Issuu

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

Фото: uzv.rs

НАЙЛЄПШИ ШКОЛЯРЕ НА БИЛБОРДОХ

РОК LXXII ЧИСЛО 50 (3711) НОВИ САД, 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

Проєкт под назву УЧИМ+ЗНАМ=ВРЕДЗИМ ма циль популаризовац млади таланти и промововац їх успихи. Здруженє за промовованє дружтвеней одвичательносци и того року орґанизовало билборд кампаню, хтора закончена 9. децембра у будинку Покраїнскей влади. Фотоґрафиї нaйуспишнєйших школярох oснoвних и стреднїх шкoлох, хтори достали награди нa державних и медзинародних змаганьох, обявени нa билбордох нa рижних лoкaцийох у городзе. Медзи школярами, чия фотоґрафия положена на билборд була и Леа Грубеня, школярка у карловацкей Ґимназиї. Вона на републичним змаганю у знаню анґлийского язика завжала перше место. На фотоґрафиї Алекдсандар Саванович, предсидатель Здруженя за промоцию дружтвеней одвичательносци, Леа Грубеня, Ненад Миленкович, предсидатель општини Ср. Карловци и Ивана Динич при билборду коло державней драги у Сримских Карловицох. В. В.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ ДОМ И ФАМЕЛИЯ – ПРЕД ВИЛЇЮ И КРАЧУНОМ

Наградни конкурс, хтори отворени за шицких цо любя печиц лєбо єсц колача, розписала Новинско-видавательна установа „Руске слово” 15. децембра. Конкурс будзе мац три круги – перши од 15. по 25. децембер, други од 26. децембра по 4. януар, а треци од 5. януара по 15. януар.

Рецепт и фотоґрафию треба послац виключно на мейл rusmak@ruskeslovo.com, лєбо треба пополнїц формулар на сайту www.ruskeslovo.com/мозаїк. Шицки рецепти буду обявени на нашим сайту, а потим и на Фейсбук боку Руского слова. Потим почина гласанє, а по єден рецепт з каждого кругу хтори достанє найвецей лайки, достанє пенєжну награду у вредносци од 3 тисячи динари. Побиднїки каждого кругу буду преглашени 26. децембра, 5. и 15. януара. ШЛЇДУЮЦЕ СПЕЦИЯЛНЕ ДВОЧИСЛО „РУСКОГО СЛОВА” ВИДЗЕ 30. ДЕЦЕМБРА 2016. РОКУ

Фото: Мая Зазуляк

РЕЦЕПТ ЗА НАГРАДУ

■ РУСНАЦИ У „МОЗАЇКУ СЕРБИЇ”

ВИНЧОВАНКА

ЗМИСТ

■ Тижньовнїк 4–5. Закончує ше керестурски самодопринос 6–7. Руснаци на „Мозаїку Сербиї” у Беоґрадзе

■ Нашо места 10–11. Криза зоз явним превозом у Вербаше 12–13. Реорґанизация явних подприємствох

■ Култура и просвита 14–15. Як обдумац цикаву школску лектиру? 16. Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї”

■ Дом и фамелия 17–19. Пред Вилїю и Крачуном 20. ЖеноблоґИя

■ Людзе, роки, живот 22–23. Наш госц – Зденка Намачиньски з Вербасу

■ Економия 24. Нашо фаховци у европских проєктох

■ Духовни живот 27. Прейґгранїчни активносци церкви

■ Информатор

28–31. Оглашки и In memoriam

■ Сорт 34–35. Рочнїца Спортских бавискох „Яша Баков” На насловним боку – Руснаци на „Мозаїку Сербиї” у Беоґрадзе Авторка фотоґрафиї – Мая Зазуляк

Дизайн: Наташа Мецек

Шлїдуюце специялне двочисло „Руского слова” видзе 30. децембра 2016. року

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сенка Надь, Сандра Саламун, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 100 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

2 РУСКЕ СЛОВО

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ВИНЧОВАНКА

ождество Христово – то швето фаР мелиї. Бог зишол на

Христос Раждаєтся!

жем и постал чловек у єдней нїжней, пожертвовней и побожней фамелиї Йосифа и Мариї жадаюци же би цали швет постал єдна велька и зложна фамелия. Прето мож повесц же ше Исус народзел нє даґдзе индзей, або у даяким далєким чаше, алє ту и тераз, у своєй жеми, мед зи своїма, медзи нами. Його попатрунок полни любови, унапрямени на каждого чловека. Тот попатрунок нас поволує отвориц свойо шерца же бизме могли упиц тоту божеску любов и мир и були способни прияц милосердносц и пребаченє, жертвеносц и старанє за каждого члена велькей фамелиї ближнїх. Фамелия – то оаза любови: супружескей, мацеринскей, оцовскей, синовскей, братскей, ґу унуком и процивно, любови ґу блїзшей и дальшей родзини. Нїч друге нє може повязац и твориц фамелию так, як любов. Кед ше фамелиї гаша – то знак же им хибело любови. Дзе любов догорює, там ше розпадує фамелия. Атмосфера порозуменя, змиреносци, сиґурносци, медзисобного почитованя и мира у фамелиї – то живи доказ же вона жиє зоз Святим Духом и же є подобна до Святей Фамелиї у котрей ше народзел наш Спаситель. Красни обичай у чаше крачунских шветох даровац дарунки. Алє цо подаруєме новонародзеному Спасительо16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ви? Вон нам даровал самого себе у скромним вертепе; народзел ше цихо и без розкошу, нє маюци места анї у єдним цеплим доме у Вифлеєме. Подаруєме Му цепли домик у наших чистих шерцох, подаруєме Му цеплоту нашей любови ґу Ньому и ґу ближнїм. Подаруєме Му нашо шерца же би их Вон формовал спрам свойого любляцого Шерца, котре гори зоз вичну любову ґу шицким людзом. Рождество Христово – то нє памятка на прешлосц, алє поволанка на терашньосц – нєшка, тераз и вше. Шицки зме поволани поциснуц особни интереси и притулїц ґу себе крачунски дарунок Спасительовей жертвеней любови, и пребарз потребного мира, котри лєм Исус може дац. Келї людски шерца приму тот нєбесни мир, завиши од каждого з нас котри отвори свойо шерцо. Найлєпше цо себе можеме пожадац за крачунски швета – то отвореносц наших шерцох за мир Божи и жертвену любов ґу ближнїм. Того нєбесного мира жадам шицким и жичим радосни и благословени швета Рождества Христового. Христос Раждаєтся! – Славите Єго! Ваш Владика + Георгий

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК ЦО БУДЗЕ З КЕРЕСТУРСКИМ САМОДОПРИНОСОМ?

ЛЄГЧЕЙШЕ БУЛО ДОК ЗМЕ САМИ ҐАЗДОВАЛИ

Пише: Михайло ЗАЗУЛЯК

Перши самодопринос у Руским Керестуре запровадзени 1972. року и тирва скоро 45 роки. Концом януара 2017. року виходзи терашнї, а ище нє извесне чи будзе, и кеди будзе, запровадзени нови. Керестурци би вироятно и були за нове видвойованє, медзитим, пре терашнї иншаки законски предписаня, дзе Месна заєднїца вецей нє найменша єдинка локалней самоуправи, таку одлуку муши провадзиц и безрезервна потримовка Општини Кула

ожлївосц власного видвойованя пенєжу за свойо место Керестурци спознали и добре вихасновали ище од давного 1972. року, одкеди континуовано, уж 45 роки, з плацох, маєтку (катастерски приход на жем), з других власних приманьох, а дакеди и з пензийох, видвоюю за лєпши, урбани условия живота у валалє. Лєм най здогаднєме на тоти найвекши роботи - у тим чаше збудовани водовод, калдерми по улїцох, реконструована електрична мрежа, Дом младежи, помагало ше у будованю новей Школи, Дому култури, Дому за старих, збудовани Дом борцох и пензионерох, до обисцох уведзени телефони, направени нови пияц, дзецинска заградка, комунално опремени простор за биванє на Новим населєню, збудована каплїчка, даскельо драги до хотара, Спортска гала, валал ґазификовани, опредзелєни простор за индустрийну зону, ушорени центер... Керестурци народзени после 1972. року, кед уведзени перши самодопринос, скоро нє паметаю прах и блато по валалских шорох, студнї у дворе и пумпи по валалє дзе ше ходзело по воду, обисца без купальнї и телефона... и ище вельо, вельо того цо за 45 роки, дзекуюци и пенєжу зоз самодоприносу на лєпше пременєло Керестур. Думало ше и на „надбудов”, та Керестурци давали и даваю и за спорт, образованє, културу, здравство, социялно загрожених. Давало ше, нє вше у добрих часох, и часто з вельким одупераньом. Самодопринос вше служел за „крочай напредок”, насампредз як основни, власни пенєж за доставанє ище векшого и з других жридлох. Тот остатнї „викрок” бул од 1. фебруара 2012. и ма буц закончени 31. януара 2017. року. ОПШТИНА ТРИМА ВАЛАЛСКИ ПЕНЄЖ З часом зменшовани стопи видовойованя и зужовани основ на цо ше плацело (бо на початку було аж и на трактори, комбайни, авта, моторки, прикочи, хижи), алє, нажаль, и число Керестурцох хтори го плацели. Пременєни и держави, и закони. Тоти остатнї важаци „знїжели” инґеренциї месних заєднїцох, нє препознаваю их вецей як ношителя локалней самоуправи и нє можу окончовац комуналну дїялносц, та самодопринос постал часц заєднїцкого буджета на уровню општини цо, як гваря одвичательни у керестурскей Месней заєднїци, у велїм очежує витворйованє програми самодоприносу. Прето затераз нєизвесне чи после законченя терашнього, будзе розписани нови самодопринос. – Терашнє зволанє Совиту роби од юния 2014. року и од предходного зме нашлїдзели самодопринос и такой най повем – добре же постої, прето же зоз самодоприносу поробени велї комунални, инфраструктурни роботи, ту и дотациї спорту, култури, здравству, образованю, здруженьом, маме и Фонд солидарносци. Шицко то добре функционовало покля нє пременє-

4 РУСКЕ СЛОВО

ни Закон о локалней самоуправи (и закони о комуналних дїялносцих и буджетним финансованю), дзе найменша єдинка локалней самоуправи Општина, а нє МЗ. Автоматски зме мушели погашиц нашо рахунки, шицки пенєжи нам у буджету Општини Кула, нє можеме розписовац явни набавки, 80 одсто ро-

ЗВЕКШАНА ПОРЦИЯ НА ЖЕМ Керестурски парасти хторим тераз самодопринос розрезани на жем (катастерски приход) нє цалком „процив” нового циклусу, у зависносци хто кельо ма жеми, бо то дополнююци, поправдзе, нє мали видаток. Медзитим, кед слово о польопривреднїкох, по нєдавней одлуки СО Кула звекшана им стопа порциї на жем, та тот пенєж цо видвойовали до самодоприносу, од початку идуцого року будзе исц як порция на маєток Општини Кула. У случаю нового самодоприносу, тото даванє найскорей будзе зменшане.

боти МЗ превжала Општина. Правда, самодопринос керестурски пенєж и нє мож го за друге хасновац и перши два роки, у догварки з Општину програма и витворйована, алє того, 2016. року, барз мало и з тим зме барз нєзадовольни. Нє з прилївом, бо то нормално функционує, алє з реализацию запланованих роботох и нє раз сом бул у Општини же би розписала явни набавки за инвестициї у Керестуре, конкурси за дотациї... – гвари предсидатель Совиту МЗ Владимир Олеяр, а на питанє прецо то так, одвитує: – Мойо особне думанє же то фаворизованє других местох, якошик зме тераз у другим планє, а баржей ше пилнує тоти векши роботи хтори тераз започати у Кули, алє и у дзепоєдних других местох општини. Прето, ми тераз на рахунку самодоприносу маме нєвихасновани вецей як 10,5 милиони динари – гвари Олеяр. Подобне нєзадовольство з тим же у Керестуре того року мало поробене зоз самодоприносу, виражел и предсидатель Вивершного одбору Совиту МЗ и директор ЯКП „Руском” Иґор Фейди, потвердзуюци же нови закони огранїчую инґеренциї МЗ и єй Совиту, так же старанє о комуналийох и инвестицийох прешло на уровень Општини и комуналним подприємством, хтори розписую явни набавки. Медзитим, и Фейди наглашел же би кажде место требало мац самодопринос пре можлївосц його ушорйованя з пенєжу хтори гражданє сами за ньго видвоюю, бо, як гварел – лєм з општинского буджета нє мож шицко направиц цо у єдним месце потребне. – Поведзме, того року зме заплановали и вичисцанє яркох, медзитим, явна набавка нє окончена, а то нам барз потребне, бо нє маме канализацию и кед ше одрутни води помишаю 16. ДЕЦЕМБEР 2016.

ТИЖНЬОВНЇК з атмосферскима, нєт тей струї хтора однєше шицку тоту воду. Ярки нам местами видзвигнути и зароснути, пайпи забити – гварел Фейди, надпоминаюци же нарок за тоту роботу будзе задлужене кулске ЯКП „Комуналєц”. Же ше того року дакус занягало Керестур потвердзую и здруженя, хтори длуго чекали же би Општина розписала конкурси за їх дотациї зоз самодоприносу и дзепоєдни тот пенєж подоставали аж тераз, концом рока. ОДЛУКА БУДЗЕ НА КЕРЕСТУРЦОХ Анкетуюци здруженя, та и дзепоєдних гражданох, достати подобни одвити – и „за” су и „процив” уводзеня нового самодоприносу, алє тото „процив” найбаржей виволане праве з горе виложеним – же ше вецей нє ма достаточного уплїву на витворйованє самодоприносу, та нє видза його смисел „кед з тим командує хтошка други”. Представителє здруженьох углавним „за” самодопринос бо, гоч су нє вельки, средства за дотациї сиґурне жридло финансованя їх роботи, а окреме „за” спортисти „Русина”, Дом култури, хтори зоз самодоприносу за орґанизованє „Ружи” доставал 400 тисячи динари. – У шицких местох кулскей општини концом того, лєбо як наш, початком идуцого рока виходза самодоприноси и у шицких МЗ гваря же, за тераз, нови нє буду розписовац. Можебуц о рок, алє нє такой по виходзеню терашнїх. Єст роздумованя же ше таку одлуку – о розписованю самодоприносох за шицки места – принєше на уровню општини, а бешедуюци о тим на наших схадзкох, опредзелєнє Совиту керестурскей МЗ же би ше тераз нови нє розписовало. Даяку окремну анкету о тим зме нє робели, алє зме вельо бешедовали з людзми, котри и „за” и „процив” нового – гвари Олеяр, и предлужує: – Маме нє потрошени 10,6 милиони динари, ище будзе прилїв у януаре и будземе мац за инвестициї у идуцим, можебуц и року за нїм. Рахуєм же нарок шицки тоти плановани роботи у валалє буду и поробени, та и при людзох будзе иншаке розположенє за самопринос и вироятно нарок будземе розпатрац же би ше од 2018. року розписало нови самодопринос – гварел Владимир Олеяр. На одредзени пригварки же ше терашня валалска власц обава од пребераня одвичательносци кед референдум о самодоприносу нє будзе удатни, Олеяр наглашел: – Правда, на нас то стої, алє нє стої тота заувага. Конкретно, я за самодопринос, бо кед го нє будземе мац – валал будзе препадац. Як гварим, можлїве же будзе порушана инициятива за розписованє нового, а чи го и будзе – о тим одлуча Керестурци на референдуме. Окреме кед плановани роботи з тершанього пойду як задумане, чом би ше го вец нє розписало - гварел Олеяр, а Иґор Фейди визначел: – Я на єдней схадзки Совиту гварел же би ше з добру кампаню, анґажованьом и обецунку же тото цо догварене зоз самодопринсу и поробиме, вироятно могло вигласац нови. Медзитим, тото витворенє планованого, як уж

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

гварене, завиши и од Општини и кед будземе мац їх моцну потримовку, вец мож буц прешвечлїви у прешвечованю за уводзенє нового самодоприносу. Алє тераз такой, по виходзеню терашнього, думам же би нє бул вигласани. Рахуєм же нарок плановане будзе и поробене и самодопринос нам потребни, бо як дойдземе до канализациї, других инвестицийох, а окреме є потребни и за спорт, културу, здруженя, бо буду мац проблеми зоз зменшаньом средствох за роботу. Но, право каждого граждана же би ше вияшнєл – гварел Иґор Фейди, а шицки собешеднїки визначели же ше нєдостаток самодоприносу барз неґативно одражи на функционованє спорту у Керестуре, понеже шицким клубом пенєж будзе зменшани скоро за трецину. Як пише у єдним звиту, прешлого року спорт у валалє зоз самодоприносу достал 897 тисячи динари, того року то плановане на 732 тисячи и як гварел предсидатель СД „Русин” Драґан Ковачевич, зменшованє пенєжу значно будзе уплївовац на роботу и обстоянє каждого клубу, та прето спортисти за нови самодопринос. Свойо думанє о тим винєсли и члени Совиту МЗ Дюра Планчак и Тихомир Фейди, дзе Планчак визначел же треба пробовац вигласац нови самодопринос, а вязано за нєсполньованє планованого у тим року, дума же Совит МЗ нє одробел свою роботу достаточно квалитетно на релациї МЗ – Општина Кула. – Пенєж нє потрошени и людзе з тим нєзадовольни, но виноватого нє треба глєдац, алє глєдац дальши ришеня и направиц добри план роботох за евентуални нови самодопринос. Бо, без нього будзе чежко, окреме спорту, Каритасу, култури, та гоч ше го и претаргнє на одредзени час, алє го потим знова треба розписац. З добру кампаню, думам же би го людзе прилапели – гварел Дюра Планчак, док Тихомир Фейди дума же ше о тим позно почало бешедовац. – Тримам же ше о самодоприносу нє бешедує при його самим виходзеню, алє уж рок-два пред тим, же би ше евентуално пририхтало нови, а ми о тим бешедовали аж и на гранїци кворуму, без присутносци шицких членох Совиту. Ґу тому, думам же нє досц бешедоване и о тим прецо того року так мало поробене, о тим одношеню медзи МЗ и Општину, цо ше указало як вельки проблем и Керестур остал ощербени – гварел Тихомир Фейди. Попри тим же ше, як гварели собешеднїки, нєдостаток самодоприносу неґативно одражи на велї структури, очиглядне же таким файтом самоорґанизованя и самофинансованя гражданох нє иду на руку и горе спомнути законски ришеня. Окреме нєпостоянє инґеренцийох месних заєднїцох. – Думам же на тей драги ґу ЕУ, а и наздавам ше, тота терашня система будзе вименєна – же одредзени компетенциї знова достаню и МЗ. Же би могли розполагац зоз своїм пенєжом, розписовац явни набавки и подобне, як було и дотераз. Тримам же до того будзе мушиц присц, бо месни заєднїци, таки як су тераз, нє годни функционовац и же и им и їх совитом будзе врацена тота улога правдивого управяня з єдним местом, як найменшей єдинки локалней самоуправи – гварел на концу предсидатель Совиту МЗ Руски Керестур Владимир Олеяр.■

