RUSKE SLOVO 03 2023

ТИЖНЬОВНІК ПО РУСКИ РОК І.ХХІХ ЧИСЛО 3 (4028) НОВИ САД, 20. ЯНУАР 2023

і/ти/ . гизкезіоуо.с о т ЦЕНА 40 ДИНАРИ

Националне швето Руснацох у Коцуре и Вербаше

Специял

РУСКЕ Специял 3-5. Ґу Националному швету Руснацох

Нашо места 8-10. По наших местох означене Националне швето Руснацох

Економия 14. Рочна скупш тина Здруженя ремеселнїкох у Руским Керестуре

Руске словечко 16-17. Програмер, рецитатор, музичар, шахиста

Дом и фамелия 20-21. Перла по перлу - уметносц

Култура и просвита 24. Дзеци найлєпше уча през приклади хтори им блїзки

Людзе, роки, живот 26-27. Наш госц: Ириней Папуґа зоз Ш иду

Духовни живот 30. Благодарна Служ ба Божа у Руским Керестуре

Информатор 30-34. Мали оглашки и Іп т е т о г і а т

ЦЕНТ РА Л НА

Ш В Е Т О Ч Н О С Ц

Спорт 36-37. На верху чувства хтори нє м ож описац

Интермецо 39. Горуци тепши

Насловни бок: Панорама Коцура Автор фотоґрафиї: Тимотей Рац

Ма ме о к р е м н у ч е с ц и з а д о в о л ь с т в о п о в о л а ц В а с на Ц е н т р а л н у ш в е т о ч н о с ц означованя Н ац и о н а лн о го швета Р уснацох у Ре п убли ки Сербиї, хтора будзе отримана на с о б о т у , 21. я н у а р а 2023. р о к у , у К о ц у р е .

Завод за културу войводянских Руснацох Завод за културу во]'во1іанских Русина

Модлїме же бисце свой пр ихо д потвердзели найпознєйше д о 18. я н у а р а 2023. р о к у на 2ауоС .гизІпІ@ дтаІІ.сот

РУСКЕ СЛОВО

* „РУСКЕ СЛОВО” - гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ,,Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * *** Адреса: НВУ ,,Руске слово”, Футожска 2/Ш, 21000 Нови Главна и одвичательна редакторка Сад * Редакция: одвичательни редакторе/ки - Иван Сабадош, Вероника Вуячич, Микола М. Цап, Микола Шанта О Л Е Н А П ЛАНЧАК-САКАЧ * редакторе/ки рубрикох- Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, М артица Тамаш, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн * новинаре/ки - М ария Афич, Влада Дїтко, Андреа Медєши, Оля Русковски * лекторка - БлаженаХома-Цветкович * ґрафична редакторка - Люпка Цвеїч * ґраф ични д и зай н е р к и - М ария Гудак, Таня Салонтаї * Телефон: 0 2 1 / 6 6 1 3 -6 9 7 * Предплата за цали рок: у жеми 2 0 0 0 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Вапса Іпіеза а.сі. В еодгаС160-923244-82 * Девизни рахунок 1 6 0 -0 0 5 0 8 7 0 0 2 4 9 9 9 -5 3 * Рукописи ше нє враца * Друкує Д рукарня „ М а х іт а д г а Р Петроварадин * Е-таіІ:гедаксііа@ги5ке5ІоУо.сот*МеЬ5ІІе:«шш.ги5ке5ІоУо.сот * Уи І55И 0350-4603 * СОВІ55 5К-Ю 15915778 * Друковани тираж 2 000 *

Директор др БОРИС ВАРҐА

2 РУСКЕСЛОВО

Новини „Руске слово” одликовани зоз Орденом братства и єдинства зоз стриберним венцом 1970. року.

20. ЯНУАР 2023.

Специял НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ

Нови виволаня за нови моци Уходзиме до рока кед нєподзековне виражовац вельки жаданя, алє треба осторожно вислуховац и анализовац постояци стан, бо нє знаме цо нас чека и у економским и у дружтвеним живоце. Наздавам ше же превлада мудросц и Божа правда и же тота криза и воєни зраженя останю за нами як єден шплях справованя людского роду За нами рок у котрим ше закончел штиророчни мандат пиятого зволаня Националного совиту, а праве у чаше кед преславюєме по шеснасти раз Националне швето Руснацох наполнює ше мешац и пол од конституованя нового зволаня НС. Робота предходного зволаня Националного совиту була обтерхована з велїма проблемами субєктивней и обєктивней природи, а котри напевно чекаю и нове зволанє. Обєктивни про­ блеми роботи НС були пандемия, а потим и шветова криза котра почала прешлого року, а котра обтерхує роботу и нового зволаня НС, прето же ше преляла и до того 2023. року. Того року кед Националне швето означуєме по шеснасти раз, маме нагоду стретнуц ше у другим амбиєнту у шветочней атмосфери и ище раз потвердзиц же руска заєднїца у Републики Сербиї ма моци, сцелосци и дзеки позберац ше и мобилизовац коло заєднїцкей идеї. У чаше кед зме пред скоро 280 роками ступели на керестурску пустару и розселєли ше ширцом, нашо предки знали вихасновац права котри им були на розполаганю, та нєшка маме ушорени систе­ ми образованя, култури, информованя и службеного хаснованя язика и писма. Факти о снованю парохиї 1751. року, лєм шейсц роки по приходу перших Руснацох, а лєм два роки познєйше - 1753. року и початку образованя по руски, доказую мудросц наших предкох, котри знали же церква, образованє и култура три слупи националного идентитета котри вредни Руснак любоморно чува и нєшка. Накадзи було оможлївене националним заєднїцом формованє националних совитох, наша заєднїца була медзи першима котра тото право вихасновала, цо нас кладзе до шора найодвичательнєйших и найорґанизованших заєднїцох и на вельо висши уровень як дзепоєдни векши и численши заєднїци. Зоз снованьом НС достали зме кельо-тельо заокружену систему рускей културней самоуправи, та прето тре­ ба исц и провадзиц зарисовани курс и активно ше ук-

20.ЯНУАР 2023.

лючовац до пременкох же би система рускей културней автономиї була укоренєна до державней систе­ ми, бо кед будзе єй часц, вец и держава будзе мац обовязку помагац нам и потримовац нас. Паралелно зоз снованьом националних совитох держава принєсла и дзепоєдни закони о националних меншинох котри виходзели з Устава, исти ришеня имплементовала до законох котри маю дотик з правами националних меншинох у других обласцох, а тиж так верификовала и дзепоєдни медзинародни закони, повелї и конвенциї котри ше дотикаю правох и шлєбодох националних меншинох. Шицко тото нам дава за право повесц же маме права у вельо векшей мири як у дзепоєдних розвитших державох. Основне питанє чи ми за тоти права знаме и кельо их хаснуєме. Спомнул сом образованє по руски котре тирва 270 роки, и котро­ му после тельо часу грожи нєставанє. Страцели зме руске оддзелєнє у Дюрдьове, исти сценарио грожи и у Коцуре, а вше менєй дзеци ше уписую и до руского оддзелєня керестурскей Ґимназиї. Од кого завиши же бизме мали вецей дзеци у руских оддзелєньох и у виборней настави руского язика? Випатра же права котри нам держава дава, ми нє знаме хасновац, бо хаснованє тих правох, нє лєм у образованю, завиши лєм од нас и нї од кого вецей. Нєсцерпезлїво обчекуєме резултати Попису жительства у Републики Сербиї. Попис и резултати нам укажу кельо нас єст и у велькей мири нам трасую дра­ гу и роботу и у наиходзацим периодзе. Сам Попис нам укаже кельо зме одвичательни ґу себе, а тиж и уписованє до Окремного виберацкого списку нам вельо того указує. Розкрок медзи младу и старшу ґенерацию вше присутнєйши. Нєзаинтересованосц младих аж анї за упис до Окремного виберацкого списку, за уключованє до руского дружтвеного живота (кажда чесц винїмком) можебуц нам указує їх нєпорихтаносц и нєпорозуменє нас старших за їх становиска, пробле­ ми и интереси. Тоти проблеми можеме превозисц лєм през диялоґ и векшу порихтаносц приблїжиц становиска, та на таки способ превозисц розлики. Кед єст добрей дзеки, кед почитуєме єдни других, кед ше водзи конструктивни диялоґ и чераю идеї, вец муши буц и резултати. З тим наздаваньом шицким Руснацом, Рускиньом и шицким добрим людзом з котрима жиєме и робиме винчуєм Националне швето Руснацох. Йоаким Рац, предсидатель Националного совиту Руснацох

РУСКЕСЛОВО 3

Специял

НАША ПРЕШЛОСЦ

Коцур престолніца рускеи култури за 2023. рок

Пише: Саша САБАДОШ , директор Заводу за к ултур у войводянских Руснацох

По прешлорочней одлуки Националного совиту Руснацох, домашнїтогорочней централней преслави Националного швета нашого народу у Сербиї будзе Коцур. И гоч пре технїчни причини домашнї централней преслави будзе Вербас, и пре провадзаци манифестациї и преучашнїкох и орґанизаторох, „духовна" локация тей преслави заш лєм будзе у Коцуре Коцур домашнї тей шветочносци по други раз. У тим месце отримана треца по шоре централна преслава Националного швета Руснацох у януару 2010. року. Праве з нагоди нашого швета вихаснуєме нагоду же бизме ше здогадли значносци Коцура за нашу заєднїцу у 260. року од присельованя Руснацох до нього. Контракт о присельованю Руснацох до Коцура подписал управитель камералних доброх у Бачкей Франц Йозеф де Редл и житель Керестура Петро Киш 15. мая 1763. року. Уж по попису 1764. року у валалє жили 386 Руснаци, вєдно зоз 391 Сербом. У идуцих рокох число Руснацох ше будзе звекшовац, а число Сербох рапид но змен шовац и уж кон цом седемд зе шатих рокох осемнастого вику Серби ше виселюю з Коцура, а у идуцим периодзе приселюю ше Нємци и Мадяре. Будованє грекокатолїцкей церкви почало 1792. року и вистка у бечских новинох „Сербския повседневния новини” у авторстве коцурского пароха о. Луки Сатшинского перши потераз пренайдзени новински текст о Руснацох на тих просторох, а тот податок явносци першираз представел Микола М. Цап. Церква закончена аж початком дзеветнастого вику. Читачом би тиж могло буц цикаве же матрику­ ли коцурскей грекокатолїцкей парохиї исную од 1778.

4

РУСКЕСЛОВО

року, а найстарши ше тераз чуваю у Историйним архиве Городу Нового Саду дзе су доступни виглєдовачом, а у електронскей форми ше находза на интернет боку Заводу за културу войводянских Руснацох.

Валал затримал руски идентитет Коцурска руска школа була основана 1765. року, цо значи же медзи коцурскима Руснацами од початку исновало вельке число грамотних людзох. Треба надпомнуц и тото же зоз затримованьом конфесийней (церковней) школи у периодзе аґресивней мадяризациї у другей половки дзеветнастого вику, Коцур у велькей мири затримал руски идентитет у тим мултиетнїчним штредку. Як и у Руским Керестуре, так и у Коцуре у дзеветнастим вику була присутна традиция писаня и преписованя рукописних кнїжкох на духовни теми и дзепоєдни приклади тей файти народней литературней творчосци зачувани по нєшка. Як окреме важну файту писаного скарбу мушиме визначиц „Хисторию фарї коцурскей” хтору седемдзешатих рокох дзеветнастого вику написал тедишнї коцурски парох о. Павло Вукич и хтора єдно з найзначнєйших историйних жридлох за виглєдованє прешлосци Коцура. Ту тиж треба визначиц и „Народ­ ну хронїку” Йоана Москаля. Кед 1895. року Володи­ мир Гнатюк пребувал у Бачкей у Коцуре, записал знач не коли че ство етноґраф ских мате риялох, а ту можеме лєм спомнуц славну народну шпиванку „Ей, нє видно тот мой валал” . За початок културно-уметнїцкей дїялносци у Коцу­ ре, алє и при Руснацох на тих просторох, можеме брац 1913. рок кед отримана програма у хторей, медзи иншим, виведзени и драмски фалати „Нє преклїнай” и „Врачарка”. Коцурци, хтори у значним чишлє

20.ЯНУАР 2023.

Специял участвовали и на Велькей народней скупштини у Новим Садзе 25. новембра 1918. року, мали значну улогу и у формованю Руского народного просвитного дружтва 2. юлия 1919. року. Теди за єдного з двох подпредсидательох РНПД вибрани коцурски учитель Емилиян Ґубаш, а за другого дюрдьовски парох о. Дюра Биндас, хтори штири роки познєйше будзе премесцени на коцурску парохию и ту тиж будзе мац значну улогу у културно-просвитним и дружтвенополитичним живоце. У медзивойновим периодзе зявели ше нови мена, млади, образовани и енерґични Коцурци хтори, кажди на свой способ, буду доприношиц свойому народу. Учитель и поета Янко Фейса бул єден з пионирох рускей литератури за дзеци, єден з наших найзначнєйших поетох, автор числених стихох претворених до шпиванкох, а ту можеме визначиц шпиванку „Блукал я уж велї роки” хтора найвироятнєйше перша наша шпиванка хтора нє була компонована у народним духу. За тото заслужни ище єден Коцурец, о. Онуфрий Тимко, священїк, етномузиколоґ и публициста, чия фундаментална робота на зазберованю и виглєдованю нашей народней музи ки унапрямела розвой музич ней умет но сци при Руснацох у идуцей децениї. Його брат, Ириней Тимко, тиж мал огромну улогу у дефинованю рускей музичней сцени як композитор, аранжер, дириґент и музични редактор. За нїм, медзи иншим, остала и нєшка урядова шветочна писня Руснацох у Републики Сербиї - „Браца Русини” . Ту вшелїяк и людзе як цо то священїк и писатель о. Максимилиян Буїла, правнїк и автор „Историї русского народа” Николай Д. Олеяров и други. Бул ту и Євген Горняк, млади поета чий талант нїґда до конца нє бул указани явносци. Вон под монашеским меном Авґустин постал влади­ ка и апостолски еґзарх за українских грекокатолїкох у Велькей Британиї.

После Другей шветовей войни меня ше национална слика З концом Другей шветовей войни Коцур доживює тектонски пременки. Окрем пременки дружтвеней системи у хотрей цер ква тра ци поло женє хто ре мала и у хторим културно-просвитни живот пребераю цивилни власци, пришло и до пременки националней слики того валалу. По висельованю подунайских Швабох, до Коцура ше приселєли Серби зоз Босан-

20.ЯНУАР 2023.

скей Країни и принєсли свойо обичаї и похопйованє швета, цо тиж мало вельки вплїв на идентитет коцурских Руснацох, подобнє як цо то по теди мало вецей як сторочє и пол заєднїцкого живота з Нємцами и Мадярами. И ту ше розвивал културно-просвитни живот, през драмски секциї, народни танци, шпиванє, литературни кружоки, подобову уметносц и друге. За тот период окреме значни линґвиста и професор Гавриїл Г. Надь, скулптор Евґен Е. Кочиш, учитель и дружтвено-политични роботнїк Микола Москаль, новинар и писатель Юлиян Каменїцки и други. У тим периодзе основани и фестивал „Коцурска жатва” , а през цали тот час форми орґанизованя културно-уметнїцкей роботи ше меняли. Перше то бул Месни одбор Рускей матки, потим КПД „Николай Ґоґоль” , а вецка и у рамикох Културно-просвитней заєднїци Вербас. Дзе вед зе шати роки принєсли нови пре мен ки на тих вично турбулентних просторох. Праве 1990. року осно ва не Кул тур но-уметнїцке дру жтво „Жатва” хторе превжало нє лєм „Коцурску жатву” алє и найвек шу часц кул тур но-про свит ней робо ти медзи Руснацами у Коцуре. Познєйше у тим „Жатви” помогли и надалєй помаг аю Етно-клуб „Одняте од забуца” и КПД ДОК. Треба спомнуц же зоз Коцура и нашо писателє: Микола Шанта, Мико­ ла М. Цап, Мария Яким, Силвестер и Серафина Макаї (хтори тиж витворени и у подобовей уметносци), универзитетски професоре: Юлиян Рамач, Ми­ хайло Фейса, Юлиян Кандрач, Мария Д. Сакач, Владимир Пушкаш и други. Коцур и його Руснаци у 21. вику глєдаю нови способи витворйованя власно­ го идентитету, алє ше тиж намагаю чувац и тото цо им охабели їх предки. На нас Руснацох з других местох же бизме им у тим помогли и же би доприношенє нашей кул ту ри кре атив них Коцур цох новей ґенерациї як цо то Саня Дивлякович, Танита Ходак, Емилия Чизмар, Иґор Горняк, Катарина Фейди и други було єднаке, кед нє и векше од того цо поробели їх предходнїки. Коцур на одредзени способ зоз орґанизованьом тогорочного Дня Руснацох постал свойофайтова руска престолнїца култури и наздаваме ше же у тим року, на 260-рочнїцу свойого пребуваня у тим валалє, Коцурски Руснаци себе, у кул тур ним, обра зов ним и иден ти тет ским сми слу, подзвигню на нови, висши уровень.

РУСКЕСЛОВО 5

Т и ж н ь о в н їк ШТВАРТА СХАДЗКА НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ

Принєшени три значни одлуки Национални совит рускей националней меншини на своєй штвартей схадзки хтора отримана 16. януара у Доме култури у Руским Керестуре, а хтору водзел предсидатель Йоаким Рац, принєсол Одлуку о вименки Статуту НС, тиж Одлуку о Плану роботи за 2023. рок, як и Одлуку о роботним анґажованю предсидателя НС, а його нето заробок би бул коло 75 000 динари Вименки Статуту ше одношели на даскельо члени котри реґулую число членох дзепоєдних одборох и їх вибор и на можлївосци у хторих мож розришиц пред­ сидателя Совиту. Цо ше дотика вименки Статуту коло розришованя предсидателя НС, конкретизовани ситуациї кеди то мож зробиц, а то напр. кед НС нє прилапи його Звит лєбо План роботи и подобне.

