Issuu

У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ” ” Под час обиходзеня польох продукователє коментаровали же

РОК LXXI ЧИСЛО 33 (3642) НОВИ САД, 21. AВҐУСТ 2015. РОКУ

■ „ЯША БАКОВ” НА ПАЛИЧУ

тогорочна паприґа нє будзе така квалитетна як влонї, a на штандох у центру валала дзепоєдни паприґаре викладали билу, парадичову и рогову паприґу, алє и другу желєняву и овоц.

– ТУРНИР У БИЧ ВОЛЕЮ

Фото: Любомир Дудаш

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ „ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ”

ИНТЕРМЕЦО

МОЙО МЕСТО

ҐОСПОДЇНЦИ

Фото: Сандра Барань

ФАСАДИ НА ХИЖОХ

тари хижи, зоз рижнима фиґурами на вонкашнєй фасади, у С Ґосподїнцох найвецей єст на главней

улїци. Хижи о котрих ше стараю домашнї – очувани и омальовани, алє о велїх хижох уж вецей нїхто нє дзба. А час поробел свойо... Влага найвекши нєприятель прекрасним фиґуром, диждж их вимива, одпадую з мура, а нїхто их нє оправя. Алє тоти хижи ище вше прекрaсни, гордо стоя и приповедаю приповедки, о рижних часох и рижних збуваньох у тим валалє. Ґосподїнци ше находза у Општини Жабель у котрей, од штирох местох, Руснаци населєни у трох. Найвецей их єст у Дюрдьове, Ґосподїнцох, а потим у Жаблю. С. Б.

2 РУСКЕ СЛОВО

21. AВҐУСТ 2015.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Сенка НАДЬ, дописователька „Руского слова” з Руского Керестура

■ Тижньовнїк 4–5. Рециклажа по наших местох 6. „Камп толеранциї” у Бачкей Тополї

■ Нашо места 8. Дзень младих у Коцуре 10–11. Примушуюце наплацованє у Войводини

■ Економия 12–13. „Днї керестурскей паприґи”

■ Култура и просвита 14–15. О визуалним и естетским дожицу нашей култури 21. Нови виданя Заводу за учебнїки

■ Литературне слово 17–20. Тема: драма, театер, филм... и їх елементи

■ Людзе, роки, живот 22–23. О музичней ґрупи „Експрес континентал” зоз Дюрдьова

■ Мозаїк 25. Проєкт „GO4PEACE” у Нємецкей

■ „Руске слово” у швеце 26–27. Витворйованє права Русинох у Словацкей (2)

■ Духовни живот 28. Пред коцурскима ювилеями

■ Информатор

30–32. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 32–33. СП „Яша Баков” – турнир у бич волею 34–35. Конїцки змаганя на керестурских „Лейох” На насловним боку – „Днї керестурскей паприґи”. Автор фотоґрафиї – Любимир Дудаш

ВЕШЕЛЄ НА ЧЕСЦ ПАПРИҐИ Викенд за нами означела манифестация у Руским Керестуре, хтора после „Червеней ружи” постава бренд валалу, та аж и валалске швето. Того року нам була чесц привитац делеґациї зоз Словацкей и амбасадора Пакистану, котри о Руским Керестуре читали и на интернету. Ту нам ше розяшнює кельо сучасна технолоґия доприноши промоциї валалу, а за хтору треба видвоїц лєм дакус часу и схопносц у писаню. Модерни способ промоциї траци задовольство хторе даваю обиходзеня саймох и „живи” контакт зоз людзми, алє з оглядом же велї людзе нє маю геверного часу за таки задовольства, интернет презентациї праве место за прицагованє туристох, та и потенциялних сотруднїкох до валалу. На щесце, маме таких котри ше намагаю промововац Керестур и цалу руску заєднїцу и на традицийни и модерни способ, а резултати будземе видзиц по розвою туризма у Керестуре, як и успишносци у пласованю паприґи на нашо и иножемне тарґовище. „Днї керестурскей паприґи”, хтори ше орґанизує на чесц паприґарох, госцом нагода же би видзели и купели продукти Керестурцох, насампредз паприґу, желєняву, їх рижни преробки и подобне, коштовали єдзенє зоз котлох, а вечар ше повешелєли при музики и напою. За велїх домашнїх Манифестация то праве тото остатнє – розвага и вешелє, а у другим планє остава часц наменєна продуковательом, а хтора ноши смисел „паприґарияди”. Тому доприноши и орґанизация Манифестациї, дзе ше на поладнє отримує сход и совитованя паприґарох, одкупйовачох и других актерох у продукциї паприґи, а аж после того ше урядово отвера и привитує значних госцох. Вшелїяк же културна и забавна часц то тото цо прицагує людзох, цо видно по вше вецей нащивительох зоз Керестура, Сербиї, та и з иножемства. Орґанизаторе оправдую розвой „Дньох керестурскей паприґи” зоз вше лєпшу орґанизацию. Аж и найлєпша орґанизация нє помогнє кед вас здогоня сили природи, хтори на самим концу орґанизатором направя чкоди, алє витворел жаданє парастох котри длуго доволовали диждж, а хтори на концу заключел днї пошвецени паприґи.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – ; редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Мая Зазуляк, Ана Маркович, Иван Сабадош, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Лекторка – Ясмина Дюранїн * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa 160-923244-82 * Девизни рахунок Raiffeisen BANK a.d. Београд 26 5100000002458904 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 300 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК РЕЦИКЛАЖА, МЕДЗИ ПОТРЕБУ И ИНТЕРЕСОМ

ШМЕЦЕ ИЩЕ ВШЕ ОДРУЦАМЕ ДВА РАЗ Пишу: Редакция и мрежа дописовательох

Рециклажа шмеца уж даскельо децениї у розвитим швеце єден з водзацих елементох и стандардох комуналного ушореня животного простору. Сущносц рециклажи преробиц шмеце и знова го вихасновац як сировину. Окрем же є конкретни вираз доктринох очуваня природи и здравого и чистого штредку, рециклажа ма и економски ефект, понеже шмеце постава значни привредни ресурс

ШКОЛСКИ АКЦИЇ Дакеди були узвичаєни вельки школски ярнї и єшеньски акциї, кед школяре зберали папер, а потим и други секундарни сировини, а класи ше змагали же хто назбера найвецей. ПЕТ амбалажа ше скорей зберала и у Основней школи „Братство-єдинство” у Коцуре, хтора мала и власну машину за пресованє пластичних фляшох. Як толкує директорка школи Славица Байор, то уж роками нє функционує, понеже ше машина погубела, а школяре вше менєй ношели флаши прето же ше зявели други способи за одкладанє такей файти материялу. З другого боку, у Дюрдьове рециклажни материял як цо картони, папер, конзерви и пластику кажду першу соботу у мешацу збераю у будинку ОШ „Йован Йованович Змай”, а до акциї уключени наставнїки, учительки и школяре зоз школского Еко тиму.

4 РУСКЕ СЛОВО

ед слово о рециклажи, на наших просторох, єст дакус хасну и нєдосц дзеки. Часто ше гвари же рециклажа наймладши индустрийни конар у Сербиї, хтори, по податкох Здруженя рециклерох Сербиї, нєшка облапя вецей як два тисячи подприємства, а од початку остатнєй економскей кризи обезпечел роботу 10 тисячи квалификованим фаховцом и нєквалификованим роботнїком. Рециклажа ше озбильнєйше почала розвивац после 2009. року кед у Сербиї прилапени сет „желєних законох”, як часц нормативного амбиєнта хтори оможлїви вибудов економски отримуюцей системи по европских стандардох. Сущносц же уведзена еколоґийна такса за продуковательох, увожнїкох и дистрибутерох продуктох хтори после хаснованя поставаю одрутки окремней катеґориї, по принципу же „заґадзовач/продукователь – плаци”. Тиж одредзени стимулациї за прерабячох таких продуктох. Почало ше од ґумох, електронїчного и електро материялу и акумулаторох, а з часом облапени и материяли з домену широкого хаснованя – папер, ПЕТ, амбалажа (полиетилен-терефталат), алуминиюм... Алє, ище вше то нєдостаточни уровень. Наприклад, у Европскей униї рециклує ше вецей як половка шмеца, а у Сербиї по урядових

статистикох, з рециклажу облапене коло 15 одсто шмеца. ЛОКАЛНИ ИНИЦИЯТИВИ Без, затераз ище вше, систематичного приступу ґу тей активносци, рециклажу ше орґанизує од случая по случай, дзе ше кажда општина, по своїх стратеґийних и акцийних планох, алє насампредз зависно од розположивого буджета, пробує уключиц як найлєпше може. У Вербаше, ЯКП „Стандард” пред пейцома роками почал орґанизовано зберац ПЕТ амбалажу. – Од 2010. виношенє ПЕТ амбалажи запровадзене у городзе, а з других валалох у општини пластику ше почало одношиц од влонї. З Вербасу ше од першого дня виноши и зоз приватних ґаздовствох и зоз будинкох колективного биваня, розлика лєм у тим же ше при тих других амбалажа збера до роштелястих контейнерох, хтори маме коло 80 у городзе, и находза ше медзи блоками будинкох – визначел руководитель Роботней єдинки „Комуналац” у ЯКП „Стандард” Младен Павлович. З приватних обисцох у городзе ПЕТ амбалажу виноши ше два раз мешачно, другу и остатню соботу у мешацу. Гражданє збераю пластични фляши до типизованих ПВЦ мехох, и по системи замени доставаю нови празни мехи – кельо мехи винєсли опрез 21. АВҐУСТ 2015.

ТИЖНЬОВНЇК хижи, тельо нови достаню. Аж и кед же нє ЖЕЛЄНИ СТРАТЕҐИЇ маю досц типизовани мехи, Вербащанє можу амбалажу зберац до таких яки маю, та ше и їх Гоч тота тема далєко од фокусу уваги кед ше бешедує о процесу однєше. приступаня Сербиї до ЕУ, попри польопривреди, ґу законодавству Як и у других городох, и вербаски комунал- Униї треба присподобиц найвецей предписаня праве з обласци защци ше на терену зочую з почежкосцами – да- ити животного штредку, дзе и рециклажа. По националней Стратекеди их подбегню зазбероваче секундарних ґиї управяня зоз одрутками, по 2020. рок за 90 одсто жительства сировинох, а велї гражданє ище вше нє розлу- Сербиї мали би буц доступни орґанизовани процеси збераня и пречели цо шицко идзе до рециклажи, та до типи- робку шмеца, а по 2025. рок мушели бизме досцягнуц европски прозованих мехох трепу шицко. У „Стандарду” цент преробеного и знова похаснованого шмеца. Потамаль, маме Заобачели же криза поробела свойо, та количе- кон о управяню з одрутками, як и Закон о амбалажних одруткох. ства назбераного ПЕТ-у менши як цо то було Обидва су на паперу добри, алє нє цалком ефикасни – лєбо су нєускорей. Лєбо ше купує менєй напою, лєбо Вер- складзени з другима предписанями, лєбо медзи нїма вакуум. бащанє пластику збераю и предаваю сами. З другого боку, у валалох вербаскей општини ПЕТ амба- жу, медзитим, указало ше же пре нєдостаточне количество лажу роботнїки „Комуналцу” з ЯКП „Стандард” збераю ПЕТ амбалажи хтора ше назбера у валалє, вона нє будзе каждей першей соботи у мешацу. У Коцуре коло явних бу- економична, та ше од того, затераз, одустало. динкох и на крижних драгох перше були поставени колекСЕКУНДАРНА СИРОВИНА ЯК ЖРИДЛО ЗАРОБКУ тивни контейнери, алє ше указало же людзом нє вше зґода нароком ношиц ПЕТ амбалажу до нїх, та пластика углавОд 2012. року, ЯКП „Чистота” з населєних местох у Опним закончовала з другим шмецом. Нєшка „Стандард” першей соботи у мешацу спред обисцох одноши типски штини Жабель, два раз до тижня вивожи шмеце котре гражовти мехи до хторих треба зберац пластични фляши, а ро- жданє винєшу опрез обисца и одноши на три општински ботнїки домашнїм место полного охабяю празни мех. Мед- депониї до Жаблю, Дюрдьова и Чуроґу. Затераз ище нєт зитим, податки зоз того подприємства гуторя же одволанє орґанизована рециклажа, алє то у планє чим будзе пенєжи. – Будучносц така же пошвидко буду функционовац Коцурцох нє таке як обчековали понеже лєм мале число лєм реґионални депониї, та маме у плану укладац до сиобисцох оддзелює ПЕТ амбалажу од другого шмеца. Зберанє материялу за рециклованє у Руским Керестуре стеми за оддзельованє рециклажного материялу од друзапровадзене лєм за ПЕТ амбалажу, прецо пред даскельо- гого шмеца зоз обисцох – гвари директор ЯКП „Чистота” ма роками Месна заєднїца Руски Керестур и општински Радомир Злоколица. На тот способ, хасновите ше годно предац, а источашнє Завод за вибудов финансовали купованє 20 специялизованих контейнерох хтори покладзени на вецей локациї у ва- будзе зменшана кубикажа шмеца за чийо одкладанє на релалє. Контейнери ше поряднє пражнї, за цо од початку бу- ґионалних депонийох будзе плациц локална самоуправа з ла поєднана єдна особа зоз валалу хтора фляши предава чиєй териториї воно походзи. У медзичаше, рециклажа ше стої на приватней инициятиви, а „алтернативну” мрежу одкупйовачом, а вони их вец пласую прерабячом. – Окрем еколоґийного, набавка контейнерох за пет-ам- представяю зазбероваче секундарних сировинох и приватбалажу мала и економски циль. Понеже Явне комуналне ни одкупни центри. Прихильнїк очуваня животного штредку и култури рециподприємство „Руском” одвожи шмеце до Кули, пре волумен ПЕТ амбалажи трошки транспорту би були вельки, та клованя Раде Панич зоз Дюрдьова, медзи першима у валаше виплаци мац таки контейнери понеже лєм предаванє лє почал зберац ПЕТ амбалажу. Ище 2006. року самоиниПЕТ пластики уж надополнює трошки їх пражнєня – гва- циятивно порушал валалчанох же би на штирох местох у ри Йоаким Надь, бувши секретар Месней заєднїци, а тераз центре валалу охабяли пластику до контейнерох хтори сам заняти у ЯКП „Руском”. Мешачне одвоженє пластичних направел. Рушел амбицийно, та потим ушорел двор и куфляшох хтори ше збераю по обисцох ище єдна значна ак- пел пресу за фляши. Плани и идеї було досц, алє после пол тивносц у системи рециклованя. Перши пондзелок у ме- рока нашол сиґурнєйшу роботу, та тоту на котрей требало шацу роботнїки одвожа фляши хтори гражданє видвоюю вецей анґажованя а було меней заробку, мушел напущиц. – Пре нїзку одкупну цену и вельку роботу же би ше продо окремних мехох, а хтори можу достац у „Рускому”. Була и идея купиц машину хтора би пресовала пет-амбала- дукт добре порихтало за одкупйовачох, мушел сом одустац. Же бим у тим напредовал требало наисце барз вельо укладац, а у тим чаше помоци нє було нї од кого, нє було субвенциї и ризик бул вельки – здогадує ше Панич. Нєшка у Дюрдьове валалчанє можу придац секундарни сировини и рециклажни материял на двох местох – подаровац до ОШ „Йован Йованович Змай”, лєбо предац локалним одкупйовачом. Як дознаваме, заробок на пластики им даскельо динари по кили, понеже ю одкупюю по 18 динари, а до кили станє коло двацец фляши. Далєй ю предаваю рециклером, хтори пресовану ПЕТ амбалажу одкупюю за 30 динари, а зомлєта пластика кошта 90 динари по кили, алє скоро поряднє од цени ше одбива ище даскельо динари пре нєчистоту. Ґу тому, преси и крупари за ПЕТ амбалажу коштаю и по даскельо тисячи евра, а понеже дробни одкупйоваче углавним робя у „шивей зони”, чежко достац кредити. Чи ше виплаци чи нє, завиши хто як патри алє реалносц же тота робота велїм жридло еґзистенциї.■ 21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ СЛОВО

ТИЖНЬОВНЇК ДЗЕВЯТИ КАМП ТОЛЕРАНЦИЇ У БАЧКЕЙ ТОПОЛЇ

ОТВОРЕНА БЕШЕДА О ТАБУ ТЕМОХ Понеже стретнуце младих з подунайского реґиону хторе поволує на медзисобне порозуменє и почитованє по дзевяти раз отримане у Бачкей Тополї, тот город преглашени за европску пристолнїцу толеранциї. На потераз отриманих дзевец Кампох толеранциї у Бачкей Тополї ше стретали и дружели коло 1 300 младих зоз подунайских державох