РУСКЕ СЛОВО 5

ТИЖНЬОВНЇК РОБОТНЕ ЦЕЛО ЗА МЛА ДЕЖ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ

З НАГОДИ ДНЯ ЛЮДСКИХ ПРАВОХ

И МУШИМЕ, И

ПОТРИМОВКА МЛА ДИМ У МЕНШИХ ШТРЕДКОХ

Прилапйованє Плану роботи и Финансийного плану за шлїдуюци за 2017 рок два найзначнєйши одлуки хтори на схадзки у Руским доме у Шидзе прешлого пиятку то єдногласно принєсло Роботне цело за младеж Националного совиту рускей националней меншини По плану роботи хтори обгрунтовал хтори дал предсидатель Роботного цела за младеж Сашо Сабадош, главни активносци буду унапрямени на даванє финансийней помоци за витворйованє проєктох, цо и потераз бул модел роботи Роботного цела, а значна активносц будзе и мотивованє младих Руснацох же би ше уписали до Окремного

виберанкового списку. Як заключене, кажди з членох у своїм месце би мал задаток же би у першим шоре младим потолковал цо то Национални совит и як вон функционує же би ше вони на тот способ мотивовали уписац до Окремного виберанкового списку, а потим и гласац и кандидовац ше кед буду виберанки за нови Совит. Єдна з значних активносцох би мала буц и витворйованє змистох за младих по местох зоз значнєйшим числом Руснацох и медзи Руснацами у иножемстве. Цо ше дотика Финансийного плану, по одлуки за финансованє проєктох би було опредзелєне 300 тисячи динари, а за витворйованє змистох за младих дзе Руснаци у значнєйшим чишлє, або медзи Руснацами у иножемстве 50 тисячи. Роботне цело за младеж прилапело и вимогу Туристичного здруженя „Руски Керестур” же би седем тисячи динари хтори були оддобрени за реализацию проєкта „Лєтнї чилаут”, а хтори нє могло реализовац, були унапрямени на 10. Медзинародни волонтерски камп „Лєто у Руским Керестуре 2016” за нєвимирени финансийни обовязки хтори остали. Тиж потримана и вимога Руского културного центра з Нового Саду, а у питаню фианансованє видаваня ЦД зоз шпиванками з еротичнима мотивами и за тот проєкт оддобрени 60 тисячи динари, а як гварела Саня Дивлякович, були би зняти дзевец, або и дзешец шпиванки, а совидавателє би були младежски часопис МАК и Роботне цело за младеж. На схадзки у Шидзе предложене и же би Саня Дивлякович була предложена за додзельованє награди „Искри култури” за сучасну творчосц младому авторови по 35 роки живота, хтору додзелює Завод за културу Войводини. Вл. Дїтко

6 РУСКЕ СЛОВО

З нагоди Медзинародного дня людских правох – 10. децембра, всоботу ше на Беоґрадским сайме представели 15 од 21 националних меншинох у Сербиї хтори орґанизовани прейґ националних совитох. Представянє, з назву „Мозаїк Сербиї”, орґанизовали Канцелария за людски и меншински права Влади Републики Сербиї, у сотруднїцтве з националнима совитами националних меншинох

о першираз же у Сербиї Медзинародни дзень людских правох означени и з вельку манифестацию пошвецену припаднїком националних меншинох, хтори ше представели з културну програму, информативну, образовну и видавательну дїялносцу, як и зоз своїма националнима кухнями, народним облєчивом, старима ремеслами и другима змистами. Учашнїкох привитала директорка Канцелариї за людски и меншински права Сузана Паунович, хтора наглашела же Сербия зачувала мултикултуралносц. – Трудзиме ше ришовац проблеми и унапредзовац положенє шицких меншинох. Вони мост за повязованє зоз сушедами и почитованє мед зи народами. Мушиме и сцеме жиц вєдно, то нам циль – гварела Пауновичова. Наглашуюци же политика Сербиї ґу националним меншином у складзе з найвисшима шветовима стандардами, 16. ДЕЦЕМБEР 2016.

ТИЖНЬОВНЇК ОТРИМАНИ „МОЗАЇК СЕРБИЇ”

И СЦЕМЕ ЖИЦ ВЄДНО манифестацию отворел министер за роботу, обезпечованє занятосци, борецки и социялни питаня у Влади Сербиї Александар Вулин. – Щиро сом горди з таким числом рижних заєднїцох и добрима одношенями медзи людзми. Без вас бизме були худобнєйши и єднообразни – поручел учашнїком манифестациї министер Вулин и наведол же ше у Сербиї на язикох меншинох видава 118 друковани медиї, з хторих 39 вецейязични, як и же ше змисти на меншинских язикох емитує на 76 тв-каналох и на 103 радиостанїцох. На бини, пред числену публику, за Руснацох наступела шпивацка ґрупа у народним облєчиве зоз Бикичу и Mладша шпивацка ґрупа зоз Шиду КУД „Дюра Киш”. Українску националну меншину представели члени УКЦ „Кобзар” з Нового Саду, як и учашнїки зоз Сримскей Митровици. Окрем на заєднїцкей културно-уметнїцкей програми, Руснаци на окремним штанду представени и прейґ виданьох НВУ „Руске слово” и Заводу за културу войводянских Руснацох, школяре и просвитни роботнїки на пригодни способ представели руску Ґимназию, односно Основну и штредню школу з доУЧАШНЇКИ мом школярох „Петро На заєднїцкей манифеста- Кузмяк” з Руского Кециї и културно-уметнїцкей ре стура, Здруженє жепрограми представели ше нох „Бикичанки” зоз припаднїки Ашкалийох, Бо- Бикичу пририхта ло шнякох, Болгарох, Мадярох, богати етно-стол з наБунєвцох, Українцох, Горвашима традицийнима тох, Влахох, Нємцох, Румуєдлами, а Здруженє нох, Ромох, Чехох, Руснацох, Словацох, Чарногорцох, як и женох „Байка” зоз Кевиклада ло представнїки векшинского- ре стура сво йо ви роб ки.■ го народу. Мирон Горняк Кухар

STANOVISKA Пише: Aнамария РАНКОВИЧ новинарка

ВЕЦЕЙ НЇЧ НЄ НЄМОЖЛЇВЕ На габох успиху популистичних и екстремно политичних струйох, Европа ше обава пре наиходзаци виберанки у Нємецкей, Французкей и Голандиї, хтори би ше мали отримац у 2017. року. Уж достаточно обтерховану зоз миґрантску кризу и ситуацию зоз Бреґзитом, триюмф Доналда Трампа додатно потрафел Европску унию, усприч численим анкетом и предпоставком политичних елитох же би найнапреднєйша шветова демократия нїґда нє могла задац таке вдеренє уж формованому порядку. А кед ше таке случело, цо ище можлїве? „Нєшка Зєдинєни Держави, наютре Французка“, твитовал Жан Мари Ле Пен, оцец Марин Ле Пен, лидерки анти-ЕУ партиї Национални фронт и кандидатки за предсидательку Французкей. Аж ше и Франсоа Оланд вияшнєл же ше нє будзе кандидовац же би дал шансу социялистом победзиц конзервативизем и екстремизем, алє константне рушанє политичней ориєнтациї виберанкового цела у Французкей на право потвердзує и кандидатура найрадикалнєйшого члена Републиканскей странки, Франсоа Фийона. На яр идуцого року на виберанкох у Голандиї либералом грожи Ґерт Вилдерс, кандидат екстремно правоорєнтованей, антиимиґрацийней Партиї шлєбоди. Виберанки у Нємецкей плануе ше на єшень и, без огляду же евроскептична Алтернатива за Нємецку хтору предводзи Фрауке Петри (озда?) нє ма шанси победзиц, проґнозує ше же достанє потримовку 15% виберанкового цела, цо уж достаточне вдеренє на гражданску демократию. Без огляду же велї оддихли после побиди „желєного” кандидата Александра Ван дер Белена на предсидательних виберанкох у Австриї, тота побида вельо коштала пре компромис скоро шицких умерено лївоорєнтованих и правоорєнтнованих странкох хтори би у нормалних обставинох були процивнїки. Тоти нови моци хтори грожа европским либералним вредносцом намагаю ше вихасновац вше векше нєзадовольство при гражданох ЕУ пре мали плаци и рост нєзанятосци, окреме при младих, хтори ше перши раз зочую зоз тим же после 30-тих рокох масовно жию у своїх родичох. Попри тим, план ЕУ за ратованє банкох велї видза як плячку шпоровних рахункох обичних гражданох. „Однародзених” лидерох ЕУ обвинюю за декаденцию заходних дружтвох пре сексуалну политику и одношенє ґу миґрантом, праве так як то робели фашисти и нацисти 30-тих рокох. Остава чекац резултати предстояцих виберанкох. Кед Ле Пенова победзи, жеми стаємни члени Совиту безпечносци Зєдинєних нацийох, побиднїкох Другей шветовей войни, буду водзиц Доналд Трамп, Владимир Путин, Си Дїнпинґ, Тереза Мей и Марин Ле Пен. Голєм штверим з нїх, демократия нє у верху политичней аґенди. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 7

НАШО МЕСТА РИШОВАНЄ ДЛУГОРОЧНОГО ЕКОЛОҐИЙНОГО ПРОБЛЕМУ

БУДЗЕ ЗАКОНЧЕНА КАНАЛИЗАЦИЯ У КУЛИ И ЧЕРВИНКИ

З подписованьом контракту о них водох до беґелю Беґеяц, з чим вибудови улїчней канализациї на ше оможлїви його вичисцованє и ме стох дзе єй ище нєт у Кули и ушоренє. Видеканїч подзековал и висшим Червинки, як и о вибудови транзитного поцискуюцого воду Чер- орґаном власци на потримовки, винка–Кула и його провадзацих бо попри 300 милиони динарох з обєктох, почало конєчне ришова- општинского буджета, за тот пронє єдного з найвекших длугороч- єкт тиж тельо обезпечене з покраних еколоґийних проблемох у їнского и републичного уровня. Представитель французкого Кули и Червинки, ткв. „шмердзацого Беґейцу”, беґелю хтори пре- подприємства Франсоа Алан гваходзи и през Кулу, нєдалєко од рел же то найвекша робота такей файти хтору дотераз робели у центру. Контракт о вибудови канализацийней мрежи предсидатель Општини Кула Перица Видеканїч вовторок, 6. децембра, подписал з представительом ґрупи понукачох роботох, на чолє з французку фирму „SADE CGHT”, Франсоом Аланом з Паризу, а роботи коштаю 596 милиони 712 081 динар з ПДВ. Буду вибудовани вєдно 50 километри канализацийней Контракт подписую Перица Видеканїч и Франсоа Алан мрежи – 28 км у Червинки и 13 км у Кули, як и 9 км поцискую- Сербиї, визначел же пририхтуюцого воду од Червинки по Кулу, ци активносци почню уж о тидзеодносно по колектор одрутних во- нь, главни роботи на вибудови кадох. Як на подписованю контрак- нализациї би мали почац у януаре ту гварел предсидатель Општини идуцого року, а роботи буду тирВидеканїч, слово о найвекшим вац 250 роботни днї. Одрутни води з Червинки и Куинвестицийним укладаню у Кули и Червинки, на хторе гражданє ли буду исц до маґистралного кодлуго чекали, бо з нїм будзе ро- лектора – Централного построєня зришени вецейдеценийни про- за преробок одрутних водох КуМ. Зазуляк блем злїваня фекалних и одрут- ла–Вербас.

ШКОЛА „ПЕТРО КУЗМЯК” НАЩИВЕЛА „БЕЛАВУ ПТИЦУ” У КУЛИ

ВАЖНЕ РОЗВИВАЦ ГУМАНОСЦ Представителє Школи „Петро Кузмяк” з Руского Керестура прешлого тижня нащивели Здруженє за ментално нєрозвити оосби „Белава птица” („Плава птица”) у Кули, у рамикох своєй гуманитарней акциї з нагоди наиходзацих крачунских и новорочних шветох. До Здруженя однєшени прибор за роботу, бависка и лакотки з пенєжу хтори керестурски школяре назберали у гуманитарней акциї, вредносци прейґ 8 000 динари, а часц назбераного пенєжу – 10 000 динари, уплацели Дружтву за дзецинску и церебралну парализу у Зомборе. Облєчени до шматох Дїда Мраза керестурски школяре пред хаснователями услугох „Белавей птици” виведли и пригодну кратшу програму, а потим ше з нїма дружели у приємней атмосфери. Координаторка тей гуманитарней акциї у Школи педаґоґиня Любица Няради, а сотруднїцтво Школи и „Белавей птици” тирва уж вецей роки. Як з тей нагоди наглашела Нярадийова, Школа ше нєпреривно на рижни способи, та и прейґ таких акцийох намага при школярох пестовац и гуманосц, одн. же би мали слуха и за потреби других. М. А.

ЕКОЛОҐИЙНА СЕКЦИЯ ОШ „БРАТСТВО-ЄДИНСТВО”

ШКОЛЯРЕ ОЖЕЛЄНЬОВАЛИ КОЦУР После вельо еколоґийних акцийох, медзи хторима акциї збераня шмеца, та ожелєньованя поверхносцох, Еколоґийна секция Основней школи „Братство-єдинство” зоз Коцура всоботу, 26. новембра, участвовала, а з тей нагоди и орґанизовала, вельку акцию садзеня древох по валалє. Попри школярох и наставнїкох, у орґанизациї акциї як и прешллих таких акцийох сотрудзовали и члени Коцурского здруженя младих и Добродзечного огньогасного дружтва Коцур, як и Месна заєднїца Коцур.

8 РУСКЕ СЛОВО

У тей акциї ожелєньованя ширцом коцурских улїчкох посадзени 260 младнїки сосни, а 50 младнїки того древа свойо место пренашли коло преводнїци Дунай–Тиса–Дунай. Акцию спонзоровали Михайло Варґа Пеле и подприємство „Супермикс”, МЗ Коцур, як и сама Школа. Школяре зоз свою дзеку ище раз указали же ламанє младих древкох нє модерне, а модерне садзиц. Дзекуюци їх роботи у тих жимних дньох, Коцур о даскельо роки, док древка дакус подрошню, будзе вельо красши и желєнши. Т. Х. 16. ДЕЦЕМБEР 2016.

НАШО МЕСТА КОМЕМОРАТИВНИ СХОД ПОШВЕЦЕНИ МИРОНОВИ ЖИРОШОВИ

ОХАБЕЛ НАМ ВАЖНИ И ДРАГОЦИНИ ДЇЛА Комеморативни сход пошвецени нєдавно упокоєному Миронови Жирошови отримани 9. децембра, у просторийох Заводу за културу войводянских Руснацох у Новим Садзе. О його дїялносци и доприношеню нашей култури и упознаваню нашей историйней прешлосци бешедовали проф. др Янко Рамач, публициста Дюра Латяк, одвичательни редактор часопису „Шветлосц” Микола М. Цап, одвичательни редактор Видавательного оддзелєня НВУ „Руске слово” Микола Шанта и новинар Велимир Паплацко. Микола Шанта поинформовал присутних же єст людзох хтори орґанизовано робели и робя на зачуваню скарбу и материялох Мирона Жироша, а НВУ „Руске слово” обявело и ище обяви його кнїжки. Подробнєйше о Жирошовей биоґрафиї и творчосци бешедовал Дюра Латяк, здогадуюци же вон бул учитель, ґлумец, режисер, моделар, правнїк, новинар у „Руским слове” и РТВ Войводини, привредни руководитель и судия поротнїк, як и добитнїк числених наградох и припознаньох у жеми и иножемстве.

Историчар проф. др Янко Рамач наглашел же найвреднєйши Мироново призначани историйни материяли зоз терену. Його дїла и томи вельки рудокоп материялох хтори ше будзе ище длуго хасновац. Новинар Велимир Паплацко акцентовал же дзекуюци Жирошови, велї людзе, у жеми и иножемстве лєпше упознали свою прешлосц, хтору вон вредно призначел. Одвичательни редактор „Шветлосци” Микола М. Цап гварел же пред дзешец роками НВУ „Руске слово” видала био-библиоґрафию Жирошових роботох под назву „Хронїчар рускей души”, док того року, з нагоди 80-рочнїци од його народзеня, часопис „Шветлосц” обявел предлуженє и дополнєнє тей библиоґрафиї, котра на найкрасши способ бешедує о ширини и глїбини його интересованьох, як на початку його творчосци, так и у позних рокох живота. За слово ше явела и Ирина Гарди Ковачевич, хтора пречитала пригодне писмо Леони Гайдук, хтора здогадла же нїхто як Мирон Жирош нє прешол телї тисячи километери и нє нащивел

телїх людзох и валали, же би лєпше упознал свой народ. У мено Дружтва за руски язик, литературу и културу Ирина Папуґа надпомла же Жирош дал основи и за дальши виглєдованя, а його робота потримана у Дружтву. Агнетка Балатинац зоз Горватскей гварела же их Жирош учел робиц, алє нєпреривно сцел учиц и од других. На концу, академик Юлиян Тамаш потвердзел же найвреднєйша Жирошова теренска робота и документи, а вон сам робел як тим виглєдовачох, з добру историйну ориєнтацию. Комеморативни сход, з хторим источашнє означена и 80-рочнїца народзеня Мирона Жироша, отримани на инициятиву Вивершного одбору Националного совиту (НС) Руснацох, а за тоту нагоду бул оформени и окремни Орґанизацийни одбор у хторим бул и заменїк предсидателя НС Руснацох Йовґен Мудри. М. Горняк Кухар

ОТВОРЕНЕ ШЛЇЗКАЛЇЩЕ У ШИДЗЕ

ЖИМСКИ РА ДОСЦИ ЗА НАЙМЛАДШИХ

Предсидатель Општини Шид Предраґ Вукович вчера урядово отворел нове шлїзкалїще, хторе Шидяньом подаровал Републични комесарият за вибеженцох и миґрациї. Шлїзкалїще, зоз штучну подлогу, монтироване на площи коло будинку Културно-бразовного центру и, як наглашел пред16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

сидатель Вукович, Шидянє котри маю корчолї буду го хасновац задармо, док на шлїзкалїщу корчолї мож виєднац за 100 динари. Шлїзкалїще перши випробовали наймладши члени Гокеяшского клубу „Партизан” з Беоґраду. Вл. Дї.

