de kerstperiode vorig jaar kreeg ik dan toch een uitnodiging van Koen om hem in het FPC te bezoeken. Ik ben dan met mijn partner naar hem gegaan en dat was een redelijk positief gesprek. Hij heeft toen ook die aanvraag getekend en nu mag ik één keer per maand bellen naar de begeleiding voor informatie.”
“Vanuit die situatie heb ik op een moment een steungroep voor Koen opgericht met vrienden en excollega’s. Ik vroeg om wat geld te storten of om Koen af en toe een kaartje te sturen of hem te bezoeken. Want hij is zo vereenzaamd. Hij had drie goede jeugdvrienden, maar die zijn weggevallen, één vriend door zelfdoding, een andere overleed aan kanker en de derde is zelf opgenomen met een alcoholproblematiek. Koen was vroeger een fiere man, hij droeg graag merkkleding en juwelen. Maar hij ziet er nu eerder uit als een onverzorgde dakloze met lang, ongewassen haar, een baard …”
PRAAT EROVER
“Mijn ouders zijn al lang overleden en ik heb hier geen familie meer. Ik heb goede contacten met mijn dochter (50) en kleindochter. En gelukkig heb ik een goede relatie met mijn partner Els. Ik heb een fijn leven, ga regelmatig op reis. Ik heb ook veel steun aan de groep rond internering bij Similes. Maar ik blijf me als moeder natuurlijk verantwoordelijk voelen voor Koen: ik ben zijn enige schakel met de buitenwereld. Ik zie het nooit gebeuren dat hij zelfstandig kan wonen of werken. Hij heeft nog weinig opties. In principe is de opname in een FPC beperkt tot twee jaar. Al is de gemiddelde wachttijd voor doorstroming naar een gesloten opname nu al negen jaar …”
“Mijn advies aan ouders in mijn situatie? Durf erover praten, krop het niet op uit schaamte. Jij bent niet de oorzaak van de situatie. Het is onmenselijk om te zien hoe je zoon wegkwijnt in de gevangenis. Zoek steun, zoals in de Similesgroep. Daar kun je met anderen in dezelfde situatie praten over je frustraties, de uitzichtloosheid voor de geïnterneerden. Dat helpt. Wat ook een verschil maakt? Als hulpverleners zelf eens spontaan contact met je opnemen en vragen hoe het gaat. Of als ze je bellen met informatie. De psychiater bij wie Koen vroeger 10 jaar in behandeling was, heeft me onlangs een mailtje gestuurd om te vragen hoe het nu met Koen gaat. Wel, die betrokkenheid deed zo’n deugd! Dat kun je niet geloven.” ■
Meer informatie over internering vind je in onze brochure
Het eerstvolgende lotgenotencontact voor wie betrokken is bij een persoon met een interneringsstatuut heeft plaats op 19 juni van 19.30 tot 22 uur in Sint-Denijs-Westrem. Meer info op onze website of bij Ann Artois: ann.a@similesvrijwilliger.be
PsycholoogPsychotherapeut Sonja Custers
neemt ons mee in het
leven van iemand met een psychische kwetsbaarheid.
Sonja Custers vertelt in haar boek ‘Bipolair in beeld, zo wil ik gezien worden’ over haar psychotische en manische episodes, meerdere opnames, de herstelperiode achteraf en de impact daarvan op haar zelfbeeld en relaties.
Het publiceren van het boek heeft lang in de wacht gestaan, maar bleek door haar persoonlijke anekdotes en prachtige metaforen het wachten meer dan waard.
GEDIAGNOSTISEERD
WORDEN MET EEN
BIPOLAIRE STOORNIS
Sonja Custers beschrijft haar jeugd als ‘geruisloos’. Ze kon goed studeren en had nooit een tweede zit. Wanneer ze al twee jaar aan de slag was als psycholoog, maakte ze op een ochtend iets mee dat ze niet zag aankomen.