Бачкей Тополї од 12. по 15. авґуст отримани дзевяти по шоре Камп толеранциї младих подунайского реґиону чий тогорочни мото бул „Дайме шансу”. Як виявел предсидатель Фондациї „Белави Дунай” Шандор Еґереши хтори орґанизатор Кампу, главни циль и мисия манифестациї и того року була же би позберала цо вецей младих зоз околних державох, же би ше през преподаваня фаховцох и заєднїцки роботнї упознали, едуковали и бешедовали о актуалних важних дружтвених темох и проблемох, як и же би ше през черанку искуствох и прикладох зоз пракси научело як ше з нїма зочую у рижних жемох подунайского реґиону. На тогорочним Кампу участвовало коло 60 младих зоз Нємецкей, Австриї, Мадярскей, Словацкей, Болгарскей, Горватскей, Босни и Герцеґовини и зоз варошох Сербиї, а тема була „Социялна инклузия марґинализованих ґрупох – повратнїкох до дружтва”. З оглядом на природу теми, и факт же першираз главни покровитель кампу була Влада републики Сербиї, отворел го министер за роботу, обезпечованє роботи, борецки и социялни питаня Александер Вулин – Войводина простор дзе людзе звикнути жиц вєдно з розличносцами, дзе ше розлики нє муши толковац, алє ше подрозумюю – гварел министер Вулин и окреме ви-

6 РУСКЕ СЛОВО

значел важносц теми тогорочного Кампу, а то старосц и порозуменє за марґинализовани ґрупи жительства. – Верим же ше питанє толеранциї нє може мерац зоз пенєжом. Питанє толеранциї то богатство котре зме длужни пестовац, розвивац, змоцньовац медзисобне довириє, чувац єдни других у тим мултиетнїчним штредку, а источасно и занїмац ше зоз чувствительнима, интресантнима и актуалнима темами – визначел Шандор Еґереши на отвераню Кампа. У рамикох програми Кампа, пред поладньом були отримовани преподаваня на английским, сербским, горватским, мадярским язику, а после каждого преподаваня була отворена дискусия о табу-темох. – Уж сом треци раз у Бачкей Тополї, и насампредз пришол сом ше упознац зоз младима, чуц їх роздумованє, дружиц ше, а и прешириц знанє и научиц дацо нове. Тогорочни теми були барз цикави, одношели ше на наркоманию, алкоголизем и други хороти зависносци, як и ресоциялизацию лїчених зависнїкох. Важне же тоти теми дотикаю нє лєм младих у Войводини, Сербиї, алє и шицких у реґиї и ширше – прекоментаровал Ҋожеф, студент зоз Мадярскей. Учашнїки Кампу нащивели староморавицки „Отхон“ дзе змесцени особи зоз окремнима потребами, нащивели купалїще у Пачиру, а за нїх були пририхтани и спортски активносци, вилєти, як и рижни курси ручних роботох и старих ремеслох хтори отимали цивилни удруженя зоз подруча Општини Бачка Тополя. Вечарами на топольским озеру за учашнїкох Кампу, алє и за шицких госцох и Топольчанох були организовани наступи диджейох. Тогорочну титулу Амбасадора толеранциї достали суботицки Червени криж и талантовани 14-рочни Бачкотопольчан, школяр музичней школи Жарко Прибакович хтори уж вецей роки наступа на шицких фестивалох у Бачкей Тополї и Сербиї. Ґенерални покровитель IX кампу толеранциї подунайского реґиона була Влада Републики Сербиї, односно єй Министерство за роботу, обезпечованє роботи, борецки и социялни питаня, а финасийну потримовку обезпечели нємецки город Улм, локална самоуправа Бачкей Тополї и велї спонзоре.■ Сенка Бенчик 21. АВҐУСТ 2015.

ТИЖНЬОВНЇК ПРЕДСТАВЕНА ПУБЛИКАЦИЯ „МЕНШИНСКИ МЕДИЇ – ҐЕНЕРОВАНЄ КАПАЦИТЕТОХ”

окраїнски секретар за културу и явне информованє Славиша Ґруїч виявел же Покраїнска влада вихаснує шицки законски можлївосци же би и надалєй предлужела потримовац медиї на меншинских язикох, гоч нова медийна реґулатива досц дисонантна кед слово о тей специфичней обласци и потребох меншинских заєднїцох у сфери информованя. Ґруїч на представяню публикациї „Меншински медиї – ґенерованє капацитетох” прешлого тижня у шедзиску Покраїнскей влади повторел опредзелєнє покраїнскей администрациї же нєобходне очувац меншински медиї и обезпечиц їх стаємне финансованє, окреме у мултинационалним штредку як АП Войводина. Же би таки намаганя посцигли ефект и на реґионалним, алє и на локалним уровню, Ґруїч препоручел здружованє, запровадзованє нових медийних технолоґийох и приступох и векше отверанє меншинских медийох ґу векшинскей публики и другим заєднїцом. Праве то теми хтори з часци обрабя публикация „Меншински медиї – ґене ро ва нє капа ци те тох”, зборнїк з Трецей конференциї о медийох на меншинских язикох хтору вєшенї орґанизовали „Мадяр Со”,

21. АВҐУСТ 2015.

Фото: АПВ

ЗНАЙСЦ ШЕ У НОВЕЙ РЕАЛНОСЦИ П

„Херор Медия Понт” и Центер за розвой меншинских и локалних медийох. През панел-дискусиї о проблематики приватизациї меншинских медийох, їх заєднїцки наступ на таґовищу оглашованя и формованя новей публики прейґ младежских публикацийох, на Конференциї ше глєдало модел за нови приступи ґу информованю меншинских заєднїцох хтори вимагаю нови часи, технолоґиї и обставини на медийней сцени. Директорка дньових новинох по мадярски „Мадяр Со” Розалия Екрес потолковала же у актуалних обставинох дзе ше звикнуца публики меняю а єй число ше зменшує, друковани медиї обстаню лєм кед ше адаптую и медзисобно сотрудзую, односно кед, як ше виражела, „мали бавяче вєдно наступя на велькей ме-

дийней сцени”, насампредз кед слово о прицагованю оглашкох. З другима словами, понеже буджетне финансованє пре става буц опция, а проєктни модел ше потераз нє указал як цалком достаточни, треба глєдац нови, дополнююци жридла финансованя. У тим напряме, Розалия Екрес окреме визначела же сущносц порученя Конференциї о медийох на меншинских язикох прилапели и други друковани меншински медиї – „Глас люду”, „Руске слово”, „Либертатеа” и „Гет Нап”. Директорка „Херор Медия Понт” Наташа Херор наявела шлїдуюцу, штварту Конференцию о медийох на меншинских язикох хтора под назву „Розвой медийских брендох – Чи зме порихтани за експеримент?” будзе отримана у Беоґрадзе 5. новембра.■ И. Сабадош

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ДЗЕНЬ МЛАДИХ У КОЦУРЕ ОЗНАЧЕНИ З РОБОТНУ АКЦИЮ

УШОРЕНЕ ВИЛЄТНЕ МЕСТО НА БЕҐЕЛЮ Коцурске здруженє младих (КУМ) ше прешлого року остарало же би на беґелю були поставени мобилияри за одпочивок, а прешлого тижня, з волонтерами Еколоґийного руху зоз Вербасу, пришли ушориц тот простор, же би вон крашел кончик брега зоз хторого ше пресцера красни погляд на беґель ДТД. Зоз нїм Еколоґийни рух и КУМ означели и дзень младих, хтори ше у швеце означує праве 12. авґуста, кед була отримана и тота роботна акция. На роботней акциї учaствовало коло петнац волонетерох зоз двох здруженьох, хтори зберали шмеце и лїсце, пооправяли дацо цо було погубене и офабели древени поверхносци. Стеван Самочета, предсидатель КУМ-у толкує же їх здруженє отримує добри одношеня з Еколоґийним рухом, та пред тижньом отримана роботна акция на хторєй волонтере КУМ-у були помогнуц, а тераз волонтере Еколоґийного руху врацаю услугу. – Лавочки и столи древени, та од дижджу и хаснованя уж дакус препадли и требало их прелаґовац. Нєшка нам ше нє удало поробиц шицко, алє зме, з тей нагоди, покошели траву и позберали шмеце и так порихтали простор за наступни плани – толкує Стеван. Нажаль, вше будзе таких хтори нє буду чувац дацо цо поробене зоз вельо труду младих рукох. Гоч коло лавкох древа єст вельо, хтошка на

Єдна лавочка потопена на роштиль

роштиль потопел праве єдну з лавочкох, як и часц надового закрица, та волонтере з часу на час подумаю же труд їх роботи даремни. То шицко праве прето же людзе нє похопюю потенциял таких местох – толкує Ратко Дюрдєвац, предсидатель Еколоґийного руху. – Ми тоту роботну акцию похопели як часц нашого проєкта зоз хторим оплеменюєме простори хтори буду значни за приход наутичарох. Нас окреме интересує же яки туристични потенцияли Коцура – ниа, тот про стор єден мали вилєтни пункт хтори би могол прероснуц до дачого векшого. Попатрунок з води за наутичарох з наших каналох то,

нажаль, попатрунок през над, а ми ше намагаме то пременїц. То дацо цо принєше пенєж з боку, зоз тим ше отвори нови привредни конар, а людзе тот потенциял ище нє похопюю – гвари Дюрдєвац. Як назначене, зоз тоту роботну акцию нє закончене ушорйованє того простору, понеже у наступним периодзе КУМ, у сотруднїцтве, зоз Вербаским едукативним центром, ту постави ище даскельо лавочки. У планє и вилїванє трим дражки же би тот простор на концу бул од окремней важносци за одпочивок и рекреацию Коцурцох, та так и наутичарох хтори тот валал нащивя. Т. Ходак

ВИПРАВКА НА ТЕКСТ

НЄДОСТАТОК ПЕНЄЖУ ГАМУЄ ПРОЄКТИ У 32. чишлє „Руского слова” у тексту „Нєдостаток пенєжу гамує проєкти” нєподполно и нєточно пренєшени информациї на котри шлїдзи виправка, хтору послал предсидатель Месней заєднїци (МЗ) Руски Керестур Владимир Олеяр. У наслову текста пише же „Нєдостаток пенєжу гамує проєкти” цо нє точне, бо пенєжу єст. На рахунку Месней заєднїци хвильково єст коло пейц милиони динари. Як друге, проєкти шицки поробени ище вжиме, а предсидатель МЗ Руски Керестур гварел же ше пожнї зоз роботами, а нє проєктами, пре општинску администрацию и администрацию Заводу за вибудов, прето же од того року таки Закон о явних набавкох же лєм вони маю право розписовац тендери на уровню цалей општини, значи шицким Месним заєднїцом. У „Руским слове” пише же „Пре хвилькови нєдостаток пенєжу Совит огранїчени зоз проєктами хтори мож реализовац. Пре исту причину Керестур причека розґурованє дзивей депониї при теметове за нарок”. Обгрунтованє – предсидатель МЗ Руски Керестур гварел же кед Совит одлучи у наиходзацим ребалансу концом мешаца, може опредзелїц средства за розґурованє депониї. Медзитим, вони ше одлучели же би то зробел Завод за вибудов у 2016. року. У „Руским слове” пише „Медзитим, дзепоєдни точки дньового шора и после схадзки остали у воздуху, пре нєдостаток пенєжу на рахунку Месней заєднїци”. Обгрунтованє – рахунок Месней заєднїци нє бул спомнути на схадзки, а поготов нє же на рахунку нєт пенєжи. О єдиним проєкту цо ше бешедовало то тот за оправянє центра валала, цо точне.

РУСКЕ СЛОВО

21. АВҐУСТ 2015.

NA[O MESTA КОМУНАЛНИ РОБОТИ У КОЦУРЕ

РИШЕНЄ, ЧИ ИЩЕ ВЕКШИ ПРОБЛЕМ Елаборат за тот ярок Же би ше ришело комунални проблем високих хтори там жию, нє барз задовольни и його конаписани ище дватисяподжемних водох хтори корци часц жительох читого року, медзитим, улїчкох Иси Секицкого и Ошлєбодзеня у Коцуре, панє пробовали заставиц. вон нє бул реализовани. коло долїни, прешлого тижня розпочало ше копац ноВо ни ше обаваю же Понеже прешлого року одводни ярок тот ярок будзе лєм ище у обисцох було барз вельо води, и у пиньвицох, и у дворох, людзе ше почали єдно жридло инфекцийох, бо ше годно случиц же ше ту вше баржей поносовац и вимагац од локалней самоупра- буду зберац патканї, же будзе вельо суньоґи, и же го нїхто нє будзе отримовац. На тей часци улїчки Ошлєбодзеви же би ришела їх проблем. По виходу комуналней инспекциї на терен утвердзене ня єст окреме вельо дзеци, хтори ше часто бавя на драже ситуация наисце критична, та по їх налогу, „Дирек- же, та родичи гваря же то нєздрави штредок за нїх. Парасти хтори тамаль уходзели до своїх польох ше, ция за вибудов” у Вербаше, з помоцу водопривредного подприємства „Бачка” и „Води Войводини”, розпочала ознова, поносую же им ше зоз тим ярком пререже уход копац ярок, коло драги у єдней часци улїчки Ошлєбодзе- до польох, та кед мосцики хтори буду направени буду узня, та по беґель ДТД, на хтори тота улїчка виходзи. Пла- ши як пейц метери, вони нє годни войсц до польох зоз комбайнами, понеже други уход тиж барз узки. нує ше же ше роботи закончи о дзешец роботни днї. ХТО БУДЗЕ ОТРИМОВАЦ ЯРОК

Почало ше копац ярок у улїчки Ошлєбодзеня по беґель ДТД

– На инициятиву гражданох хтори жию коло долїни, ми тераз копеме ярок хтори одведзе воду з долїни до велького беґелю ДТД, и обисца им кельо-тельо буду сухи. На тим месце и скорей бул ярок, алє понеже коло нього єст поля, вон з часом загребани и тераз го практично, нєт – толкує Драґан Радевич, руководзаци на роботох викопованя. СТРАХ ОД ВОДИ Медзитим, пре копанє ярку хтори будзе широки кус вецей як пейц метери и коло два метери глїбоки, людзе

Финансованє копаня ярку подзелєне, а трошки зноша „Води Войводини”, водопривредне подприємство „Бачка” и Месна заєднїца з помоцу општини. Секретарка месней заєднїци Єлена Бесерминї толкує же ше наисце ище вше нє зна же хто будзе отримовац тот ярок, алє гвари же ше го будзе отримовац. Бесерминьова тиж толкує же зоз тим ярком проблем вилїваня водох зоз долїни будзе лєм часточно ришени. – З оглядом на уровень води у беґелю и у долїни, вода будзе одцекац до беґелю, алє нє цалком. Кед же буду векши дижджи и кед ше зяви потреба, роботнїки подприємства „Бачка” з пумпами вицагню шицку воду зоз долїни и дзекуюци тому каналу, годни ю випущиц до беґелю – бешедує секретарка. Секретарка гвари же, нажаль, нїяк нє годно зробиц по дзеки шицким, и же вони були свидоми того же будзе нєзадовольних. Як гвари, прейґ ярку затераз будзе три мосцики, досц широки, же би прейґ нїх могол прейсц комбайн. Тераз, кед лєто и високи температури, функционалносц ярку нє годно випитац, а анї проблеми хтори вон виволує на животни штредок. Час и хвиля укажу же чи вон риши иснуюци проблем, чи проблем будзе мушиц чекац даяке нове ришенє. Т. Ходак

У СЛИКИ СЛОВОХ

РИБИ БЕЗ ОКСИҐЕНУ ПРЕ ЗАРОСНУТИ БЕҐЕЛЬ Беґель у Руским Керестуре, за брану, шицок прекрити зоз траву. Под таку траву нєт оксиґену, риби нє можу дихац и настава еколоґийна катастрофа. Тото цо кус вичисцене, нє дава вельо надїї же риби прежию ище єдно лєто. В. С. 21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ПРИМУШУЮЦЕ НАПЛАЦОВАНЄ

ВИВЕРШИТЕЛЄ УВОДЗА ДИСЦИПЛИНУ Пишу: Сандра БАРАНЬ Дюра ВИНАЇ

Примушуюце наплацованє приватних вивершительох нє барз популарне и виволує вельки гнїв медзи туженима, а окреме при гевтих котри мушели плациц рахунки. Насампредз, рахунки ше даскельо раз звекшую и од малого проблему направи ше вельки. Наплацованє комуналних дїялносцох у Новим Садзе ма длугоку традицию, а у Жаблю ше лєм однєдавна зочую з тима проблемами.

После трох рокох як Министерство правди по войводянских општинох формовало службу судских вивершительох же би Информатика у Новим Садзе за уведли шора у виплацованю рахункох, кари помали даваю резултати – правя дисциплину и шор, а процент наплацемешац пошлє коло 154 000 рахунки индивидуалним и 12 000 рахунки дїносци вше векши РАХУНКИ У НОВИМ САДЗЕ

ловним трошительом, а наплацованє у першим кругу лєм коло 60 одсто. Рижни вигодносци за тих цо поряднє плаца нє даваю вельки резултати. Аж у другим кругу рахунки ше обачлївше виплацує. У „Информатики” нам потвердзели же од початку рока потераз поднєсли 22 000 предлоги за вивершованє примушуюцей наплати. То чувствительне питанє и єст надосц препущеня, од самого уручованя рахункох, та по саме кнїженє. Но, Предсидатель Националней орґанизациї за защиту трошительох Ґоран Папович гвари же гражданє у єдней коверти доставаю и опомнуце и вивершенє, без правного лїка. – Мали зме на дзешатки случаї же гражданє плацели длуство, а вец им сцигнє ришенє о вивершеню кари. Тераз маме вельке число приявох на роботу вивершительох, нєре ални трошки и премиї котри вони сами себе зараховюю. Так, у спецификациї вивершителє наплацую и одношенє самей прияви на пошту – наглащшує Папович. Наплацованє пребера вивершитель. Вон подноши тужбу, а попри своїх услугох котри нє тунї, ма право и на рижни други трошки. Кед ше анї у тим случаю нє виплаци длуство, примушуюцо наплацує, а воно наисце зна буц нєприємне.