РУСКЕ СЛОВО 9

НАШО МЕСТА КРИЗА У ЯВНИМ ПОДПРИЄМСТВЕ ЗА ПРЕВОЗ ПУТНЇКОХ ЗОЗ ВЕРБАСУ КУЛМИНОВАЛА

НЄ ВИДНО ШЛЇДУЮЦУ СТАНЇЦУ Пише: Танита ХОДАК

Гоч Явне подприємство за превоз путнїкох „Вербас” чежко функционує уж роками, ситуация кулминовала нєдавно. Роботнїки тужели фирму, бо им нє виплацени єденац плаци, а концом новембра, у хвильки кед нє було горива за превоженє, помоц поглєдали опрез будинку Скупштини општини Вербас

П за превоз путнїкох „Вербас”, остало єдно з ридких подприємствох такого типу уж роками превожи путнїкох на городских, пригородских и медзигородских линийох. Од нього найвецей завиша школяре хтори кажди дзень путую до школи, роботнїки хтори з валалох у општини и дугих местох путую на роботу, студенти... Пондзелок, 28. новембра, роботнїки нє пошли на роботу, а школяре виостали зоз школох бо автобус нє пришол. Подприємство ше пре вельки длуства зочело зоз блокаду

ПРИВАТИЗАЦИЯ НЄ ОПЦИЯ Тото од чого ше заняти у ЯП „Вербас” боя то же их здогонї судьба векшини державних подприємствох хтори приватизовани – же их превежнє даяки нови власнїк, приведзе своїх роботнїкох, а вони ше зоча зоз одказом. Медзитим, предсидатель Ґлушац твердзи же комплетна приватизация затераз нє опция, можебуц явно-приватне партнерство, як гвари. – Думам же ше приватизация явних подприємствох нє може случиц, тото цо по моїм думаню проблем – кед ше придзе до ликвидациї. Єст вецей можлївосци, ми аж зоз одредзенима понукачами, же бизме пришли до квалитетнєйшого ришеня, бешедуєме кажди дзень най видзиме чи то будзе даяке явно-приватне партнерство, чи даяка друга форма функционованя – гвари Ґлушац.

10 РУСКЕ СЛОВО

рахунку, и нє було пенєжи за гориво. Роботнїки помоц глєдали при сновательови, СО Вербас, хтора дочасово обезпечела одредзене количество горива и теди порушани рижни прегварки хтори и тераз тирваю, же би ше нашло ришенє як подприємство вицагнуц зоз амбису у хторим ше нашло. – НИС нас блокирал зоз 10 милиони динарами, и престал нам випоручовац гориво. Того дня зме нє могли окончовац превоз и роботнїки то вихасновали же би окончели прицисок (на Општину), же би ше обезпечело гориво. Попри тим фирма пожнї 11 мешаци зоз плацами роботнїкох, и то єден факт хтори ше споминало того дня. Превозки нам стари, просеково 16–17 роки, остатнї три-штири роки возни парк нє обновйовани. Шицко ше тото цага уж роками – толкує окончователь длужносци директора ЯП Вербас Чедо Субашич тедишнї збуваня. ОПШТИНА ПОМАГА ЗОЗ ПРЕГВАРКАМИ Же би помогла голєм дочасово ришиц проблем, и же би ше нормализовало превоженє путнїкох бо би длугше одсуствованє виволало ище векши проблем, општина Вербас обезпечела гориво за даскельо днї, и на вецей заводи бешедовала з поверенїками же би додатно нє обтерховали уж блокирани рахунок подприємства. – Пробовали зме им обяшнїц же ше поспиши виплациц єдну часц кед почнє децембер, наплацованє картох. 16. ДЕЦЕМБEР 2016.

НАШО МЕСТА Окреме ту бул НИС хтори од нїх найвекши. Алє знаце як то идзе, вони нє сцели вецей чекац, пущели свою блокаду, после НИС-у зявели ше ище даскельо добавяче хтори тиж пущели свойо вексли, цо вшелїяк, їх право – гварел предсидатель општини Вербас Милан Ґлушац. Тото цо вон вецей раз наглашел, то же Општина нє длужна финансийно помогнуц подприємству за превоз путнїкох. Гоч є його снователь, воно ше само финансує. – Ми ше одношели у правей мири ґу нїм, виплацели зме шицки длуства хтори були з боку локалней самоуправи зоз буджета, шицко тото цо фактуроване було виплацене, и зоз тим нам руки, так повесц, завязани. Нє можеме далєй преруцовац средства, окрем наспрам того цо вони фактурую, наприклад, по основи превозу школярох и студентох – гвари Ґлушац, зоз чим ше склада и директор подприємства, алє нє и роботнїки хтори твердза же им општина длужна виплациц субвенциї за превозки, хтори ше уж даскельо роки нє виплацело, а того року су утаргнути. БЕЗ ПЛАЦОХ ОД ВЛОНЇ

Милан Ґлушац, предсидатель општини Вербас

тужбу рахунок подприємства и блокирани. – Роботнїкох могло сукце сивно наплацовац, нє треба ли шиц ки вєдно тужиц подприємство. Голєм їх половка, та би так бул преходни рахунок. Були зме у министерстве за роботу най видзиме на цо можу нашо роботнїки раховац. До стали зме упути же би зме ше явели до министерства привреди, бо вони маю иншаки искуства кед явни подприємства того типа у питаню и у наступним периодзе будземе контактовац державних секретарох же бизме дошли можебуц до даякого нового ришеня, лєбо заключеня – гварел Ґлушац. Тиж так, дума же ище у старту направени погришни концепт подприємства, а воно так функционує 20 роки. Нєпреривно ше завйовали проблеми и длуства, и єдно ставно вони ше обрацели Општини Вербас, як сновательом. Медзитим ви нє мож раховац на локану самоуправу хтора законски огранїчена, насампредз на преруцованє средствох.

У ЯП „Вербас” у тей хвильки занята 81 особа. Пред тим число було вельо векше, ВИЄДНАНИ АВТОБУС а ОД директора гвари же и тераз єст звиЗ БАЧКЕЙ ПАЛАНКИ шок занятих. – Субвенциї за автобуси того року дерОбезпечованє горива за єден тиджава утаргла, алє анї потераз, зме, анї раз зень було перше дочасово ришенє, зме нє достали субвенциї. То од 5 до 10 Чедо Субашич, окончователь милиони динари. Я поставям питанє, дзе длужносци директора ЯП Вербас а потим винайдзене и друге, тиж дочасове. З подприємством „Ду нав тоти пенєжи? Општина наисце виплацела одредзени пенєж, то у шоре, ми подзековни, алє вони нам превоз” з Бачкей Паланки подписани контракт о дїловбули длужни и тоти пенєжи – прешвечени предсидатель но-технїчним сотруднїцтве, одно сно, ЯП „Вербас” виєднали цудзи автобуси, вожачох и гориво за свойо лиСамостойного синдикату ЯП „Вербас” Предраґ Балетич. Роботнїки плаци нє достали 11 мешаци, а як сами гваря, ниї, покля нє пошори свойо автобуси, и покля нє найджили зоз пожичкох. Пре нєвигодну ситуацию одлучели ше зе даяке лєпше ришенє за проблем у хторим ше нашло. – Ми мали єдну схадзку зоз пейц-шейсц превознїкатужиц подприємство и так наплациц свойо длуство. – Вони маю свойо кредити, длужни су. Вежнїце кредит ми зоз окруженя хтори би нам могли помогнуц, бо ище та го нє виплацуйце та увидзице цо ше случи. Нє плац вше маме проблем зоз подмирйованьом з горивом. струю, маш дома дзеци, фамелию, цо будзеш? Я станул на Контракт подписани и то будзе тирвац даяки период. бок роботнїкох и нїч ме друге нє интересує, и я жиєм од Тот период вихаснуєме же бизме поправяли нашо претей фирми и ховам тройо дома. Хвильково, циль нашого возки. Дакус зме нє порихтани вошли до жими по писиндикату вибориц ше за даяки социялни програм за нїх. таню антифризу, ґумох, нєисправно сци превозкох, так Нє допущим же би тоти роботнїки остали без ичого – гва- же за тот час направиме даяку консолидацию – гвари ри Балетич, предсидатель єдного з двох синдикатох у ЯП Чедо Субашич, окончователь длужно сци директора ЯП „Вербас” у хторим учленєни 63 роботнїки. Сами роботнї- Вербас. На питанє кельо подприємство годно так функционоки на питанє яки стан у фирми и як жили без плаци скоро рок днї ше лєм поносую. Опатрице твари тих людзох ту, та вац, анї чолнїки подприємства, анї Општини ище вше похопице же як нам – гвари єден з вожачох. Балетич тол- нє маю конкретни одвит, док предсидатель само стойкує же им превершело, и зато подзвигнута тужба у надїї ного синдикату Предраґ Балетич твердзи же ше фирма ище того мешаца найдзе пред ликвидацию. Предсидаже так наплаца приманя. тель Општини толкує же подприємство на самим початку основане зоз погришним концептом, и же ше зоз МЕСТО ТИРВАЦОГО, ДОЧАСОВО РИШЕНЯ проблемами нєпреривно стрета. Чи ше зоз того проблеМедзитим Општина поставя питанє чи то наисце бул до- му вицагнє и предлужи вожиц на даяку шлїдуюцу стабре обдумани крочай бо, як гвари Ґлушац, праве пре тоту нїцу, и видзе як побиднїк, ище ше ма видзиц.■ 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА РЕОРҐАНИЗАЦИЯ ЯВНИХ ПОДПРИЄМСТВОХ ПО НАШИХ ОПШТИНОХ Пишу: Сенка НА ДЬ Дюра ВИНАЇ

ермин за їх преструкторованє бул 1. децембер того року, и през єден рок локални власци приношели рижни одлуки, углавним, же би ше зачувало основну дїялносц подприємства и фахово кадри, и мерковало и на социялни момент – же би нїхто нє остал без роботи. У зависносци од своїх потребох и можлївосцох, општини комбиновали, або сновали нови подриємства, або преширйованю дїялносцох општинских, односно городских управох. Як гваря компетентни, зоз тим ше преширела дїялносц општинох, алє ше зменшала администрация, и робота би требала буц туньша и ефикаснйєша.

ПРЕМЕНКИ ЗА ЕФИКАСНЄЙШУ И ТУНЬШУ РОБОТУ

Концом прешлого року Народна скупштина Сербиї вигласала Закон о буджетскей системи зоз чим предписане же ше явни подприємства, як индиректни хаснователє буджетских средствох, нє годно финансовац зоз явних приходох

ПОДПРИЄМСТВА ПРЕРОСЛИ ДО УПРАВИ Город Нови Сад, два явни подприємства, Завод за вибудов городу и Дїловни простор претрансформовал до Городскей управи за маєток и маєтно правни роботи, зоз чим город достал 17. управу. У єй компетентносци штири сектори – за маєток и маєтно-правни одношеня, квартельни роботи, дїловни простор и финансийни роботи. – Зоз формованьом седемнастей городскей управи у Новим Садзе, пришло и до вельких орґанизацийних пременкох. Утаргнути два подприємства зоз длугоку традицию, а тераз формована нова Городска управа котра их заменї. То значи же ше убуце будзе робиц єдноставнєйше, швидше, и цо найважнєйше економичнєйше. За городски буджет то туньше. И надалєй ту ше буду починац витворйовац инвестициї, комунални опреми жеми, ришовац маєтно-правни руишеня. Найвекши пременки церпиме ми, док гражданє би то вообще нє требали почувстовац. На концу, робиме у просторийох у котрих зме и потераз робели, и ту ше нїч нє меня. Затримали зме шицких роботнїкох, исти кадер, окреме фаховцох на котрих лєжа подприємства – гвари Бранислав Бальошевич, окончователь заменїка началнїка Городскей управи за маєток и маєтно-правни роботи. ШИД И КУЛА У Шидзе Явне подприємство за квартельни услуги и будовательну жем загашене, а основане нове Явне ошвиценє, услуги и отримованє. Воно будзе мац лєм двоїх занятих, а друга, векша часц занятих премесцени и до Општинскей

12 РУСКЕ СЛОВО

управи, ЯКП Стандард, а єдна и до Предшколскей установи Єлица Стаменкович Шиля. Шицким найдзена робота. У Кули векшу векшу часц занятих „Заводу за вибудов Кула” превжали Општинска управа а меншу штири явно-комунални подприємства у местох општини. Найвецей компетенциї пренєсшни Оддзелєню за урбанизем, медзи иншим, пренєшени за доприноси за будовательну жем, одлучованє о оцудзеню, лєбо даваню до закупу будовательней жеми, о поставяню обєктох, киоскох, билбордох, тезґох на явней поверхносци... НЇХТО НЄ ОСТАЛ БЕЗ РОБОТИ Завод за вибудов Кула 1. децембра урядово загашени, а до явних комуналних подприємствох у кулскей општини розподзелєни його 33-йо заняти. Пре добре дїлованє и опременосц, ЯКП „Комуналєц” зоз Кули превжало найвецей роботнїкох зоз Заводу, а достало и вельку часц його обовязкох. Ту спадаю ровнанє драгох у хотаре, копанє атмосферских яркох, отримованє явного ошвиценя, орезованє конарох хтори завадзаю електричним дротом, керпенє дзирох на драгох, поставянє транспортних знакох. Явне комуналне подприємство „Руском” (ЯКП) у Руским Керестуре у тим достало двох роботнїкох, од котрих єден тераз роби у Керестуре, а други у Крущичу на отримованю желєних поверхносцох. – Локална самоуправа нє сцела же би дахто остал без роботи, а по тей рационализациї затримуєме 452-ох роботнїкох у явних комуналних подприємствох. Роботнїки робя на других местох, алє ше им предлужує роботни стаж, затримую и нїхто од 33-ох роботнїкох Заводу за вибудов нє од16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

НАШО МЕСТА бил прейсц до подриємства до хторого є розподзелєни – потолковал директор „Рускому” Иґор Фейди. „РУСКОМУ” ДОДАТНИ СРЕДСТВА И ЗАДЛУЖЕНЯ По новей систематизациї роботи, „Руском” ма 18 роботнїкох, од котрих 13-еро робя у Руским Кере стуре, а пецеро у Крущичу. – Дїялносц того подприємства остава дистрибуция води и пречисцованє одрутних водох, управянє зоз комуналним одпадом, отримованє и ушорй о ва нє же лє них по верх но сцох, центру, потим защита и отри мо ва нє яв них кому нал них обєктох, явней гиґиєни, пияцу, спорт ских теренох на пи я цу, Но вим на се лє ню и „старей школи”, теметова. Гоч теметов формално под инґеренцию „Рускому”, затераз го отримує Церковни одбор, цо ше може пременїц на основи догварки. Нова орґанизация комуналних роботох у општини ше случела у периодзе пред жиму, дзе вше окремне питанє – одгартанє шнїгу. Як и потераз, такволану жимску гиґиєну – сипанє солї на критични места и одметанє шнїгу зоз дражкох и паркинґох коло явних установох и на явних поверхно сцох буд зе окончовац „Руском”, а на основи явней набавки хтору пред гашеньом розписал Завод за вибудов Кула, шнїг зоз драгох будзе одгартац подприємство „Молиментум д.о.о” зоз Кули – гвари Фейди. Окрем пребераня роботнїкох, зоз ликвидацию Заводу за вибудов ЯКП „Руском” достал додатни задлуженя кошеня амброзиї у хотаре и порядне отримованє паркох, лавочкох. За окончованє роботох „Руском” до стал єден теренски авто „лада нива”, а наявене же достаню и три моторки. Пре нови обставини окончени и ребаланс буджету ЯКП „Руском”. Зоз звекшаним обсягом роботи ше звекшаю и приходи, насампредз зоз польопривреди (кошенє у хотаре) и на основи отримованя лавочкох и їх набавки. ■ 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ПОКРАЇНСКИ СЕКРЕТАР МИХАЛЬ НЇЛАШ У КУЛИ

НАЩИВА ЕКОНОМСКЕЙ ШКОЛИ И „НЕПКЕРУ”

Општину Кула вовторок, 13. децембра, нащивел подпредсидатель Покраїнскей влади и покраїнски секретар за образованє, управу, предписаня и национални меншини-заєднїци Михаль Нїлаш и у розгварки з предсидательом Општини Перицом Видеканїчом, його заменїком Карольом Валком и покраїнску посланїцу и руководительку Оддзелєня за дружтвени дїялносци Општинскей управи Драґану Потпара догварене же сотруднїцтво на планє оправяня обєктох образовних установох у кулскей општини будзе прдлужене и идуцого року. Праве тераз тирва адаптованє и добудов потребних просторийох у Економско-тарґовецкей школи у Кули, за цо Покраїнски секретарият за образованє того

року опредзелєл 10, а Општина Кула коло 5,5 милиони динари и роботи би мали буц закончени до початку нового школского року. Як под час нащиви госца з Покраїни и чолнїкох домашнєй локалней самоуправи тей школи наглашела єй директорка Даница Парошки, Економскотарґовецка школа у кулскей општини традицийно уписує найвекше число школярох, прецо потребне и єй преширенє. Подпредсидатель Покраїнскей влади Михаль Нїлаш вовторок з домашнїма у Кули нащивел и Мадярски културни центер „Непкер”, дзе тиж тирваю роботи оправяня будинку, а пред вельким ювилейом хтори будзе означени нарок – 150рочнїцу постояня „Непкеру”. М. Зазуляк

ПРЕДСТАВЕНА НЄЗАВИСНА ПРОДУКЦИЯ НАР

ДОПРИНОШЕНЄ РУСНАЦОХ НОВОМУ САДУ На конференциї за новинарох у Заводзе за културу войводянских Руснацох, вовторок представена нєзависна продукция Новинарскей асоцияциї Руснацох (НАР) – проєкт „Доприношенє Руснацох розвою Нового Саду”. Слово о дзешец радио емисийох през хтори представени дзешец особи хтори у остатнїх 50 рокох допринєсли розвою Нового Саду у обласци култури, уметносци, инфраструктури и медийох. Проєкт ре ализую Єлена Перкович, Мария Перкович, Саня Маркович, Ася Папуґа, Анамария Ранкович, предсидателька НАР Мартица Тамаш и Ясна Ковач. Бешедуюци о тим проєкту, Єлeна Перкович наглашела же вон зблїжел велїх людзох, алє и же було мало податки о тих дзешец особох на интернету (окрем о Михаилови Дудашови) и же на тим треба робиц. Тиж, Саня Маркович гварела же нє було лєгко дойсц до собешеднїкох о заслужних особох, а требало и вибрац дзешец од велїх. Мартица Тамаш констатовала же емисиї о нїх буду на хасен нашей заєднїци и афирмативни за поєдинцох. НАР потераз мал 11 проєкти, а ма и други плани, хтори добра нагода, окреме за анґажованє младих. И Анамария Ранкович по-

твердзела же тераз направена добра база за таки проєкти, з тим же ше барз чувствує потреба архиви податкох о заслужних особох. Участвуюци на конференциї, бувши директор Одбойкашкоґо клубу Войводина Мирослав Виславски гварел же инициятиву того проєкта дожил як цошка добре и красне. На концу, Ирина Гарди Ковачевич заключела же нашому народу треба вецей анґажованя коло промоциї своїх значних позитивносцох, а вшелїяк и значне кед Руснаци похваля Руснацох там дзе то треба. Сериял реализовани зоз финансийну потримовку Городскей управи за културу Нови Сад, а партнер на проєкту Радио Нови Сад ЯМУ „Радио-телевизия Войводини”. М. Горняк Кухар