“Op een rare maandagochtend gingen alle deuren plots dicht. Ik werd erg angstig en begon mij dingen in te beelden, ik wist niet goed wat dat was.”
Dat moment heeft geleid tot haar eerste opname in de psychiatrie.
In het voorjaar van 2004 en het najaar van 2005 werd ze dan nog twee keer opgenomen. In 2004 heeft ze de diagnose ‘bipolaire stoornis’ gekregen.
“In 2017 dacht iedereen dat ik een burn-out had, ik was dan ook vier maanden arbeidsongeschikt. Een burn-out is gemakkelijk om te vertellen, iedereen kent dat. Je kan moeilijk in de personeelskamer zeggen dat je in een manische fase zit en er alles aan doet om een psychose te vermijden.”
In 2025 werd er in Vlaanderen aangekondigd dat het thema van De Warmste Week ‘onzichtbaar ziek’ zou zijn.
Toen besloot ze een boek te schrijven over haar ervaringen, en zo de psychiatrie en bipolaire stoornis een ander beeld te geven.
PERIODES VAN
HERSTEL
“Ik heb van 2001 tot 2006 drie episodes meegemaakt. Dat zijn telkens periodes van een aantal maanden in opname en daarna herstel, voor mezelf en de mensen rond mij heen. Die herstelperiode is belangrijk om mijn zelfbeeld
opnieuw op te bouwen na een episode.”
Het zwaarste aan een herstelperiode beschreef Sonja Custers als het “niet goed weten hoe anderen mij hebben gezien, en daardoor twijfelen aan wie ik eigenlijk ben.”
“Mijn eigen zelfbeeld hing af van het beeld dat anderen van mij hadden. Je hebt nauwelijks controle over dat beeld. Je doet wat je doet, en mensen krijgen op basis daarvan een beeld van jou.”
HET BEELD VAN DE PSYCHIATRIE
Sonja Custers heeft het in haar boek ook over hoe de samenleving naar de psychiatrie kijkt. Aan de hand van de indrukken die mensen in hun leven opdoen, krijgen ze een bepaald beeld van de psychiatrie. Dat beeld is vaak eenzijdig of onvolledig, maar blijft in de maatschappij aanwezig.
“Ik hoop dat mijn boek dat beeld van de psychiatrie wat breder kan trekken. Al is het maar gewoon door te zeggen:”Ik heb een psychiatrische stoornis, en ik denk dat ik er niet zo gek uit zie, dat ik eigenlijk best goed functioneer."
‘INSIDERS INSCHAKELEN’: DE NOODZAKELIJKE ROL VAN MANTELZORGERS
De rol van mantelzorgers is noodzakelijk in het traject van een psychisch kwetsbaar iemand. Sonja Custers noemt hen ‘insiders’ en schrijft over wat zij voor haar betekenen, maar deelt ook mee wat die rol als mantelzorger of naaste zo belastend maakt. Wat kunnen zij doen om staande te blijven?
“Het moeilijkste voor mantelzorgers en naasten is volgens mij om toe te moeten
kijken en niets te kunnen doen. Dat je ziet dat het slecht gaat, maar dat je niet de impact hebt, die je zou willen hebben. Op het einde van de dag is het de patiënt die de stappen moet zetten. Als insider kan je dat niet voor de patiënt doen. Als mantelzorger wil je graag afgestemde zorg bieden, wanneer dat niet lukt, weegt dat heel zwaar. Het evenwicht vinden tussen:”Ik denk dat er iets aan de hand is met jou, ik wil dat bespreekbaar maken." en “Ik wil jou aanmoedigen om zelf een weg te vinden en progressie te maken.” is daarbij belangrijk, maar dat blijft lastig."
“Als psychisch kwetsbare in gesprek gaan met je mantelzorgers, zeggen wat je wél of juist helemaal niet helpend vindt, is een eerste stap naar het vinden van een goed afgestemde zorg.”