10 РУСКЕ СЛОВО

РАХУНКИ У ЖАБЕЛЬСКЕЙ ОПШТИНИ Пред трома роками Явне комуналне подприємство „Чистота” Општини Жабель два раз до тижня виноши шмеце зоз шицких населєних местох. Проблем наплацованя тей услуги настал од самого початку и ище вше є актуални. Гражданом нє ясне же прецо им сцигує рахунок за тоту услугу, кед даєдни з нїх нє подписали нїяки контракт за тоту услугу, або вообще нє виноша шмеце. Дахто нє превжал анї канту, а рахунки єднак сцигую. Одвит мож пренайсц у Закону о комуналних дїялносцох Републики Сербиї, гварел Радомир Злоколица, директор „Чистоти”: – Рахунки ше муши плациц, то одлука Општини Жабель. Одлуки ше муши почитовац. Кед камион „Чистоти” прейдзе коло хижи хаснователя, а хаснователє то шицки обисца у котрих дахто жиє, вони маю контракт з нами – так би ше могло поєдноставиц дефиницию Закона о комуналних дїялносцох Републики Сербиї. Пре тот закон и ми маме обовязку кажди мешац по розпорядку зберац шмеце, одредзених дньох у назначених улїцох, а гражданє маю обовязку виношиц го и плациц рахунки. Тиж так, держава предписала способ з котрим можеме наплациц

поглєдованя, а то з помоцу суду. Рахунок подприємства „Чистота” виродостойни документ на суду – гварел директор Злоколица. СУД НАПЛАЦУЄ ДЛУСТВА Кед хаснователє нє виплаца свойо длуства, подприємство длужне анґажовац судского вивершителя. Тужби ше муши посилац и наплацовац рахунки, бо подприємство лєм так може функционовац. Анґажованє судского вивершителя вельки трошок за подприємство, бо за 2 000 длужнїкох потребне коло 16 милиони динари же би ше наплацело длуства. – Векшини пензионером у валалє виношенє шмеца и канти опрез обисца то проблем. Даєдним з нїх ше идея о орґанизованим одношеню шмеца пачи, алє им нє одвитує способ, бо им чежко виношиц канту на улїцу, а даєдни, заш, шмеце руцаю до пеца, або на гной. Младшим, и гражданом стреднїх рокох, таки принцип одношеня шмеца углавним одвитує, алє нє и рахунки. Потераз у Жабельскей општини подзелєни 4 600 безплатни канти, алє нє достали их шицки обисца. Же би их достали, „Чистоти” потребни средства, а наплацованє услугох барз слабе. Роботнїки збераю шмеце нє лєм зоз кантох, алє одноша и 21. АВҐУСТ 2015.

NA[O MESTA У ВОЙВОДИНИ

ПЛАЦЕНЯ мехи, мещки и снопи конарох, а количество нє огранїчене, цо у жабельскей „Чистоти” визначел як привилеґию котру нє маю гражданє у других општинох. КЕД РАХУНОК ЗАСТАРИ Понеже Закон о Облиґацийних одношеньох гвари же длуства за комунални дїялносци застарюю после рока, комунални служби експедитивни и опомнуца посилаю накадзи ше нє виплаци два рахунки. Кед длужнїк реаґує, понука ше репрограму длуства, а кед нє, случай пребера вивершитель и порушує тужбу. Кед и ту нєт ефект, порушує ше поступок за примушуюце наплацованє. Число уплатох рошнє ґу концу мешаца, и ґу концу рока. На основи Закона, рахунки за комуналиї нє важа после рока, алє на тоту карту нє мож раховац, то найлєпше знаю вивершителє. Кед ше поступок поруша у законским термину, нєт вецей ратунку. Пензионере, совисни и тоти котри маю пристойни пензиї и котри, свойо рахунки плаца поряднє можу буц на мире. Гевтим, нєзанятим и зоз малима приходами, нїхто ше нїч нє пита. ■

21. АВҐУСТ 2015.

У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ПОЧАЛ МЕДЗИНАРОДНИ КАМП

ВОЛОНТЕРЕ УКРАШУЮ ОВОДУ Уж традицийни Медзинародни волонтерски камп „Summer in Ruski Krstur” („Лєто у Руским Керестуре”) почал пондзелок, 17. авґуста и будзе тирвац по конєц мешаца. Як и прешлого року, камп роботного характеру, а того тижня волонтере биля мури у керестурскей оводи. За идуци тидзень заплановане ушорйованє старей часци темеУчашнїки кампу това, робота хтору започали волонтере на прешлорочним кампу, а хтору нє було часу детальнєйше поробиц. На кампу участвую шесцеро волонтере зоз иножемства, и то зоз Турскей, Шпаниї, Русиї, Финскей и Ческей, двойо волонтере зоз Сербиї и млади зоз Руского Керестура. Под час кампу, за волонтерох буду орґанизовани вецей активносци чий циль запровадзованє контакту зоз руску заєднїцу, упознаванє зоз єй функционованьом, нашу културу и обичаями. Волонтере котри нє зоз Керестура змесцени у Доме школярох школи „Петро Кузмяк”, а просториї за костиранє того року уступел Церковни одбор и Каритас. Лидер волонтерского кампу Иван Канюх поволує людзох котри у можлївосци, же би помогли так же донираю поживу, лєбо фляшовану воду, а хто жада помогнуц може му ше явиц на число телефона 064/6131958. Орґанизатор волонтерского кампу Туристичне здруженє Руски Керестур, а финансую го Месна заєднїца Руски Керестур и Национални совит, прейґ Роботного цела за младеж. С. Надь

„ҐУЛАШИЯДА” У ДЮРДЬОВЕ

ЦАЛИ ВАЛАЛ ЗАПАХНУЛ НА КОТЛЇК

Цали центер Дюрдьова внєдзелю запахнул на ґулаш – после вецейрочней паузи, ознова отримана „Ґулашияда”, тераз у орґанизациї Ловарского дружтва “Заяц”. Пред тим „Ґулашияду” орґанизовали поєдинци. На тогорочней „Ґулашияди” у дворе Ловарского дружтва змагали ше 24 екипи у котрих их було пецеро. Варели по три килограми говедзини и могли хасновац шицки присмаки. Пре вельку заинтересованосц котра нєспод зивала орґанизаторох, идуцого року „Ґулашияду” ше орґанизує звонка валалу, там дзе Ловарске дружтво „Заяц” ма свойо просториї. Того року, пре огранїчени проВельке интересованє стор, участвовали лєм тоти цо ше перше нєсподзивало орґанизаторох приявели, а голєм дзешец екипи одбити. Жири оценьовал фарбу, компактносц и смак паприґашу и видвоєл шейсц паприґаши, а вец вибрани три. Перше место завжала екипа „Неша и Люба”, друге „Дана и ґаздинї”, треце „Ритски горке”. Орґанизацию потримали МЗ Дюрдьов зоз финансованьом медальох и погарох и вецей як двацец приватнїки зоз валалу. С. Барань

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ОТРИМАНИ „ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ”

ПОРУШОВАНЄ ПРИВРЕДИ И ТУРИЗМА Пишу: Сенка НАДЬ Мария АФИЧ

ого року ше Манифе стация врацела до центру валала, дзе нащивителє всоботу, 15. авґуста, могли уживац у змистох вязаних за продукцию паприґи, викладацкей, културноуметнїцкей часци, як и у розваги зоз музику, єд зеньом и напойом. Внєдзелю, 16. авґуста, як и прешлих рокох програма преселєна на гиподром „Леї”, дзе у пополадньових год зинох отримани конїцки обегованя.

Викенд у Руским Керестуре означела привредно-туристично-културна манифестация „Днї керестурскей паприґи”, хтора зоз привитом векшого числа урядових госцох и шицких нащивительох, окончела функцию промоциї валала, керестурскей паприґи, та цалей рускей заєднїци

ВИНЇМКОВА МАНИФЕСТАЦИЯ Тогорочна штварта манифестация „Днї керестурскей паприґи” урядово отворена 15. авґуста пополадню, на бини у центре валала, а отворел ю заменїк предсидателя општини Кула Велибор Милоїчич. Вон повинчовал орґанизатором на винїмковей манифестациї, та визначел же Општина Кула, єй Аґенция за розвой и Туристична орґанизация того року допринєсли же би ше ю подзвигло на висши уровень, а то обецал и у наступних рокох. Милоїчич тиж обецал и потримовку же би паприґа як керестурски бренд бул на цо висшим уровню. Пре сотруднїцтво у спорту, госци зоз Словацкей уж були у Руским Керестуре, а як гваря, сотруднїцтво би прешириц и на други обласци. Гоч у привреди то будзе чежко, наявели же воно будзе лєгчейше док Сербия войдзе до Европскей униї. – Першираз сом у Руским Кере стуре и кед видзим вашу културу и спо соб живота, мило ми же зме запровадзели сотруднїцтво зоз вами. Мушим повесц же польопривреда у Войводини ма вельки потенциял за розвой, а як привреднїк видзим же вельки шанси за розвой понука Европска уния, та кед Сербия по станє членїца будзе мац отворени дзвери и до нас, а и до

12 РУСКЕ СЛОВО

других державох – гварел по сланїк Прешовского самоуправного краю Пилип Петер. Дзекуюци интернету, Днї керестурскей паприґи всоботу нащивел и амбасадор Исламскей републики Пакистану, його екселенция пан Ариф Махмуд. Ту пришол на поволанку Саманти Рац Стоїлькович, прейґ чиєй презентациї валалу и Руснацох пожадал упознац наш народ, вона му була и домашня, а манифестацию и валал му представел и Яким Винаї.

ПРИВИТАНИ ГОСЦИ Спред орґанизатора – Здруженя паприґарох Руского Керестура „Капсикум анум” шицких нащивительох привитал його предсидатель Владимир Варґа, а у мено Совиту Месней заєднїци його предсидатель Владимир Олеяр котри подзековал орґанизатором на вельким труду хтори укладаю до тей манифестациї, та пожадал же би керестурска паприґа була бренд нє лєм у держави, алє и ширше. Олеяр окреме привитал и госцох – народни посланїци з кулскей општини др Лїляну Бероня и Олену Папуґа, представительох локалней самоуправи, заменїка и помоцнїка предсидателя Општини Кула Велибора Милоїчича и Марка Пешича, та госцох зоз Свиднїку на чолє з городоначальнїком Яном Голодняком. 21. АВҐУСТ 2015.

ЕКОНОМИЯ – Мило ми же видзим ту барз вельку злагоду, же ше шицки людзе дружа вєдно, ширя любов и же то идзе на чесц цалому чловечеству. Модлїм ше за вас и за шицких жительох тей жеми, за вашо добро, же би ваша жем и надалєй була така богата и приношела вам вельо роду. Любим обиходзиц менєй познати народи и култури, и барз ми мило же сом ту пришол и упознал Руснацох, та о вас будзем преношиц найкрасши глас – гварел амбасадор Махмуд.

СЕЗОНА ПАПРИҐИ ЗА ТЕРАЗ НЄИЗВЕСНА Пред урядовим отвераньом и програму, всоботу на поладнє отримани сход паприґарох, представительох хемийних хижох и одкупйовачох паприґи, котри обишли три парцели под паприґу. Потим продуковательом отримани и кратки презентациї, та совитованя представительох хемийних хижох, котри им понукали средства за прикармйованє и защиту паприґи. Под час обиходзеня польох под паприґу продукователє коментаровали же тогорочна паприґа нє будзе такого квалитету як влонї. Як главну причину наводза високи температури хтори тирваю барз длуго, та при велїх паприґа станула зоз ростом, лїсца пожовкли, а плоди опечени и нєправилней су форми. Зоз рижних бокох мож чуц же така ситуация у продукциї паприґи и у других часцох Сербиї, та сушедних жемох.

ує у води, та зме направели контраефект. Окрем того, паприґи чкодзели и вельки горучави. Оберанє тераз лєм почина, та увидзиме як будзе, алє ше наздавам же и того року будзе ситуация як и влонї, кед цена ґу концу сезони ишла вше висше – гвари єден зоз паприґарох Микола Сопка. Оберанє паприґи почало прешлого тижня, а за тераз ше ю одкупює на двох местох по 60 динари за першу класу. Як гваря орґанизаторе, на Манифестацию пришли коло 10 представителє одкупйовачох, хтори нє винєсли понуканя, алє ше обчекує добри пласман роби. – Пре хвилю яку зме мали цале лєто, паприґа нє будзе такого квалитету, та анї квантитету як влонї. Медзитим, ситуация така и у других местох, а Керестур заш лєм познати по продукциї и квалитету паприґи, та верим же зме годни и того року добре пласовац робу. Зна ше же того

БУРЯ ЗАВАРЛА „ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ” Буря и вельки паданя залапели Керестур праве после конїцких обегованьох на гиподроме „Леї”, хтори отримани другого дня „Дньох керестурскей паприґи”. Ютредзень у керестурским хотаре могло видзиц и поваляну паприґу. Гоч чкоди, затераз, нє вельки, кед би знова припекло, на паприґи би могли буц и векши чкоди.

року у Керестуре будзе вецей одкупйовачох и одкупни места як влонї, алє и паприґи – гварел предсидатель здруженя паприґарох „Капсикум анум“ Владимир Варґа.

МАСОВНА НАЩИВА

НАГРАДИ ЗА ПАПРИҐУ, ШТАНД И МАСКИ Як уж традиция, и на 4. Дньох керестурскей паприґи подзелєни вецей награди, та награду за найчежшу паприґу достал Иван Медєши, чия паприґа була чежка 435 ґрами. Медєши як награду достал диґиталну мажочку. Найкрасши штанд Мелеґовей фамелиї з Руского Керестура, аранжовани як герб Руснацох, а награда була вельки слункобран. Як други найкрасши вибрани штанд Керестурца Янка Чижмара, котри презентовал грушку вилямовку и паприґу, док як треци вибрани штанд Хелени и Марини Хома з Нового Саду, котри викладали ручни роботи на предметох зоз скла. Награду за найкрасшу дзецинску маску у знаку паприґи, од дзивчатох достала наймладша учашнїца Ванеса Няради, а од хлапцох Иван Планчак.

– Маме и добру паприґу, та и таку цо подруцела того року. Єдна часц нам подла пре огляд хтори зме направели, у хторим зме пущали вельо гною хтори ше розпущ21. АВҐУСТ 2015.