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ЯК ОБДУМАЦ ШКОЛСКУ ЛЕКТИРУ ЖЕ БИ ШЕ Ю ЧИТАЛО

Пишу: Мария АФИЧ Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ

– Писателє котри пишу за дзеци, пишу о своїм дзецинстве и то як свойофайтови дньовнїк споведзи, цо було красне теди, алє думам же ше нєшкайши школяре зоз тим нє можу повязац – гвари Каролина Папуґа

14 РУСКЕ СЛОВО

УКЛЮЧИЦ ЗМИСТИ ХТОРИ КОРЕСПОНДУЮ З НЄШКАЙШИМ ЧАСОМ Циль школскей лектири же би ше школяре упознали зоз квалитетнима литературнима творами и так розвивали язичну културу и любов ґу читаню. Чи час у котрим жиєме иншаки, чи у питаню гришки у образовней системи, чи нєдзбалосц у пестованю будуцих читательох

коляре гваря же школска лектира допита, же би требало буц менєй обовязни кнїжки за читанє. Даєдни, и попри тим, гваря же любя читац, а даєдни гваря же нєт досц часу шицко предвидзене пречитац. И професоре ше складаю же исную преобсяжни тексти, нє усоглашени зоз возро стом школярох. Исную проблеми и блуканя и у приношеню нових стандардох у школскей реформи, понуканя застаретих змистох и превозидзених подобох зоз литератури хтори нєшкайшим ґенерацийом нє интересантни. Тото цо интересує нєшкайших школярох то авантура, гумор, мистериї и фантастика, и вони би о тим любели читац. Виглєдуюци тоту тему дознали зме же би школяре у школскей лектири любели читац „Гария Потера”, „Мистерию Ґинковей улїци”, „Господара персценьох”. Тиж так школяре гваря же би любели читац кнїжки Аґати Кристи, Джейн Остин, Генрика Сєнкиєвича, або Томаса Мана. Наклада ше питанє же як оформиц школску лектиру, а же би ше ю читало. Кед сло-

во о уметнїцкей литератури, вец постоя кнїжки котри би требал пречитац кажди школяр. Можебуц би требало лєм превипитац возрост школяра котрому ше понука одредзени змисти, а звекшац шлєбодни вибор гевтого цо школяре читаю. Вшелїяк же до лектири потребне уключиц вецей сучасни кнїжки хтори кореспондую зоз терашньосцу и нєшкайшима интересованями школярох. О проблемох школскей лектири бешедовали зме зоз профе сорками у кере стурскей Школи, Каролину Папуґа, профе сорку руского язика и Марию Балїнт, профе сорку сербского язика, котри зоз нами подзелєли свойо искуство и видзенє тей проблематики. ШКОЛЯРЕ НЄ ЗАИНТЕРЕСОВАНИ ЧИТАЦ – На основи власного искуства можем повесц же школяре слабо заинтересовани за читанє. Думам же окреме кед ше им зада домашню лектиру, то ше одрабя меха16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА нїчно, за оцену и просто при дзецох нє по- лєжац, робиц дацо, а хтошка вам шицко стої розвита любов ґу читаню. З другого тото приповеда. Цо можебуц анї нє така боку, аж бим нашла и оправданє за школя- подла ствар, бо векшина людзох кед верох котри нєзаинтересовани, прето же нам жнє кнїжку до рукох та зна задримац. У лектири вообще нєосучаснєни, застарени контакту сом зоз колеґинями з вонка насу. Кажда лектира у свой час, кед була на- шей держави и дознавам же там маю и писана, була и квалитетна, лєм ю час преґ- иншаки приступ ґу лектири, алє реално и иншаки финансиї. Ми тераз маме по два ажел – гвари Каролина Папуґа. – Цо да лєй вше менєй дзеци читаю, оддзелєня у ОШ, и примушени зме лектиприоритет им компютер. Чекаю и най ру робиц ґрупно на годзинох прето же нєт ше им шицко сервира же би вони нє му- досц кнїжки же би шицки школяре могли шели робиц. Нєт мотивациї, нєт актив- пречитац. Вец ту по стої и правенє даяконей настави котра би треба ла по стояц, го театралного фалата, патриц на дзеци значи вод зиц их, алє и дац одвити. Тиж же би ше их на даяки спо соб прицагло. Медзи тим, думам же так одробя лєм тото про сто култура читаня цо ше од нїх глєда и замарла – визначела нє заглїбюю ше веПапуґова. цей, гоч им суґеруєме – Лектира у сербским поглєдайце, пречитадосц осучаснєта, алє ту йце. Гоч ми маме визнова лєм тото цо ше глє до вац ки за дат ки пречита на годзинох, а кед у питаню лектизвонка того барз ридко ра, пробуєме их и на хто пороби дацо вецей. таки спо соб заинтеТа, анї то нє уплївує же ре со вац. То по ро бя Каролина Папуґа би ше баржей заинтедаскельо школяре, а ре сова ли за читанє. гевти препишу. То так функционує, нажа ль, гоч у каждей ґене- Наприклад и тераз маме барз интересантрациї єст и надарених и заинтере сова- ни приповедки, присподобени ґу возросту них школярох хтори маю обласц котра и то добре, алє интересованє звонка чиих интере сує и ту су найактивнєйши. танки, того нєт, и ту ше закончує. Дакеди, Но, кед бешеда о читаню уметнїцкей ли- кед им повем же пречитайце одредзену приповедку же бизме те рату ри, шко ля ре могли анализовац, та и барз слабо заинтере вец ше случи же пресовани – гвари Мария чита лєм трецина одБа лїнт. дзелєня, а гевти други Як гвари Папуґова, нє – гвари Балїнтова. потребни даяки иншаПременки муша буц ки приступ. Кнїжки одобрени од минихтори нє актуални постерства, дзе тото перхасновац на предмету ше треба розришиц. У историї, же би ше видпринципу, найвекши зело як то дакеди було, Мария Балїнт проблем у тим, як гвапросто же би остало зари Папуґова, же шкопаметане, а ґу лектири приступиц з другого угла. Цо значи же би ляре щири, поведза цо им проблем. Вони так можебуц и школяре були заинтересо- нєшка вецей нє можу похопиц тоти приванши кед би ше лектиру ошвижело, при- поведки дзе ше подробно роби о даяких лагодзело їх интересованьом, прето же во- старих реме слох и подобне, наприклад, ни вецей нє бегаю зоз паридями, и нє ца- як ше вироби ручнїк своєй роботи. И тото гаю шерпенки по праху. Нєшка школяре би було цалком прикладне кед би ше учемаю уж цалком иншаки интересованя, а ло на историї о Руснацох, а нє на годзизоз примушованьом, гвари Папуґова, до- нох руского язика. Як гвари Папуґова, то би могло поробиц, бо маме фаховцох, лєм става ше контраефект. треба шеднуц, попречитовац и присподобиц ґу нєшкайшим ґенерацийом, а тоти НЄШКА ШЕ КНЇЖКИ ДАУНЛОДУЄ лектири по Другей шветовей войни вони И СЛУХА би уж спадали до историї, а же би ше на – Тераз по стало популарне даунлодовац иншаки спо соб патрело на нєшкайших з интернета, то лектири за цемних люд- школярох, бо вони би нам требали буц у зох. Та вец положице слухалки, можеце першим планє.■ 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

– Треба знац свою традицию и хто зме, и цо зме, и прейґ литератури, алє традиция и древянки, а нїхто вецей нє ходзи у нїх. Значи я за традицию, лєм потребне пременїц приступ – визначує Каролина Папуґа

– Прето чежко робиц, бо даєдни приповедки вимагаю заглїбеносц, алє то нє доходзи до школярох, гоч яки усиловносци даваме – гварела Мария Балїнт

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА 14. РУСКИ ФЕСТИВАЛ МАЛИХ СЦЕНСКИХ ФОРМОХ „ДЮРА ПАПГАРГАЇ” У НОВИМ САДЗЕ

ПРЕМЕНЄНИ КОНЦЕПТ

Тогорочни 14. Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї”, отримани у Новим Садзе, 9. и 10. децембра, зоз пременєну концепцию, бо перши вечар бул пошвецени филму, а други, подобовим виставом и двом монодрамом

мено орґанизаторох присутних привитали Владимир Гаргаї и Нада Загорянски, а Фестивал урядово отворела писателька Саня Тиркайло, предсидателька Реґионалного одбору Рускей матки за Срим зоз Шиду, котра понєйше, як його директорка, представела и тогорочни перши Руски филмски фестивал „Русин Филм Фест”, хтори бул отримани того року у октобре у Шидзе. ОМАЖ МИРКОВИ ҐАДНЯНСКОВИ Перши дзень Фестивала бул пошвецени Миркови Ґаднянскови, нашому вчас упокоєному шпивачови, ґлумцови, школованому режисерови и новинарови. О його животней и роботней биоґрафиї, як и о творчосци, бешедовала директорка РКЦ Наташа Макаї Мудрох. Мирко Ґаднянски дипломовал за телевизийного режисера на Києвским державним институту театралней уметносци И. К. Карпенко Кари у Києве, хтору и нострификовал на Универзитету уметносцох у Беоґрадзе. Грал на гушлї, закончел нїзшу Музичну школу, на „Червеней ружи” освоєл чобольов за найкрасши

ГОСЦИ НА ФЕСТИВАЛУ Медзи другима госцами, на отвераню Фестивала и його змистох були присутни и предсидатель Рускей матки Дюра Папуґа, началнїк Општинскей управи Шид Ромко Папуґа, новосадски парох о. Юлиня Рац, Злата Ґаднянски мац покойного Мирка Ґаднянския, писателька и супруга Дюри Папгаргая Агнета Папгаргаї, писателька Ирина Гарди Ковачевич и други.

хлопски глас, а Радио Нови Сад наградзел Мирка за найрадиофоничнєйши глас 1978. року. Мирко бул ґлумец одмалючка, бавел у дзецинских представох, познєйше у младежскей ґрупи, а з нагоди ювилея, 25-рочнїци Руского народного театра достал бронзову плакету за 15 роки у театре. Бул вельорочни член екипи хтора знїмала гумористичну емисию на радию „На габох музики и гумору”. Ище як студент режирал самостойно представу „Аналфабета” Бранислава Нушича, хтору зняла редакция директних преносох ТВНС на сербским язику. Филм „Фарби у цмоти” документарни по жанру бул його дипломска робота, а знял и даскельо споти, филм „При крижу” и филм „Храми Нового Саду” о нашей грекокатолїцкей церкви св. Апостолох Петра и Павла, дзе подписує сценарио и режию за образовно-документарну редакцию РТС и НС. Присутни мали нагоду видзиц знїмки з його филмох прейґ видео-биму, зоз чим означена 15-рочнїца од його упокоєня. На Фестивалє найновше число глашнїка Рускей матки „Руснак” представел Дюра Папуґа, а Зденко Лазор з тей нагоди пречитал єден виривок зоз воєного дньовнїка Теофила Курила, хтори бул зарабровани у лаґру. Истого вечара представени и зоз проєкцию документарного филму о вельким страданю Русинох на Горнїци у Першей шветовей войни „Траґедия Галицкей Руси”,

16 РУСКЕ СЛОВО

русийского режисера Алексея Денисова, а приказани и кратши препатрункох филмох хтори участвовали на „Русин Филм Фе сту”. У ЗНАКУ ТРАҐЕДИЇ ВОЙНОВИХ ЖЕРТВОХ У рамикох Фестивала, другого дня його отримованя у РКЦ отворени два подобово вистави – академскей малярки Гелени Сивч и Мариї Бесерменї. Виставу Гелени Сивчовей отворели др Владимир Кирда Болхорвес, котри бешедовал о єй творчосци, и Ирина Папуґа, котра винєсла биоґрафски податки Сивчовей, док Марию Бесерменї и єй творчосц представели директорка РКЦ Наташа Макаї Мудрох и Миломир Шайтош, по руски и по сербски. Мариї Бесерменї то перша самостойна вистава под назву „Мой погляд на уметносц”, а понеже є активна членїца РКЦ, гварела же єй барз мило же праве у тих просторийох мала нагоду отвориц свою першу самостойну виставу. Фестивал закончени з виводзеньом двох монодрамох, по сербски и по руски – „Шветочни крачунски сукнї” Радомира Мильойковича, котри источашнє и ґлумец и режисер своєй монодрами, а хтора бешедує о живоце дзецка воєного злодїя, мадярского учителя под час Другей шветовей войни. Потим виведзена монодрама „Пес мой найлєпши приятель” Владимира Кочиша, котри тиж и ґлумец и режисер своєй монодрами. Кочишова монодрама витворена у продукциї Драмского студия дакедишнього РКДП з Нового Саду. Кочиш гварел же його монодрама жиє уж 17 роки, а бешедує о нашим живоце пред и по бомбардованю, о транзицийним чаше и знаходзеню як заробиц, лєбо як вижобрац пенєж за живот. З оглядом на тото же Фестивал того року пременєл концепцию, Владимир Гаргаї ше опитал публики чи ше склада зоз таким концептом, алє публика нє одреаґовала. Фестивал орґанизовали Матка-Дружтво Руснацох Нового Саду-Войводини, Городски одбор Рускей матки Нови Сад и новосадски Руски културни центер. Отримованє Фестивалу финансийно потримали Городска управа за културу Нови Сад и Национални совит Руснацох.■ О. Планчак-Сакач 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ROK XV ^ISLO 12 Число ушорела: Славица ФЕЙСА Фотоґрафиї: С. Надь, Т. Ходак

ВОЧИ НАЙРА ДОСНЄЙШОМУ ШВЕТУ

ПРЕД ВИЛЇЮ И КРАЧУНОМ К

рачун у нашим народзе вельке швето, вон нє лєм наша традиция, вон нас и у духовним смислу збогацує. Даєдни крачунски обичаї походза ище зоз поганских часох кед Славянє славели Крачун, алє ше їх швето теди волало швето Нєпобидимого слунка. Кед прияли христянство, почали означовац дзень Христового Рождества, алє зачували и стари народни обичаї хторих ше тримаме и нєшка. Крачун почина на Вилїю вечар кед задзвоня пацери, а цали дзень роботни и посни. Дакеди ґаздиня додня рано ставала, пекла осух, замишела бобальки и рихтала капущанїки. За полудзенок ше дакеди варело капусну юшку, а вечар, накадзи годзина пейц раз вибила, на стол ше кладло рибу на тепши. У велїх наших обисцох зачувани таки обичаї. На Вилїю ше ходзи по шпиваню, и радосну вистку ше преноши з колядованьом, потамаль док нє почню дзвонї до Саночного. Обичаї на Крачун и єдла на Вилїю – у фокусу нашого Додатку.

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 17

ВОЧИ НАЙРА ДОСНЄЙШОМУ ШВЕТУ

ЧУВАРЕ КРАЧУНСКИХ ОБИЧАЙОХ Пред нами швета през хтори ше звичайно посходзи фамелия, а на Вилїю шицки пошедаю коло смачней вечери. Добре познате же дзеци Крачун найбаржей чекаю, бо ше теди ходзи по шпиваню, и достава красни дарунки. Окрем дарованя, фамелия ше намага зачувац и крачунски обичаї. Єден з нїх то и крачунске шпиванє – колядованє, з хторим ше символично явя радосну вистку о Исусовим народзеню, и уноши мир до каждого обисца Пише: Славица ФЕЙСА

о словох дакедишнїх бетлегемарох Денї Колєсара и Владимира Сабо-Дайка, пред седемдзешат, осемдзешат роками таки час ше коцурски дзеци уж навелько рихтали за Крачун. Дайко уж нє медзи нами, алє обичай младих хлапцох у Коцуре же треба на час порихтац бетлегем, и нєшка жиє. Дакеди бетлегемаре любели ходзиц до Швабох, бо у нїх були богати дарунки. Ходзело ше и до мадярского паноца, дзияка, алє заш лєм, найвецей бетлегеми було на руску Вилїю. Ходзело ше по ґрупох, а кажду ґрупу водзел дахто старши хтори влєкол мех з дарунками, алє и чувал шпивачох од Криштинкох. То були прибранци, найчастейше леґинє, хторим ше уж нє швечело ходзиц по шпиваню. Вони дочековали шпивачох и однїмали им мехи, одношели до ґаздинї и часцели ше з тим цо було у меху. Гоч то мала буц лєм франта, вельо раз було йойку пре одняти, зашпивани дарунки. Нєшка з бетлегемом ходза и дзивчата, по шпиваню их вожа на авту, Криштинки нєт, а бетлегеми прикрашени з фиґурками и швичочками святей фамелиї. Тоти нашо дзеци чуваю од забуца єден красни крачунски обичай. НЄ ШИЦКИМ ВИСТАВАЛО НА ПОТЬКУ Яким Рац Кренїцки, керестурски байбер, тиж нє медзи нами, алє за нашо новини пред даскельома роками виприповедал як то було дакеди на Вилїю кед годзина вибила, а домашнї вимодлєл „Ґде Христос Спаситель”... Теди ше шедало за стол вечерац. Ґаздиня з пеца виняла тепшу з рибу, а кед ше шицки навечерали, торбичку ше положело коло шиї, и гайд, по шпиваню – так приповедал Яким. Вон шведочел же нє було у каждим обисцу риби у тепшички, бо нє шиц-

18 РУСКЕ СЛОВО

ким на тото виставало. Потьки на Вилїю єдли лєм богатши фамелиї, бо худобним була барз драга. Пред Другу шветову войну єден кере стурски Шваб и Давид Бодваї мали рибалови, та було надосц квалитетней риби и вец ше на Вилїю потьки нашли на столє у велїх обисцох. На Вилїю дзеци ходзели по шпиваню по сушедох, и по родзини, шпивали крачунски коляди, декламовали... Дзеци у сушедстве доставали орещок, два, лєм даґдзе яблучко. Помаранчата нє було анї у найблїзших и найчастейше ше доставало пуканки и пуканей кукурици. Кренїцки приповедал, а новинар Симунович записал, же кед ше на пол ноци ишло до Саночного, вец хлопи шпивали по церкву крачунски коляди. У Керестуре вше було тих цо знали крашнє шпивац, а пред вецей як пол вика у валалє то бул Йовґен Яно з Капущаного и Владо Петрашка з Дильовчика под беґельом, та вец з нїма и други Яново и Петрашково хлопи кед зашпивали на вецей гласи С нами Бог, разу” мите язици”, було их мило слухац. Раз их Керестурци застановели пред порту же би ознова шпивали С нами Бог” вєд” но з тима цо ишли до Саночного. Гваря же ше на Маковским медзи школу и церкву тельо згарло людзох же нє мож було прейсц... КРАЧУНСКИ ШПИВАНКИ ЗАЧУВАНИ Кед Йована Боґданов, етномузиколоґ з Дюрдьова пред даскельома роками рихтала свою дипломски роботу, вона у Дюрдьове, Коцуре и Руским Керестуре нотно и текстуално записала 110 коляди, а на компакт диску 52 . Окрем же записала богати музични скарб Руснацох, вона зазначела и дзепоєдни руски обичаї на Крачун. У Руским, Керестуре найбаржей запаметани Гвиздаре и винчоваче. Гвиздаре мали вше исти репертоар, аж и рухи, и були добре орґанизовани. Шапки хтори ношели на глави, гвизди и шаблї у рукох, правени з розличних материялох, хто як ше знашол, або могол, алє и з помоцу дзецинскей мриї и схопносци родичох хтори им часто у тей роботи помагали. – По шведоченю шпивачох хторим сом ше випитовала, трима ше же з одрастаньом у фамелиї у хторей ше чува традицию, славенє Крачуна постава состойна часц живота каждого його члена. И попри тим же споминана модернизация и нови тренди кед ше слави даяке швето, кажде з нїх наведол же крачунски обичаї трима так як памета же их славели його 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