Вименки Статуту Потерашнї секретар НС Таня Арва Планчак потолковала же у потерашнєй роботи НС обачене же число членох у одредзених одборох превельке, односно же дзепоєдни члени анї нє приходза на схадзки и вец барз чежко мац кворум и добре робиц. Принєшени вименки и у способе менованя членох одборох и роботних целох. Потераз кажде мал нагоду предложиц дакого, а зоз искуства скорейших зволаньох, найлєпше кед предсидатель одбору лєбо роботного цела вибере за членох особи за хтори зна же су фахови за одредзену обласц и же дзечнє буду активни. Тераз з вименками предвидзене же одбори и роботни цела буду мац од 5 до 9 членох.

План роботи за тот рок

6

кладаня члена Совиту др Михайла Фейси на План роботи. Фейса предложел же би до Плану вошло и анґажованє НС, т.є. його одборох у наиходзацим Шветовим конґресу РРЛ котри будзе того року у Новим Садзе. На схадзки з векшину гласох прилапене предкладанє же би предсидатель НС бул роботно анґажована особа у Совиту, з толкованьом же то вимага обсяг його роботи и анґажованя, а висина його заробку будзе реґулована по нормативох яки важа у Покраїнскей влади, цо би у терашнєй ситуациї у нето суми було коло 75 000 динари. Нє прилапене предкладанє др Михайла Фейси же би робота предсидателя була волонтерска, а нє плацена. Стримана була Олена Папуґа, котра потолковала же за таку одлуку будзе гласац нарок, кед ше укаже же предсидатель зоз свою роботу и заслужи тот заробок. На Дньовим шоре штвартей схадзки були и информациї о вецей активносцох Совиту медзи двома схадзками, дзе спомнути даскельо сходи на державним уровню пошвецени проблемом националних заєднїцох, дзе участвовали и представителє НС Руснацох. Тиж визначени и приєм у Влади АПВ 12. януара на хторим бул предсидатель Рац, котри гварел же предсидатель Иґор Мирович потвердзел же придзе на централну преславу Националного швета, та же з нїм було надосц конструктивни поради коло финансийней потримовки рускей заєднїци.

После дискусиї прилапени и Рочни план Совиту котри начално предложел предсидатель Йоаким Рац. План предложени начално, як потолковал Рац, бо нє формовани одбори и роботни цела НС. По його словох, найважнєйше отримац здобуте и унапредзиц тото цо мож. Акцент будзе на 270-рочнїци образованя на руским язику и 100-рочнїци „Ґраматики бачванско-сримскей бешеди” , а пробуєме ришовац пробле­ ми котри єст на шицких уровньох у образовней вертикали. Пробуєме розришиц и статус Театру котри нє усоглашени з його финансованьом, а на шоре и Национална стратеґия хтора будзе реализована накадзи ше дознаю резултати Пописа жительства. Тиж пробуєме ришиц и проблеми у локалних медийох дзе ше гаша роботни места руских новинарох, як и занятосц на одредзени час у наших медийох и ище вельо того у других обласцох цо под Совитову инґеренцию.

Под точку Рижне порадзене хто од членох НС будзе присутни на хторей локалней преслави Националного швета, а у тей точки з векшину гласох нє прилапени даскельо предкладаня др Михайла Фейси, хтори ше одношели на розпатранє проблему зоз рускима оддзелєнями у школи у Коцуре, на анализу Националней стратеґиї и роботи предходного зволаня НС, з толкованьом же буду на Дньовим шоре на даєдней зоз шлїдуюцих схадзкох, понеже ше за нїх треба добре пририхтац.

Ту прилапени суґестиї Олени Папуґа же нє треба одступиц анї од проблемох коло руского оддзелєня у Дюрдьове, як у школи, так и у дзецинскей заградки, а тиж и у Коцуре, бо то пред державу може мац озбильни пошлїдки. Нє прилапени у тей точки одредзени пред-

Накадзи ше з компетентного Министерства достанє потвердзенє же вименки Статуту у складзе зоз законом, по законским термину годно приступиц и ґу шлїдуюцим активносцом НС, а то будзе вибор його подпредсидателя, одборох и роботних целох. М. Аф ич

РУСКЕСЛОВО

20.ЯНУАР 2023.

Т и ж н ь о в н їк КАНЦЕЛАРИЯ АП ВОЙВОДИНИ У БРИСЕЛУ

Чедомир Божич меновани за шефа Предста вител ьства Донєдавни покраїнски секретар за польопривреду, водопривреду и лєсарство, а предходни предсидатель општини Жабель Чедомир Божич меновани за шефа Представительства Автономней покраїни Войводини у Мисиї Републики Сербиї при Европскей униї и нєдавно и урядово ступел на тоту функцию. Канцелария АПВ у Бриселу ма задатки и цилї же би представяла приоритети АП Войводини институцийом Европскей униї и реґионалним пред ста вительством же би розменьова ла инфор ма циї у обла сци европ ских интеґрацийох и реґионалней политики ЕУ и же би промово-

СТАНОВИСКА

Пише: Александра БУЧКО, новинарка

Емоциї Длуго сом роздумовала цо написац у тей колумни. Нє прето же нє мам о чим, огого, ище кельо теми нєобробени, алє прето же сом наисце нє сцела и на початку рока такой дацо критиковац. Ровно єднак тота Живковичка (гей, ище вше сом Живковичка, гоч сом роками уж Бучкова) дацо клєпе. И заш лєм будзем. И вец ми ше койцо послучовало и похопела сом емоциї. Як цо фарби нє маю род и пол и прето су нє за хлапцох або дзивчата, и як цо чарна фарба нє за жалосц и шмерц - бо є лєм фарба, так и емоциї. Нє постоя добри и подли емоциї. Постоя лєм емоциї. Ми их фарбиме и означуєме як добри и нєдобри, пре тото як зме воспитовани и пре културолоґийни ключ хтори ше преноши з ґенерациями, тельо же анї нє знаме кельо нам то у клїтинкох уткане. Кед сом постала мац, почала сом ше вельо едуковац о менталним здравю. Як своїм, з порядним одходом на психотерапиї, так и з менталним здравйом дзецох. Читам и провадзим роботу велїх наших и иножемних дзецинских психолоґох/психотерапеутох. Єдна з темох „тантруми (вельки и моцни емоциї гнїву, нємоци, бесу, жалосци... видзице же сом написала вельки и моцни емоциї, а нє нє­ добри?) Мойо дзецко ма барз моцни емоциї. Виражовало их моцно ище пред тим як цо рок наполнєло. И тантруми нам часте зявенє, чи дома, чи на улїчки, чи на пешацким преходу од кеди сама ходзи. Цо сом научела: тантруми розвойна фаза, дзецко нє ма механізми обробиц емоцию хтору чувствує и муши ю вируциц. Я як родитель треба же бим була при нєй, на єй уровню патреня и же бим єй помогла прейсц през тоту емоцию. Найважнєйше же бим була ту, меновала єй емо­ циї хтори чувствує и причину за нїх и ЖЕ БИМ ЄЙ ТОЛКОВАЛА ЖЕ ТО У ШОРЕ!

вала АП Войводи ну, окреме же би ю про мо во вала як инвестицийни реґион, як и єй туристични понуканя, зоз умрежованьом у рамикох интернационализованя универзитетох, сотруднїцтвом у домену култури, енерґетики и защити животного штредку. Тиж так и же би творела партнерства у цилю заєднїцкого креированя проєктох хтори буду финансовани зоз ЕУ и же би информовала и давала технїчну помоц у вязи зоз можлївосцами участвованя у програмох ЕУ у хторих Република Сербия участвує, а хтори ше финансую зоз буджета ЕУ. Попри того, Канцелария АП Войводини у Бриселу отримує вязи и зоз орґанизациями як цо то Комитет реґиону Европскей униї, Скупштина европских општинох и реґиону, Скупштина европских реґионох и зоз другима медзинароднима орґанизациями. Л. В.

20.ЯНУАР 2023.

А тераз ше ми врацме до дзецинства. Кельо раз вам гварели кед сце були дзецко, або кельо раз ви свойому дзецку поведли: „Та цо йойчиш як дзивче даяке?” (цо погришне виреченє на громаду уровньох). Або, „Цихо! Цихо! Нє йойч ми ту!” . Або „Кед будзеш йойчац, ище баржей це набиєм!” Йойчац ше нє шме. Йойчац то нє добре, значи - буц жалосни то нє добре. А потим, келїм з вас було забранєне паратовац кед сце нагнївани? Указац же сце нагнївани? Або подзвигнуц тон, або залац? Або сце нєдобри вецка, або пойдзеце до пекла - у зависносци од того кельо вам фамелия ходзи до цер­ кви. Виражиц гнїв ше нє шме. Паратовац то нє добре, зна­ чи - буц нагнївани то нє добре. Шицки емоциї часц нас. Лєм треба же бизме их прилапели, преробели и видзели чом их чувствуєме. Емоциї нє можу буц добри, або нє добри, бо вони єдноставно лєм емоциї. Ми тоти хтори их фарбиме. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одраж ую уш орйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕСЛОВО 7

Н а ш о м еста

Н А Ц И О Н А Л Н Е ШВЕТО РУСНАЦОХ РУСКИ КЕРЕСТУР

Участвовали и наймладши Националне швето 17. януара означене и у двох образовних установох у Руским Керестуре, у Школи „Петро Кузмяк” , и у дзецинскей заградки Цицибан, ПУ „Бамби” . У Основней школи зоз Домом школярох „Петро Кузмяк” шко­ ляре 4. класи руского оддзелєня Ґимназиї на першей годзини рус­ кого язика при наставнїци Люпки Малацко, отримали презентацию у хторей приказали историйни факти о приселєню Руснацох до тих крайох, и обставини хтори облапени у кон­ тракту о приселєню. Тиж, школяре направели паралелу зоз нєшкайшим часом, односно цо шицко Руснаци здобули и як напредовали за тоти кус вецей як 270 роки од свойого приселєня. Школяре Ґимназиї тоту презентацию рихтали на годзинох руского язика прешлого тижня. Дзень Руснацох у нашей Школи означени и у шицких других оддзелєньох основней и штреднєй школи, и на руским и на сербским наставним язику, а на перших годзинох пречитани реферат о Руснацох. Участвовали и школяре штвартих класох основней школи, хтори вєдно зоз вироучительку Златицу

Малацко пририхтали квиз о историї Руснацох, а дзеци и нїзших и висших класох основней школи зоз малюнками на хторих приказали руске народне облєчиво и герб, и того року украшели гол своєй Школи. И у дзецинскей заградки „Цицибан” ПУ „Бамби” дзеци шицких воспитних ґрупох, у складзе зоз возростом, означели Националне швето. Младших дзецох їх воспитачки упознали зоз руску културу и обичаями на тот способ же слухали руски народни шпиванки и руску гимну, а рисовали и руски национални символи - заставу и герб. Дзеци предшколскей ґрупи, з тей нагоди, нащивели Музей у школским будинку Замок дзе на дарунок спред Националного совиту достали руску значку и заставку. Ан. М.

ДЮРДЬОВ

Подзвигнути застави Зоз традицийним поставяньом трох заставох - Републики Сербиї, застави АПВ и рускей застави зоз гербом на будинок МЗ Дюрдьов, Рускей школи и КУД „Тарас Шевченко” , почало означованє Националного швета Руснацох у Дюрдьове. У КУД „Тарас Шевченко” отримана святочна про­ грама. После гимни Републики Сербиї и шветочней писнї Руснацох у Сербиї, спред Орґанизацийного одбору присутних привитал и винчовал им швето Ми­ кола Кухар, координатор Подручней канцелариї у

Дюрдьове, предсидатель Националного совиту Рускей националней меншини Йоаким Рац и предсидатель Општини Жабель Урош Раданович. - Винчуєм Националне швето Руснацох, а тиж так жадам привитац людзох хтори вєдно жию зоз нашима Руснацами праве ту у Дюрдьове - гварел Йоаким Рац. На означованю Швета були и предсидатель СО Жабель Радован Чолич, член Општинскей ради Душко Михелц, директорка Основней школи „Йован Йованович Змай” Любица Клепич и дюрдьовски парох о. Михаил Холошняй. Програму пририхтали члени секцийох КУД „Тарас Шевченко” . Члени тамбуркового оркестра одграли даскельо нашо писнї. З рецитациями участвовали Тамара Балоґ и Иван Молнар, а кратку историю Руснацох пречитала Оливера Пап. Л. В.

8

РУСКЕСЛОВО

20.ЯНУАР 2023.

Н а ш о м еста

Н А Ц И О Н А Л Н Е ШВЕТО РУСНАЦОХ ШИД

У знаку просвити по руски У Руским доме у Шидзе 17. януара означене националне швето Руснацох зоз програму хтору орґанизовали КПД „Дюра Киш” и Подручна канцелария НС. Програму отворела Старша шпивацка ґрупа Дружтва зоз державну гимну и шветочну шпиванку Руснацох. Спомнута ґрупа, под руководством Снежани Лазич, а у провадзеню оркестра Дружтва под управу Драґана Макивича, одшпивала потим и народни шпиванки. У привитних словох о. Михайло Режак, парох у Шидзе и декан сримски, визначел же держава оможлївела Руснацом ше би преславйовали свой дзень и додал же би швето нє требало буц лєм 17. януара, алє кажди дзень. Програма з векшини була пошвецена образованю по руски и як гварел Мирослав М. Цирба, перши шлїди о образованю по руски зоз 1818. року кед перши учитель бул Янко Майориш. Од 1964. року руски язик ше викладало факултативно по 1988. рок, а вец дзекуюци закладаню Дружтва за руски язик, литературу и културу настава по руски як факултативни предмет обновена 1993. року и тирва по нєшка. Наставнїки були Мирослав Бульчик, Ясна Семан, Слав­ ко Надь, Златка Сивч Здравич и тераз Наташа

Еделински Миколка. Яка настава по руски була у 19. вику, пречитал професор Зденко Лазор зоз „Руского календару” зоз 1933. року по здогадованьох Михайла Полївки. На концу програми школяре хторих порихтала наставнїца Наташа Еделински Миколка одшпивали два коляди. Програму провадзели о. Владимир Еделински Миколка, членїца Националного совиту Руснацох Нада Хромиш, представнїки наших дружтвох зоз Бачинцох и Бикичу, як и нащивителє зоз Шиду, Бачинцох, Бикичу и Беркасова. Вл. Дї.

НОВЕ ОРАХОВО

Кощаки, тоти Ораховчанє Руснаци у Новим Орахове перши преславели тогорочне националне швето, всоботу, 14. януара у просторийох Дома култури зоз шветочну програму. Орґанизатор було Културно-уметнїцке дружтво „Пе­ тро Кузмяк” , а на початку присутних привитала предсидателька Дружтва Татяна Дудаш, визначуюци же з рока на рок вше чежше позберац Руснацох у тим валалє, бо ше млади виселєли, старших єст вше менєй, алє же ше нє даю и порихтани су участовац на шицких наших манифестацийох, та и орґанизовац преславу за нашо националне швето. Тамбурови оркестер одграл гимну „Браца Русини” , а предсидатель Националного совиту Руснацох Йоаким Рац привитуюци присутних визначел же „Ораховчанє приклад велїм нашим валалом дзе єст вецей Руснацох, як ше отримує национални идентитет и чува свою традицию” . На преслави бул и Саша Сабадош, директор Заводу за културу войводянских Руснацох, бешедовал о значносци отримованя националного швета и поволал на Централну преславу, хтора будзе отримана у Коцуре и у Вербаше на соботу, 21. януара. Виривки зоз нашей историї, о нашим живоце, пречитали школярки хтори ходза на годзини руского

20.ЯНУАР 2023.

язика Миряна и Даниєла Бицок, Лана Горват, Срдян и Любомир Ґовля и Татяна Дудаш. Андерей и Иван Маґоч и їх оцец Борис и дїдо Владимир шпивали руски шпиванки. Тамбураше направели добру атмосферу у хторей ше присутни дружели после програми на вечери зоз традицийним ораховским пупорковим паприґашом, капущанїками и хлєбом з масцу. Розишли ше зоз надїю же Руснаци у тим нашим валалє нє забуду на свойо, же їх валал и Руснаци у нїм тварди орех хтори наджиє шицки чежкосци. Ол. П.

РУСКЕСЛОВО 9

Н а ш о м еста

Н А Ц И О Н А Л Н Е ШВЕТО РУСНАЦОХ НОВИ САД

Три вики познєйше - ище зме ту Шветочносц з нагоди нашого Националного швета у Новим Садзе у Руским културним центру 17. януара, почала зоз шпиваньом державней гимни и нашей шветочней писнї „Браца Русини” . - Тот дзень прилапени як дзень урядового досельованя Руснацох на тоти простори. Скоро три вики по­ знєйше, привитуєм вас у Новим Садзе, хтори, по ище вше нєурядових податкох, друге место по чишлє Руснацох у Сербиї - гварел Славко Винаї, предсидатель Управного одбору РКЦ. Швето повинчовал и помоцнїк городоначалнїка Нового Саду Александар Петрович и визначел же на­ род хтори на тих просторх жиє скоро три вики, за­ служує почитованє. У предлуженю, хлопска

шпивацка ґрупа одшпивала три писнї. На шветочносци були и директор НВУ „Руске слово” др Борис Варґа, директор Заводу за културу войводянских Руснацох Саша Сабадош, як и члени нашого Националного совиту Микола Кухар и Тамара Балоґ. А. П.

ҐОСПОДЇНЦИ

Щири винчованки У просторийох МЗ Ґосподїнци, 17. януара отримана шветочносц з нагоди Националного швета Руснацох. После гимни Сербиї и шветочней писнї Руснацох, спред Орґанизацийного одбору швето повинчовал

Микола Кухар, координатор Подручней канцелариї у Дюрдьове. Члени КУД „Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова отримали програму на хторей пречитани нашо писнї и кратка история Руснацох. На програми були и предсидатель Националного совиту Йоаким Рац, директор Заводу войводянских Руснацох Саша Сабадош, предсидатель Совиту МЗ Ґосподїнци Борис Страживук и шицки вони присутним винчовали Швето, вєдно з Владимиром Салонским спред Дружтва за руски язик, литературу и културу, хтори бул домашнї преслави. - Дзекуєм шицким присутним, а поготов Подручней канцелариї Дюрдьов, хтора нам помогла и орґанизовала преславу - гварел Владимир Салонски. Л. В.