За нащивительох манифестациї у 16 котлох зготовени традицийни варени єдла, єдзенє з рожню и роштилю, а могло ше и ожвижиц на за тото пририхтаних местох. Присутних всоботу до позних годзинох забавяла музична ґрупа „Пицикато бенд”, а пияток пред манифестацию домашнї состав „Томас шоу-бенд”. Орґанизаторе гваря же су задовольни зоз тогорочну Манифестацию, як успих наводза вше векше число госцох, а окреме подприємствох зоз хторима сотрудзую, хторих того року було дзешец вецей як прешлого року. – Задовольни зме з одволаньом госцох и з интересованьом за обиход польох под паприґу, дзе було коло 60 людзох, цо потераз найвецей. Интересантне же аж и политичаре, та делеґация зоз Словацкей жадала опатриц нашо продукти – гвари єден з орґанизаторох Славко Малацко Сачи. Главни орґанизаторе манифестациї „Днї керестурскей паприґи” були Здруженє продуковательох паприґи „Капсикум анум”, Конїцки клуб „Русин”, а помогли и члени Здруженя женох „Байка” и Здруженя ремеселнїкох и приватних поднїмательох, та других валаских институцийох и здруженьох. Манифестацию финансовали Покраїнски секретарият за польопривреду, водопривреду и лєсарство и Општина Кула, а на рижни способи помогли ище 38 рижни спонзоре зоз Керестура и других местох. ■

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА О ВИЗУАЛНИМ И ЕСТЕТСКИМ ДОЖИЦУ НАШЕЙ КУЛТУРИ

ИНОВАЦИЇ МОЖЛЇВИ И ЖА ДАНИ Пишe: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ

У рускей заєднїци нє раз бешедоване о визуалним випатрунку и идентитету културних манифестацийох. Розправя ше, углавном, у нєформалних кругох и потераз вони нє „випровоковали” диялоґ у рамикох институцийних структурох рускей заєднїци же, яки поруки явносци одпосила „сучасна” руска духовносц през нашо явни манифестациї

каждей ґенерациї у нашей заєднїци ше вишколує число фаховцох котре надвисшує єй реални потреби. З оглядом на тото же у тим тексту будземе росправяц о визуалним идентитету наших културних манифестацийох, мож повесц же у тей хвильки наша заєднїца нє зна анї приблїжне число вишколованих подобових творительох котрим би по дифолту тот идентитет требал буц предмет професийного анґажману. О визуалним и естетским дожицу наших фестивалох бешедуєме зоз Єлену Перкович, новинарку и Ирину Гарди Ковачевич, поетесу и писательку. Як гвари Ирина Гарди Ковачевич кед же

– Роздумованя о сценоґрафиї, о стилизованю каждого наступу, реализованю каждого змисту барз важне, же би було радосци и за око, и за слух и за дух – заключела Ирина Гарди Ковачевич Ирина Гарди Ковачевич

14 РУСКЕ СЛОВО

ше даґдзе естетика подрозумює, вецка ше то вшелїяк очекує у култури. Предпоставка же култури и нєт без естетики, без того складу змиста и форми прейґ хторей ше змист пласує и сцигує до тих цо културу глєдаю и троша. ФОРМА ЗАОКРУЖУЄ ЗМИСТ – Нє раз ше мож доисциц же ше дзекеди змист и форма розходза и так, у нєровноваги, знєважую єдно друге. Алє, кед єст тей ускладзеносци котра визначує прикмети змиста, форма дополнює и зокружує змист. Нє муши ше будз естета, та видзиц же чи форма дополнює або розбива сущносц културного дожица, а кед вони цалком ускладзени, вец бешедуєме о уметносци, о културним добру котре нам служи нє лєм же би укаршовало нашу стварносц, преглїбйовало єй розуменє, же би нас обогацовало – гвари Гарди Ковачевичова. Думанє и становиско Єлени Перкович ше опера на замеркованих процивсловносцох котри, кед же ше нє риша „зоз декретом”, як гвари Перковичова, вец их риши биолоґия, односно нєминовна змена ґенерацийох. 21. АВҐУСТ 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА – Нє треба вељо мудросци, та обачиц даскельо абсурди на чийо дно шедла ладя сучасней рускей духовносци, та з ню и визуални идентитет. При Руснацох постої обачлїва дискрепанция медзи явним и приватним. Приватни простор у найширшим смислу нєприкосновени и до ньго ше уклада креативносц и пенєж (правда приватни), а явни простор у котрим ше одбува значна часц заєднїцкого живота часто ма третман занєдзбаней широтки котрей би ше могло удзелїц даяки буджетски динарчок, алє нєт го хто видайкац. Руска идентитеска креативносц ше зациментовала до традициї котра официйно анї нє дефинована, анї профилована, та представя широке пољо (а чи є насправди таке широке) по котрим ше бродзи углавним уж по стапшаней дражки, там и назад, по горизонтали на нултей коти одкаль ше барз мало видзи – гвари Єлена Перкович. Таки абсурди помали и нєобачлїво труша руски идентитет, та як гвари Перковичова кед сце вишли зоз свойого ушореного приватного, а вошли до явного простору, дочекую вас децениями нє пременєти сценски зависи, стиропорово слова заквачени добока, ошвиценє чия моц здогадує на послевойново часи, визуални идентитет, знак манифестациї даґдзе затрацени споза бини. ХИБИ ВИЗУАЛНИ ИДЕНТИТЕТ – На даєдних манифестацийох ше треба добре концентровац же би ше одгадло котра є по шоре, бо шицко исте роками. Худобна, нєинвентивна и на найнужнєйше зведзена сценоґрафия, вше иста костимоґрафия, чесц винїмком. И цо вец Руснак/Рускиня подума? Же руска заєднїца и мала, и малочислена, и худобна, нє одгадуюци же як то приватни простор при Руснацох так крашнє ушорени. Кед ше ґу тому доложи же руски манифестациї уж роками виволую ефект „déjà vu”, уж видзеного, нє чудує же сали и школски двори полупразни. Елементарни визуални идентитет националних манифестацийох, плакати, поволанки, каталоґи и други публикациї, цалком нє дефиновани. Конфузия аматерских ґрафичних ришеньох импре сивна. Починаюци од символох, знакох, колориту по мишанїну подобових стилох, технїкох, по еґзибицию рижних фонтох похаснованих хто зна у яким налєту нєгамованей интернетскей инспирациї. Числени млади руски подобово фаховци яґда нє маю нагоду анї закукнуц до простору официйного визуалного идентитету рускей заєднїци, а було би, боме, цо позаметац – визначує Перковичова. 21. АВҐУСТ 2015.

Єлена Перкович

Нашо манифестациї култури маю обдумани змисти и форми и у сущносци ми их препознаваме и уж напредок знаме цо можеме на каждей з нїх обчековац. Як гвари Гарди Ковачевичова їх змисти одредзени зоз програмами и, углавним, диктую як вони випатраю.

– Чувство идентитету и заєднїцкого припаданя ше будує з добрей часци у явним просторе на манифестацийох котри приноша иновативни змисти, гармонию, котри при патрачови виволую чувство же участвує, присуствує у автентичней креативносци котра „подцагнута” зоз руску фарбу – визначела Єлена Перкович

УБУДОВАЦ ШЛЇД КАЖДЕЙ ҐЕНЕРАЦИЇ – Праве тото препущованє диктату змиста часто значи и триманє за призвичаєну шему, а то гамує креативносц особох анґажованих на їх реализованю, та то и публика доживює як уж видзене. Критика же ше з рока на рок програми повторює може тим цо ше найбаржей трудзели на реализованю одредзеней манифестациї здабац на критизерство и нєпочитовнє їх аматерских (бо ше, углавним, роби о аматерскей роботи) закладаньох, алє приклади успишних вилєтох з вонка утапшаних коляйох гуторя же пременки и можлїви, нє лєм жадани. Дзекеди то нє значи вецей пенєжи, вецей часу, лєпши условия. Можебуц ше наисце вецей потрошело, алє ше, без сумнїву, и вецей робело на реализованю ювилейней „Червеней ружи” як до теди, и од теди – гвари Гарди Ковачевичова. Чому будзе служиц традиция кед у нєй нє будзе убудовани духовни шлїд каждей ґенерациї? Перковичова визначує же чкода двойнїста, бо младих фаховцох заєднїца траци як часц автентичней рускей духовносци, прето же им ше нє дава анї кус шанси, вони поставаю Руснаци лєм у технїчним смислу. Без отвераня, а вец и завераня таких питаньох, руска заєднїца (и нє лєм вона) будзе и далєй обставац на зациментованей традициї котра нє будзе инспиративна будуцим ґенерацийом. Давно уж требало прейґ форумох отвориц дебату на тему, яки имидж у явносци сцу Руснаци мац. Як го випрограмую, так их будзе видзиц и окруженє. Затераз имидж нє найяснєйши з оглядом на тото же є збудовани на процивсловносцох чия визура ма и блїщаци, алє и цмейши боки.■

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА КУЛТУРНО-УМЕТНЇЦКА ПРОГРАМА НА „ДНЬОХ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ”

ДЕФИЛЕ И МАСКЕНБАЛ Пред шветочним отвераньом тогорочних „Дньох керестурскей паприґи”, першого дня, 15. авґуста, у центре валала отримани Дефиле парадних коньских запрагох, а у културно-уметнїцкей програми участвовали Младша и Старша дзецинска фолклорна ґрупа Дома култури з Руского Керестура. Вони наступели з танцами „Дзецински фиґлї” и „Дружки на вешелю” хтори пририхтала хореоґрафка Ґабриєла Саянкович. Наступела и Хлопска шпивацка ґрупа хтора под руководством Юлияна Рамача Чаму одшпивала шпиванки „А од Прешова” и „Коняре, коняре”. Того року було крашнє же тота часц програми вошла медзи публику, бо мали танцоше и шпиваче нє наступели на бини, алє на калдерми медзи нащивиФото: Лю. Д. телями хтори их наградзели зоз щирим аплаузом. Отримани и Дзецински маскенбал хтори бул у знаку паприґи. Шицки маски як мотив мали паприґу, а були наисце креативни и видно було же тому вельке доприношенє дали родичи учашнїкох. Маскенбал з наймладшима и школярами нїзших класох орґанизовали педаґоґиня

НА КРАСНИХ КОЧОХ ШЕ ВОЖЕЛИ Дефиле парадних коньских запрагох орґанизовал домашнї Конїцки клуб „Русин”. У нїм участвовали седем парадни запраги коньох пейцох власнїкох з Керестура – Желька Папуґу, Михайла Чизмара, Владу Медєша, Якима Чизмара и Ґабра Медєша и два запраги власнїкох Михайла Сакача и Владу Полдругия з Коцура. Вони превожели младих и дзеци, членох фолклорних ґрупох Дома култури поприбераних до народного облєчива.

у керестурскей школи Любица Няради и учителька Наталия Зазуляк, а на концу жири вибрал найкрасшу дзивчатску и хлапцовску маску. Водитель и аниматор програми и того року бул познати керестурски ґлумец-аматер Емил Няради, котри зоз своїм препознатлївим гумором допринєсол доброму розположеню вельочислених нащивительох на тогорочней манифестациї „Днї керестурскей паприґи”. М. Афич

СЛОВАЦИ У ВЕРБАШЕ

НАЩИВЕЛИ „КАРПАТИ”

КПД „Карпати” прешлого викенду привитало делеґацию Руснацох зоз Свиднїку, на чолє зоз городоначалнїком того городу Яном Голодняком. Госци були на проби жридловей ґрупи и оркестра Дружтва, хтори ше активно пририхтовали за наиходзаци манифестациї у Дюрдьове и Шиду. Предсидатель Дружтва и домашнї Деян Загорянски вихасновал нагоду указац госцом цо зробене у просторийох КПД „Карпати” од прешлого стретнуца, а окрем о ушорйованю будинку, бешедовало ше и о реализациї вецей проєктох хтори Дружтву буду на хасен и хтори обезпеча лєпши условия за роботу аматерох. Бешедовало ше и о можлївосци економского сотруднїцтва зоз Руснацами у Свиднїку и одходу наших людзох на дочасову роботу до Словацкей. Иншак, госци всоботу були у Руским Керестуре на манифестациї „Днї паприґи”, а внєдзелю ше стретли и зоз представителями локалней самоуправи у Вербаше. А. М.

16 РУСКЕ СЛОВО

21. АВҐУСТ 2015.

АВҐУСТ

2015. рок ЧИСЛО 8

ТЕМА: ДРАМА, ТЕАТЕР, ФИЛМ... И ЇХ ЕЛЕМЕНТИ

Михаил РАМАЧ

ПЛАСТИЧНА КРАСОТА Ей хорото, пластична красото ей глупосци, шалєна младосци... Од себе биш сцекац пре красоту себе резац. Нач же тебе вони, нач ци силикони? Намира ци ясна, жадаш постац красна, ище биш и векши ґамби ноги ценки яґод Бамби. Дармо напудеровани лїца гиперпродукция, кажда дзивка красавица. Дармо шицки доробки з пластики, себе ши страцела, претворела до барбики. Оберва ши поштригала цудзи там нарисовала, тирвацо ше нашминкала же биш лєпше ше одала. Остало ци кус лєм души на нєй робиц ше нє муши, богата ши, крашнє тебе алє нє маш праву себе. („З молу до дуру”, 2015) 21. АВҐУСТ 2015.

очитовани читаче и читательки, пред вами нове число „Литературного слова“ хторе инспироване зоз єдну специфичну файту литератури – драму, алє и зоз филмом, дзе писанe слово нєзаобиходне. Ту пренайдзеце и їх елементи, алє и пошлїдки хтори тоти форми маю на други конари култури, та и литературу. Тоти форми константно присутни у наших животох, кед нє през читанє, вец през патренє театралних представох або филмох. Барз важне обрациц увагу на уплїв, хтори, маю филмски витвореня, маю вироятно прето же найлєгчейше доходза до найширшей публики, прейґ емитованя на телевизиї, а тераз их уж можеме пренайсц и на интернету. Кажди наш дзень ноши голєм єдну драму зоз собу, наш живот з дня на дзень постава комедия, нажаль вельо раз и траґедия... Нє чудує, вец, же ше и велї писателє пренаходза у улогох зоз других, зродних дїлох, алє и же пишу инспировани зоз тима дїлами. Шицки тоти форми маю заєднїцке же перше и перше наставаю на паперу, зоз писаного слова. Кажде дїло хторе обявене у тим чишлє ма свою причину. Приповеда свою приповедку у цалосци, вязане за филм, за драмски дїла або єдноставно – за пошлїдки и ефекти хтори можу випровоковац при людзох. Илустрациї у тим числу то фотоґрафиї Ненада Илича, хтори настали през його провадзенє пробох, перформансох, та познєйше и знїманьох за телевизию, представох у режиї Звонимира Павловича. На концу, редакция ЛС вас жада поволац же бисце нам писали и посилали свойо идеї, зауваги и похвали, а найважнєйше, свойо твори посилайце на новоотворену електронску адресу „Литературного слова“ хтора глаши: ruske.literaturne@gmail.com Редакция ЛС

РУСКЕ СЛОВО 17

ТЕМА –ДРАМА, ТЕАТЕР, ФИЛМ... И ЇХ ЕЛЕМЕНТИ

Михайло ГАЙДУК

Дюра ПАПГАРГАЇ

ДАЛЄКО ГВИЗДА ГАБУРА

*** Скрил сом твар за маску Та одпочивам у своєй трапези А маска лєдво чекала Ошедлац дачию твар.

(виривок зоз драми) Тота драма гутори о Яковови, Гелени, Миколови и Ґени хтори глєдаю обецану жем и конєчне щесце у нєй. Глєданє ше нїґда нє закончує и у нїм єднак витирвали и моцни и стари и млади. Зраженя присутни у ґенерацийох и темпераментох, алє чловекова потреба за щесцом векша од шицкого. ЯКОВ: Перши зме. Перши мераме. ГЕЛЕНА: (огляда ше на мур дзе ше млади бочкаю) А тоти двойо? ЯКОВ:Пать, Бог це твой, тоти уж мераю. Е, нє мож то так. Нє идзе то прейґ шора. Треба по планє, по заслугох, по документох... (Приходзи ґу нїм) Добри дзень. (Накашлє ше, та ище гласнєйше.) Гварим: Добри дзень. МИКОЛА: Та цо? ЯКОВ: Цо ви ту робице? МИКОЛА: Нїч. Шицко уж поробене. ЯКОВ: Нацо же сце вец ту пришли? МИКОЛА: Нє пришли зме. Ми ту застати. ҐИНА: Старобивателє, дїдочку, домородци. А ви? ЯКОВ: Ми вибеженци. Алє ту зме перши сцигли. МИКОЛА: Як сце могли перши сцигнуц, кед ми оталь анї нє пошли. ЯКОВ: Як сце нє пошли? ҐИНА: Крашнє. То наш парк. МИКОЛА: Шедзели зме на лавочки, пришли якиш машини, баґери – звалєли нам лавочку, за нашима хрибтами вимуровали мур, а ми остали. Нє рушали нас. Протестовали ми: „Людзе, младосц сце нам зруйновали, идеали замуровали, надїю нам поховали...” ЯКОВ: А вони? МИКОЛА: Скричали: єб** ше! ЯКОВ: И ви послухали. МИКОЛА: Нє було вибору.

18 РУСКЕ СЛОВО

Кед ю заплюшнє габа шмиху Такой конци ґамбох подзвигнє До горе, горе. Теди ше мнє пред очми Мешачков шерп укаже. Чим мешачок почнє подскаковац И танцовац, знам: Моя ше маска насладзує За даякима ґадосцами. Дакеди ше мешац горезначки обраци; Теди одвонка жалосц прициска. Алє знам з гевтого, цудзого боку. Мнє и далєй пред очми Мешачок танцує. Мушим научиц И з бруха бешедовац. („Дзеци з урбаного гумна”, 2010)

Микола ШАНТА

ЧИ ОЗНОВА ШИЦКО ЛЄМ ҐЛУМА По хторей драги треба исц? На тей, очиглядно, побиди вецей нєт. На пораженя ше, уж звикнуц треба кед и я, лучоноша смисла, дулуєм та на други способ там сцигнуц плануєм. У безсмислу тому дробним застави кед од ґачох важнєйши зоз поетским виразом особним зробел бим дацо же би тот швет бул менєй празнєйши.

Алє кому то треба? Цо за пиха? Глєдац щесце, гарсточку смисла у тим царстве баналного стиха, там дзе думка давно нє заблїсла. Лєм черкотки и хлєба, гуторим, народу, лєм тото треба. А цо робиц зоз занєшеносцу розума, зоз реторику и стихом, чи ознова шицко лєм ґлума, та ше сущносц скрива под тепихом? (Фейсбук Литература по руски)

21. АВҐУСТ 2015

ПРИКАЗ Мирон ДЖУНЯ

Цо нам ґлобализация роби, а цо ми сами себе

СУЧАСНИ ТРЕНДИ, А У СТАРИМ КРАЮ Марко Шкоп: Ine svety 2006 и Osadné 2009

„Други швети” и „Осадне” назви двох документарних витвореньох, замеркованих (и наградзених) на медзинародних филмских фестивалох, словацкого синеасту младшей/штреднєй ґенерациї (1974.) Марка Шкопа. Братиславски дипломец з журналистики и режиї у спомнутих дїлох дотика ше Прешовского краю, чи реґиону, одкаль и сам походзи. Ґлобализация и єй пошлїдково ефекти на локални Швет, найобщейши атрибут котри ше спомина на интернетских бокох дзе ше филми спомина. За нас, тутейших виселєнцох (и) з тей часци Горнїци, тоти дїла маю вшелїяк вецейнїсте, додаткове значенє. Покля за просекового общого патрача ше достава фокусованє приказу живота людзох з провинциї на Карпатским окраїску (преширеней) Европскей заєднїци, за Руснацох ше отвераю и проблематизую ище дзепоєдни питаня.