предки – гвари Йована. По єй словох, крачунски шпиванки були зазначени при велїх националних заєднїцох у Войводини, алє на основи виглєдованьох, мож заключиц же их Руснаци найвирнєйше зачували и же нєшка представяю важну часц їх живота. НА ВИЛЇЙОВИМ ПАРТКУ На Вилїю стол окреме шветочни. На нїм звичайно запалєна швичка, а под партком даєдни и нєшка кладу зарна жита, овса и ярцу, кукурицу и пасулї. На столє славни бобальки з маком. З нїма ше понука каждого хто придзе до обисца. Ту и мед и орехи, у мисочки яблука помарачата, сухи шлївки и смокви. Даєдни на стол кладу и варени шлївки у вину з циметом. За вечеру ше пече рибу на тепши з рискашу, а место хлєба на столє – осух. Капущанїки ше рихта за фриштик. ОСУХ Вилїя, посни дзень, и за вечеру ше рихта осух. Пече ше го зоз хлєбового цеста, а формує у тепши. Же би цесто нє кисло як кед ше пече хлєб, поджобе ше го зоз видлїчку. Од горе ше осух посолї, а мож го посипац зоз рашку. Упечени осух треба умиц од муки. КАПУЩАНЇКИ Капущанїки, або капушнїки, мож рихтац на вецей способи. Йозефина Балїнт зоз Дюрдьова их рихта по рецепту своєй мацери. Гоч єй мац капущанїки пекла у пецу, вона их пражи на масци у векшей тепшички. Перше треба пошекац и на масци попражиц квашену капусту. За седем капущанїки треба седем векши гарсци муки, та видзе же єдна гарсц – єдно цесточко, односно єден капущанїк. Дода ше штварцину швижого квасу, хторого ше лєм розтруши, а нє кладзе ше до млєка и цукру, як за колачи на квасу. Дода ше три раз до пальцох солї, або єдна ровна ложичка, и лїтней води кельо мука поднєше. Цесто нє треба же би було тварде, алє мегчейше, же би ше добре розганяло и готове є теди кед ше нє лїпи на пальци. – Цесто нє треба же би кисло, бо вец капущанїки груби як лепинь, алє ше го такой гнєце и роби зоз нїм. Квасу ше муши положиц же би капущанїки були ценки и мегки, а до каждого цесточка идзе єдна гарсц капусти. Капусту ше вшадзи єднак посклада на цесточко, а нє лєм до штредку. Вец ше таки цесточка закруца до лабдочкох” велькосци гарсци, и ” розганя. Таки готови капущанїки треба такой пражиц – гвари Балїнтова. Капущанїки мож рихтац и у релни, печиц на плотни, под ґрилом, або у пица-пекачу”, а хто люби, може их помасциц ” 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

зоз пражену цибульку и олєйом. Йоска рихта без цибульки и зоз швижу капусту, бо так люби єй фамелия. БОБАЛЬКИ За бобальки потребне: 40 деки муки, кус солї, єдна ложка цукру, млєка кельо приме, 15 деки маку, 5 деки мелкого цукру, 10 деки меду, 10 деки масла и 2 деки квасу. Загнєсц зограту муку, соль, цукер, викиснути квас и млєко. Вец ше зоз того цеста шулька шульканци и порозрезує ше их на коцочки яки сцеме же би нам були вельки бобальки и покладзе до тепши най ище кус кишню. Викиснути бобальки ше пече у горуцей релни, и добре кед су цо упеченши, вец су и смачнєйши. Упечени бобальки ше умиє у води и усипе до ванґлочки. Даєдни ґазиднї бобальки посипу зоз помлєтим цукром, маком, додаю розпущеного меду у лїтней води, и поприцискаю бобальки же би добре поупивали тот сок. Даскельо раз их треба премишац, та кед ше добре охладза, у красней мисочки ше их кладзе на шветочни стол. ПЕЧЕНА РИБА НА РИСКАШИ За вилїйову вечеру ше звичайно рихта потьку. Очисци ше ю, добре умиє, насолї и охаби же би кус по стала. Очисци ше дас два, три цибулї, пошека их на дробно и положи до тепши. На цибулю ше положи умиту рискашу, по солї попопрує по смаку и залєє з воду. Дахто волї перше цибулю попражиц на олєю и кус ю повариц, та аж вец класц на тепшичку. На рискашу ше кладзе рибу на даскелїх ме стох порозрезовану. Дакус ю треба преляц з олєйом. Риба упечена теди кед почервенї, и кед з рискаши випари вода. Док ше риба пече, по потреби мож долївац води, бо анї рискаша а анї риба, нє шму буц сухи. По верху ризкаши мож положиц на колєчка порезани кромплї, на стол ше ю кладзе у тепшички у хторей ше пекла, и нє винїма ше ю на танєр. Будзце и ви чуваре наших обичайох. Порихтайце крачунски єдла, оквицце ядловец и обисце. Славце Крачун!■

РУСКЕ СЛОВО 19

ВОЧИ НАЙРА ДОСНЄЙШОМУ ШВЕТУ

18 РУСКЕ СЛОВО

РУСКЕ СЛОВО 19

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

женоблоґ

Пише: Ясмина ДЮРАНЇН

ма прикрасками. Вошла сом нука и кажду сом пипла и поопатрала. Ша, то нє мож лєм так дочекац Крачун! Муши ше обдумац у хторих тонох буду ґомбулї, лампочки, икебани, парточки... и дзе положим тоту прекраааасну билу гвизду цо швици як на нєбе. А на интернету єст громаду креативцох хтори зоз нїчого правя красоту. И мнє цошка швербя пальци, та будзем мушиц справиц даяке ремек-дїло. Уж и знам цо – алє... (вше єст алє ), будзе ми требац помоц, бо ми треба з пилку пререзац конар, поприбивац гвозди (а нє потрафиц до дротох зоз струю...). У дворе бим оквициц ядловец, а опрез уходних дзверох поставиц древко з краснима лампочками. Гм... мой ше зрадує... Бо у нас так – я лєдво чекам оквициц, а мой розквициц. Я би най нам лампочки швица и воднє и вноци, а вон нє може заспац кед му клїпкаю и пред заджмуренима очми. Якбачу же му на Вилїю винка налєєм до дакус векшого погара, та скорей пойдзе спац. А вец себе направим уґодяй – наполнїм себе найкрасши погар, вшадзи доокола поуключуєм швичочки, лампочки, и билу гвизду ☺, и дам себе на волю. А жима най вибива дзе лєм сце. ■

Фото: Pixabay

МОЯ БИЛА ГВИЗДА

email: jasmina.djuranin@gmail.com www.zenoblogija.com

оньски Дїдо Мраз ми нїч нє принєсол... Окрем горучки и жими у носу, и то такей боляцей же сом нєпреривно чувствовала яґод же мам заглобени дуґов у носу. Анї видуц, анї зодрец... Того року ше наздавам лєпшим обставином. Од початку новембра пиєм мед и куркуму, дюмбир, лимунов сок и червени ґрейпфрут. Ґу тому, кажди дзень пиєм по езер мґ витамину Ц, єм виключкани зарна жита и вежбам йоґу. Тей жими, як би млади поведли – нафурам имунитет. Сцем буц здрава през швета! Нє лєм пре шицко цо треба поробиц, алє сцем уживац у тей атмосфери. Кедишик ше ми младши син опитал чи то ми купуєме дарунки и кладземе под крачун, чи то наисце постої Дїдо Мраз? Припознала сом му – дома ми кладземе, а на роботу приходзи прави. Но, най ше дзецко радує и вери, ище кус. То би и я верела кед би ми, окрем жими, принєсол дацо конкретне и дакус ме орозположел. Швета на то и служа – за радосц и опущованє. И, вшелїяк, за квиценє. ☺ Нїч нє чудне же сом була медзи першима цо ше у єдней з милион предавальньох залїпели за авзлоґ з ґомбулями и рижни-

20 РУСКЕ СЛОВО

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА 26. ДНЇ МИКОЛИ М. КОЧИША У НОВИМ ОРАХОВЕ И КУЛИ

ШКОЛЯРСКИ ПРОГРАМИ

Манифестацию Днї Миколи М. Кочиша ше того тижня предлужело у Новим Орахове и Кули зоз школярскима програмами, а закончи ше ю у Новим Садзе, на нєдзелю, зоз нащиву Рускому теметову

ЛИТЕРАТУРНЕ СТРЕТНУЦЕ У Новим Орахове, у ОШ „18.октобер”, пондзелок, 12. децембра, у рамикох Манифестациї Днї Миколи М. Кочиша отримане литературне стретнуце з нашима рускима писателями. За тоту нагоду школяре руского язика з ОШ „18. октобер” з Орахова и ОШ „Чаки Лайош” з Бачкей Тополї своїм госцом и родичом, бабом и дїдом виведли програму под назву „Укажме цо учиме на годзинох руского язика”, а по програми друженє предлужене зоз стихами Мариї Дорошки, Любици Няради и Славка Папового з Руского Керестура. Мария Дорошки до школскей библиотеки у Орахове подаровала кнїжки руских писательох. Стретнуце почало з привитнима словами директорки Школи „18. октобер” Жужани Шавелин Зелеи, наставнїци руского язика Сенки Бенчик и Ирини Папуґа, у мено Дружтва за руски язик, литературу и културу, як орґанизатора Дньох Миколи М. Кочиша. После литературного стретнуца госци нащивели Месну заєднїцу Нове Орахово, дзе их дочекала предсидателька Вивершного одбору Совиту Гайналка Шипош, а потим и Етно-хижу, як и улїцу Штефана Чакана. Под час стретнуца з госцами бул и предсидатель Управного одбору КУД „Петро Кузмяк“ у Новим Орахове Владимир Маґоч. С. Б.

ГОДЗИНА ПОШВЕЦЕНА ЛИНҐВИСТОВИ У Основней школи „Петефи бригада” у Кули вовторок, 13. децембра, отримана годзина руского язика пошвецена творчосци Миколи М. Кочиша, а у рамикох Манифестациї Днї Миколи М. Кочиша. Присутних привитала директорка Школи Ержебет Блашко, котра наглашела значносц пестованя мацеринского язика у настави, медзитим, як гварела, Школска управа того року зменшала число ґрупох зоз шицких язикох, та у тей школи будзе лєм єдна ґрупа за ученє руского язика з елементами националней култури. У мено орґанизатора Манифестациї Ирина Папуґа представела роботу Дружтва за руски язик, литературу и културу

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

и творчосц Миколи М. Кочиша, а його биографию и стихи пречитали школяре котри ходза на годзини руского язика. З тей нагоди Папуґова привитала и нову наставнїцу руского язика у Кули Тамару Хома, а предходней наставнїци – Мариї Стрибер, обидва з Руского Керестура, уручела Подзековане за вецейрочне посцигованє замеркованих резултатох з руского язика з кулскима школярами. Ирина Папуґа до школскей библиотеки подаровала кнїжки, школяром подзелєла клайбаси и блоки за рисованє, а вони правели винчованки за наиходзаци жимски швета и подзелєли госцом и наставнїцом. На годзини присуствовала и Мелания Арваї у мено Секциї Дружтва за руски язик, литературу и културу у Кули.■ М. З.

ШКОЛА „ПЕТРО КУЗМЯК” У ПРОЄКТУ

ЗАЄДНЇЦКИ ЕЛЕМЕНТИ СОЖИВОТА У Вершцу 3. и 4. децембра отримане перше стренуце младих у рамикох проєкта „Карпатски паралели”, хтори витворює Завод за културу войводянских Руснацох. До проєкту уключена и Штредня школа „Петро Кузмяк” зоз Руского Керестура. У проєкту, хтори потримала Фондация за отворене дружтво, участвую двацецеро млади рускей, сербскей, словацкей и румунскей националней заєднїци, так же на тим першим стретнуцу були школяре Ґимназиї „Петро Кузмяк” з Руского Керестура, Ґимназиї и економскей школи „Светозар Милетич” зоз Србобрану, Ґимназиї „Михайло Пупин” з Ковачици и Ґимназиї „Борислав Петрович Браца” з Вершцу. Школярох провадзели їх наставнїки, а з керестурскей Школи то Таня Колєсар и Любица Няради. У мено Фонду за отворене дружтво стретнуце водзели Єлена и Мария Перкович. Школяре у рамикох проєкта „Карпатски паралели” през друженє на трох стренуцох буду глєдац заєднїцки елементи хтори формовали културу сербскей, рускей, словацкей и румунскей заєднїци у остатнїх скоро трох викох їх присуства и живота на просторе терашнєй Войводини. М. А.

РУСКЕ СЛОВО 21

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: ЗДЕНКА НАМАЧИНЬСКИ З ВЕРБАСУ

ПАПЕР МА НОВУ КРАСУ Цалого живота жадала же би з нїчого справиц дацо. Праве з тима словами почина розгварку наша собешеднїца Зденка Намачиньски, хтора предмети з єй обисца и околїска хаснує док вирабя креативни предмети и прикраски, удихуюци им єден нови, иншаки живот

Пише: Танита ХОДАК

денка ше цеши у тим цо потераз справела, а о предметох хтори вирабя бешедує з вельким ентузиязмом. Технїку плєценя пруца зоз старого паперу розвила пред трома роками, а напрямки за таке нашла на интернету, дзе о кратки час дошла до ориґиналних идейох. Зденка плєце вшелїяки шкатулки, кошарочки, вазни, основи за аранжмани з квеца, ядловчики и подобне. Тото цо виплєце достава нови випатрунок после фарбеня и декорованя, а вец их пред шветами виноши на площу у Вербаше, же би пренашли нового власнїка. – Длуго сом глєдала цо бим могла робиц, або правиц, прето же любим ручни роботи, вше ме таке интересовало. Нова файта плєценя з паперу ми прицагла увагу, бо праве пруце за кошарки досц чежко найсц, а папер або новинка идеални, вшадзи го єст. У сущносци я, так повесц, предлужуєм живот тому паперу, бо би вон закончел на шмециску, лєбо у пецу, а я го на тот способ оживюєм и вон достава єдну нову функцию. То рециклажа паперу, вшелїяк – гвари Зденка. ПОТРЕБА ЗА КРЕАТИВНИМ ВИРАЖОВАНЬОМ И попри тим же ше зоз плєценьом занїма лєм три роки, Зденка вирабя прикраски и сувенири уж коло два децениї. По-

22 РУСКЕ СЛОВО

чала зоз вирабяньом сликох зоз осушеного квица, а правела и рижни икебани. – Ище ми дзивче було барз малючке, кед сом з ню коло гайзибанских шинох зберала квице. Цалу яр и лєто сом назберане пре совала, а кед захладло, з того квеца сом правела слики, яки сом раз дзешка видзела. Потим пришли на шор икебани. Теди, кед сом тото робела, нє було китайски предавальнї же би ше там купело таке дацо як цо я правела, так же було интере сантне. Но, технїка з хтору сом робела наисце була шмишна, покля ми супруг нє „одкрил” пиштоль на силикон, та ми з тим було вельо лєгчейше робиц – гвари Намачиньскова. През бешеду дознаваме же єй любов ґу креативним стваром нє одвчера, алє з єй тинейджерских рокох. – Ещи кед сом путовала до Нового Саду до школи, часто сом любела шацовац авзлоґи сувенирнїцох. Паметам же єдна була на гайзибанскей станїци до хторей сом закукла вше кед сом коло нєй пре16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ходзела. Ещи теди сом жадала мац таку єдну и то ми и надалєй жаданє – гвари Зденка. ТКАНЄ ОСНОВА ЗА ПЛЄЦЕНИ ПРЕДМЕТИ По Зденкових словох сам виробок плєцених предметох досц компликовани. Треба порихтац пруце так же ше папер шулька на дрот и вец ше длугоки и ценки пруцик лїпи и премасцує же би до стал иншаку форму. – Дакеди папер офарбим такой, а вецей раз аж теди, кед дацо виплєцем – гвари Зденка и припознава же наисце кажду хвильку шлєбодного часу хаснує же би круцела папер. – Хаснуєм дньово новини, рекламни новини, а и пайташки ми часто збераю новинки. Важне же би папер нє бул глатки, а кед круцим пруцики, вец лєм тото робим. Пойдзем до ше стри на кафу, та ношим папери зоз собу, и док бешедуєме, и робим, а так и кед пойдзем до мацери. Спочатку ми ишло барз помали, алє зоз праксу нєшка то цалком иншак. Часто справим и по 800 пруцики на дзень – толкує Зденка. Плєценє уж лєгчейша часц, як сама гвари. Єст два розлични методи за плєценє, зоз єдним и зоз двома пруциками, а дзекуюци тому же зна ткац керпари, Зденка технїку плєценя зоз Ютюбу лєгко звладала.

НЇЧ НЄ ОДРУЦА Зденка гвари же єй вше жаль одруциц стари предмети, бо вше дума же єй раз годни требац. И сама зна же тоти „вшелїячини” дзешка змесцени и чекаю свой шор, а вона раз з того справи динар. – У Савиним Селу сом нє так давно назберала шишарки, а людзе на мнє боком патрели док сом то робела. А я добре паметам час ещи кед ми дзивочка була мала, и кед сом шишарки зафарбела и предавала. Шицко сом попредала, а зоз заробеного пенєжу дзивчецу сом купела ципелки – памета Зденка.