СУБОТИЦА

Догварка о активносцох Руснаци зоз своїма госцами у Суботици, 17. януара преславели швето. Орґанизатор було Дружтво Руснацох, а присутних привитал подпредсидатель Дружтва Кристиян Сопка, виражуюци задовольство же ше позберали и означели швето у своїх просторийох, хтори нєдавно достали на хаснованє. - На преславу пришли рижни ґенерациї Руснацох цо ту жию. Маме вельо плани, пошвидко ше зидземе, порадзиме о активносцох и уложиме шицки моци - гварел Сопка. Иван Гарди пречитал виривок зоз историї о приселєню, а за новини гварел же ше Дружтво порушало з мертвей точки, же маю нови просториї дзе годни робиц,

10 РУСКЕСЛОВО

же жада же би национална свидомосц Руснацох була на висшим уровню. Новообновена жридлова ґрупа, по­ сле гимни, одшпивала даскельо руски шпиванки и то им то бул перши наступ после велїх рокох. Ол. П.

20. ЯНУАР 2023.

Н а ш о м еста ОПШТИНА ВЕРБАС

Министер Весич наявел важни проєкти Министер будовательства, транспорту и инфраструктури Ґоран Весич нащивел Вербас и з тей нагоди наявел реализацию даскелїх барз важних, вельких проєктох на териториї цалей опш тини. У розгварки з предсидательом општини Вер­ бас Предраґом Роєвичом, як пренєсол општински сайт, Весич визначел важносц предлуженя роботох на вибудови швидкей гайзибанскей драги медзи Новим Садом и Суботицу. Тиж, упознал домашнїх зоз одлуками же би у найкратшим року почало будованє швидкей транспортнїци котра будзе повязовац Бачки Брег на мадярскей гранїци и Наково на румунскей гранїци, повязуюци так Зомбор, Кулу, Вербас, Сербобран, Бечей, Нови Бечей и Кикинду, як и будованє цалком новей гайзибанскей драги Вербас-Зомбор. Министер Весич, инсистовал на додатним анґажману и векшей ефикасносци шицких локалних самоуправох, окреме на дїялносци експроприяциї, понеже проєкти котри ше роби лєбо пририхтує, як визначел, нє шме нїч спомалшовац.

ходзи през Вербас. Тота драга будзе будована зоз штирох етапох, з Бачкого Брегу и з Накова, алє и з авто-драги у напряме ґу Вербасу и ґу Србобрану. Бешедовали зме цо можеме зробиц у вязи зоз тим, же бизме були ефикаснєйши, окреме у часци експроприяциї, же бизме уж наяр шлїдуюцого року запо­ чали роботи на териториї општини Вербас. У сущносци, то обиходнїца коло Вербасу, на тим на­ пряме предвидзена и индустрийна зона и прешвечени сом же то значно злєпша потенциял Вербасу за приводзенє инвеститорох, а важне и же сам го­ род будзе розтерховани од транзитного транспор­ ту.

Єдна з темох була и як держава може помогнуц же би ше вибудовало канализацию у даскелїх местох, а я попробуєм у програми „Чиста Сербия” по конєц рока найсц место и за тот проєкт. Бешедоване и о Як, медзи иншим, визначене на схадзки, Општи- проблемох водообезпечованя, у тей обласци будзена Вербас уключена до даскелїх важних инфра- ме робиц вєдно, а о тей теми будзем бешедовац и структурних проєктох и Република Сербия до нїх зоз представнїками Покраїнскей влади и других уложи значни средства. министерствох, окреме прето же за тоти проєкти - Перши таки проєкт то швидка гайзибанска дра­ потребни будовательни дозволи - гварел министер га медзи Новим Садом и Суботицу, на котрей ше ин- Весич. тензивно роби и будзе закончена по 2025. рок, а На концу, предсидатель Роєвич подзековал минишицким гражданом оможлїви вельо комфорнєйши строви Ґоранови Весичови на планованих важних гайзибански превоз. Тиж, наявене же по стредок укладаньох до општини Вербас и визначел же його 2023. року предсидатель Вучич подпише контракт нащива то потвердзенє намирох Влади Сербиї же о вибудови швидкей, 185 километери длугокей би уровноважено розвивала шицки городи и оптранспортнїци од Зомбора по Кикинду, котра пре- штини. О. Р.

ОПШТИНА ЖАБЕЛЬ

У Чуроґу и Жаблю здогадованє на жертви рациї1942. року Здогадованє на жертви рациї, хтори страдали пред осемдзешат єдним роком, у Другей шветовей войни од мадярского войска, отримани у Жаблю и Чуроґу. У Жаблю положени венци на Спомин комплекс Чарна чуприя, а у Чуроґу бул отримани парастос у Музею жертвох рациї 1942, хтори ше находзи у житним маґацину Бранка Новакова Топалова, у хторим були забити коло пейцсто особи.

20.ЯНУАР 2023.

На парастосу були велї гражданє, представителє Ме мо ри ял но го дру жтва Рация 1942, як и пред си да тель општини Жабель Урош Раданович. После па­ растосу, шицки вєдно положели венци на Памятнїк жертвом рациї у Чуроґу, коло Тиси, блїзко при месце на хто рим ве л ї жер тви по за би вани и ру це ни под ляд. Л. В.

РУСКЕСЛОВО 11

Економ ия НАТАША ТУРИНСКИ З ДЮРДЬОВА

Стил 80-их и 90-их ознова у моди Чати, машлїчки и ґумки за власи нєобходни додаток за правенє рижних фризурох и креированє атрактивного випатрунку. Окрем того же су барз практични, тоти аксесоари прикрашую и фризуру

Пише: Лидия Вереш

Наташа Турински з Дюрдьова, хтора вецей як пред роком порушела свой мали бизнис, одмалючка любела моду и кед пришол час уписац ше до штреднєй шко­ ли, шицки знали же упише Технїчну школу ,,Милева Марич Айнштайн” у Новим Садзе, напрям дизайн облєчива. Понеже ше пренашла у тим фаху, по законченю штреднєй школи Наташа уписала и факултет и тераз є студентка на мастер студийох облєкацого инженєрства на Технічним факултету ,,Михайло Пупин” у Зренянину.

Ш ицко почало од єдней идеї - Свой мали бизнис сом започала под час пандемиї, хтора вельо того нєдоброго принєсла у цалим швеце, алє заш лєм и досц того доброго. Видзи ми ше же зме ґенерално як дружтво од теди почали ценїц шицко то- Наташа Турински то цо зме брали олєгко, а теди до вираженя пришли Перше шила за себе, вец за фамелию и пайташки, а на мали поднїмателє. концу почала свойо продукти и предавац. Шицко започало од идеї же бим направела за свойо­ го пса машлїчку як модни деталь. Дома сом мала на- Найважнєйша добра орґанизация досц материялу, а понеже ми шицки преподаваня и Знанє о шицу Наташа здобула ище у штреднєй шко­ вежби на факултету були онлайн, сцела сом го даяк поли, алє го каснєйше унапредзовала з помоцу рижних трошиц и так сом почала шиц машлїчки за псох и потуториялох и часописох хтори наменєни праве за шизнати „скранчи” ґумки за власи - здогадує ше Наташа. це. Як цо сама гварела, перши крочаї у тей роботи єй Спочатку Наташа анї нє роздумовала о тим же єдна були барз чежки. Учели рижни файти рубцох и як во­ обична идея прерошнє до правого малого бизнису. ни треба же би випатрали, а за правилни рубци єй требало вельо вежбац. Нєшка у своїм понукнуцу Наташа ма рижни продук­ ти. У своїм понукнуцу мам машлїчки и бандани за псох, „скранчи” ґумки за власи, траки за власи, ша­ почки од сатину, заглавчини, а од нєдавна и укруцовачи за власи. За кажди продукт ми треба одредзени час же бим го направела. Дацо ше прави швидше, а дацо помалши, алє треба вжац до огляду и тото чи ми ше у тей хвиль­ ки роби. На самим початку ми нє було чежко шицко посцигнуц, бо сом праве порушала бизнис и нє було тельо роботи, а и нє мала сом вельо обовязки коло факултету. Нешка, кед мам вецей роботи и вецей обовязки на факултету, шицки наручбини рихтам викендами. Вельо раз ми ше случело же сом остала будна и до ранших годзинох же бим порихтала шицки наручбини цо мам, алє ше заш лєм на концу шицко посцигнє - приповеда Наташа. Продукти хтори наша собешеднїца шиє углавним наменєни любимцом и дзивком/женом, алє и хлопом, по­ неже у понукнуцу ма и продукти хтори и вони можу

12 РУСКЕСЛОВО

20.ЯНУАР 2023.

Економ ия УВОДЗЕНЄ еАҐРАРА ПОЛЬОПРИВРЕДНЇКОМ ПРИНОШИ ПРЕДНОСЦИ

Свойо еИД число мож превжац у Пошти

еАграр

Польопривредни продукователє од 16. януара треба же би у найблїзшей Пошти превжали свойо еИД число, цо перши крочай у уводзеню информацийней системи еАграр. Министерка польопривреди Єлена Танаскович гварела за медиї же циль уводзеня новей системи же би 450 000 польопривредни ґаздовства прешли на дигиталне водзенє роботи. Польопривреднїки хтори пре даяки други потреби од еУправи превжали еИД число и реґистровали ше на еУправи можу хасновац тото число и нєт потреби же би ше ознова регистровали.

хасновац (заглавчини). Свойо продукти Наташа найвецей промовує на Истаґрам профилу Иапйшайе_па1аза. Свидоми зме шицки подрагшеньох. Наташа гвари же то нє вплївовало на єй роботу, бо мала досц материялу дома. Алє, з часом ше материял потрошел и требало го докупиц, а понеже му цена скочела и прейґ пейдзешат одсто, мушели ше и цени продуктох нашей собешеднїци дакус пременїц. Наташа своїх купцох обвисцела на дружтвеней мрежи о новонасталей ситуациї и достала досц порученя потримовки, та принєсла одлуку же и єй продукти подрагшаю. - Барз ми важна повратна реакция моїх купцох. Порученя хтори каждодньово добивам од задовольних муштерийох наисце ми украша дзень, прето же ми потвердзую же сом виполнєла їх обчекованя и стимулую ме же бим унапредзела свойо знанє, роботу и понукнуце - закончує нашу розгварку Наташа.

20.ЯНУАР 2023.

Министерка польопривреди гварела же ше у Пошти достанє паперик з основнима податками - мено, презвиско, матичне число, коди и лозинка, на основи хторих ше мож реґистровац. Додала же польопривреднїки хтори нє маю компютер або мудри телефон, можу пойсц до найблїзшей полицийней станїци, дзе им ше тоти коди унєше до чипа на особней карточки. Кед же нє маю особну карточку з чипом, треба же бу ю виняли, бо им то будзе требац пре уводзенє еАграра. Вона потолковала же за доставанє еИД числа треба лєм особна карточка, понеже то електронска особна карта на основи хторей ше идентификує физични осо­ би. Предносци системи еАграр поєдностави конкурованє за субвенциї, провадзенє стану и вименки стану газдовства, а и держава будзе швидша у обрабяню вимогох и уплацованю средствох кед будзе мац шицки по­ датки на єдним месце - гварела министерка Танаскович. Тиж поволала младших членох газдовствох же би помогли старшим при регистрованю. Министерка польопривреди поручела же барз важне же би млади и жени були члени газдовствох и же, бизовно, єден з критериюмох за доставанє бодох за субвенциї будзе и чи ношитель газдовства жена и чи польопривредни продукователь ма менєй як 40 роки. М. Т.

РУСКЕСЛОВО 13

Економ ия РОЧНА СКУПШТИНА ЗДРУЖЕНЯ РЕМЕСЕЛНЇКОХ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

Намира подмладзиц членство Здруженє ремеселнїкох и приватних поднїмательох у Майсторским доме 8. януара отримало 188. Рочну скупштину, хтора ше традицийно отримує перша у року, коло швета Богоявлєня Присутних привитал предсидатель Здруженя Вла­ димир Емейди, а зишли ше вецей як 30 члени, як и госци и пензионовани майстрове, а вец шицки з минуту цихосци дали почесц членом упокоєним у прешлим року. Предсидатель потим винєсол Звит о активносцох Здруженя у 2022. року, а то були вецей роботни акциї и отримованє и адаптованє Майсторского дому, реализованє проєкту потримовки поднїмательом, традицийни Керестурски саям, отримани аж два Майсторски бали (пре обєктивни причини Майсторски бал за 2023. рок отримани концом прешлого рока), майсторска Служба и друге. У шицких активносцох визначена финансийна потримовка Општини, алє и єй порихтаносц за векше сотруднїцтво у фаховей сфери, дзе на розполаганю Канцелария за поднїмательство и Канцелария за локални економски розвой, а Здруженє вше ту порихтане поштредовац, визначел предсидатель Емейди. У планох за тот рок предвидзени подобни активносци, а тиж и подмладзованє членства. Як наглашене, Здруженє порихтане помогнуц поднїмательом у витворйованю їх правох, як и у векшим хаснованю можлївосцох котри понука держава, а шицко тото за злєпшованє привредного амбиєнту за цали валал. На Скупштини ше бешедовало и о актуалней привредней ситуациї у Керестуре, у хторим єст 100 приват­ них поднїмательох, а котри анґажую значне число роботнїкох. Но, як єден з поднїмательох, Иґор Рац, наглашел, пре епидемию корона вирусу и общу ситуацию у цалим швеце, и вони прецерпели вельки почежкосци у дїлованю, поготов пре енормни

Ш . подрагшеня сировинох, алє ше помали, голєм у окруженю, замерковює змирйованє ценох. Здруженє ше намага и подмладзиц членство, та на Рочней скупштини прилапене учленєнє нового младого поднїмателя. Дас половка валалских приватнїкох на рижни способи участвую у активносцох Здруженя. Здруженє мало и позитивне финансийне дїлованє, од 466 000 динарох од котрих 280 000 динари з Оп­ штини и 156 000 динари з донацийох и членарини, остали нєвихасновани скоро 60 000 динари. На Скупштини були и предсидатель Националного совиту Руснацох Йоаким Рац и секретар Месней заєднїци Михайло Пашо - вони бешедовали о лоньских и актуалних, односно наиходзацих активносцох. М. Афич

20.ЯНУАР 2023.

Економ ия БОРИСЛАВ БАРНА, ПРОДУКОВАТЕЛЬ ВИНА ЗОЗ ШИДУ

До розеа иду шицки сорти Децембер и януар тераз баржей здабу на яр, як на часц рока з мразом и шнїгами. На польох, овоцнїкох и винїцох ище нєт роботи, гоч орезованє лєм цо нє почало. Праве так роздумує и Борислав Барна, винїцар и продукователь вина зоз Шиду хтори, як нам гварел, кед нїч инше нє роби, пойдзе и поопатра свою винїцу. Його винїца ма коло 500 чокоти у часци хотара Лїпа, у такволаней Ґибарецкей гори. Од грозна у винїци заступени сорти - прокупац и жуплянка, италиянски ризлинґ, скадарка и мадяруша. Винїца ма уж досц роки, а наш собешед нїк надпо ми на же ю збогацел з новима сортами - гамбурґом, тамянику и Петру.

за продукцию розеа, бо ту помишам шицки сорти гвари нам Бори слав Барна.

- Прешлого року бул зменшани урожай, можебуц и Далєй предлужує же од дас 500 литрох на концу до30 одсто, бо ше зявела пепелнїца. Поряднє сом пирскал винїцу, алє ше заш лєм случело же ше 12 годзини станє коло 150 литри розеа и ище випече коло 60 липосле дижджу зявела пепелнїца. Пирскал сом и про- три палєнки лозовачи, цо цалком досц за його рочни цив гнїца и ту нє було проблеми. Опредзелєл сом ше потреби. Свойо вино и палєнку чува у крашнє ушореней и нєвелькей пиньвици хтору Борислав ушорел по своїм смаку и хтора барз приємни куцик за друженє, алє и за коштованє вина и палєнки. Борислав обрабя и пейц и пол гольта жеми. На час пошал жито, бо пред тим, як гвари, три роки була соя и пре плодоряд мушел направиц пременку. Соя ми треба пре сламу хтору хаснуєм за топенє и зогриванє обисца, так робим роками. У хижи стално цепло, а зогриванє туньше и здравше, а притри­ муєм ше и того же шицко цо би на полю остало и пре падло, тре ба виха сно вац - гвари на концу Бори слав Барна. Вл. Дї.

ПОТРИМОВКА МЛАДИМ ЗА ИНВЕСТИЦИЇ ДО СОЛАРНИХ ЕЛЕКТРАРНЬОХ

Зоз ИПАРД 3 програми 278 милиони евра После успишно законченей ИПАРД 2 програми и реализованих конкурсох з того пенєжного фонду, прилапена и нова ИПАРД 3 програма з 278 милионами евра безповратних средствох Европскей униї.

маркетинґ и преробок польопривредних продуктох и продуктох рибарства, за диверзификацию польопривредних ґаздовствох и розвой дїлованя (сектор руралного туризма и провадзацих услугох).

У фокусу, як уж наявене, буду инвестициї до физичного маєтку польопривредних ґаздовствох (додати сектор рибарства), инвестициї до физичного маєтку за

Перши конкурси Министерства польопривреди за Миру 1, Миру 3 и Миру 7 требали би буц у першим квар­ талу 2023. рока, а поступок конкурованя вимага досц часу, та зоз Министерства польопривреди здогадую же треба на час почац пририхтовац документацию. Предносц при доставаню потримовки з ИПАРД 3 програми маю особи хтори маю менєй як 40 роки, як и инвестициї до обновююцих жридлох енерґиї, за цо ше достава додатни 10 одсто субвенциї. Тренд роснуца инвестицийох до соларних електрарньох евидентни през закончени конкурси ИПАРД 2 програми. Прейґ безповратних средствох од 60 до 75 одсто за соларни електрарнї, хаснователє можу обчековац врацанє инвестициї за лєм 2-3 роки. Д. Б.