того и нашим читачом, през пласман його духовитих и розумлївих роботох (и) на тим подручю. И покля „Други швети” ше затримую у вернакулару правяци лєм часточне часово историйне одступанє од актуалного опису (ново)настатих околносцох, у „Осадним” провадзиме валалску делеґацию преднякох котра поволана до штредзиска Европи – парламенту державох конституентох у Бриселу. Цо и як далєй?

Вицагнуц основну нїтку котра водзи нарацию обидвох дїлох по задумки режиї и сценария, можеме ознова, по хто зна хтори раз, представиц през поровнанє ґлобалного публицитету рускей меґагвизди сучасней уметносци, родоначалнїка поп-арту Ендия Воргола (нєзаобиходно) спомнутого у „Других шветох”, зоз його провинциялнима коренями у котрих як кед би час станул, односно остал загамовани у Горнїца, и живот тераз и там рамикох традициї и просторно часовей изолованосци. ПраСкорейши зняти „Други швети” приказую реґион Пре- ве премосцованє того и такого проблему – одняц ше прошова през зложену призму мултикултуралносци народох винциялному менталитету, цо вимога сучасносци, а при тобиваюцих виками на тим подручю, як и дзепоєдних ище му нє потрациц елементи етнїчного идентитету, у чаше подружтвених ґрупох, у зочованю зоз новонастатима околно- швидшаних асимилацийох вецей типох, главна и обачлїва сцами яки пришли з словацкима Евроинтеґрациями насам- намира такей файти роботох. За нас, бачванско-сримских доселєнцох, таки горко-гупредз. „Осадне” приказує судьбу малого месточка (по комористични типи приповедкох можу буц вецейнїсто потрим филм ноши и назву) у дистрикту (округу) Снїни (тиж учни, пре велї подобни околносци у коПрешовски реґион), и намаганя його чолних людзох пред админи- Филми „позберали” и награди трих ше наша гарсточка народу находзи. Прокламована реґионализация страцию ЕЗ у Бриселу за винаходзеЕвропи би нам могла представяц будунє места валалу на обецуюцим тарґОбидва докуменрни филми достали ци рамик за отримованє уж здобутих и овищу Европи. по три награди, а медзи нїма и награТраґикомичносц дробних людских да за найлєпши документарни филм постояцих правох з котрима ше (обачлїсудьбох основни упечаток обидвох на Интернационалним филмским фе- во) ту и таки отримуєме, а котри пре витвореньох. Тому вшелїяк доприно- стивалу у Карлових Варох. За филм депопулизацию и подли економски обши и (ґлумецка) учасц и у єдним и „Други швети” награда пришла 2006. ставини у дружтве, насампредз, и уж длугши час, представяю озбильни задругим документарцу, русинского року, а за филм “Осадне” 2009. грожуюци фактор.■ карикатуристу Федора Вица, позна21. АВҐУСТ 2015

РУСКЕ СЛОВО 19

ТЕМА –ДРАМА, ТЕАТЕР, ФИЛМ... И ЇХ ЕЛЕМЕНТИ

Михайло ГАЙДУК

Дюра ПАПГАРГАЇ

ДАЛЄКО ГВИЗДА ГАБУРА

*** Скрил сом твар за маску Та одпочивам у своєй трапези А маска лєдво чекала Ошедлац дачию твар.

18 РУСКЕ СЛОВО

Микола ШАНТА

21. АВҐУСТ 2015

ПРИКАЗ Мирон ДЖУНЯ

Цо нам ґлобализация роби, а цо ми сами себе

СУЧАСНИ ТРЕНДИ, А У СТАРИМ КРАЮ Марко Шкоп: Ine svety 2006 и Osadné 2009

РУСКЕ СЛОВО 19

О АВТОРОВИ – ДАРКО БОБАЛЬ професор ґеоґрафиї хтори твердзи же углавном пише „рокенрол” поезию, а хтору, по його думаню, мож подзелїц до трох ґрупох. Перша ґрупа то поезия хтора обрабя социялно-политични теми, до другей ґрупи спадаю любовни теми, а до трецей франтовлїви писнї хтори голєм на хвильку оможлївюю же би ше забуло на шицко неґативне цо ше случує. Жиє и пише у Бикич Долу, а тот трицец три рочни писатель толкує же му мотиви за писанє „будзенє свидомосци при обичних людзох хтори жию на тих просторох, а хтори уж вецей роки загарештовани у нємилосердней каждодньовосци.“

Дарко БОБАЛЬ

КОНЄЧНО СЦИГОЛ КАПИТАЛИЗЕМ (ШВЕТЛА БУДУЧНОСЦ) Конєчно сцигол капитализем, прейґ ноци звалєни социялизем, нє можем похопиц цинизем, нє можем прилапиц примитивизем. Приватизация супер запровадзена, нова диктатура заведзена, фабрики нїґда нє були у лєпшим стану, кажда чесц на їх “райбаню”. Громада роботнїкох на улїцох слави и цали кордон дружтво им прави, по злоги зме на широко знани, нашо дружтво нє ма “мани”.

ЛИ Л ТЕЕ КУИТ К УЦ РРА ЦИ ИКА ТУУ К Т РРН НИ И

ОПОМНУЦЕ Кед завреш свойо вистати очи и кед це цалком прелїґнє цмота кед це обшедню якиш зловисни моци, хтори будза у це страх добре познати. А глєдаю це и гвизди з нєба, алє хтошка облаки позамикал цалком шлєпи за нови пременки нєт нїкого хто би це споминал. У глави дзвинї лєм панїка вистатосц на споминанє твойого мена яґод якеш старе подле звикнуце обшеда це нове опомнуце. Кед патриш, а нїч нє видзиш кед ше своїх биткох ганьбиш кед слухаш, а нїч нє чуєш теди самого себе облаєш. А виходу нєт зоз тей цмоти у кругу лавиринта случую ше драми борба за живот, або шмерц голу остатнє предзеранє до райскей загради.

Лєдво чекам нови роботни днї, радує ме же ми скрацени сни, до роботи рушам успиху жадни цали, бо на тей драґи стретам нови идеали. Нє постоя вецей штрайки з гладом, достали зме судьбу полну з сладом нашо шефове овиковичени зоз вельо слави, а ми ше кланяме каждей мудрей глави. Док диждж пада, у шерцу слунко ясне, таки живот нам дава чувство прекрасне, нєшка зме барз щешлїва нация, нєшка нам нє завадза нова окупация. Нє важне же квартель страцени, нє важне же сом цалком зрадзени, за нас нє постоя други можлївосци, тоти нас водза до шветлей будучносци. Число ушорела редакция ЛС: Александра Живкович, Александра Лендєр. Фотоґрафиї: Ненад Илич

20 РУСКЕ СЛОВО

21. АВҐУСТ 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА У ЗАВОДЗЕ ЗА УЧЕБНЇКИ У НОВИМ САДЗЕ

СЕДЕМ НОВИ КНЇЖКИ У рускей редакциї Оддзелєня Заводу за учебнїки у Новим Садзе однєдавна роби нова редакторка за руски язик – Гелена Папуґа. Вона медзи иншим, од тераз будзе задлужена остарац ше же би ше учебнїки на руским язику пририхтало, сполнєло видавательни план, и цо лєпше координовало медзи прекладателями и авторами. Окрем порядних учебнїкох за основну и штредню школу и школскей лектири хтори Завод понука, за нови школски рок з друку вишли нови учебнїки. – По видавательним плану зме мали видац двацец учебнїки, и вони маю буц готови по початок нового школского 2015/2016. року. Од того седем нови кнїжки: Природа и дружтво и Виглєдованка за штварту класу (комплет), Збирка задаткох зоз математики за пияту класу, Роботна тека за ґеоґрафию за шесту класу, Ґеоґрафия (учебнїк), за седму класу, Фи- Фото: В.В. зика, учебнїк и Збирка задаткох зоз хемиї тиж за седму класу. То найновши кнїжки, перше виданє,

Гелена Папуґа

хтори прекладали Мелания Римар, Мария Дудаш, София Николаєвич и Евґениє Медєши и Зденка Рускаї. По перши септембер буду порихтани и Музична култура за штварту класу авторки Лидиї Пашо, Швет коло нас и Роботна тека за предшколски дзеци, Ґеоґрафия за пияту класу и Роботна тека за биолоґию за шесту класу, за школярох седмей класи ше ище чека на Збирку задаткох з математики, Роботну теку з ґеоґрафиї, и Збирку задаткох зоз физики, а ма буц готова и Роботна тека за технїчне и информатичне образованє, як и Роботна тека за биолоґию за осму класу – гвари Папуґова. Вецей як половка учебнїкох од тих хтори ище нє вишли, а заплановани су, одобрени, и лєм цо нє вошли до друку, та ше редакторка наздава же по початок школского рока, шицки кнїжки буду порихани. Вона гвари же у видавательним планє стал и учебнїк з Музичней култури за седму класу, авторки Лидиї Пашо, алє пре длугу процедуру доставаня согласносци за друкованє, тота ориґинална кнїжка видзе аж нарок. С. Ф.

ВОЧИ ФЕСТИВАЛУ ЖРИДЛОВОГО ШПИВАНЯ „НАЙ ШЕ НЄ ЗАБУДЗЕ”

ДЮРДЬОВЧАНЄ ПРИВИТАЮ ГОСЦОХ На Фестивалу жридлового шпиваня „Най ше нє забудзе”, хтори того року заплановани за 23. авґуст, у Дюрдьове буду шпивац шеснац шпивацки ґрупи. У змагательней часци, хтора почнє на 20 годзин у Доме култури буду ше змагац тринац шпивацки ґрупи зоз Руского Керестура, Коцура, Вербасу, Нового Саду, Суботици, Шиду, Нового Орахова, Кули и Бикоч Долу. До Дюрдьова приду и госци з Републики Горватскей (Миклошевцох, Петровцох и Винковцох), а зашпиваю и домашнї. У ревиялней часци буду шпивац три женски шпивацки ґрупи – з Руского културного центра з Нового Саду, з КУД „Тарас Шевченко” и ґрупа „Дюрдєвак” тиж з Дюрдьова, хтора одшпива сербски жридлово народни шпиванки. 21. АВҐУСТ 2015.

– Пририхтованя при концу, а порихтани и про сториї дзе будзе отримани концерт, и у Матки, дзе ше го сци и домашнї по сле Фе стивала останю дружиц. Намагали зме ше и того року вибрац интере сантни теми за виставу у Рускей школи – гварел Микола Кухар, предсидатель КУД „Тарас Шевченко” хторе орґанизатор и домашнї Фе стивала. Пред змагательну часцу Фе стивала, пополадню на 16 год зин у дворе опрез будинку Дружтва буд зе отворена вистава – „Стари реме сла”, а, як спомнул Кухар, год зину познєйше, на 17 год зин у Рускей школи буд зе вистава „Дакеди було...” хторей тема – тканє. И того року домашнї го сцом порихтали красни дарунки. С. Б.

РУСКЕ СЛОВО 21

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ МИХАЛ БЕСЕРМИНЇ ДАКЕДИШНЇ МУЗИЧАР ЗОЗ ДЮРДЬОВА

НА ВЕРХУ ТОП ЛЇСТИНИ

Пишe: Михаил РАМАЧ

Михал Бесерминї з Дюрдьова член дакедишнєй музичней забавней ґрупи „Експрес континентал”, хтора концом седемдзешатих рокох творела музику на руским язику. Без було яких амбицийох и цильох друженє трох товаришох преросло до акустичного триа хтори у тим периодзе бул на самим верху музичней топ лїстини радия Вербас-Кула

ихал Бе серминї, Янко Югас и Миро слав Ке ве жди то ва ри ше хто ри любели слухац плочи, франтовац и активно препровад зовац свой шлєбодни час. Окрем любови ґу музики, злучовали и дзепоєдни други интере сованя хтори у тим чаше були популарни мед зи младима. При ца го ва ло их фото ґ ра фо ва нє, виробок фотоґ ра фи й ох, фотомонтажи як и тедишня технїка од хто рей им пре музику були инте ре сант ни ґра мофони, а окреме ма ґ не то фо ни и микрофони. Свойо шпиванки знїмали зоз спомнуту технїку, жарґМихал Бесерминї он ски по вед зе но

22 РУСКЕ СЛОВО

з помоцу палїци и штранджґу, алє теди младим леґиньом то нє представяло вельке препреченє, бо им найважнєйши були идеї хтори вше мали. ҐРУПА „ЕКСПРЕС КОНТИНЕНТАЛ” После одредзеного часу пришол шор здумац ґрупи мено – наволали ю „Експрес континентал”. Прецо праве так, и вецей о тим як було грац у Дюрдьове концом седемдзешатих рокох, мали зме нагоду дознац од Михала Бесерминя, члена ґрупи. – Зишли зме ше без амбицийох, пре друженє и спочатку анї нє було слова о тим же будземе правиц ґрупу. Янко Югас и я по фаху маляре и тота робота нас злучела. З єдней нагоди ме поволал з нїм на роботу до Суботици. Роздумовал сом чи пойсц чи нє пойсц, алє финансийни условия були добри, та сом пошол. Теди периодзе сом ше интересовал за ґитару, та сом дома покус грал, алє то 21. АВҐУСТ 2015.

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ нї нач нє здабало. Янко Югас уж теди добре знал грац на ґитари, добре знал акорди, а знал грац и з пальцами правей руки. Тота робота у Суботици тирвала даскельо днї, та после роботного часу, кед було часу за одпочивок и розвагу, Янко грал на ґитари та ме так ище баржей зацикавел же бим ше и я учел грац. Оспособел сом стару ґитару хтору сом мал дома и добре ми рушело. Учел сом ше од Янка и швидко сом звладал акорди – бешедує Михал о своїх перших музичних крочайох. Двоме маляре, Михал и Янко, почали вше частейше вежбац грац вєдно, а пошвидко дошли до маґнетофона на хторим знїмали свойо мелодиї. Нєодлуга ше ґу нїм приключел ище єден їх товариш, бул то наш познати новинар и гумориста Мирослав Кевежди хтори по стал вожд ґрупи. Ґрупа ше почала сходзиц у Кевеждия, а коло своєй креативносци и ориґиналного смисла за гумор, Кевежди ше намагал обезпечиц лєпши технїчни условия и провадзиц цо у тренди. Авторска сатирична шпиванка „Драга коло швета”, у хторей шпивали о тим же кед попредаю ґереґи и паприґу пойду обисц швет, була асоцияция зоз хторей вишла назва „Експрес континентал”. ...грали, знїмали и компоновали шпиванки УСПИХ НА РАДИЮ И ВИДЕО СПОТИ Ґрупа „Експрес континентал” пестовала забавну музику по руски и представяла ше найвецей у младежскей емисиї „Здраво, здраво млади” хтору водзел Дюра Папуґа на Радию Вербас-Кула. Тота емисия була барз популарна медзи руску младежу, та и шпиванки „Експрес континтенталу” швидко постали познати слухачом. – Нам як ґрупи було значне же наша шпиванка була уводна шпица тей емисиї, та нас слухаче по тим познали.

ТЕДИШНЯ ЗАБАВНА МУЗИЧНА СЦЕНА У ДЮРДЬОВЕ Концом седемдзешатих рокох поп-рок музика у Дюрдьове була барз популарна, та ше у Доме култури орґанизовало такволани иґранки дзе грали локални музични ґрупи. Єдна з нїх котра тиж була популарна то була Ґрупа „202” хтора каждей нєдзелї грала на иґранки у Доме култури. Ґрупу творели тераз уж покойни Михал Гаргаї, Славомир Рускаї и велї други музичаре хтори прешли през ґрупу. Ґрупа „Експрес континентал” найвецей робела на знїманю авторских шпиванкох и обробкох познатих шпиванкох, та на иґранкох ридко кеди грала. Початком осемдзешатих диско музика поставала вше популарнєйша, та иґранки заменєли диско клуби. 21. АВҐУСТ 2015.

Приятелє...