Wanneer het slechter gaat met de patiënt, gaat het meestal ook slechter met de mantelzorgers. Sonja Custers vertelt over hoe belangrijk het is dat mantelzorgers ook steun vinden in hun omgeving.
“Mantelzorgers hebben zelf ook mantelzorgers nodig. Mijn insiders kunnen ook elkaars mantelzorgers zijn, dan hebben ze al een begrip van de situatie.”
ZELF ‘PSYCHISCH KWETSBAAR, STERK IN BEELD’ KOMEN
“Ik hoop dat mensen met een psychische of bipolaire stoornis een beeld kunnen vinden waarin ze zich comfortabel voelen om zo gezien te worden. Dat is ook de titel van mijn boek, Bipolair in beeld, zo
wil ik gezien worden. Niet meer het beeld van de maatschappij, niet meer het beeld dat je wordt opgedragen, maar vind een beeld dat bij jezelf past.”
‘Bipolair in beeld’ is onderdeel van het project ‘Psychisch kwetsbaar, sterk in beeld’, mede mogelijk gemaakt door de steun van ‘Ups&Downs vzw’. Het boek is tot stand gekomen door auteur Sonja Custers en illustrator Astrid Vandendael.
Sonja is in het kader van de ‘OpenGeestdagen’ momenteel beschikbaar voor lezingen (via Te Gek!?), op locaties of bij organisaties die openstaan voor een presentatie. ■
Het
boek is te koop op www.kwetsbaarinbeeld.be, waar je ook de data van de reeds geprogrammeerde lezingen vindt.
"De patiënt staat centraal, niet de behandelaar" Inez Germeys over contextuele psychiatrie en het dagelijks leven
Inez Germeys is hoogleraar Contextuele Psychiatrie aan de KU Leuven en leidt er het Centrum voor Contextuele Psychiatrie. Met een team van zo'n 25 onderzoekers brengt ze in kaart waar context, omgeving en psychische gezondheid elkaar raken. Sinds enkele jaren zit ze ook in onze raad van bestuur. We spraken met haar over haar werk, haar visie op herstelgerichte zorg en de plek van naasten in haar verhaal.
Inez Germeys: "Mensen denken vaak: hoogleraar, dat is iemand die lesgeeft. Maar mijn corebusiness is wetenschap. Ik ben opgeleid als psycholoog hier in Leuven, werkte twintig jaar in Maastricht en kwam in 2015 terug. Vandaag zit ik aan de medische faculteit, bij de psychiatrie. Dat zegt al iets over hoe interdisciplinair dit vakgebied is. Mijn lab onderzoekt het effect van de context op het ontstaan en het voortbestaan van psychische klachten."
Net kreeg Inez een grote subsidie om zich tot aan haar pensioen te focussen op digitale interventies voor negatieve symptomen. "Daar weten we nog veel te weinig over, terwijl mensen er enorm veel last van hebben. Het bepaalt vaak hun hele leven, en behandeling is nauwelijks beschikbaar. Het verdient veel meer aandacht."
Naast haar werk is ze moeder van drie dochters die ondertussen op eigen benen staan. "Ik vind het belangrijk een vrouwelijk rolmodel te zijn. Ik zit in een wereld die heel mannelijk was. Jonge vrouwen hebben veel te bieden, en ze moeten kunnen zien dat een gezin en je verder ontwikkelen perfect samengaan."
WAT IS CONTEXTUELE PSYCHIATRIE?
"De psychiatrie kwam uit een tijd waarin alles vanuit een biologisch perspectief werd benaderd. Het idee was: als we het een hersenziekte noemen, wordt het serieus genomen. Daar zijn veel tijd, energie en middelen ingegaan. Er kwamen interessante dingen uit, maar zeker niet alle antwoorden. We hebben verrassend weinig stappen vooruit gezet door ons
"Sociale steun is een ongelooflijk belangrijk beschermende factor."
exclusief op het brein en de genen te focussen."
"Contextuele psychiatrie zegt: psychische klachten ontstaan op het moment dat iemand met een biologische kwetsbaarheid in een omgeving terechtkomt die zijn draagkracht overstijgt. Een deel van de oplossing zit dus in die context – soms structureel, soms individueel. Een verstorende omgeving kan net zoveel effect hebben als een genetische verandering. Wie in armoede opgroeit, gepest werd of in een grote stad woont, loopt een hoger risico op psychische klachten. Maar omgekeerd is een goed sociaal netwerk, het gevoel ergens bij te horen, ongelooflijk beschermend. En interessant: het is niet zozeer hoe vaak je anderen ziet dat telt, maar de kwaliteit van die contacten."
TIEN FOTO'S PER DAG
Om die context echt te begrijpen, gebruikt Inez digitale technologie. "Als je bij de psycholoog binnenkomt en die vraagt hoe is het, dan kleurt jouw stemming op dát moment de herinnering van de hele week. Maar de essentie zit vaak juist in de variatie: het ene moment voel je dit, het andere moment dat. Het ene moment herstel je snel, het andere blijft het uren hangen. Die dynamieken zijn moeilijk te vatten in één gesprek."
In haar onderzoek werken mensen met een app, een soort digitaal dagboek. Verschillende keren per dag krijgen ze een signaaltje en korte vragen: hoe voel je je nu? Wat doe je? Met wie ben je? Voel je je hier veilig, gehoord, op je plek? "In plaats van één foto bij de psycholoog neem je tien foto's per dag. Zo krijg je een film van wat er in iemands leven gebeurt."
Wat er met al die data gebeurt, is voor Inez een centrale vraag. "Wij hanteren het principe dat de data van de persoon zijn. Die kan kiezen om ze te delen met de hulpverlener. Wat het beste werkt, is samen kijken in een dashboard. 'Daar zie ik een piek, wat gebeurde toen?' Dat maakt het persoonlijk en relevant. Je gaat zien dat op de dagen dat jij slecht geslapen hebt, dat een effect had op hoe jij je voelde – niet 'de gemiddelde mens', maar jij. Het is gepersonaliseerd, en het levert direct handvatten waar je in een behandeling mee aan de slag kan."
VALKUILEN
appgegevens erin te krijgen."
Ook de regelgeving wringt. "De Medical Device Regulation is niet helemaal aangepast aan apps. Het is moeilijk om grondig onderzochte apps op de markt te krijgen, terwijl er duizenden andere circuleren die nooit onderzocht zijn. Hoe weet een hulpverlener of een naaste welke app wél goed is, waar je data veilig zijn, die brengt wat hij belooft? Daar zijn er nog niet zo veel van."
DE PLEK VAN DE NAASTE
Naasten horen voor Inez vanzelfsprekend bij die context. "Sociale steun is een ongelooflijk belangrijke beschermende factor. Een omgeving kan risico verhogen." Ze ziet beweging in de psychiatrie zelf: "high-intensity care units, sleep-ins, open dialogue: stuk voor stuk benaderingen die de gemeenschap weer binnenhalen. Door contextueel te kijken haal je de verantwoordelijkheid weg bij het individu alleen. Een deel van de oplossing zit in die directe context, een ander deel zelfs in het beleid
Hoe ziet ze de app in een familiecontext? "De regie ligt bij de jongere. Die kiest met wie de data gedeeld worden. Maar het kán een mooi gespreksinstrument worden. Ouders zien dat hun kind in een bepaalde situatie spanning ervaart, en hoe die spanning weer daalt op een andere plek. Zo begrijp je beter wat helpt en wat niet, ook voor jezelf als ouder."
GEEN BONGOBON, MAAR HERSTELGERICHTE ZORG
In ons decembernummer van 2025 schreef Inez dat ze onder de kerstboom liever geen bongobon legt, maar herstelgerichte zorg. "Voor mij gaat herstelgerichte zorg over twee dingen tegelijk. Eén: het inzicht dat de wijk, de buurt, de sportclub, de baan – dat al die lagen mee bepalen of iemand zich goed voelt. We mogen de last niet alleen bij het individu leggen. En twee: weg van de patriarchale houding waarin de behandelaar wel even vertelt wat er met jou aan de hand is. Mensen moeten zelf de lead nemen, zelf ontdekken wat werkt."
"Niet 'morgen word je depressief', maar mensen
agency geven over hun eigen leven."
Klinkt mooi, maar de stap naar de kliniek blijkt taai. "We krijgen het heel moeilijk geïmplementeerd. De cruciale factor zijn de behandelaars. Als zij mee zijn, is de patiënt mee. Maar het is een nieuwe manier van denken die tijd en ruimte vraagt –en die krijgen ze niet altijd. Daarnaast zijn er technische barrières: ziekenhuizen zetten een dikke muur rond hun elektronisch patiëntendossier, want het zijn gevoelige data. Begrijpelijk, maar het maakt het lastig om
– denk aan armoedebestrijding. Bij jongeren in kwetsbare leefomstandigheden zien we tot 40% matige tot ernstige psychische klachten. We kunnen hen heel veel therapie geven, maar iets doen aan die omstandigheden zal een veel groter effect hebben."
Het beroepsgeheim noemt ze een genuanceerd debat. "Maar als je iemand volledig isoleert tot dat ene individu, wordt het lastig om oplossingen daarbuiten te vinden. Naasten en context betrekken is cruciaal."
"Wat ik echt huiverig vind, zijn ontwikkelingen die zeggen: laat je telefoon alles meten en een algoritme zal voorspellen wanneer je depressief wordt. Want en dan? Mensen wisten dat zelf vaak al. Dan blijven we hetzelfde doen: iemand vertelt jou wat er met jou gaat gebeuren, of dat nu een psychiater of een algoritme is. Onze tools zijn anders bedoeld: niet om te voorspellen, maar om mensen agency te geven. Shared decision making op basis van jouw eigen data."
Tot slot een dubbele oproep van Inez als wetenschapper:
"Onderzoek naar kanker of hart- en vaatziekten lijkt vanzelfsprekend, maar binnen de psychiatrie blijft deelname lastig. We hebben mensen nodig die willen meedoen aan onderzoek. En we hebben een adviesraad van familieleden en ervaringsdeskundigen die meedenkt. Wie zich daarvoor wil engageren, is bij ons heel welkom."■
UITWAAIWEEKEND
Ervaar tijdens het uitwaaiweekend de kracht van lotgenotencontact. De dagelijkse omgang met een psychisch kwetsbaar familielid vraagt veel van je. Tijdens het uitwaaiweekend delen we gevoelens als onmacht en verdriet en tanken we zuurstof en hoop. Je verhaal delen met mensen die in gelijkaardige situaties verkeren, werkt bevrijdend!
PROGRAMMA
STUDIEDAG
WANNEER?
8, 9 en 10 mei 2026 WAAR?
Hof Zevenberg, 2520 Ranst
DEELNAMEPRIJS
€ 185
Inschrijven kan via similes.be/uitwaaiweekend
PRAKTISCH
9u30-10u00
Onthaal
SAMEN STERK IN HERSTEL
10u00-10u30
Verbindende start
19 MEI 2026 - GENT
10u30-12u00
Activiteit naar keuze
Laat je inspireren door
LEREN VAN PATIËNT- EN FAMILIEERVARINGSDESKUNDIGEN IN DE FORENSISCHE ZORG
o a lezing van Onbespreekbaar, workshop positieve psychologie, workshop dans en welzijn,
12u00-13u30
Krachtige ervaringsverhalen
Lunch + infomarkt
leer andere organisaties voor mantelzorgers kennen tijdens onze infomarkt