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

Дорабяц и украшовац виплєцени предмети мож гоч кельо. Тих дньох ше Намачиньскова рихтала за крачунски вашар у Руским Кере стуре, та ше єй обисце блїщало од ґомбульох, вшелїяких позлацених шишаркох, лїсточкох и других цикавих прикраскох, ядловцох, венчикох и кошарочкох з крачунскима мотивами. Швета права нагода за пласованє Зденкових предметох. ВШЕ МА НОВИ ИДЕЇ За ка жду се зо ну на ша со бе шед нї ца ше длу го рихта, бо потреб не напра виц ве льо пред ме ти хто ри ше по нук нє куп цом. Гва ри же досц чеж ко предац спра ве не, окре ме тото цо век ше, як и од ред зиц ке льо буд зе да цо ко штац, бо до бре зна же люд зе нє барз при пе нє жу. – Можем ше лєм наздавац же попредам, но часто ше ми вид зи же нє потарґовим добре. Та, заш лєм, вше пред шветами люд зе ше дакус опуща, дакус себе даю на волю и купую вецей, та на концу шицко добре прейд зе. Понеже предавам вонка, часто поцерпам чи будзе мразу, або чи буд зе падац диждж, бо теди анї люд зе нє приду. Алє, нє секирам ше, ша шицко тото нє препаднє, а тото цо сом справела, мож и нарок предац. Но, припознавам же ми нєправо кед ми дахто пове же – „драге, ша то лєм папер!”. А я себе лєм подумам кельо сом до того уложела роботи и часу – толкує Зденка, и бешедує о своїх дальших планох. Гвари же идеї ма надосц, як спомла, за ещи єден чловечи живот, алє час єй найвекши нєприятель. ■

РУСКЕ СЛОВО 23

ЕКОНОМИЯ

НАШО ФАХОВЦИ У ЕВРОПСКИХ ПРОЄКТОХ

НАУКА ЧЕРПА ИНСПИРАЦИЮ ЗОЗ ПРИРОДИ Тей єшенї започати проєкт випитованя и применьованя принципох лїпканя хтори ше стретаю у природи за розвой нових, природних продуктох. Тот интересантни проєкт витворює Европска мрежа експертизи за биоадхезию (ENBA), а медзи нїма и науковци зоз Технолоґийного факултету у Новим Садзе, на чолє зоз др Ярославом Катоном

рез еволуцию природа розвила лїпкача хтори „поробя роботу” и у найчежших, та аж и на око нєможлївих условийох и ситуацийох. Инсекти ше пендраю по влажних, прахнявих, та аж и рухомих поверхносцох, хлїсти „виштрелюю до далєка” нїтки и так звладую жертву, а ящурки ше браня од гада так же му у секунди злїпя уста. Новоформована Европска мрежа експертизи за биоадхезию (англ. European Network of Bioadhesion Expertise, ENBA), финансована з боку COST асоцияциї (Европске сотруднїцтво у науки и технолоґиї) позберала експертох зоз цалей Европи та аж и швета же би зоз здруженима моцами випитали и применєли принципи лїпканя котри ше стретаю у природи за розвой нових, природних продуктох. У цеку шлїдуюцих штирох рокох, вони попробую зрозумиц рижнородносц биоадхезивох, пренайсц способи за їх контроловану продукцию и понукнуц их привреди, медицини. Ґрупа виглєдовачох зоз Нового Саду на чолє зоз др Ярославом Катоном, доцентом на Технолоґийним факултету у Новим Садзе, участвує у тим амбициозним проєкту. Основна обласц виглєдованя новосадскей ґрупи то Колоидна хемия, односно справованє макромолекулох (микро и наночасточкох) у розпущенїнох и на гранїци дотику двох фазох. – Треба видзиц як природа „направела” тоти лїпкача и найсц способ направиц их чи на синтетични, чи полусинтетични способ. Лїпкача яки ше тераз хаснує у продукциї засновани на хемиї хтора нє чкодїва, алє є анї нє безопасна. Вшелїяк же традицийни технолоґиї, як цо наприклад индустрия древа, маю огромни интерес за нови лїпкача на природней бази, а дзепоєдним новим технолоґийним напрямом лїпкача засновани на природних аж и предусловиє же би зажили. На приклад, ткв. епидермалнии сензори. То миниятурни сензори, поведзме велькосци нохца, хтори кед ше нанєшу на цело даваю сиґнал о здравственим стану чловека и информациї бездротово преноша до медицинских центрох. Лїпкаче яке ми сцеме направиц то єден з основних крочайох у витворйованю тей новей технолоґиї епидермалних сензорох – гвари др Катона. Значне и применьованє биоадхезивох у гирурґийней медицини, наприклад у вязаню тканьох. Як толкує др Катона, кед ше злїпи два тканї зоз лїпкачом яки ше тераз хаснує, воно вше будзе бариєра и стране цело за тоти тканї. – Сцели бизме направиц таке лїпкаче хторе злїпи тканї, алє и оможлїви же би тканї „комуниковали” – гвари вон. Мож повесц же прешли вик бул вик хемиї, а 21. вик биотехнолоґийох, хтори характеризує тренд врацаня ґу природному и черпаня инспирациї, идейох и прикладох з то-

24 РУСКЕ СЛОВО

др Ярослав Катона

КЕРЕСТУРЕЦ НА ЧОЛЄ НОВОСАДСКИХ ФАХОВЦОХ Др Ярослав Катона доцент на Технолоґийним факултету у Новим Садзе, а його основна обласц колоидна хемия. Основну школу и ґимназию закончел у своїм родним месце, Руским Керестуре, а потим студирал, дипломовал и докторовал на Технолоґийним факултету у Новим Садзе. Два роки жил у Белґиї, дзе участвовал на проєкту у єдним вельким виглєдовацким центре, а потим ше врацел до Сербиї и почал робиц на матичним факултету. Условия за роботу нє идеални, алє як гвари, кед ше роби на медзинародним повязованю зоз другима фаховцами и институциями, квалитетно мож робиц и у Сербиї.

го цо Природа през еволуцию уж створела. През реклами то найбаржей можеме обачиц у поживовей, козметичней лєбо фармацийней индустриї, а биоадхезиви, односно лїпкача засновани на природних лїпкачох годни буц револуцийне одкрице у науки и єдного дня заменїц индустрийни, медицински и комерциялни лїпкача. Же би ше тот нови наукови приступ и його потенциялни ефекти представело фаховей, алє и ширшей явносци, ENBA у марцу 2017. року у Музею историї природи у Бечу отрима конференцию, дзе науковци, инжинєре и поднїмателє буду дискутовац о рижнородносци биоадхезивних системох, а публика годна опатриц интересантни вистави и презентациї хтори им приблїжа найновши одкрица зоз тей обласци.■ Сенка Надь 16. ДЕЦЕМБEР 2016.

ЕКОНОМИЯ РОЗВОЙНИ ФОНД ВОЙВОДИНИ У ШИДЗЕ ПРЕДСТАВЕЛ КРЕДИТНИ МОЖЛЇВОСЦИ

ПОМОЦ ПАРАСТОМ И ПОДНЇМАТЕЛЬОМ Розвойни фонд АП Войводини на сходзе у Шидзе прешлого тижня представел парастом и поднїмательом з подруча шидскей општини можлївосци за кредитне финансованє У мено Розвойного фонду бешедовала Єлена Тренкич, хтора наглашела же Фонд ма 11 кредитни линиї, и то по пейц за парастох и тиж тельо за поднїмательох, а єдна за локални самоуправи. – Кажда зоз кредитних линийох виноши 400 милиони динари, цо значи же средства єст и конкурс отворени покля ше нє вихаснує шицки предвидзени средства. Кредити ше дава з роком плаценя на шейсц роки и два роки такволаного ґрейс периоду. Тиж, вигодни и камати. Кед же ґарант за кредит дїловна банка, вец камата єден одсто на рочним уровню, а кед у питаню гипотека, вец камата два одсто рочнє – поинформовала присутних Єлена Тренкич. Вона додала же кед ше кредити будзе одобровац, будзе ше мац у оглядзе же яки проєкт за финансованє понукнути, точнєйше за хтору намену, а тиж и яка кредитна способносц подношителя вимоги. Камати на рочним уровню одредзени спрам ґрупи розвитосци каждей општини у Войводини, а за Шид то єден и два одсто.

У мено Канцелариї за локални економски розвой, Бранимирка Ридьошич гварела же локална самоуправа у контакту зоз Розвойним фондом АП Войводини, же би помогла своїм парастом и поднїмательом обезпечиц средства за дальше инвестованє. УШОРЕНЄ ЯРКОХ У ХОТАРОХ – Праве нєпоштредни контакт, як цо зме тераз У 2016. року, зоз 7 милиони динари хтори орґанизовали, барз хаопредзелєла локална самоуправа и ище 9 мисновити, бо нє шицки лиони динарох хтори дал покраїнски Секретаможу провад зиц конрият за польопривреду, водопривреду и лєсаркур си прейґ интернета. ство АП Войводини, ушорени ярки за одцекаНа таки способ могли нє води у хотаре у Адашевцох, Бачинцох, Вади рект но послухац цо шици и Батровцох. Як наглашели у општиних ци ка ви и питац кед скей Канцелариї за польопривреду, ярки ушорює ВП „Шидина” зоз Шиду, а окрем вичисцо- дацо нєдосц ясне – гваваня яркох, таруповане и коровче коло яркох. рела Бранимирка Ридьошич. Вл. Дїтко

КОНКУРС „ПОРУШАЙ ШЕ ЗА РОБОТУ” У ВЕРБАШЕ

ШАНСА ЗА РОЗВОЙ БИЗНИСУ

Општина Вербас обявела конкурс за осми циклус националней донорскей програми „Порушай ше за роботу”, хтори запровадзує нєвладова орґанизация „Енека” зоз потримовку компаниї „Филип Морис” у Сербиї. Слово о конкурсу прейґ хторого нови поднїмателє годни конкуровац за безповратни стредства за унапредзованє лєбо порушованє власного бизнису. Попри тим, кандидати годни нащивйовац и вельке число обукох и фахових совитованьох, дзе ше годни упознац зоз основами малого поднїмательства. 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

Зоз конкурсом ше могло упознац и на презентациї у Вербаше, пондзелок, 12. децембра, у велькей сали Општини Вербас. Таки програми уж було Сербиї и зна ше же мали добри резултати. Потераз потримани 606 бизниси, а у тим циклусу нагоду достац средства буду мац 100 нови поднїмателє. Донаторе ше окреме цеша же нови подприємства хтори финансовани зоз тих средствох нєшка даваю роботу велькому числу людзох. Национална служба за обезпечованє роботи буду информовац нєзаня-

тих о конкурсу, дзе можу достац и помоц коло апликованя. Конкурс будзе тирвац по 31. януар наступного року, а апликацийни формулар мож превжац на порталу општини Вербас, як и на сайту www.pokrenisezaposao.rs на хторим мож достац и додатни информациї. Т. Х.

РУСКЕ СЛОВО 25

ДУХОВНИ ЖИВОТ ЗОЗ ПАРОХИЇ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

СОЛИДАРНОСЦ ЯК СЛУП ЦЕРКВИ

уманитарна акция Нєдзеля Каритасу, з мотом „Зоз солидарносцу победзиме индивидуализем”, 11. децембра означена и у керестурскей парохиї св. оца Миколая, а до дзвончка за тоту нагоду назберани 23 120 динари. У шицких штирох Службох Божих о. Михайло Шанта у казанї потолковал прецо значне думац и на других, так же и Каритас твори цала церковна заєднїца. Алє, тота свидомосц ище вше нє доходзи до велїх, а Каритас, и по папових словох – єден зоз слупох Церкви. Даровани прилоги до дзвончка буду похасновани праве за помоц фамелийом котрим то найбаржей потребне.

Крачунски вашар бул крашнє нащивени

У просторийох Каритасу у Керестуре 11. децембра отримани и традицийни крачунски вашар и як гварели його орґанизаторе, волонтере Каритасу, бул барз добре нащивени. На Вашаре могло купиц крачунски прикраски, лакотки, колачи и друге, а нащивителє як добродзечни прилог, тиж за людзох котрим то потребне, подаровали 3 660 динари. ПОМОЦ ОСОБОМ У ПОТРЕБИ

Звонимир Джуня пре свою хороту мал потребу за специялну бициґлу. За помоц ше обрацел до Каритасу хтори му помогол дойсц до бициґли, и прето є барз задовольни и дзекує шицким цо у тим помогли, бо за ньго то будзе можлївосц же би вишол з обисца

КАЛЕНДАР ПОДЇЙОХ

ДО КЕРЕСТУРА И КОЦУРА ПРИХОДЗИ ВИФЛЕЄМСКИ ОГЕНЬ

Вифлеємски огень мира з Вифлеєму до наших крайох уж други рок приноши Скаутска орґанизация „Пластуни” з України, зоз Закарпатя. На пияток, 16. децембра, Огень у предполадньових годзинох будзе принєшени до манастира Шестрох служебнїцох. До Керестура до Катедралней церкви огень сцигнє по вечар-

26 РУСКЕ СЛОВО

Як дознаваме од координатора парохийного Каритасу Звонимира Малацка, попри спомнутих активносцох, Каритас ше намага помогнуц по своїх можлївосцох, тим цо потребне. – Нєдавно зме з окремним трудом помогли єдней младей фамелиї з малим дзецком опремиц дом хтори достали и потребни ствари за дзецко, и ту ше велї парохиянє дзечнє одволали. Мали зме и акцию „Школски прибор”, а остатнї час потребна помоц и хорим у даяких помоцних средствох як цо ходалка, та зме набавели єдну хтору ше будзе видавац на реверс, а тиж и єдну специялну бициґлу за инвалидну особу. Купели зме их з пенєжу цо назберала и Школа у лоньскей гуманитарней акциї, помогли дакус и нашо майстрове, и други людзе през рок. З назбераних средствох, як и зоз Фонда солидарносци нашей Месней заєднїци, поможе ше и з нагоди Крачуна.

шей Служби Божей, хтора на 17 годзин. Вирни з того огня можу запалїц швичку и однєсц ю до свойого дому. Гоч ше и загаши, швичка уж будзе пошвецена и може пренєсц Вифлеємски огень до домох на швето Крачуна, алє и у шицких других окремних нагодох, або потребох у фамелиї. М. А.

КРАЧУНСКА СПОВЕДЗ Керестурска парохия ше на рижни способи пририхтує и за крачунске швето. Часц рихтаня то и св. Споведз, хтора була окреме за хорих и старих у їх домох, дзе ходзели споведац троме домашнї священїки. Традицийна Крачунска споведз за вирних у церкви була на швето Непорочне зачатиє, 8. децембра, дзе вєдно з домашнїма споведац помогли дзевецме священїки з околних парохийох. Висповедало ше красне число вирних, алє дакус менєй як влонї. Нагоду за споведз велї хасную и на други днї по Крачун, а Споведз за школярох и младих будзе на нєдзелю, 18. децембра, од 11 годзин и под час дзецинскей Служби на 11,30 годзин.■ М. Афич 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ДУХОВНИ ЖИВОТ ПРЕЙҐГРАНЇЧНЕ СОТРУДНЇЦТВО ЦЕРКВОХ

У грекокатолїцкей парохиї Воздвижениє чесного хреста у Кечкемету, у Мадярскей, всоботу, 10. децембра, докончене подписованє побратименя тей парохиї з парохию св. оца Миколая з Руского Керестура. Тоти два парохиї, вєдно з парохию св. Розалиї зоз Сеґедину, пририхтую и заєднїцки прейґгранїчни проєкт. Спорозуменє о побратименю двох парохийох потримали и представителє власцох, так же го у мено локалней самоуправи Кечкемету и Општини Кула подписали Мак Корнел и заменїк предсидателя Општини Кула Кароль Валка. Спорозуменє зоз своїм благословом подписали и владикове – домашнї митрополит Филип Кочиш и наш еґзарх, владика Георгий Джуджар. У мено парохийох спорозуменє подписане у Руским Керестуре, под час нєдавней нащиви делеґациї кечкеметскей парохиї Керестуру з нагоди означованя 10-рочнїци парохийного Каритасу, а подписали го парохове – кечкеметски о. Ласло Фечак и керестурски о. Михайло Малацко. Тото побратименє основа прейґранїчного сотруднїцтва мадярских грекокатолїцких парохийох з Кечкемету и Сеґедину (хтора з керестурску парохию влонї витворела проєкт медзисобних паломнїцких нащивох) з нашу парохию у Руским Керестуре. Спомнути три парохиї уж одредзени час пририхтую заєднїцки проєкт, з хторим по 30. януар идуцого року маю конкуровац до европских ИПА

Фото: М. Надь

ПОБРАТИМЕНЄ И ЗАЄДНЇЦКИ ПРОЄКТ

Подписованє побратименя парохиї у Кечкемету и парохиї з Руского Керестура

фондох, а у рамикох хторого керестурска парохия планує вибудов Центра за стретнуца у Марийовим святилїщу Водици. Под час терашнєй нащиви преширеней делеґациї керестурскей парохиї Кечкемету, у хторей були и керестурски парох о. Михайло Малацко и представителє парохийного и еґзархатского Каритасу, отримани и фахови сход о тим проєкту. Як виявел парох о. Малацко, основни циль цалого подняца то сотрудзованє, запровадзованє людских контактох и комуникация медзи тима парохиями, прецо планую орґанизовац паломнїцтва и стретнуца младих. Як пошлїдок, прейґгранїчне сотруднїцтво подрозумює и даяки обєкти хтори буду тому служиц. Прето ше наша Церква опредзелєла за вибудов Центра за стретнуца у Водици, хтора вельки потенциял.

– Алє, Водица попри вирского туризма, паломнїцтвох, и рижних стретнуцох, може прешириц свойо понуканя и за други стретнуца на културним уровню, и уключиц ше и до общого туристичного понуканя цалого Керестура – гварел о. Малацко. По його словох, за Центер у Водици уж направени проєкт. Вибудов задумана у вецей фазох, цо будзе завишиц од пенєжу. Перша часц проєкту зоз хторим ше будзе конкуровац до ИПА фондох облапя вибудов сали зоз 150 местами и санитарни просториї, за цо будзе требац (вєдно зоз шицкима пририхтуюцима трошками) коло 180 000 еври. Над салу годно добудовац и други просториї за потреби паломнїкох. Кед же тот проєкт будзе прилапени, будзе то красни дарунок нашей Водици за єй 200-рочнїцу од перших указаньох. М. Афич

МИКЛОШЕВСКИ ДЗЕЦИ ПРИВИТАЛИ МИКОЛАЯ

ПОДЗЕЛЄНИ 60 ПАКЕЦИКИ

На швето Святого Миколая по григориянским календаре, миклошевски дзеци привитали того святителя и за-

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

щитнїка. У грекокатолїцкей церкви Рождества Пресвятей Богородици, пополадню була Служба Божа котру служел о. Владимир Маґоч, парох вуковарски и декан сримски. После Служби, школяре нїзших класох Подручней школи котри виучую мацерински язик порихтали даскельо рецитациї и писнї пошвецени Миколайови. Зоз помоцу двох ангелох Миколай подзелєл коло 60 пакецики дзецом по 14 роки, котри обезпечел Церковни одбор. К. Лї.

РУСКЕ СЛОВО 27

IN MEMORIAM

ДР ПАВЛО ЧУЧКА

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 10. децембра 2016. року занавше нас зохабел наш приятель, познати линґвиста, доктор филолоґийних наукох и универзитетски професор

(1928–2016)

Дня 10. децембра того року у 89. року живота у Ужгородзе умар познати линґвист, доктор филолоґийних наукох универзитетски професор Павло Чучка. Школовал ше на Ужгородским универзитету и постал на нїм преподавач од 1954. року. Попри тим же бул порядни професор, шеф Катедри общей и славянскей линґвистики и словацкей филолоґиї, вон на два заводи бул и декан ужгородского Филозофского факултета. Тиж так бул и ментор велїм аспирантом котри здобули званє кандидатох и докторох наукох. Професор Чучка обявел вельке число наукових роботох з обласци диялектолоґиї, антрополоґиї и лексиколоґ-

иї. Єдна зоз значних його роботох ноши наслов АНТРО ПО НИ МИЯ ЗА КАР ПАТ ТЯ, дзе обявени презвиска и мена исти, або барз подобни меном и презвиском наших предкох. Павло Чучка народзени 22. фебруара 1928. року у закарпатским валалє Баранинци. У периодзе од 1941. по 1944. рок ходзел до ґимназиї у Ужгородзе вєдно з дзепоєднима нашима тедишнїма школярами, як цо то Святослав Надь, Микола Сеґеди, Иван Бесерминї и други. Седемдзешатих рокох на вецей заводи нащивел своїх колеґох и популаризовал наш литературни язик. Поховани є у Ужгородзе вовторок, 13. децембра 2016. року. Дю. Л.