Попробуєм ше здогаднуц тексту... „Кажей соботи предполадню, як влєце так исто вжиме, я накруцим свой радио стари, на емисию здраво, здраво млади. У звучнїку шкрипи-шущи, мишаю ше меґагерци, галайк на радио габох, мнє лєм на розуме найсц емисию „Здраво, здраво млади” – пробовал ше Михал здогаднуц тексту шпиванки дзекуюци хторей „Експрес континентал” постал препознатлїви радио слухачом. Тота шпиванка була дїло Янка Югаса хтори бул талантовани кантавтор на теди популарней Керестурияди, медзитим шпиванки углавним писали вєдно, а тематика була од веселих шпиванкох зоз сатиричнима текстами зоз каждодньового живота по любовни балади. Гоч теди видео споти були привилеґия лєм познатих ґрупох, Мирослав Кевежди по своєй идеї знял кратки видео спот за єдну шпиванку „Експрес континенталу”. Тедишня технолоґия була досц примитивна понеже ше знїмало на целулоїдну пантлїку и монтированє було барз компликоване, та ше кадри напредок мушело добре виплановац же би було цо менєй монтированя. Ґрупа „Експрес континентал” була одгук трох леґиньох хтори през друженє творели музику хтора єден час була на першим месце топ лїстини радия Вербас-Кула. Були то часи кед ше гласи за топ лїстини посилало прейґ пошти, бо телефони у Дюрдьове мож повесц анї нє було. То гутори же „Експрес континентал” велї любели слухац. Член ґрупи, покойни Мирослав Кевежди, и познєйше у своєй роботи зохабел окремни шлїд у гуморе на руским язику по чим остал запаметани. Михал Бесерминї ше и нєшка занїма зоз свою професию, а любов ґу музики пренєсол на свойого сина Ивана хтори бул замерковани на телевизийним змаганю „Перши глас Сербиї” и занїма ше зоз музику. ■

РУСКЕ СЛОВО 23

МОЗАЇК ШПИВАЦКА ҐРУПА КПД „ДЮРА КИШ” ЗОЗ ШИДУ

НАСТУПЕЛИ И У „ШЛЇВИКУ” Младша шпивацка ґрупа КПД „Дюра Киш” зоз Шиду основана 2008. року и такой ше почала визначовац зоз квалитетом. Наступали на числених манифестацийох, смотрох и змаганьох, а у новембру 2014. року почали участвовац у змагательней телевизийней емисиї „Шлївик” хтора ше емитує на РТС. Емисия пестує жридлове шпиванє и народну традицию, а Шидянє ше у априлу 2015. року пласовали до штварцини финала

Сримскей Митровици на крем фолклору, у КПД уровню Сримского управного „Дюра Киш” у Шидзе округу. Истого дня кед бул ше вше пестовало и шпиванє. кастинґ, ґрупа наступала и на Поряднє ше отримовало манифестациї з нагоди проби, а руска шпиванка означованя „Дня борби процив вше мала значне место. Гоч цукровей хороти” у сали наступали солисти, гоч КОЦ (Културно-образовни шпивацки ґрупи, програми центер) у Шидзе. Як прави нє могли прейсц без рускей професионалци, ґрупа на шпиванки. Так 2008. року кастинґу наступела перша, а оформена Дзивоцка шпивацка на спомнутей програми у група хтору теди творели Шидзе остатня, так же сцигли Наташа Цирба (тераз Варґа), участвовац на обидвох Таня Надь (тераз наступох, гоч од Шиду по Орещанин), и ище дзепоєдни БОГАТИ РЕПЕРТОАР Сримску Митровицу єст вецей дзивки, а 2011. року ґу нїм – Окрем же шпиваме руски шпиванки, на як 40 километери оддалєносци. ше придружела и Наташа репертоаре маме и сербски народни шпиванки, Еделински Миколка. понеже на одредзених наступох шпиваме и руски – З початку було осем дзивки и сербски шпиванки. Тиж маме и єдну часц У ШТВАРЦИНИ ФИНАЛА у ґрупи, хтору пририхтовал духовних шпиванкох, колядох, хтори шпиваме на Ґрупа ше у „Шлївику” Юлиян Рамач Чамо. одредзених пригодних програмох вочи, або по представела зоз шпиванку Наступали зме на рижних Крачунє – гвари Наташа Еделински Миколка „Вежнї зайду” и такой прешли манифестацийох, як и на до осмини финала на змаганю фестивалє „Най ше нє забудзе”. участвовали и на рижних змаганьох, хторе було отримане 21. Єден час после Юлияна Рамача з а прешлого року, вєдно зоз фебруара 2015. року у Беоґрадзе. ґрупу робел Йован Маркович. танєчнїками зоз КПД „Дюра Киш”, Прескочели и тоту змагательну Познєйше Михаел Ґовля и я хтори одтанцовали два танци, ґарадичу и 1. априла ше пласовали превжали тоту обовязку. З оглядом участвовали на Општинскей смотри до штварцини финала, зоз шпиванку на тото же сом даскельо роки грала фолклорней творчосци. Представели „Явор”. Ту ше и закончело їх змаганє, на клавиру, нє було ми чежко ше зоз двома шпиванками. понеже ше глєдало цо „жридловше” анґажовац ше, а мала сом и вельку помоц од Михаела хтори грає на – У комисиї були штверо оценьоваче шпиванє, алє наступ у „Шлївику” бул єдно наисце вельке искуство и ґитари. Почали зме вежбац шпиванє хтори окреме замерковали нашо дожице, хторе потвердзело їх з провадзеньом гармоники або ґитари, шпиванє, облєчиво, фризури, як и намаганє и успих. а тиж и шпиванє „а капела” – приповеда цалосни наступ, та вец, гоч зме Наташа Еделински Миколка. були „у другим планє”, заш лєм зме – Вредни зме и далєй. Тераз ше ґу прешли на зонску смотру змаганя у нам приключели и нови, млади ЗАМЕРКОВАЛИ ИХ И ФАХОВЦИ Печинцох, у катеґориї пестованя дзивчата. Три зоз штреднєй и три зоз народней традициї. Потим зме основней школи. Наздавам ше же и наступели и на покраїнскей смотри Нє було програми у Дружтве, а анї убудуце будземе крашнє шпивац и у Вербаше, хтора була отримана у ширше, дзе нє наступала Дзивоцка же то публика будзе препознавац, октобру прешлого року. За нас то шпивацка ґрупа. З часом ше до а и фахово комисиї кед ознова бул вельки успих, бо нашу роботу ґрупи почали уключовац и леґинє, будземе участвовац на змаганьох. замерковали фаховци – визначує та ґрупа постава Младша мишана Нє маме паузу, бо концом септембра, шпивацка ґрупа. Предлужели вредно Наташа Еделински Миколка. як и Старша мишана шпивацка робиц, наступали на велїх наших Нови успих шлїдзел нєодлуга, понеже ґрупа нашого Дружтва, наступиме фестивалох, на означованю уж у новембру достали поволанку на тогорочней покраїнскей националного швета Руснацох, на кастинґ до телевизийней емисиї манифестациї у Вербаше – гварела „Шидским културним лєту”, хтора пестує жридлове шпиванє и на концу Наташа Еделински госцовали на програмох других народну традицию „Шлївик”, Миколка. ■ културно-уметнїцких дружтвох, а емитує ше на РТС. Кастинґ бул у Владимир Дїтко

24 РУСКЕ СЛОВО

21. АВҐУСТ 2015.

МОЗАЇК FEEDBACK ЗОЗ ЗБУВАНЯ

ПРОЄКТ „GO4PEACE” У НЄМЕЦКЕЙ

Окреме було интересантне дружиц ше зоз муслиманами. Часто ше велї гнїваю на миґрантох, а нїґда ше нє задумаме одкадз и прецо вони сцекаю

роєкт „Go4Peace” отримани од 25. юлия по 3. авґуст у Нємецкей, у варощику Камен, нєдалєко од Дортмунду. То интернационални проєкт хтори повязує младих зоз цалого швета же би створели основу за будованє мира медзи културами, релиґиями и народами. Було младих нє лєм зоз цалей Европи, алє аж и зоз Єрмениї, Ґрузиї, Шри Ланки, Пакистану, Конґа, Филипинох. Зоз Сербиї нас було штверо.

одкадз и прецо вони сцекаю. Там бул хлапец, муслиман зоз ИСКУСТВО ЗА ЦАЛИ ЖИВОТ Пакистану, хтори прежил вельки страхоти у войни, аж и видзел як му Тельо позитивней енерґиї медзи забиваю найблїзших. Аж кед чуєце младима з цалого швета то цошка таки шведоченя, почнєце баржей зоз чим ше ридко стретаме. Кажди дзень зме доставали мото по хторим розумиц тих цо сцекаю од войни. зме ше намагали жиц того дня. Було Тиж так, то була нагода упознац ше зоз младима з велїх державох, вецей як 25 роботнї до хторих зме хтори нє азиланти и видзиц як вони ше могли уключиц − бавенє зоз роздумую и жию. Дружели зме ше дзецми у оводи, робота у заградки, и зоз Албанцами зоз Косова и гранє на буґнох, шпиванє, або рисованє. През кажду з тих роботньох Албаниї, хтори тиж були у кампу. Велї у нашей держави маю неґативни ше намагало активно уключиц до предрозсудки о нїх, медзитим, живота тамтейшей заєднїци. ми здобули цалком иншаки, позитивни упечаток. То млади хтори ше у своїх местох намагаю помириц два народи хтори у звади. Тиж так, вельки упечаток на шицких Зоз африцку музику ґу заєднїцкому цилю охабели Українци хтори пришли до кампу, одпочинуц До Нємецкей тих дньох приходза людзе хтори сцекаю од войни, дахто ше даскельо днї од напартей ситуациї у своєй держави. Шицки би поведол – миґранти, дахто – тоти леґинє знаю же им гоч кеди вибеженци, а дахто – азиланти, зоз державох у хторих бухца зраженя, а може сцигнуц поволанка до войска, а вони нє думаю же война єдини велї з нїх були зоз нами на кампу. способ ришованя тих зраженьох. Вельо раз їх судьба завиши и праве од того з яким меном их у хторей У рамикох проєкта отримани концерт держави наволаю и яки им правни – мюзикл у хторим на символични статус даю державни орґани. То способ представени мир медзи була нагода упознац ше зоз нїма и державами и народами зоз хторих чуц їх животни приповедки. Окреме були млади у кампу. Представели було интересантне дружиц ше зоз ше и роботнї, а медзи иншим и муслиманами. Часто ше велї гнїваю гевта у хторей ми участвовали – на миґрантох, а нїґда ше нє задумаме буґнарска, дзе зме грали и африцку 21. АВҐУСТ 2015.

Млади зоз трох континентох – поволанка за мир у швеце

музику. Тиж так, прейґ кратких видео знїмкох указане цо ше робело и у других роботньох, алє и як випатрал наш живот там. На самим концу, як нєсподзиванє, обявене же ше нарок тот исти камп отрима у Кракове у Польскей, з нагоди нащиви папи тей держави.

НЄ ОСУДЗОВАЦ ДРУГИХ Зоз проєкта „Go4Peace” ношиме прекрасни упечатки. Научели зме велї животни ствари – же нє треба осудзовац людзох напредок пре даяки їх поступки, лєбо слова, бо нїґда нє можеме знац цо стої за тим шицким и цо можебуц тоти людзе прежили, цо их наведло на одредзени способ живота. Видзиме же, гоч у швеце єст тельо войни и зла, заш лєм єст и младих хтори жадаю пременїц таки стан. Млади отворенши за упознаванє других културох и народох, лєм же им старши часто наруцую свойо неґативне думанє. Вони у себе ище вше ноша нїтку жажди за миром и становиско же розлики то гевто цо нас може зблїжиц, а нє роздзелїц и повадзиц. Думаме же камп бул барз успишни, бо розбил предрозсудки хтори исновали медзи людзми зоз одредзених державох. Шицко зарйовало з таку позитивну енерґию, атмосфера була нєкаждодньова, та нам було жаль кед зме мушели пойсц дому и врациц ше до иншакого швета. Одлучели зме же тото цо зме научели у Нємецкей, подзелїме з нашима приятелями и же атмосферу хтора там була пробуєме створиц и у нашим окруженю. ■ Маркус Грубеня Михаїл Римар

РУСКЕ СЛОВО 25

ROK X

АВҐУСТ 2015 ^islo 14 (116)

Пририхтал: М. Зазуляк

ЯК РУСНАЦИ У ДРУГИХ ЖЕМОХ ВИТВОРЮЮ

ЧУВАНЄ НАЦИОНАЛНОГО И ЧИСЛЕНИХ

Припадносц русинскей националней меншини и очуванє и пестованє националного идентитету Русинох у Словацкей Републики найвиразнєйше, позарядово активне и квантитативно найобачлївше у обласци култури, понеже нєшка постоя числени здруженя и нєвладово орґанизациї Русинох, хтори на рижни способи пестую и презентую културу тей националней меншини у самей Словацкей и поза єй гранїци айстарша медзи нїма, хтора после снованя 1990. року (по Нїжней револуциї, lwbo Bar{onqovej рок пред тим), була тота порушуюца сила у културнодружтвених активносцох и при активистох русинскей националней меншини то Русинска оброда (препород), дзекуюци хторей, як и єй мено гутори - препородзени русински рух у Словацкей, алє и ширше. Шедзиско РО у Пряшове, орґанизована є на volonтерскей основи, а ма свойо реґионални, општински и месни орґанизациї.

ЄДИНИ МУЗЕЙ РУСИНСКЕЙ КУЛТУРИ НА ШВЕЦЕ Попри на аматерскей основи, Русини у Словацкей нєшка маю и вецей професийни институциї у обласци култури – Театер Александра Духновича (ТАД) у Пряшове и Поддуклянски уметнїцки народни ансамбл (ПУЛЬС-ПУНА), тиж у Пряшове, хтори пред даскельо

Пряшов - центер Русинох у Словацкей

ZDRU@ENY GRA@DANOH I NWVLADOVO OR]ANIZACI< Начишлюєме их по абецедним шоре, так як их пошоровал автор обсяжного звиту о анализи терашнього стану положеня русинскей меншини у Словацкей мр Петро Крайняк (цо нам основне жридло информацийох). Так то орґанизациї/здруженя: Академия русинскей култури у СР у Пряшове, Асоцияция русинских орґанизацийох у СР, „Домовина наша” у Лїпанох, „Еврокарпати” у Медзилаборцох, Фолклорни ансамбл „Рутения” у Братислави, Клуб Русинох Словацкей у Пряшове, „Молоди Русин” у Братислави, Срезка орґанизация Русинскей оброди у Свиднїку, Здруженє гражданох „Русин” у Хмельовей, Здруженє гражданох „Русиния” у Гуменим, Здруженє „Рутеникарт” у Свиднїку, Здруженє гражданох „Колїска” у Пряшове, Православна Маковица у Свиднїку, Русинска оброда у Словацкей у Пряшове, Русинска оброда – Реґионални клуб у Бардейове, Русинске братство у Пряшове, Русинске интересне здруженє у Гуменим, Русински уметнїки под Вигорлатом у Стакчинскей Розтоки, Русинске културнопросвитне дружтво „А. Духнович“ у Пряшове, Руски клуб 1923 у Пряшове, Словацка асоцияция русинских орґанизацийох у Пряшове, Словацкорусинска заєднїца за сотруднїцтво и приятельство у Спишскей Новей Веси, Дружтво Ендия Ворголи у Медзилаборцох, Дружтво приятельох Театру А. Духновича у Пряшове, Дружтво Русинох Карпаторусох СРУКАР у Кошицох, Дружтво карпатских Русинох у Кошицох, Дружтво Русинох Спишу у Кежмароку, Дружтво русинских писательох Словацкей у Пряшове, Дружтво св. Йоана Крестителя у Цирчу, Шветови конґрес Русинох и Шветови форум русинскей младежи (тоти орґанизациї урядове шедзиско маю у Пряшове), Здруженє „Александер Духнович“ у Тополї, Здруженє Биловежанох у Биловежи, Здруженє интелиґенциї Русинох Словацкей у Братислави, Здруженє „Милениум Удол” у Удолу, Здруженє „Рух у СР” у Пряшове, та Здруженє Русинох Словацкей у Пряшове.