20. ЯНУАР 2023.

РУСКЕСЛОВО 15

Руске словечко Пише: Мая ЗАЗУЛЯК ГАРДИ

1 С / ІС Ь Ь Ч І'і С ИСАК НОВТАЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА, ШКОЛЯР ШЕСТЕЙ КЛАСИ

Програмер, рецитатор, музичар, шахиста Исак Новта з Руского Керестура, школяр шестей класи, талантовани и успишни у вецей обласцох, а од шицкого найволї рецитовац. Попри тим, добри є и у шаху и граню на тамбури, а главна причина прецо водзиме тоту розгварку то пребуванє у Паризу, дзе представял Сербию и бависко хторе випрограмовал Исак влєце бул у Лєтней школи програмованя у Вертіттту, хтору орґанизує Фондация „Петля” . Там го обачели и предложели же би и вон пред делеґатами зоз 185 жемох представял потенцияли Сербиї з нагоди канди­ датури нашей жеми за отримованє вистави ЕХРО 2027. - Так сом у новембру прешлого року у Паризу презентовал бависко Понґ, хторе сом програмовал вєдно з єдним дзивчецом зоз Вершцу. То старе бависко зоз седемдзешатих рокох и єдно з перших видео бавискох хторе постояло и теди було барз популарне. Бави ше з двома джойстиками и барз ше шицким пачело. То було наисце окремне искуство, барз ми бу­ ло мило же сом бул и таке дожил. Були и велї познати особи, а упознал сом ше и зоз премиєрку Ану Брнабич - приповеда нам Исак о тим як му було у Паризу, алє и як почал учиц програмованє. - Оцец ме учи одмалючка, тиж так учиме и у шко­ ли, а научел сом вельо и у тей Лєтней школи, та ше наздавам же пойдзем ознова. Приходзели нам и людзе зоз компанийох хтори нам дали хасновити совити. Найлєгчейше ми рисовац на коду, а найчежше ми поробиц най ше даяка слика поруша. Програмованє досц чежке и можебуц є дакому допите, алє мнє нє.

16 РУСКЕСЛОВО

ЛЮ БИ ПУТОВАЦ Вєдно зоз родичами, Исак нащивел велї европски держави, а найкрасше м у б уло у Шведскей. Б ули зме у Ф ранцузкей, Италиї, Польскей, Нємецкей, Шведскей, Русиї, Босней и Герцеґовини, Горватскей, М акедониї, а лю бел бим нащивиц и Анґлию, Шпанию, Норвежску и Финску. Найкрасше ми б уло у Шведскей, бо там барз красна природа и єст вельо лєси - здогадує ше Исак. Треба добре знац математику, язик програмованя, лоґику - толкує вон.

20.ЯНУАР 2023.

Руске словечко МУЗИЧНИ КУЦИК

„Кухня” на Ют'юбу

Исак учи нємецки и анґлийски язик, ходзи до Музичней школи, а однєдавна бави и шах за кулски Клуб „Гайдук” . - У Музичней школи граєм на тамбури, а почал сом ходзиц у другей класи. Найволїм грац етиди, алє любим и ска­ ли и композициї, наприклад, колїсанки - визначує Исак.

НА РЕПУБЛИЧНЕЙ СМОТРИ РЕЦИТАТОРОХ Исак бул вецей раз замерковани и у рецитованю, а аж два раз сцигнул по Републичну смотру рецитаторох. Рецитованє ми найоблю бенш а секция од ш ицких. Лю бим ж е ше можем виражиц през писню. Мал сом високи успихи и сцел бим так предлуж и ц - визначує вон.

На нашим каналу Кизке й іо уо 2а гїгесі обявена музична анимация сликовнїци „Кухня” , хтора концом 2021. року вишла вєдно зоз вифарбйованку як 6. и 7. кнїжка у едициї „Заградка” . Музику на тексти зоз сликовнїци Ирини Гарди Ковачевич „Кухар чи кухарка” , Оксани Мудри Недич „Помоц” , Юлияна Папа „Состойки фини” и Силвестера Д. Макая „Мускули” викомпоновала Кристина Афич, хтора их и интерпретовала. Авторка илустрацийох зоз сли­ ковнїци и видеа Мария Ковачевич, анимацию поробела Аня Заґоричник, знїматель бул Яким Винаї, а музичне провадзенє Жарко Остоїч. Музичну анимацию мож найсц кед ше удурка 8. Музична анимация сликовнїци КУХНЯ Кристина Афич, лєбо лєм КиИп]а - Кгіййпа Айс. Надпоминаме же на нашим Ют’юб каналу мож патриц и други змисти за дзеци.

Шпиванки з„Пупчох” на интернету

У шлєбодним чаше люби бавиц бависка на компютеру, алє и тоти дружтвени дома и зоз пайташами, а ужива и у партиї шаху зоз дїдом. - Шах то бависко знаня, мушиш знац як ше фиґурки ру­ шаю, позициї, калкуловац поцаги, треба мац добру лоґистику и буц сцерпени. Муши ше буц и барз сконцентровани и мерковац на час. Ходзим на секцию шаху у школи, а од­ нєдавна бавим и за „Гайдук” у Кули. Подзелєни зме по возростох, а мнє положели ґу старшим одо мнє. Бул сом уж на даскелїх змаганьох, алє сом ище нє посцигнул даяки вельки успихи - гвари вон и на концу нам припознава же би любел закончиц факултет за инжинєра и єдного дня робиц як програмер, а ми прешвечени же то так и будзе, лєм кед предлужи по драги по хторей рушел.

20.ЯНУАР 2023.

Шпиванки зоз „Червених пупчох” , зоз му­ зичних албумох „Нашо швето” , однєдавна мож слухац и на интернету, алє и безплатно презняц. На сайту йошкиНшігийкікегейІш.Ьапйсашр.сош обєдинєни 80 руски дзецински шпиванки, виведзени на „Червених пупчох” и зняти у периодзе од 2003. по 2008. рок.

__ <Л

Кі уш у <1откииигіги*кік«г««(иг.Ьап<1сатр.сот

РУСКЕСЛОВО 17

К ултура и просви та ВИДАВАТЕЛЬНИ ПЛАН НВУ „РУСКЕ СЛОВО” У 2023. РОКУ

Амбициї присподобени ґу можлівосцом У 2023. року „Руске слово” планує обявиц кнїжки поезиї, прози и есеїстики, публицистични наслови, як и вецей наслови з обласци литератури за дзеци по хторей наша Установа остатнїх рокох постала окреме препознатлїва

Видавательни план Новинско-видавательней уста­ нови „Руске слово” за 2023. рок амбицийни, понеже у нїм аж 25 наслови, алє його реализованє будзе присподобене ґу можлївосцом, насампредз финансийним средством хторе Установа годна обезпечиц за тоту намену. Лїстина кнїжкох и публикацийох, як и прешлих рокох, подзелєна до пейцох катеґорийох. Окрем за кнїжки за котри средства уж напредок обезпечели донаторе, рукописи других виданьох буду обявени у складзе зоз финансийнима можлївосцами, односно резултатами конкурсох на котрих НВУ „Руске слово” будзе участвовац. Дзешец кнїжки пренєшени з Видавательного пла­ ну 2022, а медзи новима рукописами єст шейц кнїжки за дзеци (штири сликовнїци). За осем кнїжки уж напредок обезпечени средства спонзорох, донаторох и зоз заєднїцких проєктох НВУ „Руске слово” зоз другима институциями и рускима орґанизациями, найвецей зоз Заводом за културу войводянских Руснацох. У Видавательним плану за 2023. рок ранґовани шлїдуюци наслови:

І катеґория - рукописи редакциї Видавательней дїялносци за 2023. рок, по виборе комисиї, односно Со­ виту Видвательней дїялносци у хторим Ирина Гарди Ковачевич, Юлиян Тамаш, Ваня Дула и Микола Шанта (одвичательни редактор): 1. Ирина Гарди Коваче­ вич „Дахто ище ту” , проза. 2. Михал Рамач „Без фейкох, стресох, шокох и вирусох” , поезия. 3. о. Ми­ хайло Малацко, „Блаженства и стереотипи” , есеї. 4. Славко Роман Рондо, „Валалски Вудуленд” , проза. 5. Сашо Палєнкаш, „21” , поезия и проза. 6. Соня Алексич, „Правда до хторей верим” , проза. 7. Вера Медич „Нє менєй од вичносци/Не ма^е од вечности” , двоязчна поезия. 8. Сашо Сабадош „Нулта симфония” , приповедки и други прозни експерименти. 9. Силве-

18 РУСКЕ СЛОВО

стер Макаї „Писнї” , поезия. 10. Владимир Кочиш „Рамик за аниму” , поезия.

II катеґория - рукописи литератури за дзеци: 1. Даниела Тамаш „Ремесла и професиї” , сликовнїца за дзеци. 2. НВУ „Руске слово”/Мая Зазуляк Гарди (одвичательна редакторка) „Свадзба” , сликовнїца за дзе­ ци. 3. Оксана Мудри Недич „Єдначини през бависко” , сликовнїца за дзеци. 4. Олена Планчак-Сакач „Карпатски шаркань” , сликовнїца за дзеци. 5. Мелания Римар „Сладки кари” , писнї за рецитованє. 6. Златка Чизмар „Приповедки пред спаньом” . III катеґория - рукописи медзиинституцийного сотруднїцтва. Сотруднїцтво з НВУ „Руске слово” з другима за 2023. рок, зробене вєдно зоз директором установи (з донацийох): 1. Владимир Еделински Ми­ колка „Як гуторя дїдове, швет бул давно иншаки Студия о основни традицийних характеристикох Руснацох, з окремним огляднуцом на Руснацох у Сриме. 2. Янко Рамач „Кратка история Руснацох” . 3. 100 роки СД „Русин” , зборнїк авторох. 4. Янко Рамач, Олег Румянцев и Ярослав Мишанич, „Михайло Ковач - Олекса Мишанич - преписка” , писма. 5. Мирослав ЯВНА ПОВОЛАНКА У медзичаше, НВУ „Руске слово” од 1. януара 2023. року розписала поволанку за Видавательни 2024. рок, за придаванє рукописох за обявйованє кнїж кох по руски з обласци поезиї, прози, драми, наукових и есеїстичних ж анрох, литератури за дзе­ ци, м ла д и х и одроснутих. Рукопис треба послац найпознєйше по 1. септембер 2023. року на електрон с к у адресу: П ропозициї хтори треба ж е би сполнєли рукописи и шицки д р уги потребни инф орм ациї м ож опатриц на бокох рубрики Информатор. М. Цирба „Сто година организоване културно-просветне активности Русина у Шиду (I к^ига 1920­ 1945)” , виданє по сербски. 6. №ко1а §ап1а „21аІпо 2у о п с є ” , гошап. 7. Кийіпйка Ігагїісіопаїпа киіїіп]а (Мацерова руска ку­ харка), виданє по сербски.

М катеґория - рукописи редакциї мултимедялного часописа МАК за 2023. рок у едициї „МАКоії” : 1. Оишпо 2022 - преклад по сербски поезиї и прози зоз зборнїкох Гумно 1 и 2, ґенерациї котри творели од 1990. по 2020. рок. V катеґория - алманах: 1. „Руски християнски календар - алманах за 2024. рок” . Публикация ше реализує вєдно зоз Грекокатолїцку церкву. Кнїжки котри нє буду реализовани у 2023. року, буду преруцени до плану за Видавательни 2024. рок.

М. Ш. / Б. В.

20.ЯНУАР 2023.

Треба одпочинуцглаву Уж познате же врацанє до роботних обовязкох после крачунских и новорочних шветох, як и поставянє нових цильох за наиходзаци календарски рок, зна буц барз стресне. Вшелїяк же и нєвигодна терашня дружтвена ситуация нє доприноши мирнєйшому животу швета прешли, фамелийни буджети вичерпани, а прицисок каждодньовосци ше нє зменшує. Пре тоти причини велї людзе чувствую стрес и нєизвесносц. Кельо важне препознац як нашо цело реаґує на стрес и на хтори способи себе сами можеме помогнуц, пробовали зме дознац з вецей бокох. Перши совит то насампредз совит психолоґох хтори препоручую висц до природи, шейтац ше и вецей часу препровадзиц у занїманю зоз гобийом. У тим нам помага психолоґ Татяна Горняк з Коцура. У тим чишлє пишеме и о тренду у Руским Керестуре, хтори почал одприлики кед и пандемия, кед почали и забрани рушаня и каран­ тин, а одлични є рецепт за злєпшованє розположеня. Велї жени почали вишивац зоз перлочками. Шицко рушело од Духовного центру „Св. Йосафата” , а нєшка з перлочками вишиваю и други жени. Но, о тим вецей у самим тексту. Я. Дю.

* 20.ЯНУАР 2023.

РУСКЕСЛОВО 19

Д ом и ф ам елия

НОВИ СПОСОБ ВИШИВАНЯ

Перла по перлу - уметносц Вишиване з перлочками започало зоз проектом „Нїтка любови у фамелиї” у Духовно-пасторалним центру „Св. Йосфата” у Руским Керестуре. Шестра Авґустина Илюк, СНДМ, вєдно зоз родичами и дзецми започала проєкт у котрим родичи пренєсли дзецом духовни и традицийни вредносци, бо кажди член фамелиї уткал до салветки за вельконоцну кошарку найзначнєйше у живоце: свою виру, традицию, язик и найважнєйше, любов. Зоз Центру, пелцер ше „приял” и розширел по валалє, алє и по сушедних местох. Тота техніка вишиваня, котру ш. Авґустина принєсла зоз України дзе ше оддавна практикує, у Сербиї нє така барз позната и вшадзи виволує интересованє шицких котри видза тоти мали уметнїцки дїла.

В и ш и вка з перлами, яка то страсц! Силвия Гардийова ше зоз вишивку з перлами стретла кед єй наймладши син у Центру почал вишивац новорочну ґомбулю. Вон ю започал, докончел и того року пишно стала на штред крачуна. Силвиї ше вишиванє попачело, а тераз уж ма вельо вишити роботи зоз перлами.

Силвия дома и нїґдзе нє роби. Прето, кед закончи роботи по обисцу, шеда и почина вишивац. З пер­ лами мож вишивац и у дружтве, алє вона найволї кед є сама дома. - Мнє вишиванє барз змирює. Кед сом нервозна, вец ше лапам до вишиваня. Можем ше виключиц и нє штудирац, нє роздумуєм нї о чим, лєм о роботи. Єдна позната ше ми питала чи єй вишиєм Марийов образ у златних ниянсох, котри єй мац подаровала, бо вона роби и нє ма часу. Пристала сом и думам же го вишиєм за два мешаци. Силвия вишива и писанки, а велї уж и подаровала. Гвари, кед єдну роботу започнє - нє престава док ю нє вишиє. Найволї вишивац зоз рижнофарбовима перлами, бо ше єй видзи же вец на концу робота красше випатра.

Любела сом вишивац и скорей, а вишиванє з перлами ми було цошка иншаке и нове. Найволїм вишивац природу и животинї, и вишивам тото цо ме прицагує. Можем повесц же ми виволанє кед мам векшу роботу, зоз цо вецей перлами рижних фарбох. И кед починам, барз ме интересує яки на концу будзе резултат. Дакеди сом уж вистата, видзим же уж позна годзина, алє вишивам же бим видзела цо випаднє.

Док зме бешедовали зоз Силвию, єй сушеда и пайташка котра ю уведла до швета перлочкох, пришла и поуказовала цо нове, а тунє, нашла за вишиванє. Було то древене постолє за вельконоцни писанки зоз мустрами курочки, когуцика, курчатками, котри ше з перлами вишива на древеней подлоги. Як и шицки любителє вишивки з перлу, такой зме поручели нови мотиви за наиходзаци швета.

20 РУСКЕСЛОВО

20. ЯНУАР 2023.

Д ом и ф ам елия

Тоти вишивки зоз перлами ше поручує зоз Укра­ їни, єст даскельо сайти на котрих ше роботи опатри, як и даскельо ґрупи на Фейсбуку прейґ котрих ше поручує.

То м ой о средство за зм иренє Марию Планчакову велї добре познаю, бо є и членїца Здруженя женох „Байка” и Центру „Йосафата” . Цеши ше же ище вше ма и очи, и руки, и сцелосци за таку роботу, а ма 71 рок. Люби и зна шицки ручни роботи окрем гекланя, алє и тото нє научела лєм прето, же нє сцела. Зна и ткац, и додава же кед дакому руки стоя на таке, вец му стоя на шицко. Знач­ не єй буц активна и дума же то, без огляду на роки, барз добра активносц.

ЯК ТО ТА ТЕХН ІКА Д О Ш Л А ПО КЕРЕСТУР Вишиване зоз перлами до Керестура приш ло прейґ шестрох С луж еб нїц ох зоз України, дзе тоту робота робя аж и дзеци. Нєдавно, през крачунски швета, до Руского Керестура зоз Виноградова у України, вєдно зоз ш естру Тарсикию Ивасик, СНДМ зоз до м у Д Б С Т „Дитятко Ісус” бл. Омеляна Ковч, приш ли и дзеци о котри х ше ш. Тарсикия стара. То дзеци ш ироти, котрим вона и мац и оцец. Ж е би им було лєгчейше, дзеци у Д о м у робя ручни роботи зоз такволанима кришталями (диямант технїка) и предаваю и х заинтересованим. Кед зме ше єй питали прецо праве перли, гварела же прето же су вельо интересантнєйши од вишиваня зоз вулом. Вул якош тупши, нє ма таки красни фар­ би. А перлочки єст рижни и таки су красни блїщаци! Планчакова найвецей предава дробни роботи: писанки, ґомбулї, рижни прикраски котри часто сама обдумує. Розлика медзи вишиваньом велькей икони и дробнєйшого украсу лєм у велькосци. Во­ но, правда, векше задовольство кед вишиє дацо вельке. За вишиванє, менши роботи зґоднєйши, а векши виволанє. Кед почина вишивац нє обава ше, алє вишива док робота нє готова.

- Нє штудирам цо ме болї и якей мам бриґи. Кед вишивам зоз перлами, скапу шицки бриґи. Вше треба позитивно думац, роздумовац же цо ище нове поробиц, треба буц и упарти. Дай ми Боже добри очи и розум же бим ище длуго мо­ гла робиц тоту роботу котра ме змирює. Кед мам даяки бриґи, перли ми як бенседин - енерґично толкує Мария.

- О даяким вельким заробку нє мож бешедовац. На _ дробнєйших роботох кельо уложим, тельо и достанем. Добра вишиванка през дзень мо­ же вишиц коло 2.000 пер­ ли, бо очи вистаню. Нє мож поровнац роботу ЩУ на полю и при перл ох. Щі лШ Робота на полю чежка, док сом могла я и на полю робела. А тераз пришол час за лєгчейшу роботу. Шедзим и джобкам. Кельо ше ми сце, тельо и ви­ шивам. Покля мам задовольство, а мам го, покля ме тота робота змирює, робим за свою душу. Кед дацо и предам, з тим лєпше. Як гваря людзе, каждому руки на дацо стоя. Тим з котрима зме бешедовали, стоя на вишиванє зоз перлами. Ол. Живкович

20. ЯНУАР2023.

РУСКЕСЛОВО 21

Д ом и ф ам елия

Стрес индивидуална ствар Же бизме знали одреаґовац на стресну ситуацию, мушиме перше знац цо то стрес и препознац го у нашим целу. У тим нам помогнє дипломовани психолоґ Тат’яна Горняк зоз Коцура, занята у Основней школи „Братство єдинство” 1. У нєшкайшим чаше стално слухаме о стресу и о його пошлїдкох на чловеково цело. Цо то наисце стрес? або физични одвит нашого цела на интензивни збуваня (стресори) звонка, напр. проблеми на роботи, у школи, у фамелиї, даяки звади, хорота блїзкей осо­ би, шмерц, финансийни проблеми и подобне, алє и даяки важни позитивни збуваня як цо народзенє дзецка и винчанє. Тиж так, ми реаґуєме и на нукашнї стресори, напр. власну хороту, покалїченє и подобне. Єдна файта стресора то микростресори, т.є. каждодньово дробнїци хтори нас нервираю (напр. чеканє у шоре у банки, гужва у автобусу, гужва у транспорту...). Гоч вони сами по себе нє таки вельки проблем, можу ше повторйовац з дня на дзень и так створиц хронїчне преобтерхованє и нєзадовольство. Значи, шицки ситуациї хтори ремеца наш живот и баланс и вима­ гаю од нас же бизме ше им прилагодзели, можу виволац стрес. 2. Як можеме знац же зме под стресом? Важне надпомнуц же тото як ми доживюєме стрес и як на ньго будземе реаґовац - индивидуална ствар. Два особи исту ствар нє муша похопиц як проблем хтори виволує нєлагоду. Тинейджер ше нє будзе „стресирац” пре цену огриви, або горива, а його родичи можу буц пре тото озбильно застарани. Дахто будзе реаґовац такой, дахто познєйше, дахто анї нє будзе реаґовац. При дакому реакциї бурнєйши, а при дакому менши. Значи, кед препознаме же ше случела даяка значна пременка, подїя, або неґативне дїйство (то перша фаза стресу волана фа­ за „аларма”), же нам то стваря проблем и нєлагоду и на тото реаґуєме, даваме даяки одвит (друга фаза „резистенциї”), знаме же зме под стресом. 3. Чи єднак на стрес реаґує младша и старша популация? Тото цо заєднїцке шицким, нєовисно чи су младши, старши, хлопи, жени, же под стресом можеме почувствовац рижни емоциї: страх, нервозу, нєла­

22 РУСКЕСЛОВО

году, нєсиґурносц, бриґу, жалосц, бес, дакеди аж и аґресию. Можеме почувствовац зменшану концентрацию, забудлївосц, збунєтосц. Тиж так стрес ше може одражиц неґативно на наш имунитет, кревов прицисок, жалудок и черева, спанє. При старших особох, хтори уж маю даяки хронїчни хороти, стрес може допринєсц їх погоршаню або спомалшує виздравенє. Адолесценти, хтори уж под интензивним дїйством гормонох, и у тих рокох природно чувствительнєйши, можу дакеди бурнєйше реаґовац на стресни ситуациї. Кед бешедуєме о полних розликох, даєдни виглєдованя указали же женом найстреснєйши ситуациї вязани за медзилюдски одношеня, любовни вязи и фамелию, а хлопом найСтрес то психолоґийни вецей стресу виволую проблеми на роботи. 4. Яки совити можеце дац людзом, тинейджером и адолесцентом, и старшим, у борби зоз стресом? Проблеми нє треба „запихац под тепих” , алє их прилапиц и ришовац. Тиж так, емоциї нє треба поцисковац, алє их виражовац. Же бизме лєгчейше поднєсли стрес и превозишли стресни ситуациї, ва­ жне мац даяки особни вентил през хтори „випущиме” бриґи и проблеми. Добре побешедовац зоз блїзку особу, посовитовац ше зоз ню и подзелїц проблем. Можеме найсц даяки гоби и активносц хтора нас опущує. Дахто неґативну енерґию випущи през спорт або шейтанє у природи, а дахто ше релаксує ришуюци судоку и крижальки. Гоч стрес ґенерално тримаме за дацо неґативне, вон може буц и наш мотиватор хтори нас поруша на конструктивне ришованє проблемох. У каждим случаю, треба глїбоко удихнуц, змириц ше и роздумац, а потим реаґовац, нє буц нагли, алє змирени. То нє лєгко, алє ше треба тому намагац же бизме цо лєгчейше вишли зоз нєвигодней ситуациї. 5. Прецо гваря же природа лїчи чловека од стресу? Природа полна красоти хторей зме часто нєсвидоми. Кед ше виключиме зоз интернету и пойдземе ше прешейтац до даякого парку, лєса, коло рики, можеме уживац у швижим воздуху, звукох лїсца и птицох, зарйох слунка, габох, а то шицко вєдно дзвига нашо розположенє, дава енерґию, злєпшує имунитет. У таким околїску доставаме моц за шицко, а з тим ше лєпше бориме процив стресу. 6. У хторих случайох ше треба явиц лїкарови за помоц? Особи хтори длугши час чувствую же ше нє можу вибориц зоз стресом, же нє можу найсц ришенє проблемох, кед їх жалосц преходзи до депресиї, бес до аґресиї, а физични манифестациї поставаю вше векши, треба ше явиц дохторови або психолоґови. Я. Дюранїн

20.ЯНУАР 2023.

К ултура и просви та

НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ 2023.

Коцур домашнї, Шветочна академия у Вербаше Централна преслава Националного швета Руснацох у Републики Сербиї того року будзе отри­ мана у Коцуре на соботу, 21. януара. Пре орґанизацийни причини, Шветочна академия як и провадзаци коктел, исти вечар буду отримани у Вербаше. Централна преслава почнє зоз Архиєрейску благодарну Службу Божу у коцурскей церкви Успения Пресвятей Богородици на 17 годзин. Потим на 18 годзин у просторийох Каритасу у Коцуре будзе отворена вистава малюнкох коцурских уметнїкох Миколи Буши и Силвестера Пушкаша, и скулптурох Силвестера Макая хтору пририхтала Олґа Карлаварис. Етно стол за нащивительох хтори пририхтує Актив женох КУД „Жатва” и будзе поставени у Церковней сали у Коцуре. Шветочна академия Централней преслави Националного швета Руснацох почнє на 20 годзин у Биоскопе „Югославия” у Вербаше. На Академиї

І -

НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТОРУСНАЦОХ

учатвовац буду Мишани хор Дома култури и Катедралней церкви Святого оца Миколая з Руского Керестура под руководством Еуфемиї Планкош, Старша женска шпивацка ґрупа и Мишана младша шпивацка ґрупа КУД „Жатва” зоз Коцура хторих пририхтала Агнета Тимко, Оркестер КУД „Жатва” и Леґиньска шпивацка ґрупа Дома Култури Руски Керестур хтору водзи Александар Планкош. У програми наступя и рецитатор Мирослав Малацко зоз Руского Керестура и шпивачкисолистки Дарина Михняк, Танита Ходак, Мирела Тимко и Саня Дивлякович, шицки родом зоз Коцура. Свойо точки у програми будзе мац и Национални оркестер под руководительством Мирослава Папа, а тиж будзе провадзиц и учашнїкох Академиї. Радио-телевизия Войводини Шветочну академию од 20 годзин будзе преношиц директно на своєй Другей програми. Коктел и друженє после Шветочней академиї буду у Центру за физичну културу „Драґо Йовович” у Вербаше. В. В. / И. С.

КУД „ЖАТВА” КОЦУР

Роботня за наймладших фолклорашох У просторийох Подручней канцелариї Националного совиту Руснацох у Коцуре отримана интересантна роботня за наймладших членох фолклорней ґрупи Културно-уметнїцкого дружтва „Жатва” . По словох Александри Горняк, котра вєдно зоз Катарину Горняк водзи тоту ґрупу, роботня и друженє за дзеци були обдумани ище скорей. - Роботню зме плановали прешлого року, алє тераз нам ше аж поспишело шицко реализовац. Мали зме вецей идеї за друженє, алє до конца зме ше одлучели же би то була роботня опущеного характеру - гварела Александра. Марина Тодич, котра тиж активни член „Жатви” , обдумала и вєдно з Александру реализовала вецей ,Деаш ЬиіМіп§” бависка котри наймладшим були барз интересантни. После шицких активносцох, дружиц ше предлужело зоз рижнима дружтвенима бависками, а орґанизаторе за шицких малих фолклорашох обезпечели ошвиженє, пицу и лакотки. Предсидателька Дружтва Мелания Мали визначела же прешлого року дзецинска фолклорна ґрупа дожи­ ла свойо розквитнуце. - Александра и Катарина на волонтерским уровню вредно зоз нїма робя, а идея и циль нам затримац

20.ЯНУАР 2023.

дзеци у рамикох „Жатви” и же би вони єдного дня були и члени виводзацкого фолклорного ансамблу Дружтва. Роботнї обдумани з цильом же бизме и на даяки нєформални способ указали дзецом же су важни члени „Жатви” - додала Мелания. У тей хвильки дзецинска фолклорна ґрупа єдна з найактивнєйших секцийох коцурского Културноуметнїцкого дружтва, заключела Малийова, а того року плановане же би и участвовали на смотрох фолклорней творчосци. О. Р.

РУСКЕСЛОВО 23

К ултура и просви та НАТАША ЕДЕЛИНСКИ МИКОЛКА, НАСТАВНЇЦА РУСКОГО ЯЗИКА У ОПШТИНИ ШИД

Дзеци найлєпше уча през приклади хтори им блїзки На початку чечуцого школского рока, за ученє руского язика у школох на подручу општини Шид приявене було 40 дзеци, а тераз их єст шесцеро вецей

касово) и у Шидзе, а тиж и у просторийох КПД „Дюра Киш” за ґрупи за хтори нє могло ускладзиц роз­ порядки у школи.

А цо школяре научели, могло видзиц кед участвовали на про гра ми з наго ди озна чо ваня европ ско го У основних школох праве почало друге полрочє. Дня язикох у Основней школи „Сримски фронт” , у озЖимски розпуст послужел же би ше одпочинуло, алє и начованю рочнїци од народзеня учителя и писателя на мире анализовало поробене у предходним полрочю. Михайла Ковача у Бикичу, на рочним концерту КПД Мам позитивни упечатки у роботи зоз дзецми. „Дюра Киш” у Шидзе, на Новорочней програми у БаДзеци ми вше интересантни на годзинох. Їх способ чинцох и на рецитаторскей смотри под час „Костельроздумован и їх прихильносци ґу одредзеним ства- никовей єшенї” у Кули. ром або зявеньом ми служа як ориєнтир при обдумоЖимски розпуст школяре зоз наставнїцу тиж креваню годзинох. Дакеди тоти годзини барз успишни, ативно препровадзели, а медзи иншим, на Крачун у дакеди менєй успишни, алє вше ше намагам же би Шидзе ходзели по шпиваню. дзеци дацо научели на способ хтори им блїзки. О тим - У другим полрочю плануєм уключиц дзеци до же чи дзеци наисце любя ходзиц на годзини и чи пропреслави Националного швета Руснацох по наших вадза, можебуц найвецей гутори податок же на подручних канцеларийох, як и ище даскельо роботнї початку школского рока було на списку штерацец вязани за традицийни руски єдла, даєдну роботню на хторей бизме могли представиц ище даєден цикави гоби наших дзецох зоз других местох, як и єдну роботню вязану за стародавни инструменти. Чека нас тиж и пририхтованє за Паску, як и пририхтованя за змаганя и рецитаторски смотри. Плануєм дзеци одвесц як патрачох и як учашнїкох на нашо руски фестивали на хторих єст змисти за їх возрост, як и орґанизовац даяке парняцке друженє зоз школя­ рами школох по наших руских местох - наводзи числени плани наставнїца Наташа Еделински Миколка. По єй думаню, питанє ученя и пестованя руского язика як мацеринского язика на шицких уровньох школованя од давна отворене. Гвари же дзеци дарую свой час на годзинох мацериншколярох, а тераз их єст штерацец шесцеро - вино- ского язика и же прето треба буц подзековни и одвиши основни упечатки о першим полрочю на годзинох чательни ґу тому, бо нєшкайши дзеци маю руского язика з елеменатми националней култури у нашлїдзиц шицко цо останє за нами. Кажда помоц основних школох „Сримски фронт” и „Бранко Ради- при роботи з дзецми ше вше зда, алє визначує же нє треба забуц же ше Руснак у першим шоре постава чевич” , наставнїца Наташа Еделински Миколка. дома и же улога учителя або наставнїка у тим тиж З оглядом на тото же ше годзини руского язика з велька и нєлєгка є, гоч єст условия за роботу. елементами националней култури одвиваю по ґру- Поволуєм у першим шоре родичох, нашо друпох од першей по штварту класу и од пиятей по осму класу у хторих дзеци медзисобно на розличним жтва, Национални совит Руснацох як и школи и лоурвню розвою и з оглядом на барз розлични початни кални власци же би то препознали як вредносц и же уровень познаваня язика дзецох и оцена усвойованя би препознали важносц роботи учителя, наставнїка знаня на годзинох руского язика муши буц индиви- або професора у каждей школи у хторей ше руски дуализована, предлужує Наташа Еделински Микол­ язик виучує як порядни або як виборни предмет и ка и додава же кажде на своїм уровню научел цошка, же бизме вєдно пробовали одвитовац на потреби цо у датих условийох и найважнєйше. Годзини ше от­ того поволаня -заключує наставнїца Еделински Ми­ Вл. Дїтко римує у школох у Бачинцох, Бикичу (за Бикич и Бер- колка.

24 РУСКЕ СЛОВО

20. ЯНУАР 2023.

К ултура и просви та ОШ „БРАТСТВО ЄДИНСТВО” У КОЦУРЕ

Диґитална технолоґия як потримовка у настави Применьованє диґиталних технолоґийох у настави за коцурску Основну школу нє препреченє, алє предносц, и по тим ше тота образовна установа визначує и у нашей жеми, и у иножемстве Остатні роботни дзень у першим полрочю у Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре вихасновани за отримованє оглядней годзини на тему „Писанє и посиланє шветовних винчованкох з почитованьом пра­ вописних правилох” . На отриманей годзини злучена настава зоз сербского и анґлийского язика, як и обичаї, писнї и други традициї зоз двох културох. Годзину обдумали професорка класней настави Миряна Бокан и професорка анґлийского язика Здравка Майкич.

О глядну годзину отримали учителька Миряна Бокан и наставнїца Здравка Майкич

церинским язику, цо и циль проєкту, же бизме так пробовали комуниковац понеже припадаме славянскей ґрупи народох. Реализация спомнутих проєктох Мож повесц же тота оглядна годзина на даяки ше предлужи и у другим полрочю, як и велї други поспособ коруна нашей вкупней роботи у першим полр- добни активносци. Тиж, ту и Медзинародна конфеочю, нє лєм мнє як поєдинца, алє и цалей установи и ренция наставнїкох анґлийского язика у Мадриду, других колеґох. Можеме ше похвалїц же зме достали дзе будзем бешедовац о диґиталней педаґоґиї у пейц нови интерактивни табли, пред тим зме доста­ настави и прецо вона важна - визначела наставнїца ли вецей як 30 рахункари котри наставнїки хасную у Здравка Майкич. настави, та зме так достали нагоду же бизме ше ище Школяре першей класи руского оддзелєня у рамибаржей мотивовали и ище вецей хасновали шицку кох проєкту возпоставели контакт зоз своїма парнятоту технолоґию у настави. Гоч технолоґия нє твори ками зоз Бриселу, дзе писали и черали винчованки годзину, алє комбинация технолоґиї з наставнїком и зоз нїма. Як часц того проєкта отримана и оглядна задовольнима школярами представя прави резултат годзина хтору реализовали учителька Валерия Па­ - гварела наставнїца Майкичова. пуга, наставнїца сербского язика як нємацеринского, Сенка Медєши и наставнїца Майкичова. Окрем того, наставнїца коцурскей Основней шко­ ли Здравка Майкич у предходним периодзе участвовала на двох визначних подїйох.

Наставнїца Здравка Майкич на семинару у Словениї Применьованє диґиталних технолоґийох у наста­ ви нїч нє нове за коцурску Школу, по тим ше визна­ чує як у нашей жеми, так вше вецей и у иножемстве на числених симпозиюмох. Школа уключена до чис­ лених проєктох, а Французка, Шпания, Словения лєм даєдни з дестинацийох. Ми вибрани прето же зме Школа котра ма вецей национални и вирски заєднїци, маме дзеци зоз шицких социялних ґрупох, социялних пасмох, а як и кажда школа, маме дзеци зоз окремнима потребами котри успишно уключуєме до цалого процесу настави. Затераз зме започали два проєкти сотрудзованя зоз школами зоз Словениї, Баня Луки и Бриселу. Шко­ ляре нїзших класох контактовали зоз школярами зоз Словениї прейґ видео воланя, а потим и креировали видео винчованку зоз обичаями свойого краю, на ма-

20.ЯНУАР 2023.

Початком децембра у Словениї отримани ЕТтппіп§ семинар под назву „ЗсИооій оГ Едиаіііу апгї Іпсіизіоп” . По сообщеню, семинар бул задумани як умрежованє славянских народох и черанє добрих прикладох пракси, та як конєчни заключок семинару визначене порушованє медзинародного проєкту сотруднїцтва медзи школами. На спомнутим семинару, як єден з трох представнїкох зоз Сербиї, участвовала и Здравка Майкич. Окрем того, вона будзе и координатор єдного з проєктох, а то и першираз же Основна школа зоз Коцура участвує у сотруднїцтве такей файти. А концом новембра у Марсею отримани XVI по шоре медзинародни саям вдеЬ алатох у настави. Наставнїца Майкич тиж була вибрана як єдна з трох представнїкох Сербиї, а под час тей подїї отримани Тооі Магкеї дзе вибрани учашнїки мали нагоду представиц свою роботу и установу зоз котрей приходза. По сообщеню, коцурска Школа мала чесц прето же була єдина зоз Сербиї, медзи численима образовнима уста­ новами зоз цалого швета, вибрана представиц иновативну роботу хтору ше у тей школи запровадзує на годзинох зоз школярами. О. Русковски

РУСКЕСЛОВО 25

Л ю д зе ,р о к и ,ж и в о т НАШ ГОСЦ: ИРИНЕЙ ПАПУҐА ЗОЗ ШИДУ

Нашо здравє барз завиши од костираня

Пише: Владимир ДЇТКО

Як ше треба костирац же би чловек бул здрави, же би функционовал, цо и кеди єсц, хтора пожива хасновита и на цо треба мерковац, то питаня на хтори одвит ма Ириней Папуґа, дипломовани инжинєр технолоґиї биотехнолоґийного поживового инжинєрства зоз Шиду. Папуґа нє лєм же шицко тото учел на факултету и теорийно є подковани, вон ше того притримує и у каждодньовим живоце. На початку розгварки припознава же и у його живоце, кед слово о костираню, нє ишло як по лою

во преробки. Частейше почал єсц рибу у хторей, гвари, нєт конзерваси и емулґатори. На його мению були сардини з Ядранского моря и Атлантику, як и ослич зоз Сиверного моря, лосос, а кус менєй туна з Пацифику пре, як наводзи, радияцию од нуклеарних експериментох. Наш собешеднїк при костираню тиж хаснує и йоґурт и кефир, и млєко хторе ма менєй млєчней масци же би було у нїм и менєй голестеролу. Кед слово о вайцох, препоручує рано поєсц два цали вайца, а вечар лєм бильчок. Вон тиж зменшал и хлєб и наводзи же велї гриша же хасную такволани чарни хлєб, думаюци же є здравши. Толкує же у рокох кед єст вецей дижджу, єст и вецей чкодлїви материї у зарну жита, так же у билим хлєбу у таких об-

- З яри 2017. року сом мал 124 кили и теди сом одлучел же мушим схуднуц, зняц зоз себе тоту терху. Прешло кус вецей як рок, а я мал 88 килограми. Перше цо сом зробел то було же сом престал пиц ґазирани соки, а понеже сом скорей рано нє фриштиковал, пременєл сом тото звикнуце, та сом почал фриштиковац. Такой з рана на празни жалудок сом попил чай без цукру з ложичку меду, а на роботи єдно або два варени вайца и швижу мархву або кашу з овса. Од овоцох сом єдол яблука, помаранчата, банани, авокадо и лимун - приповеда Ириней Папуґа и надпомина же барз добре кажде рано вицадзиц пол лимуна и помишац зоз маслиновим олєйом и тото попиц.

ставинох кед ше вихаснує ядро зарна нєт тельо чкодлїви елементи, а такволани афлатоксини ше зявюю у житу и у кукурици у дижджових рокох.

Месо заменєл з рибу, а хлєб зменшал Наш собешеднїк далєй наводзи же зоз костираня у векшей мири вируцел швиньске месо, а окреме месо-

26 РУСКЕ СЛОВО

Пост нє прескакує Каждого вовторку починаюци од святого Антония посцим, а так и стредами и пиятками, з нагоди Крачуна и Велькей ноци. Теди на моїм столє найчастейше риба, бундавки, празилук и посни юшки, а ок­ реме парадичова. Парадича ма у себе ликопен, материю хтора защита орґанизма од канцеру проста­ ти, а добра є и у превентиви кед слово и о женских хоротох. Наприклад, парадича ма вельо векше дїйство на чловеково здравє кед є уварена, и твердзим же ше при порядному костираню и до 50 одсто здравствени проблеми можу вилїчиц, лєм ше кус треба заинтересовац - гвари Папуґа хтори док купує гоч

20. ЯНУАР 2023.

Л ю д зе ,р о к и ,ж и в о т котри продукт обовязно пречита декларацию гоч як надробно виписану. - Важне ми же яке одношенє угльових гидратох, масцох и протеинох. Наприклад, кед продукт ма 10 одсто протеини, вец би масци нє требало буц вецей як 20 одсто. Окреме треба мерковац на засицени масни квашнїни же би було найвецей штири одсто од спомнутих 20 одсто вкупних масцох. Тиж важне и тото же би було найвецей 40 одсто угльових гидра­ тох, а од того нє вецей як 20 одсто цукру - гвари вон. Понеже при костираню вшелїяк барз значна и вода, Папуґа наводзи же пиє воду тоту хтора ма пе-ха вредносц понад седем, бо и то такволани базни води и даваю векше количество оксиґену у креви. Пред спаньом треба попиц погар-два такей води або вицадзиц и лимун до води, бо вон тиж дава базни штредок, а познате ше базни штредок нє одвитує карциному кед же го єст, а кед го нєт дївствує превентивно. У посце Ириней нє є вельо меса, алє теди частейше є пасулї, мауни як и лєнчи, леблебиї, а гвари же добре поєсц и кикирики. Тота желєнява здрава и хасновита. - Барз добри и хасновити и пуканки. Зеаксантин дава защиту од старецкого шлєпидла, а єст го у кукурици односно праве у пуканкох. Треба цо частейше хасновац и копер у костираню, а зменшац уношенє солї хто ра под зви гує кре во ви при ци сок. Барз важне поживу вше добре пожувац, а вец прелїґнуц, и нє понагляц єсц. Вше добре попиц и погар води и то додня рано, потим пред полудзенком и вечеру - совитує наш собешеднїк, Ириней Папуґа.

Лєм без хемиї Ириней Папуґа хаснує овоц и желєняву хтора нє пир скана, одно сно хемийно нє тре ти ро вана. Вон сам при рихтує защитни сред ства про цив чкодлївцох.

З часу на час добре попиц и серватку з кози, бо є барз здрава, а окреме пре реґенерацию печинки гвари Папуґа.

- Положим до судзини покриву, лупу зоз цибулї и руменєц, и то одстої 24 годзини. После прецадзим и з тоту чечносцу пирскам овоц и желєняву. Вше лєпше поєсц яблуко гоч ма и хробака у себе, бо то знак же є здраве и же нєт хемиї у нїм. Яблука часто натрем и кладзем до змарзовача, або их уварим на компот. Тиж барз здрави и соки зоз габзи, ліпи, баґрени, шипку и покриви. Кед одстоя у води 24 годзини, прецадзим их и додам лимуну и цукру по смаку, або ище лєпше меду.

И природа лїк

20. ЯНУАР 2023.

За добре здравє, окрем костираня значна и физична активносц и пребуванє на швижим воздуху. - Любим ше шейтац и часто одходзим до природи, окреме у околїску Шида аж по Лїповачу. То барз добре и здраве, а у природи чловек вше дацо найдзе цо може похасновац и у костираню. Тиж барз добре и плївац, так же и я часто през лєто на Сотским озеру - гвари Ириней.

РУСКЕСЛОВО 27

Л ю дзе, р о к и , ж и в о т СТРЕТНУЦЕ: ГАНЧА ГОЛИК ЗОЗ ПУЛИ

Нє задармо прешол ище єден дзень Кед ше дзеци порозходзели по швеце, и кед пошла до пензиї, Ганча Голикова нє могла знац як ю живот далєй будзе весц. Знала лєм єдно - же єй нє будзе допито. Активносци у вецей дружтвох ю виполньовали, алє як роки преходзели свойо задовольство пренашла и у волонтеризме, порихтана помогнуц и давац. Так и себе помага, гвари Ганча, приємна, нашмеяна Рускиня зоз Истри

Пише: Славица ФЕЙСА

я вше частейше там одходзела. Чувала сом унука, з велїма сом ше сприятелєла, варела нашо єдла, рихтала вечери. Нє раз за нашим столом медзи приятелями моїх найблїзших бул и Италиян, вше одушевени цо сом порихтала. А я вериц нє могла кед сом дознала же трима три ресторани и то нє гоч яки, ша, у єдним з нїх и Мадона єдла. Мадона! Шветово позната шпивачка. А, Италиян хвалєл мою кухню, и капущанїки, и на тепши рибу, и колачи... Комплименти нє сановал, а я ше ііешеїа. Мойо ме вше крашнє дочекали кед сом допутовала. Жец нашмеяно гварел же як добре же сом сцигла, та можу такой пойсц на рочни одпочивок. Вон приватнїк, дзивка роби у фирми за нєрухомосци, та нє мали вше часу за шицко, и я то розумим. А я любела робиц, помогнуц... Дома сом зохабяла празне обисце, бо супруг млади умар, а син Драґан, физиотерапеут, пошол жиц до Канади. Роби, путує, жиє свой живот - гвари наша собешеднїца. Унук Штефан уж одроснул, и кед оцови бул по плєца, и баба з Пули вше ридше паковала куфри до Лондону. Кед ше пред пейцома роками приблїжел єй 70-ти родзени дзень, нє могла анї задумац же ше дзвери нащежар отворя и же будзе мац полне обисце госцох з Лондону. Пришли найблїзши, пришли їх приятелє, пришол и Италиян. Нє могла вериц.

Кед дзека моцна и сили єст Роками Голикова активна, и кед слово о шпиванки, танцу и кед слово о ґлуми. У Словенским здруженю, раз на єдним наступу, облєкла ше до широких, мацериних сукньох. Най видза, гвари, як ше Рускинї дакеди ношели. Обецала же з того наступу и слики попренаходзи...

Ганча зоз дзи вку Д ю р д їц у и унуком Ш тефаном ПЕТРОВЦИ ОСТАЛИ У ПАМ ЯТКОХ А приповедка почина у Петровцох з хторих ше дав­ но одселєли, вєдно зоз супругом и сином. Дзивка ше народзела на морю. Почали зме у Пули жиц и робиц, дзеци росли, ходзели до школох, учели ше, ми робели. Я ше у погосцительстве такой знашла, спочатку пораєла, алє барз швидко сом достала роботу у єдней погосцительней фирми „Арена турист” у Пули и, там сом робела у управи, так повесц, скоро по пензию. И то бул добри колектив. Складали зме ше як у найлєпшей фамелиї, а кед сом колачи напекла и принєсла, шиц­ ки зме раз два були коло стола - приповеда Голикова о красних памяткох на роботу.

Лондонска баба А вец сом достала унука Штефана, а понеже ше моя дзивка Дюрдїца и жец Сладян одселєли до Лондону, и

28 РУСКЕСЛОВО

Ганча припознава ж е ше на Истру у м ладих рокох лєгко б уло звикнуц, алє дум ки на валал з хторого пришла, у ж под тоти узрети роки, нє дали спац. Єст то том у и штернц роки як пошла до старого краю, до Петровцох, и купела хи ж у. Най ма дзе буц, най ше ма дзе одпочинуц, так дум ала... - Задумовала сом як ми там добре будзе, алє сом призабула ж е ше и валал и лю дзе у нїм пременєли. Мнє там барз крашнє кед пойдзем поведзме на „Петровски дзвон”, я уж ивам у лю дзох, у наших руских шпиванкох. Я лєм кед подумам яка сом щешлїва кед ми гудаци заграю и зашпиваю „Ганїчко душ ичко нє скаш лї” ... А лє я нє можем по цали дзень шедзиц при пецу, як то звичайно на валалє... Нє можем. Ша я т у у П у­ ли, вше даґдзе дацо кончим - гвари Голикова.

20.ЯНУАР 2023.

Л ю дзе, р о к и , ж и в о т зионерох Горватскей хтори роками помагаю людзом без надополнєня. Ганча ма вецей жени о хторих ше стара, або им помага же би мали шицко цо им треба з апатики, з дутяну, або пияцу, алє уж вецей як дзешец роки помага цемней Антониї, з хтору ше оддавна познаю. Окрем основней помоци, прешейтаю ше, побешедую як найлєпши пайташки. А бешеда, нє лєм при Антониї, алє и велїх осамених и безпомоцних, як наймоцнєйши лїк. Пред даскельома роками наша собешеднїца доста­ ла и повелю за найволонтерку. Витална и духовита Ганча ше враца на початки тей роботи и гвари же кед остала сама, нє мала дилему волонтирац, чи нє. - Комуникативна сом, любим бешедовац и кед почнєм, стануц нє знам - франтує, задовольна же свой час присподобює ґу потребом других и то єй нє проблем.

ПРИ КАЖ ДЕЙ ЄДНАК... Ганча и нєшка роби так ж е ма жени, як сама гвари, о хтор и х ше стара служ бено, а ма и гевти „нєслуж бени”. Гвари ж е нє м оже иншак, бо ше позна з лю дзм и, з дохторами, и кед треба даком у помоц, папери нє важни.

- Знам же млади людзей нє маю кеди, и то баржей робота за нас старших. То робота за мнє. Роками сом у тим, знам препознац кед настанє даяки здравствени проблем при особох о хторих ше старам або им у дачим помагам, та такой реагуєм. Знаце, нє шицко лєм у тим же ми дакому помагаме. Помагаю и вони нам. Кед их, поведзме, нащивиме у Доме за старих, наисце су щешлїви же их придземе обисц, а тоту пременку у

- Мала сом даскельо жени з хторима сом робела, а знало то буц и покус симпатичне кед ми ше опитали ж е при хторей з нїх найдлужей препровадзуєм свой час. Розумела сом цо сцу знац та сом им одвитовала ж е вше точно патрим на годзинку. А нє було так, бо сом на годзинку скоро нїґда нє патрела алє на тото цо требало, цо сом видзела же треба, тото сом робела.

Любов ґу танцу, шпиванки и музики, вше була велька У Матици пензионерох и шпиванка и ґлума нє прейду без нєй, а у Мадярским дружтве, з хторим нєт дзе нє путовала на госцованя, и по Горватскей и звонка нєй, Ганча и тиж активна. Чардаш и наш танєц, гвари нашмеяно, здогадує ю на Петровци, на младосц... У Риєки раз мешачно Ганча у церкви на служби Божей хтору приходзи служиц о. Йоаким Симунович, а у католїцкей у Пули ше тиж стара у вецей обласцох, аж єй гварели вецей раз же заменює цалу технїчну службу.

Ганча зоз новинарку Златку Перович пред даскельома роками кед руска редакция РТВ нащивела Руснацох у Истри

Волонтерска робота за мнє

розположеню видза и заняти у Доме, та нам пренєшу реакциї. Знаже же нам мило. Зробели зме цошка до­ бре, або зме когошик нашмеяли, порозберали.

Голикова єдна з пейдзешат анґажованих особох, волонтерох, у пулскей подружнїци Синдикатох пен­

20. ЯНУАР2023.

Нє задармо прешол ище єден дзень.

РУСКЕСЛОВО 29

Д уховни ж ивот У НАШЕЙ КАТЕДРАЛНЕЙ ЦЕРКВИ

Благодарна Служба Божа Керестурска парохия св. оца Миколая ше приключела ґу означованю Националного швета Руснацох у Сербиї зоз благодарну вечаршу Службу Божу 17. януара. Служел о. Михайло Шанта зоз членами Церковно­ го одбору и численима вирнима. Присуствовали предсидатель Националного совиту Руснацох Йоаким Рац и член Желько Ковач, як и секретар МЗ Руски Керестур Михайло Пашо. У своєй казанї о. Шанта указал на улогу Церкви у нашим потерашнїм иснованю. Назначел же зоз тоту Службу дзекуєме Богу же нас, од приходу наших предкох, очувал од рижних нєщесцох, котри одношели вельке число людзох, алє нас вше Господь зачувал. Ми нашлїднїки наших славних предкох котри ше праве уповаюци на Бога отримали и охабели нам нашо церкви, охабели нам вельки скарб и нашо ґенерациї маю чувац тот скарб и придац их нашим потом ком.

Господь остара за нас, нє треба же бизме падали зоз духом. Треба прилапиц реалносц и так предлужовац жиц. Важне буц упарти и витирвали. Нашо же бизме нє забували же Церква институция котра найдлужей при нашим народзе активна, хтора од приселєня предкох зоз нами. Праве прето же є Божа институ­ ция, вона зоз нами, отримала нас, указовала добру Кед вериме до Господа Бога, кед вериме же зме драгу и далєй нам ю указує - гварел о. Шанта и Його дзеци, барз важне же бизме ше нє бали, бо ше повинчовал швето. Ол. Ж.

У БЕОҐРАДЗЕ

Богослуженє за папу емеритуса Венедикта XVI У беоґрадскей катедрали Вознесения Блаженей Дїви Мариї, 12. януара отоврена кнїжка жалосци за упокоєного папу емеритуса Венедикта XVI до хторей ше уписал беоґрадски архиепископ и митропо­ лит монс. Ладислав Немет, апостолски нунций у Републики Сербиї архиепископ монс. Санто Ґандєми, наш грекокатолїцки владика монс. Георгий Джуджар, сримски владика коадютор монс. Фабиян Свалина, Ґаврило Ґрбан з Управи за сотруднїцтво зоз Церквами и вирскима заєднїцами,

представнїки цивилней власци, амбасадоре и велї вирни. Исти дзень, як сообщене на сайту беоґрадскей архиепископиї, служена Служба Божа за папу емери­ туса Венедикта XVI хтору предводзел архиепископ Немет, вєдно з апостолским нунцийом монс. Ґандємийом, владиком монс. Георгийом, владиком коадютром монс. Свалином и вецей як трицец священїками Беоґрад скей архи епи ско пиї и дру гих владичествох у Републики Сербиї. М. Г. К.

У НОВОВЕРБАСКЕЙ ПАРОХИІ

Колядованє Дружтва „Карпати” У грекокатолїцкей парохиї Святого Владимира у Новим Вербаше, 15. януара, госцовал хор КПД „Кар­ пати” з Вербасу. Вирним члени хору и оркестер пририхтали даскельо крачунски писнї и так прикрашели тот дзень.

Шпивану, вельку Службу Божу, на котрей присуствовало вельке число парохиянох, служел парох нововербаски о. Данил Задрепко. У казанї надпомнул шицким парохияном же кед жадаме провадзиц крочаї Исуса Христа, теди шицко можлїве и нїч у живоце нє нєреалне. Спашенє почина на тим швеце, визначел о. Задрепко, и кед будземе провадзиц Хри­ стову идею, идею мира и любови, шицки будземе спашени. Богослуженє у нововербаскей парохиї того дня, нєдзелю пред Богоявлєньом, зоз шпивом возвелїчал вербаски хор зоз провадзеньом гудацох. Прекрасни коляди ше ширели по цалей церкви, а присутни вирни ше зоз радосцу придружели колядованю. О. Р.

30 РУСКЕСЛОВО

20. ЯНУАР 2023.

Д уховни ж ивот У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

Ище того тижня тирва пошвецанє обисцох Од 9. януара тирва пошвецанє обисцох на обидвох бокох Руского Керестура. Єдна часц обисцох уж пошвецена, а друга часц валала ше пошвеца того тижня. Пре здравствени причини двох священїкох, обисца пошвецаю двоме священїкове: о. Михайло Шанта и о. Ярослав Варґа, котрому то перше пошвецанє обисцох одкеди є пошвецени за священїка. Кед ше пошвеца обисце, визначує о. Ярослав, вид­ но заєднїцтво вирних, заєднїцтво фамелиї. У велїх ше стретнє шицок род, и то наисце єден прекрасни обичай кед ше на пошвецаню шицки зиду. Видзиц вецей ґенерациї єдней фамелиї у истим обисцу барз велька драгоциносц. Тиж так прекрашнє же сушедово приведу паноца од єдного обисца до другого, бо и то указує же дзбаю єдни за других. У случаю же у даєдним обисцу дахто сам, сушедово приходза и шицки су вєдно у пошвецаню, же би и тота особа почувствовала заєднїцтво. - Любел бим кед би од идуцого року зоз священїком ишли по двойо дзеци зоз улїчки котра ше пошвеца. би ше могло, кед ше вирни явя, на авту походзиц и Дзеци познаю каждого хто бива у їх улїчки и на тот пошвециц и тоти обисца до котрих ше през тидзень способ и старши би ше цешели же им дзеци приду до нє удало пойсц. обисца зоз паноцом и принєшу радосц. Младому свящнїкови мило же упознал велїх людВелї людзе заняти, та у предполадньових годзинох зох и мило му же ше прейґ обисцох до хторих уходзи кед ше пошвеца, нє маю нїкого хто би паноцови отво- стрета и зоз другима котри госци у домашнїх. На рел капурку и дзвери. З оглядом на тото же пошве- таки ше способ священїкове стретаю зоз велїма людцанє тирва два тижнї, роздумує о. Ярослав, всоботу зми и велїма фамелиями. Ол. Ж.

У СРИМСКЕИ МИТРОВИЦИ

Фестивал українских крачунских писньох У Сримскей Митровици, у Церкви Вознесения Гос­ поднього, 8. януара отримани други Фестивал українских крачунских писньох. Як пренєсол општински сайт, участвовали ДНУК „Коломейка” зоз С. Митро­ вици, УКЦ „Кобзар” з Нового Саду, КПД „Карпати” з

Вербасу, КУД „Иван Сенюк” зоз Кули, УКПД „Иван Франко” з Вуковару, монахині СНДМ, вокални ансамбл „Полифоника” зоз С. Митровици и Хор парохиї Успения Пресвятей Богородици зоз Индїї. Госцох привитал парох сримскомитровицки о. Иґор Вовк, як гварел, у мено владики кир Георгия Джуджара. Фестивал орґанизовало Дружтво за пестованє українскей култури „Коломейка” , а спонзори Фестивала Национални совит українскей националней меншини, Грекокатолїцка церква Вознесения Господ­ нього и Покраїнски секретарият за предписаня, управу и национални мен­ шини. Медийни спонзоре Фестивала ГВУ „Ридне слово” , РТВ - українска редакция и портал Мой город СМ. М. Г. К.

20.ЯНУАР 2023.

РУСКЕСЛОВО 31

іпїогтаіог@ги5ке5^о.сот ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. януара нєсподзивано нас напущел наш мили супруг, оцец и дїдо

ОСТАТНІ ПОЗДРАВ Дня 8. януара преселєл ше до вичносци наш мили

ВЛАДИМИР ЕДЕЛИНСКИ (1948-2023) з Руского Керестура

Навики го будземе паметац и у красних памяткох чувац. Ожалосцена фамелия Еделинскова Най спочива у мире Божим! ОСТАТНІ ПОЗДРАВ Дня 2. януара 2023. року занавше нас зохабела наша мила андя

ВЛАДИМИР ГРУБЕНЯ (1944-2023) з Руского Керестура Красни памятки навики будземе чувац. Супруга Єлка, синове Иван, Деян и дзивка Мая зоз фамелиями ОСТАТНІ ПОЗДРАВ Дня 11. януара нєсподзивано нас напущел наш мили кум

Найкрасши памятки на єй любов и доброту будзе чувац Хелена Кухар зоз фамелию Най спочива у мире Божим! ОСТАТНІ ПОЗДРАВ Дня 11. януара 2023. року, после длугей и чежкей хороти, за­ навше нас зохабел и до вичносци ше преселєл

ВЛАДИМИР ГРУБЕНЯ дипломовани правнїк (народзени 1944. року у Руским Керестуре) з Нємецкей

ВЛАДИМИР ГРУБЕНЯ (1944-2023) з Руского Керестура

Зоз вельким больом и жалосцу зме прияли вистку же нас занавше нашущел наш мили кум. Фемка Папуґа з дзивками Таню и Наташу з фамелиями ОСТАТНІ ПОЗДРАВ

ЛЮБИЦА СЕҐЕДИ народзена Врецко (1938-2023) з Нового Саду

ОСТАТНІ ПОЗДРАВ

Його веселу подобу и доброту навики буду чувац у найкрасших памяткох братняци Михайло и Владимир Лїкарово и шестринїци Мария и Марина Крстичово Спочивай, Владку, у мире Божим! ОСТАТНІ ПОЗДРАВ ПРИЯТЕЛЬОВИ

ВЛАДИМИРОВИ ГРУБЕНЯ (1944-2023) з Нємецкей ВЛАДИМИР ГРУБЕНЯ (1944-2023) Од Влатка Сабадоша зоз супругу Светлану и сином Сашом зоз Зомбора Вичная памят!

32 РУСКЕСЛОВО

ВЛАДИМИРОВИ ГРУБЕНЯ (1944-2023) з Нємецкей Од Єлени и Йоакима Грубеньових и їх дзецох Галини и Гани зоз фамелиями з Нового Саду

Од приятельох з Нємецкей: Кренїцкових, Надьордьових и Такачових

20.ЯНУАР 2023.

іпїогтаіог@ги5ке5^о.сот ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. януара 2023. року занавше нас зохабела наша мила мац, швекра и баба

МАРИЯ КИШ народзена Сабо (1939-2023) з Руского Керестура Вашу любов и доброту навики буду чувац син Юлин зоз супругу Амалию, син Янко зоз супругу Татяну, нєвеста Татяна и унуки Вирка, Антонио, Александар и Михайло Спочивайце у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 7. януара 2023. року зохабела нас моя мила шестра и нина

МАРИЯ ПАПУҐА народзена Барна (1953-2023) з Руского Керестура

Красни памятки на це будзе чувац шестра Сенка зоз дзецми Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєли ше 40 днї як нас зохабела наша мац, баба и прабаба

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 2. януара 2023. року напущела нас наша шестра у 80. року живота

НАТАЛИЯ БЕСЕРМИНЇ (1943-2023) з Руского Керестура

Ожалосцена шестра Маря и єй син Любо Макаїчково Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. януара 2023. року нас зохабел наш дороги

ВЛАДИМИР МАЛАЦКО з Руского Керестура Памятку на ньго буду чувац фамелиї Тиркайлово, Пашово, Медєшово и Пашово

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. януара 2023. року наполня ше 3 роки як нас занавше зохабел наш супруг, оцец и дїдо

ЯНКО ТОМА (1951-2020) з Руского Керестура Красни памятки на ньго чуваю супруга Нада, син Роберт и уну­ кове Стефан и Филип Най спочива у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 17. януара 2023. року наполнєл ше рок як нє з нами наш мили супруг, оцец и дїдо

АНА ПЛАНЧАК (1941-2022) з Руского Керестура

Красни памятки на ню буду чувац дзивка Славка зоз супругом Янком, унучата и праунучата Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєли ше 40 днї як нас зохабела наша мац, баба и прабаба

АНА ПЛАНЧАК (1941-2022) з Руского Керестура

Красни памятки на ню буду чувац дзивка Блаженка зоз супругом Зораном, унучата и праунучата Спочивайце у мире Божим!

20.ЯНУАР 2023.

ЯНКО ДУДАШ учитель Романча (1949-2022) з Руского Керестура Красни памятки на ньго буду чувац супруга Мария, дзивки Соня и Мая, жецове Иґор и Зоран и унучата Ґреґор, Теодора и Лора Най спочива у мире Божим!

РУСКЕСЛОВО 33

іпїогтаіог@ги5ке5^о.сот СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 18. януара 2023. року наполнєли ше 5 роки як нас занавше зохабела наша мила супруга и мац

НАТАЛИЯ ИВАН народзена Ежденци (1949-2018) з Руского Керестура

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. януара 2023. року наполнєли ше 7 роки як нє з нами наш мили супруг, оцец и дїдо

ВЛАДИМИР КОЧИШ (1955-2016) з Руского Керестура

Памятку на це чуваме у своїх думкох и шерцох. Супруг Янко и дзивка Лидия з Владимиром Спочивай у мире Божим!

Час преходзи, алє у шерцох и далєй велька пражнїна. З любову и почитованьом памятку чуваме на це! Супруга Живана, дзивка Марина и унучата Радош и Андєла Спочивай у мире Божим! Най це ангели чуваю!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. януара наполня ше 9 роки як нас занавше зохабел наш Мирко

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. януара 2023. року наполнєли ше 7 роки як нас занавше зохабел наш мили оцец, швекор и дїдо

МИРКО МОЛНАР (1950-2014) з Дюрдьова

ВЛАДИМИР КОЧИШ (1955-2016) з Руского Керестура

Чуваме памятку на твою подобу, доброту и любов хтору ши нам даровал. Твойо: Мара, Влада и Сенка з Вельком и Маґдалену СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. януара 2023. року наполнєли ше 7 роки як нас занавше зохабел наш мили оцец, швекор и дїдо

З любову и почитованьом памятку на це у своїх шерцох чуваю син Александар, нєвеста Миряна, унуки Александар, Стефан и Валентина Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ У децембру2022. року наполнєли ше двацец штири роки як нас занавше зохабела наша мила мац, баба и прабаба

У януару 2023. року наполнєли ше двацец ш т ^ и р^іки як нас зохабел наш мили оцец, дїдо и прадщо

ВЛАДИМИР КОЧИШ (1955-2016) з Руского Керестура МЕЛАНИЯ ЮГАС (1919-1998) З любову и почитованьом памятку на це вше буду чувац син Владо, нєвеста Марияна и унуки Владо и Ана Мария Спочивай у мире Божим!

ЛУКА ЮГАС (1914-1999)

З любову и почитованьом памятку на шх чуваю: син Янко зоз супругу Наталию, унука Татияна зоз супругом Михайлом, унук Владимир зоз супругу Зорану, унука Санда зоз супругом Ґораном и праунуки Исидора, Милица, Саша и Лука Спочивайце у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 22. януара 2023. року наполня ше 30 роки як нє з нами наша мац, баба и прабаба

Дня 2. септембра 2023. року на­ полня ше 23 роки як нє з нами наш мили оцец, дїдо и прадїдо

П о к р а їн с к и се к р ет а р и я т за у р б а н и з е м и з а щ и т у ж и в о тн о го ш тредку, на осн ов и ч л е н а 10. Закона о п рец ен ьов а н ю в п л їв у на жив о т н и ш тр ед о к („С л у ж б е н и гла ш н їк РС ” ч. 135/04 и 36/09) обявю є

ОБВИСЦЕНЄ О поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби виробку студиї о преценьованю вплїву на животни штредок Н о ш и т е л ь п р о єк т а ЕМС А Д Б еоґр ад, у л ц а К н я за М и л о ш а ч. 11, Б еоґр ад п о д н є с о л в и м о гу за о д л у ч о в а н є о п о т р е б и п р ец ен ьов а н я в п л їв у н а ж и в о тн и ш тр ед о к п роєкта Рек он стр ук ц и я ТС 400/220/110 к У „Н о в и Сад 3 - о п р ем а н є ДВ п о л я 110 к У ч.Е15 П о д а тк и и д о к у м ен т а ц и я з о з в и м о ги м ож д о с т а ц н а у в и д у п р о ­

ИРИНА РАҐАЇ (1923-1993)

з Дюрдьова

ЙОВҐЕН РАҐАЇ (1921-2000)

Мили нашо родичи, час преходзи, алє думки на вас нє блядню. Памятки на вас и вашу доброту оставаю у наших шерцох. Вашо: син Йовґен, нєвеста Маґдалена, унуки Борис и Оля зоз своїма фамелиями Спочивайце у мире Божим!

34 РУСКЕСЛОВО

с т о р и й о х П ок р а їн ск ого с е к р ет а р и я т у за у р б а н и з е м и з а щ и т у жив о т н о го ш т р е д к у Б у лев а р М и х а й л а П у п и н а 16 (п р и ж ем є к а н ц е ла р и я чс. 46), н а т е л е ф о н 021/4874690 або н а у п и т н а а д р есу о1 іуега.уисіпіс@ уо]уо<ііпа.доуг8 и п а іа 8а.кп е2Є Уіс@ уо]уой іп а.доу.г8. Ш и ц к и з а и н т ер есо в а н и у ч а ш е о д 10 д н ї о д о бв й о в ан я т о го обв и сц ен я м о ж у д о р у ч и ц св о й о д у м а н є у п и са н ей ф о р м и н а а д р есу Секретарияту.

20.ЯНУАР 2023.

іпїогтаіог@ги5ке5^о.сот

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 23. януара 2023. року наполня ше пейц смутни роки як нас нєсподзивано занавше зохабела мила супруга, мама и баба

ЯВНАПОВОЛАНКА ЗА ВИДАВАТЕЛЬНИ 2024. РОК ^ ■ Н Н П м П ІІ'і »і

ю ИРИНА ЦАП народзена Уйфалуши (1939-2018)

АНДРИ ГУЗДЄР ЬИЛННСКИ» ВИНІЦ.АР

*н л

ш в и т \ ни^

БИША.ЛТЛ/Ч Нє бляднє твоя мила и цепла подоба. Час преходзи, боль остава. З почитованьом и подзекованьом чуваме у шерцу памятку на тебе, на красни и цепли хвильки хтори ши нам подаровала. Супруг Яким, дзивка Таня зоз супругом Юлином, син Борис зоз супругу Марияну, унукове Ваня и Федя и унука Лариса Най це ангели чуваю! Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ

ЯКИМ ЦАП (1906-1999)

ВЕРУНА ЦАП народзена Папуґа (1906-1996)

ЛЕОНА ПАПГАРГАЇ народзена Цап (1929-1994)

Преходза роки... Оставаю хвильки з вами... З любову и почитованьом памятку на вас чува Яким з дзецми Най вас ангели чуваю! Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. януара2023. року наполня ше 23 роки як нє з нами наша мила

АНҐЕЛА РУСКАЇ (1934-2000) з Вербасу Красни памятки на ню чува дзивка Марча зоз фамелию Спочивай у мире Божим!

МАЛИ ОГЛАШКИ

ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, инсектох. М ОНТИРАМ Е: ■ РОЛЕТНИ ■ ГАРМОНИКОВОДЗВЕРИ ■ ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ ■ МРЕЖИОДСУНЬОҐОХ ■ ВЕНЕЦИЯНЕРИ ■ ОПРАВКИ Телефон: 025/5827-710, 060/5088-433

20. ЯНУАР 2023.

МАЛИ ОГЛАШКИ

НВУ „РУСКЕ СЛОВО” КУПУЄ ХИ Ж У У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ, за потреби канцеларийох и дописовательства. Глєдаме добре очуване обисце (може и на поверх) блїзко при центру, квартельни нукашнї простор котри би мал минимум 120т2 (и векши простор пре архиву), зоз цо меншим простором за отримованє ж елєних поверхносцох. Волац на телефон 069 67 33 01.

РУСКЕ ОГЛАШОВАНЄ НовиСад021/6613-697, 069/673328 РускиКерестур025/703-311, 069/673318 е-таіі: іпїогшаІог@ги8ке8Іоуо,еот

НВУ „Руске слово” од 1. януара 2023. року розпи­ сує поволанку за придаванє рукописох за обявйованє кнїжкох по руски з обласци поезиї, прози, драми, наукових и есеїстичних жанрох, литератури за дзеци, младих и одроснутих. То конкурс за видавательни 2024. рок, а рукопис треба послац найпознєйше по 1. септембер 2023. року на електронску адресу: гийке.уігїауа1:е1]па@§шаіІ.сош. Рукопис треба же би бул написани по руски, у електронскей форми, унєшени до програми Ворд у системских майкрософтових Виндовс фонтох, треба же би мал помедзи штири и двацец друковани табаки (єден табак - 16 боки) и же би сполньовал нєобходни критериюми, котри оценї фахова комисия Видавательней редакциї. З рукописом у мейлу треба послац Молбу у котрей буду наведзени точни податки о авторови, мено, презвиско (або псевдоним), електронску ад­ ресу и телефон, як и нєобходну информацию ко­ тру автор жада сообщиц редакторови. Рукописи котри сцигню на нашу адресу од 1. септембра 2023. року будзе розпатрац штирочлена ко­ мисия у составе: Ирина Гарди Ковачевич, Юлиян Тамаш, Ваня Дула и Микола Шанта (одвичательни редактор). Конєчни список прилапених рукописох за Видавательни план за 2023. рок будзе обявени по 31. децембер 2023. року. НВУ „Руске слово” нє длужне друковац кажди ру­ копис котри сцигнє на нашу адресу, а о поступку з рукописами Установа будзе благочасово информовац авторох. Б. В. Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ о явним увиду, явней презентациї и явней розправи о Сту­ ди о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок Ношитель проєкта Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол тому орґану вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС107, НСУ107, НС0107 СТАРИ ЛЕДИНЦИ” НОВИ САД, Стари Лединци бб, на катастарскей парцели число 2766/4, К.О. Лединци, Город Нови Сад. Податки и документация зоз вимоги ношител проєкта мож достац на увид у просторийох Городскей управи за защиту живот­ ного штредку Гораду Нового Саду, роботнима днями у чаше од 10 до 15 годзин, по 13. фебруар 2023. року. У складзе зоз членом 6. Правилнїка о поступку явного увиду, пре­ зентациї и явней розправи о студиї о преценьовню вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС” , 69/05) заинтерсованих орґанох, орґанизацийох и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студиї о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку. Явну розправу и презентацию ше отрима 14. фебруара 2023. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Го­ роду Нового Саду, Руменацка 110 а, Нови Сад, на 11годзин.

РУСКЕСЛОВО 35

Спорт СОНЯ САБАДОШ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА АКТИВНА НА МАРАТОНОХ И У ГОРЯЦТВЕ

На верху чувства хтори нє мож описац

Пише: Мария Афич

Уж дас седем-осем роки млада дзивка Соня Сабадош з Руского Керестура свой шлєбодни час перше пошвецела бежаню на маратонох у Войводини, а вец и пендраню, та аж и на найвисши верхи у Сербиї и у Чарней Гори. Соня бежи и пендра ше вєдно зоз свою пару Славком Гербутом, а цикаве же вони на обегованя и пендраня ходза самостойно и представяли лєм себе и свой Руски Керестур, а указала им ше и нагода наступац як члени горяцкого клубу з Индїї Соня ше перше опробовала на Фрушкогорским маратону дзе ю поволали пайташки з валалу, а гварела нам и як ше заинтересовала за шицко: - Почала сом бежац ище у основней школи кед сом почала тренирац атлетику зоз Саню Тиркайла и да­ скельо роки ме лєм тото интересовало. Кед сом одросла, чула сом за Фрушкогорски маратон на хтори ме пайташки поволали. На Фрушкогорским маратону сом була два раз и видзела сом же ми ше то барз пачи, же то нє лєм бежанє по ровним, а же Фрушка го­ ра, котра нам ту єдине возвишенє у Войводини, анї нє така наивна, бо и там єст почежкосци. Висина ме вше прицаговала, та сом надумала и пендрац ше по горох. За шицко тото помали заинтересовала и свойого леґиня Славка котри познати Русинов рукометаш, ґолґетер. Кед ше и йому попачело и бежанє и пендранє, вєдно ше упущели до тих авантурох.

- Пендрац зме ше предлужели по других горох у Сербиї - то були перше менши брещки, и з часом, як сом вше баржей полюбйовала висину и почала ше зблїжовац з природу, сцела сом най ше пробуєме випендрац и на чежши и висши верхи - пребера по здогадованьох Соня.

Висоти Чарней Гори Шлїдзели глєданя по интернету цо прицагуюце, кадзи людзе ходза. Перши векши освоєни верх бул Ртань, а о даскельо днї и Стара Планина и там найвисши верх Миджор, хтори найвисши верх у узшей Сербиї, без Косова, а високи є дас 2 500 метери. Випендрали ше Соня и Славко на ище велї нїзши бреги у нашей жеми, а вец их прицагла Чарна Гора, сцели освоїц теди найвисши верх Дурмитор. - Пред пендраньом треба ше перше прилагодзиц на висоту, а кед зме рушали на Дурмитор, за пририхтованє нє було досц часу. Так же було досц чежко и я дас 300 метери пред верхом мушела одустац, а Славкови ше удало висц. Кед зме ше пендрали, Дурмитор бул найвисши, а кед зме ше врацели дому, достали зме информацию же найвисши верх заш лєм Зла Колата на Проклетийох, дзе зме пошли влєце 2022. ро­ ку. И там зме ше випендрали на даскельо верхи, а тиж и на тот найвисши и обидвоїм ше нам удало висц горе.

Самучки сами и на найвисши верхи Цикаве же Соня и Славко самостойни горяки, та прето, по нашим думаню, и барз шмели. Гоч ше препоручує пендрац ше зоз водзачами хтори познаю те-

36 РУСКЕСЛОВО

20.ЯНУАР 2023.

Спорт рен и препреченя, вони вшадзи ишли сами. Операли ше лєм на информациї з интернету. Соня твердзи и же досц лєгко провадзиц дражки, бо вшадзи єст маркациї, та же ше у принципу нє чежко ше знайсц и же ше нє мож страциц, а кед ше таке дацо случи, вец мобилни телефон служи як компас, гоч на висших верхох чежше и нє вшадзи... - Слава Богу, шицко нас вше, аж и хвиля, послужело. У каменїстих горох ше мож стретнуц и з гадами, алє ми нїґда нє мали таку ситуацию. Тераз зме були у восточней Сербиї на Горняку, односно у Горняцкей клисури на верху Мали Вукан хтори треци по чежкосци. То каменїста гора дзе ше треба лапац и з ланцами и сайлами, и ту зме ше страцели першираз за телї роки - з ошмихом нам приповеда наисце шмела Со­ ня. Пендранє вше була велька спокуса, а покус и страх. Медзитим, то и дацо вецей. - Пендранє барз красне искуство, а источашнє и барз страшне, углавним пре саму природу, бо нїґда нє знаце цо можеце од нєй обчековац. Пендраня тирваю и до 5-6 годзини, треба мац и прикладну опрему прилагодзену ґу розличним тереном, за камень, за траву, а нїґда ше нє зна кеди ше хвиля може пременїц. А на верху, кед ше сцигнє, то чувство хторе нє мож описац. Теди ше забува и страх и шицко цо було чежке. Барз нам значи и же зме на каждим маратону представяли Керестур и же зме упознали людзох зоз шицких бокох швета хтори ше заинтересовали за нас, нашо походзенє, културу... И Соня и Славко заняти, вон кондицию отримує з тренираньом рукомету, а вона тренира у терховнї и дакеди бежи у природи. Ту у своїм Керестуре, як гвари, коло базену и лєшику, полнї свойо физични и ментални батериї.

ПЛАНИ А Ж ПО АЛПИ О д влонї Славко ше уклю чел до Трекинґ лиґи Войводини, цо значи бежанє вше по даєдним другим месце, а кола ше отримую кажди мешац. Соня спо­ чатку була скептична, алє ше вец и вона уклю чела и кед освоєла три бронзово медалї, м уш ело ше єй и то попачиц. - Кед бизме вошли до К луб у у Индїї, могли бизме участвовац и у Трекинґ лиґи Сербиї, б уло би и финансийно лєгчейш е. Плани маме випендрац ше и на верхи у Словениї, Болгарскей, а кед би могло и до Италиї пойсц на обегованє на А лп о х - то найчежше обегованє на швеце. Но, за тото ше ище треба пририхтац - гварела Соня.

20.ЯНУАР 2023.

За пендранє, та и маратон нє досц лєм физична кондици, барз важна и ментална порихтаносц и витримовносц, хтору здобувам и з читаньом кнїжкох. У шицким тим сом лєм позитивне нашла, аж и теди кед сом мала барз чежки хвильки у живоце, кед сом дума­ ла же вецей нє мож. На концу, кед сом ше випендрала на верх, то ше шицко забуло, чловек якошик виполнєти, упозна самого себе през тоти чежки ситуациї, видзи кельо може. Кед ше пендрам, лєбо кед бежим, любим ше здогаднуц Слободанки Настасич, моєй класней у штреднєй школи у Керестуре, хтора гуторела же кажде може тельо кельо може и ище дакус вецей. И тоти слова ме водза през цали живот и нїґда их нє забудзем, прето же то нє вязане лєм за бежанє лєбо горяцтво, алє за шицки ситуациї у живоце.

РУСКЕСЛОВО 37

Спорт РОЧНА СКУПШТИНА СПОРТСКОГО ЗДРУЖЕНЯ СПОРТСКИХ БАВИСКОХ „ЯША БАКОВ”

Будзе чежко преґурац рок Порядна Рочна скупштина Спортского здруженя Спортских бавискох „Яша Баков” отримана внєдзелю, 15. януара, у просторийох Месней заєднїци у Руским Керестуре, а на хторей ше найважнєйши одлуки дотикали проблему нєдостатку финансийох за наиходзаци рок. После подцагованя смужки Здруженє у прешлим року було у минусу, а єдна „институция” и синоним за спорт при Рускому народу вимера - заключене на Скупштини

І

Предсидатель Управного одбору того здруженя Иван Папуґа на самим початку Скупштини констатовал же змагательни рок успишно закончени, а у пре­ шлим року отримани 16 екипни и 8 поєдинєчни змаганя. Прешлого року, по першираз, у рамикох Ба­ вискох орґанизоване и змаганє у вареню пасулї хто­ ре отримане концом юлия у Руским Керестуре. На змаганьох 31. Спортских бавискох „Яша Баков участвовали 84 екипи, од хторих пейц екипи були зоз Горватскей. Спортски здруженя, дружтва або клуби хтори були найзаступенши у отримованю Бавискох, нє рахуюци вельки фодбал, зоз Сербиї були - РКЦ Но­ ви Сад зоз двацец екипами, КУД „Тарас Шевченко” Дюрдьов з тринац екипами, „Папивинґ” ДОО Вербас з дванац екипами, Коцур мал дзешец екипи, Руски Керестур седем, Дружтво Руснацох зоз Суботици три екипи, по два екипи мало КУД „Дюра Киш” зоз Шиду и КУД „Петро Кузмяк” з Нового Орахова, док КУД „Драґутин Колєсар” з Бачинцох мало єдну екипу. У отримованю тей спортскей традициї участвовали и пейц екипи з Петровцох, три екипи з Вуковару и по єдна зоз Заґребу, Осиєку и Старих Янковцох. На схадзки визначене и же сто двацец пецеро змагателє участвовали у поєдинєчней конкуренциї, док у прешлим року участвовали тристо пейдзешат осмеро змагателє. Кед слово о финансийох, о хторих ше и найвецей дискутовало, за отримованє змаганьох, зоз рижних донацийох и котизацийох, у прешлим року Здруженє назберало 29 000 динари, док розходи виношели 60 000 динари, цо значи же на рахунку на концу рока зазначени минус у суми од 31 000 динари. И попри того, у 2023. року на рахунку СЗСБ „Яша Баков” єст скромни 49 730 динари. На схадзки визначене же за 2023. рок треба коло 80 000 динари, а и тота сума под знаком питаня. По словох предсидателя Папуґи, ище пред двома роками ше почало „зрезовац” трошки же би ше достало на часу, односно же би ше пролонґовало гашенє СЗСБ „Яша Баков” . Пре наґативни салдо на концу рока на схадзки принєшена и одлука же би Здруженє утаргло помоц соорґанизатором на терену хтора остатнї два роки була 100 динари по змагательови

38 РУСКЕСЛОВО

- Принєшена одлука же вецей нє можеме софинансовац орґанизатором костиранє и други тро­ шки хтори вони маю. Остатнї два роки зме ше якош прецаговали зоз 100 динарами по змагательови, алє, нажаль, од того року нє можеме видвоїц анї тельо. Тот пенєж хтори хвильково маме на рахунку, реално, нє будзе достаточни анї по конєц рока гварел на схадзки Папуґа. Понеже спорт нє у инґеренциї Националного совиту, вон пре законски предписаня нє у можлївосци опредзельовац средства за спорт, а з тим и софинансовац СБ „Яша Баков” . О тим чи прейґ Роботного цела за спорт мож хасновац средства прейґ проєктох приступних фондох Европскей униї, нови предсидатель Националного совиту Йоаким Рац, хтори присуствовал на Рочней скупштини, гварел: - Шицко почало так же прешли предсидатель Националного совиту обецал же ше будзе глєдац прейґ Европскей униї даяки фонди хтори буду софинансовац спорт у одредзеней мири. Медзитим, наша держава ище вше нє ма право самостойно глєдац средства зоз тих фондох. Ми можеме до средствох дойсц лєм прейґ партнерства з держава­ ми хтори уж у Европскей униї, як поведзме Горватска або Мадярска. Национални совит мал добру дзеку помогнуц, медзитим, по Статуту Совит нє ма право опредзельовац средства за цошка цо нє у його компетенциї, а така ситуация праве зоз спор­ том. На Скупштини бешедоване и о планох роботи то­ го Здруженя у наиходзацим року, та за даєдни змаганя уж познате дзе и кеди буду отримани, док за дзепоєдни змаганя места и термини отримованя буду накнадно утвердзени. Ан. Медєши

20.ЯНУАР 2023.

Горуци тепш и

П р и р и х т а л и : Л ю . Ц в е їч и Т. С а л о н т а ї

М и ла н а М ла д е н о в с к и (инстаґрам с о о к іп д .№ ІіИ .Іо У е _ тт)

Слана торта зоз розен цестом Потребне:

II

■ пакованє розен цестох (8 цеста) ■ 400 ґрами шметанки ■ 100 ґрами крем сира ■ 200 ґрами майонезу ■ 300 ґрами салами ■ 4 квашни огурки штреднєй велькосци ■ 250 ґрами трапист сира ■ солї по смаку

и

\ Помишац шметанку зоз крем сиром, майонезом и додац соII по смаку.

\

Тоту масу подзелїц на 3 часци. До єдней часци положиц ко­ ло 200 ґрами натартого трапист сира (50 ґрами охабиц же би ше посипало од горе на цесто) до другей нарту саламу, а до трецей часци натарти огурки. Филовац торту так: цесто - фил зоз саламу - цесто - фил зоз сиром - цесто - фил зоз огурками - цесто - фил зоз сала­ му цесто - фил зоз сиром - цесто - фил зоз огурками - цесто - фил зоз сиром - на дробно натарти остаток сира. Кед ше положи остатнє цесто, положиц на торту даяки чежки предмет (наприклад тепшу, лєбо кнїжки) и положиц є до фрижидеру пол годзини. После того премасциц остатнє па­ смо фила зоз сиром и положиц од горе натарти сир.

ДАРУНОК НАЙВРЕДНЄЙШИМ СОТРУДНЇЦОМ Новинско-видавательна установа „Руске слово” подаровала кнїжку „Мацерова руска кухарка” и Милани Младеновски зоз Жаблю. Милана Младеновски медзи найактивнєйшима сотруднїцами популарней рубрики „Горуци тепши” , котра виходзи кажди тидзень у новинох „Руске слово” . За активносц и посиланє своїх рецептох до тей рубрики кнїжку достанє и Лариса Цвеїч зоз Нового Саду (Сарбрукену), а пред тим на Фестивалу традицийних руских єдлох „Смаки традициї” у Руским Керестуре кнїжки „Мацерова руска кухарка” достали Лїляна Еделински и Славица Катона. Рубрика „Хладок и горуци тепши” виходзи у новинох „Руске слово” од 2016. року як лєтня рубрика, а од 2018. року вона под назву „Горуци теп­ ши” виходзи кажди тидзень. Поволуєме наших читачох же би за „Горуци тепши” и далєй посилали свойо рецепти на имейл: шйшак.гийке@§шаі1.сош.

20.ЯНУАР 2023.

РУСКЕСЛОВО 39

2 1.ЯНУАР 2 0 2 3 . КОЦУР

2 1 . Л Н У А Р 2023. КУЦУРА

і І)

II

НАЦИОНАЛНИ ПРДЗНЙК РУ І 7 00 АРХИЄРЕИСКА БЛАГОДАРНА СЛ У ЖБ А БОЖА у ц е р к ви Ус п е н и я П р е св я те й Богородиц и у Коцуре

І 8 00 ВИСТАВА " Ш ЛЇДИ ЗА П А М Е Т А Н Є "

ЕТНО столи

2 0 00 ШВЕТОЧНА АКАДЕМИЯ

у просторийох Каритасу у Коцуре

у церковней сади у К о ц у р е

у ки ну “Ю Г О С А А В И Я ” у Вербаше

Завод за културу войводянских Руснацох Завод за к у лт у р у во)'воГ)анских Русина

2 1 30 К ОК ТЕЛ у ЦФК у Вербаше

«Н* Н АЦ ИОНАЛНИ СОВИТ РУСКЕЙ НАЦИОНАЛНЕЙ МЕНШИНИ

ОРҐАНИЗАЦИЙНИ ОДБОР ЦЕНТРАЛНЕЙ ШВЕТОЧНОСЦИ