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 14. децембра 2016. року наполня ше пейц смутни роки як нас занавше охабел наш мили

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєли ше пейц смутни роки як нас занавше зохабела наша мила супруга, мац, баба, шестра, андя

МИХАЛ ГРУБЕНЯ (1939–2011) КСЕНИЯ ПАВЛОВИЧ з Нового Саду народзена Надь Памятку на його любов и доброту (1943–2011) вично буду чувац супруга Ната, дзивка Любка, унук Иван и унука Твою подобу у своїх шерцох вше буду чувац твойо наймилши Саня Спочивай у мире Божим! Спочивай у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 17. децембра 2016. року Дня 14. мая 2016. року наполнєли наполня ше три роки як нас ше осемнац роки як нас зохабел зохабела наша мила наш мили

ЮЛКА ШЕПИНСКИ народзена Роман (2013–2016)

ДЮРА ШЕПИНСКИ (1998–2016)

Памятку на нїх навики буду чувац дзивка Славица и унука Йована Спочивайце у мире Божим!

28 РУСКЕ СЛОВО

ПАВЛО ЧУЧКА (1928–2016) з Ужгороду (Україна) З його шмерцу руска национална заєднїца у Сербиї страцела вирного приятеля, а наш Союз длугорочного сотруднїка, прецо зме му вично подзековни. Вичная му памят! Союз Руснацох Українцох Сербиї СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 17. децембра 2016. року, наполнї ше рок як нас занавше зохабела наша мила мац, швекра, баба и шестра

ИРИНА ВУЯЧИЧ (1939–2015) народзена ЧИЖМАР з Вербасу Твоя любов и доброта навики будзе медзи нами и занавше останєш у наших здогадованьох и каждодньових молитвох. У смутку за тобу остали син Бранко, дзивки Бранка и Мария, нєвеста Вероника, жецове Райко и Милорад и унучата: Саня, Срдян, Лука и Сташа. По красних хвилькох паметац це буду и браца Янко, Илия и Микола и нєвести Амала, Славка, Заґорка и Мелания Чижмарово зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли штири жалосни роки як вецей нє з нами наш мили супруг, оцец, дїдо и прадїдо

ВЛАДО КОСТЕЛНИК писатель, новинар и културни роботнїк (1930–2012) Барз нам хибиш, алє и далєй жиєш у наших шерцох и думкох. Жиєш и у своїх литературних творох, а ми предлужуєме крачац по твоїх драгох у културним живоце. Наша любов и подзекованє ґу тебе нє престава. Супруга Наталия, дзивки Любка и Натка зоз супругом Владом, унука Лариса зоз супругом Владом и праунучата Павле и Марина Спочивай у мире Божим и вичная памят! NA ZDOGADOVANW Dny 15. decembra 2016. roku naDny 4. septembra 2016. roku napolpolny {e дзешеc `alosni roki nwlo {e осемnac `alosni roki yk yk nw z nami na{ mili ocec, d>do nw z nami na{a mila mac, baba i i prad>do prababa

VLADO PA[O AMALA PA[O (1932–2006) (1933–1998) z Ruskogo Kerestura Pamytku na >h lxbov i dobrotu naviki budu ~uvac u svo>h {ercoh dzivki Irina i Senka zoz fаmeliymi Spo~ivajce u mire Bo`im!

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли 40 жалосни днї як нас занавше зохабел наш мили брат

ВЛАДИМИР ТИРКАЙЛА ВЛАДИМИР ТИРКАЙЛА (1959–2016) (1959–2016) з Руского Керестура з Руского Керестура Памятку на твою любов и добро- Красни памятки на його любов и ту у своїм шерцу чува шестра доброту чуваю брат Янко зоз фаМария зоз фамелию мелию СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли 40 жалосни днї як нас занавше зохабел наш мили брат

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 16. децембра наполнєл ше рок як вецей нє з нами наша мила кума

ВЛАДИМИР ТИРКАЙЛА МЕЛАНКА ПЛАНЧАК (1959–2016) (1954–2015) з Руского Керестура з Руского Керестура Памятку на твою любов и доброту вично будземе чувац у своїх Красни памятки на ню чуваю кумово Планчаково шерцох. Най спочива у мире Божим! Брат Михал зоз фамелию СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 18. децембра 2016. року наполня ше два смутни роки як нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо

ВЛАДИМИР СЕНДЕРАК (1939–2014) з Коцура З любову и почитованьом памятку на ньго навики буду чувац супруга Йоска, дзивка Єленка, жец Силва, дзивка Славка, жец Мирослав и унуки Ванеса, Дамир и Андрей, Лена и Яна Спочивайце у мире Божим!

CENOVN>K MALIH I POSMERTNIH OGLA[KOH – mala ogla{ka do 20 slova ko{ta 200 dinari – mala ogla{ka vecej yk 20 slova ko{ta 300 dinari – uramikovani tekst ogla{ki, abo vin~ovanki ko{ta 500 dinari – posmertna ogla{ka na wdno polqo ko{ta 600 dinari – posmertna ogla{ka na dva poly ko{ta 1 200 dinari. Cenovn<k va`i od 1. мая 2015. roku Ogla{ki mo` poslac na mejl office@ruskeslovo.com лєбо ruske.redakcija@gmail i uplacic na rahunok Novinsko-vidavatelqnej ustanovi “Ruske slovo” u banki Inteza ~islo 160-923244-82. Informaci< mo` dostac na telefon 021/ 6613-697. 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 16. децембра наполнює ше смутни рок як вецей нє з нами наша мила супруга, мац и баба

МЕЛАНИЯ ПЛАНЧАК народзена Монар фото-тета (1954–2015) Найкрасши памятки на ню вично буду чувац супруг Михал, син Владо зоз супругу Таню и унуки Ивана и Иван НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 16. децембра наполнї ше рок як нас зохабел анаша мила шестра и тета

МЕЛАНИЯ ПЛАНЧАК народзена Монар фото-тета (1954–2015) з Руского Керестура З любову и почитованьом красни памятки на ню чуваю шестра Наталия и єй дзеци Сенка и Сашо зоз фамелиями Най спочива у мире Божим!

OBVISCENW Пре шветочни числа „Руского слова” Ин мемориами можеце придац по 27. децембер 2016. року до 10 годзин.

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. септембра 2016. року Дня 16. децембра 2016. року нанаполнєли ше штири роки як полня ше штири роки як ше преше преселєла до вичносци населєл до вичносци наш мили ша мила мац, баба и прабаба оцец, дїдо и прадїдо

МАРИЯ ПАШО (1928–2012)

з Руского Керестура

ЮЛИН ПАШО (1929–2012)

Памятку на нїх чуваю син Юлин и нєвеста Еуфемия зоз фамелию Спочивайце у мире! Городска управа за защиту животного штредку, Городу Нового Саду, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д., Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС 166, НСУ166, НСЛ166-Бул. войводи Степи II (ИДЕА) у улїци Булевар войводи Степи 32, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 10753/19 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у про сторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтере совани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адре су Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

РУСКЕ СЛОВО 29

ИНФОРМАТОР MALI OGLA[KI ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох зоз неопрен-ґуму, процив витру и жими, галайку и праху. Правиме и кладземе ролетни и гармониково дзвери. Обявиц ше на телефони꞉ 025/5827-710, лєбо 060/5088-433 ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14. *** ОГРИВА Предавам букови пелет зоз 90% букви и 10% ядлїну, букови брикет (1 тона меня 4 метери древа) пакованє 10 килограми 210 динари, як и брикет зоз сушеного угля (1 тона меня 4 тони угля) 12 килограми 230 динари. Пакуєме! Понукам и „бановичи” углє у джамбо мехох, пакованє 1 тона. Обявиц ше на число 064 26 83 862.

* дзе цо будзе *

АПЕЛ СПОНЗОРОМ

ПРОМОЦИЯ ТРОХ КНЇЖКОХ О. ДР РОМАНА МИЗА

КУД „ЖАТВА” ЗОЗ КОЦУРА ПОТРЕБНА ПОМОЦ!

На соботу, 17. децембра 2016. року на 18 годзин у РКЦ у Новим Садзе будзе отримана промоция трох кнїжкох о. др Романа Миза. Орґанизаторе Културна рада парохиї св. апостолох Петра и Павла у Новим Садзе и РКЦ Нови Сад. ***

У ДЮРДЬОВЕ ЛИТЕРАТУРНИ ВЕЧАР МЛА ДИХ

На соботу, 17. децембра, у просторийох КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове отрима ше Литературни вечар младих. Сход на 19,30 годзин, програма почнє на 20 годзин. Уход шлєбодни. ***

Же би ше могло функционовац и у жимским периодзе рока, кед дзеци-аматере маю найвецей часу, потребне зограц просториї у хторих ше отримує проби. У тим кратким периодзе отримованя пробох найтуньше зогривац ше зоз калорифером на бутан хтори жадаме купиц. Хто жада дзецом-аматером у Коцуре подаровац таки дарунок, най ше яви на телефон 069 673 317 (Микола Шанта).

НА СОБОТУ У КЕРЕСТУРЕ КОНЦЕРТ НАРОДНЕЙ МУЗИКИ

Дом култури Руски Кере стур на соботу, 17. децембра, орґанизує Концерт народней музки. На концерту наступя млади шпиваче з Руского Кере стура, мед зи нїма и тоти котри участвовали на змаганю за найкрасши глас на „Червеней ружи”, Дзивоцка шпивацка ґрупа и Тамбурови орке стер Дома култури. Концерт почнє на 19 год зин, а уходнїца 100 динари. ***

МОЖ ШЕ ЗАПИСАЦ ЗА ПАКЕЦИК ОД МИКОЛАЯ

У Грекокатолїцкей церкви у Коцуре тирваю пририхтованя музично-драмскей програми з нагоди Миколая, а шицки заинтересовани ше на парохиї можу записац же би их дзецко од Миколая достало пакецик, хтори того року кошта 450 динари. Програма будзе на нєдзелю, 18. децембра после Всеночного, кеди дзеци дочекаю св. Миколая хтори им подзелї пакецики.

Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, на основи члена 25. Закона о преценьованю вплїву на животни шредок („Службени новини РС” чс. 135/04) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

o приношеню ришеня о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок Надпатруюци орґан обвисцує явносц же 7. децембра 2016. року принєсло Ришенє о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок ПРОЄКТА Маґазионованє нафтних дериватох у Новим Садзе, на к.п. число 382/1 КО Нови Сад IV, ношителя проєкта SPEED д.о.о. зоз Беоґраду, улїца Партизанскей авияциї чс. 6А. Ришенє о даваню соглсносци принєшено на основи предкладу одлуки хтори состойна часц Звиту

30 РУСКЕ СЛОВО

Технїчней комисиї як и зоз увидом ґу дорученей документациї, зоз хтору констатоване же предметни проєкт зоз своїю реализацию нє будзе мац нєґативних вплївох на животни штредок кед ше випочитує предписани мири защити. Пре защиту животного штредку, ношитель проєкта муши обезпечиц условия и запровадзиц мири дефинованим зоз поглавйом 8.0 Студию о преценьованю вплїву на животни штредок, як и же обезпечи окончованє програми провадзеня вплївох на животни штредок, хтори предвидзени зоз поглавйом 9.0 Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. Ришенє о даваню согласносци на студию о преценьованю вплїву на животни штредок конєчно у управним поступку. Процив того ришеня ше може порушац управни спор пред Управним судом у Беоґрадзе у чаше од 30 днї од дня обявйованя того обвисценя.

ВИНЧОВАНКА МАРКОВИ ЧИЗМАРОВИ Щешлїви 30. родзени дзень! Вельо щесца, здравя, успиху и же би ши нас ущесцовал ище велї роки жада дружтво „зоз калдерми до баґренкох”.

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ИНФОРМАТОР

ЦЕНОВНЇК КНЇЖКОХ НВУ “РУСКЕ СЛОВО” Mihajlo Kova~: ÊLYDZ DRINKOVA . . . . . . . . . . .400 din. Irina Gardi Kova~evi~: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . КОТУЛЬКИ И ҐОМБУЛЬКИ 300 дин. Људмила Попович и Надија Мирошниченко: САВРЕМЕНА УКРАЈИНСКА ДРАМА . . . . . . . . . . . .500 дин. Людмила Попович и Надїя Мирошниченко: СУЧАСНА УКРАЇНСКА ДРАМА . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Любомир Белей: СЛАВЯНСКИ ЯЗИК . . . . . . . . . . . . 400 дин. Янко Рамач: НА КРИЖНЕЙ ДРАГИ . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Мелания Римар: ГАЙЗИБАН НА ШПАРҐУ . . . . . . . .300 дин. Микола Шанта: ШАНТОВКИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 дин. Серафина Макаї: ЗЛАГОДА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Славица Шовш: БЕЗСОНИ ЛАНЦУЩОК . . . . . . . . .300 дин. Мирон Жирош: ГОРНЇЦА БАЧВАНСКО-СРИМСКИХ РУСНАЦОХ II . .400 дин. Звонимир Няради: КАПКА МИ РУЖА ДО ОКА . . .500 дин. Микола Шанта: ВСЕЛЕНСКА ЧЕРКОТКА . . . . . . . . 300 дин. Ася Папуґа: ГРИШКА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 дин. Владимир Бесерминї: СЛОВО БОЯНА ДВОКРАЯНА . . . . . . . . . . . . . .300 дин Агнета Бучко Папгаргаї: ОСЦЕ И ЧЕРЕШНЇ . . . . . . .300 дин. Ирина Гарди-Ковачевич: ГАЛОВ . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Мирон Жирош: ГОРНЇЦА БАЧВАНСКО-СРИМСКИХ РУСНАЦОХ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Юлиян Тамаш: ЦЕНТУРИОН –ДЗЕШЕЦ ЛЮБОВНИ ЗАПОВИДИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .700 дин. Ev}enij âkan: BA^VANSKI SAFARI . . . . . . . . . . .300 din. Vasilq Mudri: BUDZENW YRI . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 din. Mikola M. Cap: NA @RIDLOH DUHOVNOSCI .400 din. Lxbomir Medw{i: ÂSOKROK . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 din. Slavomir Oleyr: NA[ENW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 din. Ana Tama{: ÔM ÔMKA NW MA UHA . . . . . . . . . .200 din. Samanta Rac Stoilqkovi~: ÂRNA RUSALKA . . . .200 din. Sa{a Sabado{: POTARGANI ÊRVENI CVERNI 200 din. Melaniy Rimar: @VIRKI U AZBUKI . . . . . . . . . . . .400 din. [tefan Gudak: ZAJDA ZA MIRNI SON . . . . . . . . .400 din. Vladimir Ko~i{: LYDOVA TRAVA . . . . . . . . . . . . . .400 din. Vladimir Kirda Bolhorves: ZA GORAMI . . . . . . . . .500 din. Xliyn Pap: ÔM [E KA^KA Z VODU MA^KA . .300 din. Ynko Pavlovi~: REPIK NA DU[I . . . . . . . . . . . . . . .200 din. Tamara Hrin: KOL>BA STRAHU . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 din. Vany Dula: TEROR IDEALOH . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 din. Irina Gardi Kova~evi~: NWBO NAD KERESTUROM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 din. Dxra Papgarga<: ZBEGNQOVÂRE . . . . . . . . . . . . .400 din. Xliyn Tama{: DXRA PAPGARGA> OD RURALIZMA PO POPULIЗЕМ . . . . . . . . . . . . . .300 дин Melaniy Rimar: ÎLA[, A BEZ PRINCA . . . . .300 din. Dxra Latyk: TEATRALNI @IVOT RUSNACOH (II tom) . . . . . . . . . . . 800 din. Mikola [anta: PAPUÂ STRACENA U LQVOVE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 din. Kseniy Var}a: OBLAK DO [VETA . . . . . . . . . . . .300 din. Zvonimir Pavlovi~: KL>TKA ZA \E[L>VIH .400 din. Vladimir Besermin<:KRITIKI, RECENZI>, OGLYDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 din. o. dr Roman Miz: MATERIALI DO ISTORI>U BOSNI> (VI tom) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 din. Vladimir Nadq A~im: TEATER U KI[ENKI . . . . . . 300 din. Valentina îzmar: N>TKI WSTVA . . . . . . . . . . . . 300 din. Gavri<l Kostelqnik: POEZIY NA GORVATSKIM I UKRA>NSKIM YZIKU . . . .800 din.

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

НОВА КНЇЖКА ЗА ДЗЕЦИ – СЛИКОВНЇЦА ПРИПОВЕДКОХ МИХАЙЛА КОВАЧА

У виданю НВУ „Руске слово” тих дньох вишла ище єдна нова кнїжка за дзеци – сликовнїца Михайла Ковача „Челядз дринкова”, хтору богато илустровала Ґорана Бильня. У сликовнїци илустровани три познати Ковачово приповедки за дзеци: „Розход з мацеру”, „Космонавт” и „Челядз дринкова” З тоту сликовнїцу ше указує же добри писатель за дзеци, яки Михайло Ковач, актуални и у нєшкайшим чаше, кед дзецинска перцепция иншака як пред двацец, трицец, лєбо пейдзешат роками, алє остала иста потреба за мрию и твореньом свойого дзецинского швета. Млада илустраторка, академска малярка Ґорана Бильня у тей сликовнїци указала свою инвентивносц у розбавеносци фарбох, їх интензитету пре активну учасцу у твореню богатого дзецинского швета. Кнїжка кошта 400 динари, а мож ю купиц прейґ сайту „Руского слова” (www.ruskeslovo.com/shop), як и у „Руским слове” у Новим Садзе и Дописовательстве „Руского” у Руским Керестуре. Кнїжка вишла праве пред шветами (Миколая по юлиянским календаре), та крачунскима шветами и Новим роком, и будзе красни дарунок дзецом у пакецикох.

КНЇЖКИ МОЖ КУПИЦ И ПРЕЙҐ НАШОГО САЙТУ Новинско-видавательна установа „Руске слово” тих дньох понукла нови способ купованя – прейґ интернет-кнїжкарнї хтора ше находзи на сайту www.ruskeslovo.com/shop, у рубрики кнїжки. Видавательна дїялносц Установи ма длугу традицию, каждого року ше видава нови кнїжки та, окрем потерашнього способу купованя, при колпортерох, у дописовательству лєбо особнє на рижних манифестацийох, тераз читаче маю нагоду з обисца купиц жадану кнїжку. На сайту понукнути кнїжки хтори видати од 2002. року по нєшка, вєдно 79. З правого боку мож виберац виданя по рокох, авторох, лєбо цени. Важне надпомнуц же купованє кнїжкох прейґ интернет-кнїжкарнї затераз мож лєм зоз Сербиї, а випоручованє на домашню адресу окончує курирска служба Post Express, хторей треба и виплациц кнїжку вєдно зоз трошками доставяня.

РУСКЕ СЛОВО 31

СПОРТ/ИНФОРМАТОР У СЛИКИ И СЛОВОХ

МЕДАЛЇ ШИДСКИХ КАРАТИСТОХ ЗОЗ МЕДЗИНАРОДНИХ ТУРНИРОХ

Члени Карате клуба „Шид“ участвовали на двох медзинародних турнирох на хторих мали замерковани резултати. На турнире у Берчкей у Бо сни и Герцеґовини участвовали на турнире под назву „КУП надїї и товаришства“ на хторим ше змагало коло 220 каратистох зоз 19 клубох зоз Бо сни и Герцеґовини, Сербиї и Горватскей. За КК „ Шид“ перши ме ста освоєли Лана Стойшич, Василиса Йович, Лука Вейнович, Йована Кузмич, Михайло Дакич и Йована Савич. Други ме ста завжали Сладяна Шопалович и Милан Тодич, а треци Тияна Кунич, Станко Йованович, Ваня Фарбаш, Теодора Єфтич, Ясна Чича и Петар Божин, а Михайло Дакич преглашени за найлєпшого каратисту турнира. Шидянє тиж наступели и на медзинародним турнире

у Сеґедину у Мадярскей под назву „Дзевяти Адвент КУП“ на хторим ше змагали 270 каратисти зоз Мадярскей, Сербиї, Горватскей, Бо сни и Герцеґовини и Румуниї. Лана Стойшич завжала друге ме сто, а Михайло Дакич бул треци. Вл. Дї.

ШАХОВСКИ СОЮЗ НОВОГО СА ДУ

БАВИ ШЕ ПОЄДИНЄЧНЕ ПЕРШЕНСТВО НОВОГО САДУ

ЗНЄЙЦЕ НАШУ АПЛИКАЦИЮ Новинско-видавательна установа Руске слово ма свою апликацию за мобилни телефони у предавальнї апликацийох Google play. Апликация предвидзена за хасновательох иос и андроид оперативних системох на своїх телефонох и таблетох, а мож пречитац вистки з катеґориї Руске слово, Рутенпрес, МАК и вистки о Руснацох хтори преложени на сербски язик. Апликация безплатна, а мож ю зняц на телефон так же ше пойд зе на play.google.com и удурка ше Ruske slovo.

32 РУСКЕ СЛОВО

Шаховски союз Нового Саду од од 9. по 23. децембер домашнї Поєдинєчного першенства Нового Саду хтори того року 85. по шоре. Турнир ше отримує под меном „4. Мемориял Антона Дежеа”, а бави ше у просторийох Новосадского шаховского клуба. Право участвовац на турнире маю перши штиропласовани зоз прешлорочного турнира у хлопскей и женскей конкуренциї, як и шицки шахисти хтори маю титулу майстра и висши. Тиж так и шахисти хтори освоєли городски шампионат, шахисти хтори маю рейтинґ од 2 150 боди, як и дзешец першопласовани бавяче зоз полуфиналного трунира. Турнир ше бави по ФИДЕ правилох, по Швайцарскей системи, а бави ше дзевец кола. Темпо бавеня 90 минути по партиї плус бонус од 30 секунди по єдним поцагу. Час ше мера зоз електронскима годзинами. Наградни фонд 75 000 динари хтори ше дзелї по освоєних местох – за перше 20 000, друге 15 000, треце 12 000, штварте 9 000, пияте 7 000, шесте 5 000, седме 4 000 и за осме место 3 000 динари. Партиї поєдинєчного кола ше бави од вовторку по пияток, а починаю на 19 годзин. А. П. 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

СПОРТ СТК „РУСИН” ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА

УСПИШНА ЄШЕНЬСКА ЧАСЦ ЗА СТОЛНОТЕНИСКИ КЛУБ

вельочисленим спортским колективу Спортского дружтва „Русин”, остатнїх рокох по нєпреривней роботи зоз младима ше визначує Столнотениски клуб. Треба надпомнуц же у нашей держави, коло „главних” спортох (фодбал, кошарка, рукомет), хторим ше дава вельо уваги, исную и други спорти, хтори по своїм обсягу и розпресцераню вельо менши, алє то нє значи и же менєй интересантни, або менєй квалитетни. КЛУБ ПРИЗНАЧУЄ ДОБРИ РЕЗУЛТАТИ Наш столнотениски клуб иснує уж длугши час, а хтори у тей хвильки ма у своїх рамикох вецей старосни катеґориї бавячох. Коло хлопскей сениорскей змагательней екипи, СТК „Русин” ма и младши катеґориї хтори представяю його фарби на рижних турнирох. Так, того року, кадети и кадеткинї наступали на турнирох хтори отримани у Сенти и Новим Бечею, дзе кадетска хлопска екипа завжала треце место на Першенстве Войводини. Фарби „Русина” у тей конкуренциї бранєли: Матей Сабадош, Велько Шомодї, Александар Шанта, Никола Бульчик и Елена Шомодї. У юниорскей конкуренциї Русиново бавяче наступали у Новим Садзе, Пожеґи, Новим Бечею и Смедереву. Треба визначиц же после наступох на турнирох, на хторих ше зберало боди

16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

Младши кадети

за вкупни пласман на ранґ лїстини, юниорка София Ковач забера 11. место у Сербиї, цо вельки успих за Клуб и бавячку. Сениорска хлопска екипа ше змага у Заходно-бачкей лиґи, хтора ма седем екипи. ШТВАРТИ НА ТАБЛЇЧКИ После одбавених шейсцох колох и законченя першей полусезони, СТК „Русин” ше находзи на штвартим месце, зоз трома побидами и зоз истим числом пораженьох. Тот пласман, по словох тренера екипи Драґана Ковачевича могол буц и лєпши, и за исти ше на яр намагаю ище баржей. Состав екипи у єшеньскей часци бул шлїдуюци: Михайло Сабадош, Тони Костелник, Иван Чизмар и Стефан Горняк. Робота у Клубу з младима активна, цо видно и по участвованю на рижних турнирох. У Клубу задовольни зоз интересованьом за тот спорт, поготов после успишних наступох Ковачовей на турнирох, и младей екипи „Русина” на Першенстве Войводини. На концу, треба надпомнуц и тото же столнотениска екипа зоз Руского Керестура будзе госцовац на турнире у Словацкей у Свиднїку, хтори ше отрима од 25–27. децембер, и хтори будзе похасновани як пририхтуюци, а тиж на хторим годни превериц схопносц процив иножемних екипох.■ Я. Хома

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ 25. РОЧНЇЦА СПОРТСКИХ БАВИСКОХ „ЯША БАКОВ”

ПОСТАЛИ СИНОНИМ ЗА СПОРТ ПРИ РУСНАЦОХ Пишу: Александар ПАЛАНЧАНИН Сандра САЛМУН

Перши Спортски бависка под меном нашого славного спортского учителя Яши Бакова, отримани 1. авґуста 1992. року у Коцуре. Одбавени були турнири у малим фодбалу и шаху. До того часу то були спортски бависка НВУ „Руске слово”. Инициятива же би ше бависка отримовало зоз новим меном рушела зоз Руского Керестура. Од теди по нєшка отримани 25 спортски стретнуца. Шветочносц з нагоди ювилея отримана у родним месце Бакова – у Дюрдьове

осле гашеня бавискох хтори пред тим орґанизовал НВУ „Руске слово”, инициятиву порушали ентузиясти повязани зоз Спортским дружтвом „Русин” зоз Руского Керестура. Перши Спортски бависка „Яша Баков” отримани 1. авґуста 1992. року у Коцуре. Отримани два турнири – у шаху и малим фодбалу. Идея була же би ше шицки Руснаци хтори прихильни ґу спорту и виказованю своїх схопносцох и на тот способ зблїжовали, упознавали и дружели. Резултати були важни, алє нє найважнєйши. Главне було друженє, а часто ше случовало, як и тераз, же на турнирох участвую и други народи и народносци. Од теди по нєшка вельо того ше пременєло. Вшелїяк на лєпше. – У тих спортских бавискох сом активни вецей як осемнац роки. Вше гуторим же мож лєпше або поробиц, лєбо орґанизовац. Алє кед ше огляднєме одкеди ше почало орґанизовац спортски бависка хтори мали претаргнуце, очиглядне же вельо того поребене, а роби ше и далєй. Преламна хвилька була кед Национални совит препознал же спорт значни за розвой младих, алє и за друженє, бо то наисце красна нагода же би ше на єдним месце зишли людзе з ве-

БИСТА На спомин велькей леґенди нашого спорту, у Дюрдьове оформена инициятивна ґрупа зоз цильом же би ше виробело бисту Яшови Бакови. Инициятиву позитивно оценєла локална самоупрва, та часц средствох за тоту идею и проєкт Дюрдьовчанє уж достали и можу очековац же будзе докончена зоз каси општини Жабель. З тей нагоди млади академски уметнїк, Иван Киш, скулптор зоз Дюрдьова, виробел прототип бисти Яши Бакова. Понеже проєкт ище вше на початку, конєчни датум законченя, як и место дзе ше бисту постави, ище нє одредзени.

34 РУСКЕ СЛОВО

цей местох, видзели родзину, лєбо товаришох. Окрем того на змаганьох СБ „Яша Баков” участвую людзе рижних профилох нє лєм спортисти – гварел Звонко Салак, член Орґанизацийного одбору СБ. НАША НАЙВЕКША СПОРТСКА МАНИФЕСТАЦИЯ Кед слово о найвекшим успиху бавискох, наймасовнєйши були 1998. року. Теди отримани штернац турнири у дзевец спортских конарох, у шицких катеґорийох возросту и пола. Змагали ше седемсто учашнїки зоз двацец местох. Важне надпомнуц же бависка нє були претаргнути анї под час войни 1999. року дзекуюци Иванови Папуґови и подприємству ПАП–ИВИНҐ. – Друга преламна хвилька була 2012. Року, кед наш Национални совит припознал улогу спорта у нашей заєднїци. Мушим повесц же двацец роки пред тим бависка орґанизовани, так повесц, „на дзиво”. Бависка ше зводзели на даскелї особи хтори ше догваряли и орґанизовали бависка. Як знали и могли. Призначовани и пороснуца, алє и опадованя у шицких поглядох. Од спомнутого року, тота пракса претаргнута. Бависка достали свойо праве значенє, постали институционализовани. Поставело ше правила бависка, уведло ше пропозициї. За 4-5 роки од поставяня одвитуюцих правилох, вельо нам лєпше и лєгчейше. Окреме кед слово о орґанизованю турнирох. Зявюєме ше як институция. Нєшка можем повесц же маме 16 екипни и 6 поєдинєчни турнири. До бавискох, так повесц, шицки места уключени, приходза нам екипи зоз Горватскей, а дакеди и зоз других державох. Но, мушим припознац же ище вше улога Спортских бавискох нє дефинована до конца. Наздавам ше же у часу пред нами и то будзе досягнуте. Тиж так важне же ше сходзиме и упознаваме – гварел предсидатель УО СБ „Яша Баков” Иван Папуґа. 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

СПОРТ Пред штирома роками Национални совит Рускей националней заєднїци препознал значенє Спортских бавискох, хтори штварцину столїтия мали значну улогу у нашей заєднїци. – Конкретно, од 6. децембра 2014, року у Совиту оформене и меноване Роботне цело за спорт. Творя го пейц члени: Звонко Салаґ, Иван Папуґа, Юлиян Ковач, Борис Шайтош и Кирил Симунович. Єдну часц средствох доставаю од Совиту цо лєм инициялна сума. Другу часц доставаю од КУД-ох, Спортских дружтвох и локалней заєднїци. Одредзену суму доставаю и од спонзорох. Цо ше дотика инґеренцийох вони у рамикох їх примарного дїлокругу, значи орґанизованє бавискох. Кед слово о средствох хтори доставаю од локалних заєднїцох, ту обствини дзе яки. Нє шицки локални управи порихтани давац средства за нашо спортски змаганя и углавним су унапрямани на обезпечованє простору за їх отримованє. Но, приклад Општини Жабель, хтора видвоєла средства за поставянє бисти нашому спортскому учительоови, Яшови Бакови, можебуц же у часох хтори пред нами буду шлїдзиц и други – гварел предсидатель Националного совиту Рускей националней заєднїци Славко Рац. ДВА ЗНАЧНИ РОЧНЇЦИ Означованє значного ювилея, 25. рочнїци Спортских бавискох „Яша Баков” источашнє було и означованє 110 роки од народзеня леґендарного спортисти. Яша Баков народзени 9. децембра 1906. року у Дюрдьове. По законченей основней школи, школованє предлужел у Ґимназиї у Зренянину и Новим Садзе. У Риме ше уписал на Теолоґийни факултет, алє пошвидко ше врацел, та ше у Беоґраду уписал на Филозофски факултет и закончел на ґрупи Югославянска литература, сербскогорватски язик и французки язик. Дипломовал 1934. року. Службовал у велїх местох тедишнєй Югославиї, а вшадзи за собу охабел глїбоки шлїди як добри професор, педаґоґ, писатель, спортиста и чловек. Бул єден зоз сновательох новинох „Руске слово”. Шицки його источашнїки складаю ше у факту же Яша Баков ширел вельку позитивну енерґию и оптимизем. Праве прето коло нього вше було вельо млади особи хтори упивали кажде його слово, слухали його спортски совити на атлетских тренинґох. Такого го паметаю велї школяре и интернатянє Ґимназиї у Руским Керестуре зоз ґенерациї школского 1945–46. року. З вельо любови и упартосцу преношел свойо атлетски искуства, а окреме у дисциплини, скаканє з палїцу. У тей дисциплини бул єденац роки державни рекордер и член репрезентациї од 1934. по 1937. рок, а пред осемдзешат роками, 1936. року, участвовал на Олимпийских бавискох у Берлину. Вельку любов ґу атлетики и спорту уткал до вецей як двацец кнїжкох. За тоту витирвалу роботу вецей раз го наградзели з високима спортскима и дружтвенима припознанями. По його шмерци (1974. року), од 1977. року державним шампионом у скаканю зоз палїцу додзелює ше златни погар „Яши Бакова”. ШВЕТОЧНА ПРОГРАМА После привитних словох предсидателя Управноґо одбору СБ „Яша Баков”, Ивана Папуґи, пречитана Баковова биоґрафия – „Яша Баков леґенда атлетики”, а потим указани документарни филм. Зняти є у продукциї Радио-телевизиї Нови Сад, далєких седемдзешатих рокох у хторим присутни на 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

преслави шветочносци могли препознац шицки спомнути и одкриц нови прикмети Яшовей подоби и духу. Безсумнїву, на шицких у сали филм охабел глїбоки шлїд и велї подумали (як автор тих шорикох) же чкода же и їм Яша Баков нє бул професор и спортски учитель. Насампредз же його слова виповедзени лєгко и на хвильку емотивно, мали, та гоч и на филму, вельку прицагуюцу моц. Таки упечаток, же би його слова шицки могли слухац ище длуго. Шветочносц у сали дюрдьовского КУД „Тарас Шевченко” после проєкциї прикрашели и живи шведоченя Бакових школярох и тих цо го познали. Пан Йоаким Грубеня ше здогаднул часох, на початку седмдзешатих рокох, кед бул член екипи гокеяшох зоз Руского Керестура и кед участвовали на єдним турнире у Суботици. Теди ше Керестурци нє преславели по посцигнутих резултатох, алє як надпомнул Грубеня, гоч резултати змаганьох були катастрофални, будзе паметац по велькей потримовки професора Бакова. Професора Бакова у першей керестурскей Ґимназиї и часох преповадзених з нїм здогаднул ше його бувши школяр

ПРИПОЗНАНЯ ЗАСЛУЖНИМ На концу шветочней програми заслужним поєдинцом и спортским дружтвом подзелєни припознаня. На тот завод подзелєни три поєдинєчни припознаня заслужним дружтвом и медийом и шейсц поєдинєчни. Плакету СБ „Яша Баков” достали: Радио-телевизия Нови Сад, Фодбалски клуб „Искра” и Спортске дружтво „Русин”. Поєдинєчни припознаня достали: Янко Хома, Звонимир Ерделї, Здравко Бабич, Звонко Салаґ, Ярослав Виславски и Иван Папуґа.

Дюра Латяк, хтори надпомнул же ше го здогадує як щирого ґу школяром, яґод кед бул їх пайташ. Найбаржей ше го здогадує кед вєдно зоз школярами, медзи хтрима бул и вон, писали приповедки „Писмо мацери”, хотре як рубрика обявйоване у новинох „Руске слово”. Каждого тижня коло себе позберал школярох, єден тидзень дзивки, други хлапцох од хторих слухал гумористични приповедки котри им ше случели у интернату, а вец их зложел и зєдинєл до приповедки. Так родичи, у своєродним тижньовим звиту могли пренайсц свойо дзеци, бо им спомнути мена, без презвискох. Баков ше теди подписовал як Михал Єшеньски. – Бул нєпреривно добродушни и вше порихтани нашалїц ше. Бул демократа як наставнїк, любели зме його преподаваня. Каждодньова пракса му були же би нас пред вечаром, кед би прешол час за ученє, водзел на пажицу дзе зме ше обеговали, шпивали и танцовали. Там зме ше крашнє дружели и були физично активни. Баков часто гуторел – „Кед мам цибулї и сланїни, мнє вецей нїч нє треба”. Праве у вязи зоз сланїну, ниа, и єдна анеґдота. Раз ше случело же ше кандур уцагнул до интернатского шпайзу и жедол Бакову сланїну. Провадзели зме же хто нам краднє єдзенє и обачели зме спомнутого кандура. Оганяли зме го вєдно зоз професором Баковом и здогонєли зме го у порти керестурскей церкви. Було му пресудзене, алє и ми вєдно з нашим професором остали без сланїни – гварел Дюра Латяк. Спортске здруженє „Спортски бависка Яша Баков”, означуюци значни ювилей – 25. рочнїци отримованя як уж спомнуте мало свой рост, алє и опадованє. Було и препущеня, алє шицки минорни у одношеню на тото цо вони сполньовали у каждим месце дзе були отримани. То друженє, упознаванє, зблїжованє и отримованє нашого националого идентитета през спортски змаганя.■

РУСКЕ СЛОВО 35

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

Фото: uzv.rs

НАЙЛЄПШИ ШКОЛЯРЕ НА БИЛБОРДОХ

РОК LXXII ЧИСЛО 50 (3711) НОВИ САД, 16. ДЕЦЕМБЕР 2016.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ ДОМ И ФАМЕЛИЯ – ПРЕД ВИЛЇЮ И КРАЧУНОМ

Фото: Мая Зазуляк

РЕЦЕПТ ЗА НАГРАДУ

■ РУСНАЦИ У „МОЗАЇКУ СЕРБИЇ”