26 РУСКЕ СЛОВО

роками постал самостойни, бо пред тим бул часц нwшкайшого ТАД. Спомнути два робя як културни институциї од окремней дїялносци Пряшовского самоуправного краю (хтори их и финансує), о нїх и у нас знаме вельо вецей, нашо институциї з нїма маю барз добри контакти, та части и госцованя ансамблох ТАД и ПУЛЬС и медзи Руснацами у Сербиї. (Веб-адреса ТАД www.divadload.sk, а ПУЛЬС www.puls-slovakia.sk). Медзитим, можебуц менєй познате же Русини у Словацкей єдини на швеце маю институцийно и од держави орґанизовани Музей русинскей култури у Пряшове, як часц Словацкого народного музею. Музей, як наймладши у Словацкей, основани 1. януара 2007. року з державну потримовку и цалодержавну компетенцию, а основна дїялносц му документарна, науково-виглєдовацка и методична робота унапрямена на историю и културу русинскей националней меншини у Словацкей. Його задаток цалосне пренаходзенє, 21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ У ШВЕЦЕ СВОЙО ПРАВА – СЛОВАЦКА (2)

ИДЕНТИТЕТУ ПРЕЙҐ КУЛТУРИ ЗДРУЖЕНЬОХ очуванє, наукове и фахове обрабянє и оможлївйованє доступносци музейних збиркох материялней и духовней култури Русинох, а понеже є єдини таки на швеце, у нїм податки и о Русинох (Руснацох) з других державох дзе жию, медзи нїма и зоз Сербиї. Од 1. априла 2012. по 30. децембере 2013. бул заварти за явносц пре доставанє своїх просторийох адаптованих за тоту намену и самим початком прешлого рока ше до нїх и преселєл (vеб-адреса МРК www.snm.sk/?muzeum-rusinskej-kultury). На професийним уровню орґанизована и робота Институту русинского язика и култури на Пряшовским универзитету, унапрямена на штири обласци – наукововиглєдовацку и розвойну обласц нормованя русинского литературного язика, педаґоґийновоспитну, публикацийну и документацийну дїялносц. Обезпечує и високошколске пририхтованє учительох русинского язика (о чим будзе вецей слова у обласци о образованю), а як єден з його вельких терашнїх проєктох то снованє и медзинародней русинскей библиотеки. Институт и Пряшовски универзитет проєкт витворюю з фондох Европскей униї, до библиотеки будзе позберана векшина кнїжкох и других виданьох Русинох/Руснацох/Лемкох зоз жемох у хторих жию, та прешлого року до тей библиотеки у снованю послати и кнїжки видавательох з нашей жеми (vеб-адреса Институту www.unipo.sk/pracoviska/urjk). ЧИСЛЕНИ ЗДРУЖЕНЯ ГРАЖДАНОХ И НЄВЛАДОВО ОРҐАНИЗАЦИЇ Попри горе спомнутей РО, найстаршей русинскей орґанизациї у Словацкей, хтора унапрямена на препородзенє националней свидомосци Русинох, очуванє мацеринского язика и културного нашлїдства и орґанизує вецей подняца од цалодержавного значеня, нєшка урядово реґистровани ище велї здруженя, здруженя гражданох и нєвладово орґанизациї з русинским предзнаком. Постоя ище дзепоєдни здруженя хтори дїйствую у обласци русинскей култури, алє як предмет дїялносци у своєй назви нє маю наведзени термин „русинска култура”, лєбо „русински”. Список здруженьох гражданох хтори за предмет дїялносци визначели потримовку розвою русинскей народносней меншини, евидентовани у реґистре компетентного министерства у Словацкей Републики и доставаю подпору з Програми Влади „Култура националних меншинох”. (Нєофицийна датабаза русинских орґанизацийох часточно обявена на веб-бокох: www.rusin.sk; www.rusynacademy.sk; www.molody.rusyny.org; www.holosy.sk). На уровню держави нє постої одредзена „кровна” орґанизация-институция хтора би обєдиньовала роботу здруженьох и їх вязи ше углавних запровадзує на кооперациї при орґанизованю културних и дружтвених подняцох. Одредзени поглядово розлики медзи русинскима гражданскима здруженями (хтори завиша и од системи финан21. АВҐУСТ 2015.

ПУЛЬС того року госцовал на „Червеней ружи”

сованя меншинскей култури и спричиюю нєскладаня у обласци финансийних приоритетох поєдинєчних орґанизацийох) пробовали ришиц снователє Словацкей асоцияциї русинских орґанизацийох (скр. САРО), хтора настала 13. мая 2006. року. Циль бул здружиц шицки орґанизациї хтори до теди нє були колективни члени Русинскей оброди у Словацкей, а спрам прилапеного писменого спорозуменя, мац можлївосц делеґовац представнїкох САРО на Шветово конґреси РРЛ. Но, активносци САРО (у хторим тераз 9 здруженя) нєшка преважно вязани лєм за креированє делеґациї на зашеданє ШК РРЛ. Друге таке пробованє обєдиньованя иницироване 13. октобра 2012. року, кеди отримане перше зашеданє „Ради русинскей репрезентациї Словацкей” – нєформалне стретнуце русинских активистох на уровню округлого столу, так же му остала и така назва – „Округли стол Русинох”. Циль му витвориц платформи з визию одстранєня зраженьох медзи дзепоєднима орґанизациями хтори ше анґажовали у русинским народним руху, дефиновац приоритети и пополньовац розвойни тренди у живоце Русинскей меншини у Словацкей и сходзи ше периодично. Po slovoh Krajnyka oдношеня медзи русинскима орґанизациями и матичну жему нє постої, понеже Русини „нє маю“ матичну жем и вона за нїх територия нєшкайшей Словацкей, України, Польскей, Румуниї и Мадярскей (историйно - цалосц хтора дакеди припадала Угорскей). Одношеня зоз словацкима институциями репрезентує партнерски меморандум медзи Матку словацку, зоз шедзиском у Мартинє, и Русинску оброду у Словацкей. Спомнути здруженя одношеня з иножемством и медзинароднима орґанизациями витворюю з поштреднїцтвом Шветового конґресу РРЛ (од 1991. року), хтори здружує национални дружтва и здруженя у поєдинєчних жемох дзе жию РРЛ, алє и медзи поєдинєчнима орґанизациями, установами, здруженями, КУД, ансамблами... з подобнима у жемох дзе жию Русини. ■ (Предлужи ше) Зоз словацкого tekst P. Krajnyka преложел Дю. Латяк

РУСКЕ СЛОВО 27

ДУХОВНИ ЖИВОТ О ТИДЗЕНЬ У КОЦУРЕ

250-РОЧНЇЦА ПЕРШЕЙ ГРЕКОКАТОЛЇЦКЕЙ ЦЕРКВИ На пияток и соботу, 28. и 29. авґуста будзе означена 250-рочнїца першей грекокатолїцкей церкви у Коцуре. – Ювилей ше означує цали рок – гварел предсидатель Церковного одбору у Коцуре др Михайло Фейса. – З тей нагоди, цалком закончене гидроизолованє церкви. Мали зме вельконоцну виставу фотоґрафийох зоз живота парохиї (зоз хторей вибрани фотоґрафиї за першу моноґрафию коцурскей церкви). Тиж, отворени сайт церкви kocurskacerkva250.com. По Фейсових словох, оформени и Хор Успения Пресвятей Богородици, а за тоту, предстояцу централну преславу, публикована моноґрафия и пригодни обращики. Очекує ше госцох зоз Мученю, представительох Грекокатолїцкей Церкви, локалней и општинскей самоуправи зоз Казинборцики. На Святочней академиї буду заступени шицки културни орґанизациї у Коцуре, зоз писню, рецитацию, танцом и граньом. Уход безплатни, а хто сце, може дац прилог за Церкву. Пияток, 28. авґуст: 9,15 годзин – отверанє колективней подобовей вистави „Под Покровом Пресвятей Богородици” (у Церковней сали) 10,00 годзин – Архиєрейска Служба Божа (у церкви Успения Пресвятей Богородици) Собота, 29. авґуст: 10,00 годзин – 14,00 годзин – привит госцох (у Церковней сали) 19,00 годзин – промоция моноґрафиї коцурскей церкви „Чувар вири, язика и руского народу” (у библиотеки) 20,00 годзин – святочна академия (у велькей сали Дома култури Коцур)

ВИК ОД ПРИХОДУ МОНАХИНЬОХ ДО КОЦУРА

ПОДЗЕКОВНОСЦ БОГУ, СЛУЖЕНЄ НАРОДУ Централне означованє ювилея – 100 роки од приходу монахиньох до Коцура, то благодарна архиєрейска Служба Божа пияток, 28. авґуста на 10 годзин, односно подзековносц Богу за шицки прешли роки и модлєнє за помоц надалєй.

Пред тим, пондзелок, 24. авґуста на 18. годзин у манастире будзе отверанє вистави з нагоди ювилея, а источасно, вєдно з ню будзе и менша вистава карточкох з духовним змистом настоятельки манастира у Коцуре ш. Михаїли Воротняк. – Наша заєднїца монахиньох Служебнїцох Непорочней Дїви Мариї основана 1892. року, праве 28. авґуста, на Кирбай у Коцуре, та мож повесц же зме так ище баржей повязани зоз шветом Успениє Пресвятей Богородици – гварела ш. Михаїла. По єй словох, добре мац у оглядзе и поучни слова на обращику на руским, українским и сербским язику з нагоди ювилея и гаризми служби шестрох Служебнїцох: „Циха, совисна, каждодньова и стаємна робота за добро души народа и за його релиґийне, моралне и културне напредованє”. М. Г. К.

НА ПРЕОБРАЖЕНЄ У КОЦУРЕ

ПОШВЕЦЕНА ОВОЦ У грекокатолїцкей церкви Успения Пресвятей Богородици, 19. авґуста преславене швето Преображенє Господнє, и з тей нагоди у шпиваней Служби Божей пошвецени овоци. Служели о. Яков Кулич и о. Яков Новак, хтори и пошвецели числени кошарки и танєри зоз рижнима єшеньскима плодами. Як виявел о. Кулич у казанї, то перше єшеньске швето, и поволал парохиянох най щирого шерца принєшу найкрасши єшеньски плоди як дар и жертву Господу Исусу Христу, же би их вон преображел до радосци, як цо ше преображел на гори Тавор. Т. Х.

28 РУСКЕ СЛОВО

21. АВҐУСТ 2015.

ДУХОВНИ ЖИВОТ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ПРЕСЛАВЕНЕ ШВЕТО УСПЕНИЄ ПРЕСВЯТЕЙ БОГОРОДИЦИ

БЛАЖЕНИ ХТОРИ ТРИМАЮ СЛОВО БОЖЕ

Вирни парохиї св. оца Миколая у Руским Керестуре 15. авґуста преславели найвекше Марийово швето, Успениє пресвятей Богородици – Вельку Матку Божу. Найшветочнєйше гого дня було на Служби Божей на 10 годзин, у Марийовим святилїщу Водици, дзе, без огляду на горучаву, було вельо вирних, попри Керестурцох и їх родзини, цо ту пришли на одпочивок з других жемох, та и госци зоз Словацкей. Службу Божу служел тиж госц зоз Канади, родом Керестурец о. Янко Колошняї, а домашнї капелан, о. Владимир Медєши, споведал. У казанї о. Колошняї визначел же тото швето вирним дава надїю, же на концу швета, як и Мац Божа зоз целом и душу, и вони буду вжати до нєба. Навязуюци ше на євангелске читанє того дня, о Марти и Мариї, о. Колошняї визначел же би ше и ми старали нє лєм за жемски добра, бо найважнєйше слухац слово Боже и твориц го, бо тото приноши блаженство. М. А.

У НОВИМ ВЕРБАШЕ

ЛЄТНЄ УШОРЙОВАНЄ ПАРОХИЇ

И у нововербаскей парохиї ше того лєта вельо зробело, а як визначел парох о. Иґор Вовк, парохиянє з Руского Керестура ище раз указали свойо християнство на дїлу и помогли зоз своїма майсторскима схопносцами парохиї Св. Владимира. – У наших роботох помогли нам Дюра Будински, браца Михайло и Дюра Венчельовски и Михайло Канюх з Руского Керестура хтори шицки майстрове, та нам покладли водоводну мрежу у парохиялним доме,

Вельо помогли майстрове зоз Керестура

а после того и цегелки коло 50 квадратни метери. Помагал им и Ратко Ковач з Вербасу и з тей нагоди им шицким дзекуєм – визначел парох о. Вовк. У парохиї тей сезони окончени и други роботи. Понеже Општина Вербас финансовала бетонованє єдней часци дражки на драже опрез церкви, парохиянє робели на тих роботох, а Општина финансовала и три клима-ушореня, та тераз парохия ма два-клима ушореня у церкви и єдно у парохиялней сали. Парох о. Вовк уж планує и други акциї хтори би ше могло витвориц у наиходзацим периодзе. А. М.

НАШО ПЕРШОПРИЧАШНЇКИ

МАРТИНА МИКЛОШ У НОВИМ САДЗЕ У церкви св. апостолох Петра и Павла у Новим Садзе того лєта першираз прияла Св. Причасц Мартина Миклош, школярка штвартей класи зоз Нойсу у Нємецкей, дзе є и народзена и дзе жиє з родичами Весну и Даниєлом. Мартина и покресцена у новосадскей грекокатолїцкей церкви, и одмалючка, каждого лєта приходзела ту до церкви, та ше тераз жадала праве у тим Божим храме першираз запричащац. После Служби Божей парох о. Юлиян Рац першопричашнїци подаровал молитвенїк и свидоцтво о Першей Причасци. М. Р. 21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ СЛОВО 29

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста нєсподзивано нас зохабел наш мили супруг и оцец

ВЛАДИМИР ПАП (1951–2015) з Дюрдьова

Чежко прилапиц же це вецей нєт, алє у наших шерцох будзеш вично жиц. Памятку на це чуваю супруга Марча, син Яни и дзивка Виолетка Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста нєсподзивано нас зохабел наш мили оцец, швекор и дїдо

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста нєсподзивано нас зохабел наш кум

ВЛАДИМИР ПАП (1951–2015) з Дюрдьова Занавше ше будземе здогадовац шицких красних дньох препровадзених з тобу. И надалєй будзеш жиц у наших шерцох. Твоя дзивка Виолета, жец Деян и унучата Андреа, Сара и Михайло Спочивай у мире Божим!

ВЛАДИМИР ПАП (1951–2015) з Дюрдьова З любову и почитованьом, памятку на ньго навики буду чувац кумово Тиркайлово Спочивай у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста нєсподзивано нас зохабел наш мили оцец, швекор и дїдо

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста нєсподзивано нас зохабел и пошол до вичносци наш мили и добри шовґор

ВЛАДИМИР ПАП (1951–2015) з Дюрдьова Дзекуєме ци за твою любов и доброту и вично будзеш жиц у наших шерцох. Твой син Янко, нєвеста Таня и унучата Оливера и Серґей

ВЛАДИМИР ПАП (1951–2015) з Дюрдьова Памятку на його доброту будземе вично чувац. Яким и Фемка Папуґово зоз дзецми Спочивай у мире Божим!

НА ЗДОГАДОВАНЄ

ЯКИМ ДУДАШ (1921–2013)

НАТАЛА ДУДАШ (1925–1993)

з Руского Керестура Зоз почитованьом и подзекованьом вас занавше будзе паметац Амала Бошнякова Спочивайце у мире Божим!

30 РУСКЕ СЛОВО

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Нєсподзивано у 64. року живота занавше нас охабел наш мили бачи

Ожалосцена андя Марча Папова зоз дзивку Наташу Грубеньову и єй фамелию

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 22. авґуста 2015. року наполня ше штерацец днї як пошла до вичносци наша мила

ИРИНА ИНЯ КОЛОШНЯЇ народзена Балїнт (1955–2015) Нїґда вецей нє придзеш ґу нам, алє вше будзеш у наших шерцох и здогадованьох. Твоя шестра Натка и єй дзеци Мая, Душко, Ґоран, Иґор, Милан и Нина Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 23. авґуста наполня ше штерацец смутни днї як ше преселєла до нєбесней цихосци моя мила кума

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 17. авґуста наполнєли ше штерацец днї як вецей нє з нами наша мила баба и прабаба

НАТАЛА БЕРЕК (1930–2015) з Руского Керестура

ИНЯ Чежко прилапиц же ши пошла на драгу зоз хторей ше вецей нє врациш. Оставаю вични памятки наших попреплєтаних животох Твоя кума Нея

Памятку на ню чува єй унука Соня зоз фамелию Спочивайце у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 19. авґуста наполнєли ше петнац роки як вецей нє з нами наш мили оцец, швекор и дїдо

НА ЗДОГАДОВАНЄ Того року, 20. авґуста, наполнєли ше осемнац роки як вецей нє з нами наш мили супруг, оцец, швекор и дїдо

ЯНКО САБАДОШ (1929–2000) з Руского Керестура Памятку на ньго чуваю дзивки Амала и Златка, та син Славко зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!

ЕЛЕМИР ПАПЛАЦКО (1944–1997) з Руского Керестура Твойо наймилши Спочивай у мире Божим!

21. АВҐУСТ 2015.

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста 2015. року занавше нас зохабел наш мили оцец, дїдо и прадїдо

НА ЗДОГАДОВАНЄ Прешли три роки у жалю за нашим милим сином и братом.

ВЛАДО ФА (1932 – 2015) з Руского Керестура Памятку на ньго буду чувац дзивка Златка зоз супругом Славом, унука Ванеска, унука Марина Вуйович зоз супругом Владаном и сином Вукашином Спочивайце у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 11. авґуста 2015. року занавше нас зохабел наш мили оцец и дїдо

ВЛАДО ФА (1932 –2015) з Руского Керестура

ИҐОР САБАДОШ дипл. инж. польопривреди (1982–2012)

Од сина Владу зоз дзивчатми Светланку и Сашку Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 19. авґуста наполнєли ше штерацец жалосни днї як нас занавше зохабела наша мила мац, швекра и баба

АНА РАЦ (1936 – 2015) з Руского Керестура Памятку на живот препровадзени зоз ню вично буду чувац син Михайло, син Юлиян зоз супругу Тат`яну и унуки Андреа и Дарян Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. авґуста 2015. року наполня ше петнац роки як нє з нами наймилши супруг, оцец и дїдо

ВЛАДИМИР ДЖУДЖАР (1931–2000) з Дюрдьова Роки преходза, а жалосц и смуток оставаю. Навики нам будзеш хибиц. Твойо: супруга Маря, синове Мижо, Мирослав и дзивка Златка зоз фамeлиями Спочивай у мире Божим!

21. АВҐУСТ 2015.

Мама, тато и брат СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешол смутни рок одкеди нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец, швекор и дїдо

МИХАЛ КОЛОШНЯЇ з Руского Керестура Памятку на ньго буду вично чувац супруга Єлена, син Славко зоз супругу Оленку, син Юлиян зоз супругу Таню, дзивка Марча зоз Тонийом и унуки Тони, Ади, Валентина и Сандра Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 22. авґуста 2015. наполня ше два жалосни роки як нє з нами наша мила мац и супруга

МЕЛАНИЯ ГРУБЕНЯ народзена Катона (1952–2013) з Руского Керестура Час лєци, алє боль за тобу, любов и красни памятки навики оставаю у наших шерцох. Твой син Мижо и супруг Дюра Спочивай у мире Божим!

РУСКЕ СЛОВО 31

ИНФОРМАТОР/СПОРТ

* дзе цо будзе *

СПОРТСКИ БАВИСКА „ЯША БАКОВ” – ТУРНИР У БИЧ ВОЛЕЮ

СХОД МАТУРАНТОХ На соботу, 22. авґуста, будзе сход матурантох Основней школи „Петро Кузмяк”, народзених 1950. року. Теди у Руским Керестуре було три оддзелєня школярох, а тераз будзе нагода же би ше дакедишнї „мали матуранти” ознова зишли и здогадли на школярски днї. Сход ґенерациї почина на 19, 30 годзин опрез ресторану „Червена ружа”.

ГОРУЦИ ПИСОК НА ПАЛИЧУ

ФЕСТИВАЛ „НАЙ ШЕ НЄ ЗАБУДЗЕ” На нєд зелю, 23. авґуста, у Дюрдьове будзе отримани 13. Фестивал жридлового шпиваня „Най ше нє забудзе”. На 16 годзин опрез будинку КУД „Тарас Шевченко” будзе отворена вистава „Стари ремесла”, а на 17 годзин у Рускей школи вистава „Дакеди було... ”. На 20 годзин у Домe култури концертна часц Фестивалу. Уходнїца кошта 100 динари. ДЕКАДА БЕНДА CRAZY COUSINS На соботу, 29. авґуста нa 21 годзин, на главней автобускей станїци у Руским Кере стуре будзе концерт з нагоди 10-рочнїци керестурского бенда Crazy Cousins. Окрем нїх, наступи и новосадски панкубурашски бенд Zbogom Brus Li.

MALI OGLA[KI DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. *** PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14. *** ПРЕДАВАМ гольт жеми у Руским Керестуре на Билей, друга класа. Контакт телефон: 064/41 02 351 *** ВИДАВАМ два хижи, лєбо и цали намесцени, нєхасновани квартель у новим будинку, у центру Нового Саду, при Футожским пияцу. Tел: 064 37 57 946

32 РУСКЕ СЛОВО

На побрежю озера Палич прешлей соботи отримани одбойкашски турнир у рамикох Спортских бавискох „Яша Баков”. З тей нагоди орґанизаторе, Дружтво Руснацох Суботица, привитали осем екипи Пишe: Александар ПАЛАНЧАНИН

урнир у одбойки на писку, лєбо бич волей (beach volley), постал традицийни турнир у рамикох Спортских бавискох „Яша Баков” хтори ше на побрежю озера Палич отримує дзешец роки. – Без сумнїву, озеро Палич понука идеални условия за отримованє того турнира. Одбойка на писку, у швеце ше звичайно бави на побрежйох дзе єст найвецей писку. Можебуц же є нє били як индзей, алє у каждим поглядзе нам похасновал. У тим року, у рамикох СБ „Яша Баков” то седми турнир. Можем повесц же сом презадовольни зоз тогорочним турниром, насампредз же ше приявели осем екипи, зоз скоро шицких местох дзе жию Руснаци. Наш найвекши проблем, кед слово о бавискох, анимировац шицки нашо места и дружтва же би участвовали на турнирох хтори орґанизуєме през рок. У тим року нам ше то часточнє поспишело, то обачлїве и на тим турнире у одбойки на писку. Маме аж осем екипи, цо ше потераз нє случовало. За тераз ше на турнирох хтори маме у рамикох Спортских бавискох ище вше нє зявели екипи зоз Кули и Сримскей Ми-

тровици. Но, з оглядом же у идуцим року будземе мац виберанки, анимированє учашнїкох зоз тих местох будзе задаток нового руководства СБ „Яша Баков” – гварел предсидатель СБ „Яша Баков” Звонко Салаґ. ОД РОЗБАВЙОВАНЯ ПО ГОРУЦИ РОЗПЛЄТ З оглядом на число приявених екипох на турниру у одбойки на писку, орґанизатор вибрал систему змаганя по ґрупох. Направени два ґрупи – у першей ґрупи бавели: СД „Русин” Руски Керестур, РКЦ „Нови Сад” зоз Нового Саду, КПД „Карпати” зоз Вербасу и домашня екипа „Суботица 1”. У другей ґрупи бавели: КУД „Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова, КУД „Осиф Костелник” зоз Вуковару, КПД „Док” зоз Коцура и екипа „Суботица 2” зоз Суботици. Бавело ше на двох теренох и од самого початку випатрало же змаганя буду вше лєпши. Як час преходзел температура на терену росла, а боме и у атмосфери, та велька горучава, розгоруцовала писок на теренох. Вецей раз орґанизаторе змаганя муше21. АВҐУСТ 2015.

СПОРТ ли полївац терени з воду же би ше голєм дакус розхладзели. З другого боку, змаганя поставали вше анґажованши, бавяче ше борели за кажду лабду. Пожертвовносц на терену була як кед би ше бавело у идеалних условийох хтори понукаю заварти терени и паркет. Нє було проблем виратовац лабду и кед уж була на писку, лєбо спадла до озера. Но, найсхопнєйши и найлєпши у першей ґрупи були вербаски КПД „Карпати”, хтори прешлого року були побиднїки турнира. Вони призначели три побиди. Друге место у першей ґрупи освоєла екипа СД „Русин” зоз Руского Керестура, хтора двараз победзела, на трецим месце була екипа „Суботица 1” зоз єдну побиду и на штвартим месце була екипа РКЦ „Нови Сад”. У другей ґрупи три побиди мала екипа „Суботица 2” и пласман на першим месце, друга була екипа КПД „Док” зоз Коцура хтори мали два побиди, треца була екипа КУД „Тарас Шевченко” хтора призначела єдну побиду и на штвартим месце була екипа КУД „Осиф Костелник” зоз Вуковару. РИВАЛИТЕТ РОВНИ ФИНАЛНИМ ЗМАГАНЮ За треце место ше на основи резултатох по ґрупох борели екипи СД „Русин” Руского Керестура и КПД „Док” зоз Коцура. Було то дерби змаганє турнира, гоч нє було финалне. У напартим змаганю, перши сет на нєсподзиванє шицких присутних достала екипа КПД „Док” – резултат бул 21:10. У паузи медзи сетами, капитен керестурскей екипи, як ше коментаровало у публики, своїм колеґом на писку „пошептал” же кед страца од коцурскей екипи, назад до Руского Керестура ше враца пешо. Други и треци сет достали Русиновци зоз резултатом 21:13 и 21:15. Екипа у составе: Янко Хома, Деян Надь, Душан Янкович и Себастиян Няради ше до Руского Керестура заш лєм врацели так як и цо пришли зоз освоєним трецим местом. Штварте место освоєл КПД „Док”, пияте и шесте место подзелєли КУД „Тарас Шевченко” и екипа „Суботица 1”. Седме и осме место подзелєли екипи РКЦ „Нови Сад” и КУД „Осиф Костелник” зоз Вуковару. У правим финалним змаганю за перше место ше борели екипи КПД „Карпати” и „Суботица 2”. Перши сет достали Вербащанє зоз резултатом 21:16, алє радосц достатого сету нє потирвала длуго, бо други сет Суботичанє достали зоз истим резултатом 21:16. У трецим, хтори ришел побиднїка вецей моци и щесца мали домашнї – достали го зоз резултатом 21:17.

ПО КОНЄЦ РОКА ИЩЕ ПЕЙЦ ТУРНИРИ Кед слово о турнирох у рамикох Спортских бавискох „Яша Баков”, предсидатель Салаґ гварел же по конєц рока буду отримани ище пейц змаганя – у септембру буду отримани змаганя у лапаню рибох у Руским Керестуре и турнир у фодбалу за ветеранох у Новим Орахове. У октоберу предвидзени змаганя у ґуґланю и штреляцтве хтори ше отрима у Вербаше, а у новембру ше планує змаганє у пикаду у Коцуре. 21. АВҐУСТ 2015.

Побиднїк турнира на Паличу екипа „Суботица 2”

У побиднїцкей екипи бавели: Мирза Ликович, Боян Медич, Оґнєн Маркович и Милош Пейчич. Вербащаньом ше нє удало затримац шампионску титулу на тогорчним турниру у одбойки на писку. Екипа у составе: Милян Кривокапич, Никола Скубан, Дарко Леваїч и Владимир Мученски завжали друге место. Но, без огляду на таблїчку, на посцигнути резултати, як и вше потераз, на турниру победзела добра атмосфера и друженє хторе на Паличу ище длуго потирвало после змаганьох. ДРУЖТВО ПРЕПОЗНАТЛЇВЕ У СУБОТИЦИ Дружтво Руснацох Суботици основане 12. фебрура 2001. року. У своїх просторийох зазберує коло 150 нашо души хтори ше през секциї упарто намагаю же би у тим городзе Руснаци були препознатлїви медзи тисячами других гражданох. През рок орґанизую числени манифестациї рижних змистох, литературни вечари, а каждей яри орґанизую нашу вельку манифестацию пошвецену нашому писательови Мафтейови Винайови – „Яр Мафтея Виная”. Так повесц, од снованя Дружтва, Кирил Симунович з помоцу Томислава Раца, орґанизує турнир у одбойки на писку. – Точно нє можем повесц, алє думам же то дзешати турнир хтори ше отримує на Паличу. У нашим Дружтве сом од 2003. року активни член. Нєт нас вельо у Суботици, алє ше намагаме же бизме були препознатлїви и же бизме охабели даяки шлїди. Спорт ме вше интересовал, окреме ґуґланє. Ґуґлал сом ше на велїх змаганьох кед сом бул младши, а мал сом и добри успих и освоєл сом велї припознаня. Тома и я превжали на себе орґанизацию того турнира хтори досц успишно орґанизуєме дзешец роки. Роботи єст вельо, а мало помоци од спонзорох. Углавним ше операме на власни моци и на тото кельо маме. Нє лєгко, алє кед ше так як тераз на єдним месце змагаю осем екипи, зоз наших Дружтвох и местох дзе жию Руснаци, вец сом задовольни и шерцо ми полне – гварел Кирил Симунович, орґанизатор турнира.■

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ КОНЇЦКИ ЗМАГАНЯ НА КЕРЕСТУРСКИХ „ЛЕЙОХ”

ОБЕГОВАНЄ З ДИЖДЖОМ Пишe: Иван САБАДОШ

„ Други дзень манифестациї „Днї керестурскей паприґи , внєдзелю, 16. авґуста, програма по традициї була на „ Гиподроме „Леї”, дзе у организациї Конїцкого клубу „Русин отримани обегованя коньох дринґачох и ревиялни дефиле фиякерох. По тим цо могло видзиц на Лейох, конїцка манифестация отримала уровень яки бул и скорей

а змагательней програми тогорочних конїцких змаганьох були шейсц єднопрагаци обегованя на 1 800 метери за гарла старши як три роки з наградним фондом по 20 тисячи динари, як и єдно обегованє двопрагох. У паузох мед зи змагательнима точками, публика на Гиподроме могла уживац у ревиї запрагох, а були порихтани и провад заци змисти – могло ше ошвижиц, окрипиц, засмачиц и заслад зиц, а найбаржей ужива ли наймладши, понеже було и колїмбачки и пони конїки хтори могло шедлац. Спройна и чежка хвиля, алє и „интензивни” перши дзень „Дньох кере стурскей паприґи”, хтори ше одцагнул по нєд зелю над раном, найскорей причина же на „Лейох” можебуц було менєй публики як влонї, алє обегованя заш лєм прицагли вельо патрачох з Кере стура и їх го сцох, як и ве ль ке чи сло лю би те ль ох ко нїц ко го спорту з ца лей Бачкей.

34 РУСКЕ СЛОВО

На Лейох могло видзиц квалитетни и динамични обегованя, гоч стартовало менєй учашнїкох як цо було приявене по програми. Тиж так, озда на хвилю, обачиц було же и конї и джокеє на моменти нервозни. Нє тельо ше гришело у старту, як цо було нєзвичайно вельо дисквалификациї пре ґалоп – лєбо спонтани, лєбо нароком, у горучки змаганя. Мед зитим, шицко остало у рамикох и високих стандардох безпечно сци и фер-плея хтори ше дошлїдно почитує у конїцким спорту. Уж у першим єднозапраговим обегованю под покровительством МЗ Руски Керестур победзел Керестурец Янко Планчак зоз шейсцрочним Вихором. Побида одбежана гладко, понеже керестурски єднозапраг од старту по финиш бул на чолє карусела. Гоч слово о обегованю нєбодованих гарлох хторе нє ма вельке змагательне значенє, з тоту побиду домашнї КК „Русин“ внєдзелю зазначел красни успих.

21. АВҐУСТ 2015.

Исти джокей и исте гарло, спрагнуте з Меридианом з Пиньвиц, у атрактивним и напартим обегованю двозапрагох дзе ше на чолє вишорова ли шицки запраги, завжа ли друге ме сто. И то добри ре зултат, з оглядом же Вихорова пара, ветеран Сонета, внєд зелю нє бежа ла. У централних, бодовно наймоцнєйших обегованьох – за „Днї кере стурскей паприґи” и Мемориял „Яр 89” у хторих бежа ли найискуснєйши гарла з моцнєйших ерґелох, нє було тельо динамики анї нє по сциговани рекордни километерски часи. Углавним, урядова змагательна програма закончена на час, праве пред дижджом хтори ше строєл ца ле пополаднє. У ревиялним дефилеу парадних и роботних запрагох попри домашнїх, кере стурских фиякеристох, участвовали и го сци з Коцура и Крущичу, приятелє и сотруднїки КК „Русин”. З оглядом на ревиялни характер, акцент нє бул на змаганю, алє шицки учашнїки до стали погари, як припознанє за ентузиязем, вецейрочну и витирвалу роботу коло будованя Клуба и промоциї конїцкого спорту у Кере стуре. На дефилеу участвовали Чижмарово, Медєшово и Папуґова запрага, а дєплови тримали три ґенерациї кере стурских конїкарох.

Foto: Любомир Дудаш

СПОРТ

ПЛАСМАНИ ЄДНОПРАГОХ I. Обегованє МЗ Руски Керестур: 1. Вихор ЖМ (Р. Керестур), 2. Мая (Бечей), 3. Кесако Ф (Темерин), 4. Лана Окс (Ором); II. Обегованє СО Кула: 1. Спринг Лав (Дрлян), 2. Евица МЛ (Ґосподїнци), 3. Мери Джет (Ором), 4. Армел (Зомбор); III. Обегованє СД Русин: 1. Сенка СП (Дрлян), 2. Театра В (Темерин), 3. Морталес (М. Идьош), 4. Пепа С (Таванкут); IV. Обегованє Дньох керестурскей паприґи: 1. Даина СҐ ((М. Идьош), 2. Лауда ОЗ (Чантавир), 3. Дарк Бюти (Пиньвиц), 4. Меридиян (Пиньвиц) V. Обегованє Мемориял „Яр 89”: 1. Меридо (Таванкут), 2. Пеґаз (Дюрдьов), 3. Марґарет ИТ (Пачир), 4. Пан Свип МК (Пачир); VI. Обегованє КК Русин: 1. Андовер Лав (Дюрдьов), 2. Пуси С (М. Идьош), 3. Анабела СҐ (Сивец), 4. Лана Окс (Ором)

Окрем ко нїц кей про гра ми, на Ле й ох внєдзелю була орґанизована вистава продуктох ручних роботох, представели ше и чле ни Здруже ня папри ґ а рох „Кап си кум анум”, служени паприґаш з вецей котлох, а пополаднє закончене з гудацами. Обегованя на Гиподроме „Леї” организовал Конїцки клуб „Русин” под покровительством Покраїнского секретарияту за польопривреду, водопривреду и лєсарство, а з потримовку Општини Кула и МЗ Руски Кере стур, матичного СД „Русин”, партнерских конїцких клубох, осиґуруюцих хижох и числених кере стурских привреднїкох, польопривреднїкох и поєдинцох.■ 21. АВҐУСТ 2015.

РУСКЕ СЛОВО 35

У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ” ” Под час обиходзеня польох продукователє коментаровали же

РОК LXXI ЧИСЛО 33 (3642) НОВИ САД, 21. AВҐУСТ 2015. РОКУ

■ „ЯША БАКОВ” НА ПАЛИЧУ

– ТУРНИР У БИЧ ВОЛЕЮ

Фото: Любомир Дудаш

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ „ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ”