ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXV ЧИСЛО 49 (3866) НОВИ САД, 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
КРАЧУНСКО-НОВОРОЧНИ ПОПУСТ на шицки кнїжки „Руского слова” виноши 30 одсто, а будзе тирвац од 1. по 31. децембер 2019. року (информациї на 32. боку)
ВИШОЛ РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР ЗА 2020. РОК
Фото: Андреа Медєши
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
■ ЕВРОПСКА КОНФЕРЕНЦИЯ О МЕНШИНСКИХ И ЛОКАЛНИХ МЕДИЙОХ
Тогорочни Руски християнски Календар мож купиц за 500 динари у просторийох „Руского слова” у Новим Садзе, у нашей онлайн кнїжкарнї и при заступнїкох „Руского слова” (информациї на 32. боку)
У проєкту идентификованя особох и подїйох зоз склєняних плочох фотоґрафох Будински зоз Руского Керестура, котру орґанизує Завод за културу войводянских Руснацох (ВР), а котри уж длугши час обявйовани на остатнїм боку новинох „Руске слово”, потребна векша помоц ширшей явносци. Велї од обявених фотоґрафийох уж идентификовани, алє о даєдних потераз зазначене барз мало податки. На Фейсбук боку Заводу за културу ВР до окремного албуму положени тоти фотоґрафиї, та ше модлї шицких котри дацо знаю о особох, подїйох,
Фотоґрафия: 0784P-B608
Фотоґрафия: 0586P
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
часу, обставинох, обичайох, облєчиве и инши податки хтори вязани за тоти фотоґрафиї же би ше явели. Явиц ше мож прейґ порученя на Фейсбуку або коментару на фотоґрафиї, на имейл zavod.rusini@gmail.com лєбо на телефон 021/548-421. Кажда информация значна. Дзекуюци фотоґрафийом хтори настали у фотоґрафскей роботнї Будинскових, а котри диґитализовани на склєняних плочох, зачува ше шведоченє о живоце людзох и подїйох и велїх податкох цо припадаю културно-историйному скарбу Руснацох на тих просторох.
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт податки.
■ КАДЕТИ „РУСИНА” – ПЕРСПЕКТИВНА И БОРБЕНА ФОДБАЛСКА ҐЕНЕРАЦИЯ
БИБЛИЯ, КНЇЖКА НАД КНЇЖКАМИ Пише: о. мр Михайло МАЛАЦКО, парох керестурски и член Библийней комисиї
Нашол сом податок же у швеце постоя 7 120 язики. Од то-
Исус, правда, як пише у Евангелиї, раз писал: кед пред го 23 вельки, котри як мацерински хаснує вецей як 4,1 ми- нього приведли гришнїцу же би ю осудзели... вон писал по лиярди людзох. Тот тренд траценя малих язикох и асимило- писку. Оздаль же би дал часу тим цо судзели же би ше пованє до вельких, ґлобалних, идзе напредок, а зоз нєшкай- ганьбени поцагли, цо и зробели. шима масмедиями вон прероснул до зявеня котру нє мож, Исус написал кнїжку, алє зоз свою креву, у шерцох своїх а анї нєт дзеки, зопрец. шлїдбенїкох ученїкох и послал их по швеце же би тоту Библия преложена на 518 язики, а у даєдних жридлох мож Кнїжку преляли, преписали до шерцох шицкох народох! найсц же є преложена на менєй-вецей 1 000 язики. Очи- Вон – Бог, Вон – Слово, живе. Його слово – Нє охабим вас глядно же прецизно нє мож одредзиц. Факт же Библия, без аж до конца швета – и нєшка актуелне. Евангелия – Писмо конкуренциї, преложена на найвецей язики на швеце. Дзе- – Библия нє обични диктат, история, закон, алє є жива заєднїца, то єст Церква. Нєшка то поєдни єй тексти преложени аж период Духа Святого котрого на коло 3 000 язики. И попри теСлово Боже моцне пре свойо порученє, лїх прекладох, одступаня од а нє прето же є написане на доминантним Бог посила, то єст Бог – Св. Тройца, бива у каждому чловеориґиналу, то єст розлики у преязику. Прето Библия то єдина кнїжка кови котри дотримує Слово Боже. кладох – минимални. То лєм котру шицки прилапюю як свою власну. Сам Исус – Слово. знак же з яку увагу и почитованьом ше прекладателє одноше- Важне же би була доступна, же би преляла Прето тото Слово нє потребує шицко богатство до каждей людскей души. розвити або моцни язик, бо ли ґу „Кнїжки над кнїжкамиˮ. Нєт вельо мена на швеце котри Тото цо барз значне за шицких нас похопиц його сила нє у тим. Исус нє нанаписани як обичне слово, же Бог прегваря до каждого як до свойого. казовал на греческим, шветоменовнїк, а маю уникатне значе- Прегваря на його язику. Швечело ше же би вим и филозофским язику. Анї на латинским. Наказовал на нє. Наприкад – Нил. У Єгипту же тото було и записане на нашим язику арамейским язику, диялекту на би ше наведло Нил, гварело ше єдноставно – Рика. Або, наприклад, у Римским царстве – Го- котрим нєшка бешедує лєм єден валал. Слово Боже моцне род (Варош) означовал исто цо и Рим. Сцело ше повесц: лєм пре свойо порученє, а нє прето же є написане на доминантєдна постої Рика над риками, лєм єден Город над городами... ним язику. Прето Библия то єдина кнїжка котру шицки приДо тей катеґориї „поза и понад катеґорийохˮ спада и Би- лапюю як свою власну. Важне же би була доступна, же би блия, єдноставно Кнїжка. Нє єдна од кнїжкох, алє – Кнїж- преляла шицко богатство до каждей людскей души. ка, по гречески – Библия. Тоту кнїжку писали голєм 40 ав- Уж за часох тужемного живота Исуса, векшина Єврейох ше торе, алє шицки ю тримаю за Слово Боже понеже, вериме, служела зоз греческим прекладом (такволана Септуаґинта, наволана по 72-ох прекладательох) бо 2/3 Єврейох жили у же є написана под надихнуцом самого Бога. Библия, або Святе Писмо, ше дзелї на два часци: Стари Завит дияспори и у геленистичним швеце вецей нє бешедовали (Союз) и нови Завит (Союз), до Исуса Христа тирва єден, а од на своїм мацеринским яику. Нього почина други. Исус Христос центер Библиї, бо вон Бог. Св. Кирил и Методий тот гречески преклад преточели до Библия облапя историйни период до 2000 р. пред Христом. старославянского тексту котри ше у восточней Церкви През историю Бога и Вибраного народу видзиме и саму хаснує уж 1 200 роки. обяву Божу. Писане слово у Библиї на тельо важне же сам Цалком розумлїве же нашо браца Рамачово, Янко и Михал, Исус Бог пред воздвиженийом на нєбо гутори: „Требало же праве тот текст вжали як основу нашого руского прекладу би ше виполнєло шицко цо о мнє написане у Мойсейовим Библиї, то єст Святого Писма. Вообще нє нужно гуториц о Закону и у Пророкох и у Псалмохˮ (Лк 24,44). Кед влапели значносци того подвигу. Хто розуми – тому нє треба толкоИсуса и Петро вицагнул меч, Исус го опомнул – най поло- вац, а хто нє розуми – йому нє помага толкованє. жи меч на свойо место, бо ше муша сполнїц Писма: „Озда Тото цо барз значне за шицких нас похопиц же Бог прегвадумаш же я нє можем замодїц оца мойого и тераз станю ря до каждого як до свойого. Прегваря на його язику. Шведванац леґиї ангелох?ˮ (Мт 26, 51-54). Пророк Езекиїл чело ше же би тото було и записане на нашим язику. твердзи: „Бог нє приповеда празноˮ (Езек 6,10), а еванге- Слово Боже – гори. Воно нє обичне слово, воно – Слово. Кед лист Йоан гутори же Писмо нє мож утаргнуц (Йо 10,35). двоме ученїки ишли до Емаусу и кед ше ґу нїм воскреснути Тото цо збунює, и попри тим же Исус цалком виполнєл Пи- Исус у драже приключел, а вони го нє препознали, познєйсма – котри, донайпосле, як Бог сам писал, то же нє охабел ше ше чудовали же го нє препознали: „Чи нам нє горело шерцо за собу свою власну, написану зоз свою руку, „авторскуˮ док нам у драже пояшньовал Писма?ˮ (ЛК 24,32). Бог преварел на нашим язику. Кнїжку. Євреє и Муслиманє почитую „релиґиї кнїжкиˮ. Християнство их по тим питаню збунює, бо Исус нє охабел Же би нам горело шерцо. за собу свою кнїжку. Яке би то було вельке, кед би Бог, сам Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє Исус, зоз свою руку написал свою кнїжку! вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
2 РУСКЕ СЛОВО
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН, редактор спортскей рубрики
■ Тижньовнїк 4–5. Национални совит Руснацох и будинок у Матици сербскей
■ Нашо места 6–7. Зашедали локални скупштини у Кули, Вербаше и Шидзе
■ Економия 12–13. Туристични орґанизациї Жаблю и Вербасу на сайме у Краґуєвцу
■ Духовни живот 14. Стретнуце парохиялних Каритасох у Шидзе
■ Култура и просвита 18–19. Фотоґрафия як елемент нашого културного нашлїдства
■ Мозаїк 20–21. Себастиян Надь и його искуство зоз Америки
■ Людзе, роки, живот 26–27. Стретнуце: Гелена Надьова, наша вирна читателька
■ Информатор
30–33. Мали оглашки и In memoriam
■ Спорт 36–37. Треци полчас: Друженє зоз ”Червенима гавранами” у новосадским РКЦ
■ Интермецо 38–39. Горуци тепши Насловни бок: Кадети ФК Русин” ” Авторка фотоґрафиї: Андреа Медєши
РУСКИ КЕРЕСТУР ЯК ТУРИСТИЧНА ДЕСТИНАЦИЯ На ґеоґрафских азимутох 45 ступнї 34 минути заходно и 19 ступнї 25 минути восточно, змесцени у штред Бачкей, находзи ше духовне, образовне и културне штредзицко войводянских Руснацох – Руски Керестур. То мирни и чисти валал, окружени зоз прекрасну природу и полями и прето є вигодни за одпочивок и уживанє – пише медзи иншим у туристичним бедекеру хтори видали Туристичне здруженє и Месна заєднїца Руски Керестур. Здруженє оформене 2012. року и од теди по нєшка його члени витирвало и зоз вельо ентузиязму робя на дефинованю можлївосцох Руского Керестура кед слово о туристичним понукнуцу. Спомнуте виданє, єден з перших крочайох у тим напряме, богато опремени з прекраснима фотоґрафиями и численима другима прицагуюцима понукнуцами пре хтори би велї пожадали нащивиц наш найстарши и найвекши валал. У Привредней комори Войводини у Новим Садзе, отримана 3. Европска Конференция о меншинских и локалних медийох, того року фокусована на тоти медиї як ресурси за розвой туризма. Цали єден панел – Руска култура и туризем, бул пошвецени потенциялом хтори понука наша мала заєднїца. Углавним, з аспектох руралного и етно туризма уводнїчаре ошвицели шицки туристични сеґменти хтори би могли буц прицагуюци. Ту на першим месце сакрални обєкти и памятнїки, музей, спомнуте околїско хторе вигодне за рижни способи одпочивку и спорта, та по ґастрономию и специфичносци нашей кухнї. Окрем ну уло гу у при повед ки о ту ри стич них потенциялох маю манифе стациї култури найстарша – фе стивал „Червена ружа” и наймладша – „Днї кере стурскей паприґи”. Шицко вєдно кед ше поздава, маме цо указац и з чим ше похвалїц, а и понукнуц вельо по чим би нас як ентитет препознали у туристичним бедекеру. Вредни ентузиясти направели перши крочаї хтори нашо перши и блїзки сушеди на драги руралного туризма уж прешли. Нє далєко су од нас и могли бизме их швидко здогонїц. Но, насампредз би нам дацо и научиц од нїх же би тоти нашо перши, найчежши крочаї, були сиґурнєйши.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/VII, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сандра Саламун, Андреа Медєши, Оля Русковски * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ”Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *
Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК БУДИНОК НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ У МАТИЦИ СЕРБСКЕЙ
НАГА ДУЄ ШЕ СПОСОБ ЯК ЗАОБИСЦ АДМИНИСТРАТИВНИ ПРЕПРЕЧЕНЯ Од конца марца, кед конституоване Роботне цело за нєрухомосци, по нєшка мало вельо задатки. Векшина з нїх успишно закончени, медзитим нови Законски предписаня хтори ше одноша на функционованє Националних совитох и порцийох, робота му барз очежана, окреме кед слово о будинку у улїци Матици сербскей у Новим Садзе. Медзитим, Национални совит нашол способ як ю олєгчац
З
до гад нї ме, по од ряд нї цох Дї лов нї ка, Ро бот не це ло за нє ру хомо сци вод зи бри ґу о ма єт но-прав ним стату су шиц ких нє ру хомо сцох цо у вла сно сци На ци о нал но го со ви ту, о потреб ней до кумен та циї за по тре би по ряд но го функ ци о но ва ня, ре но ви ра ня, адап та циї и дру ги актив но сци хто ри ше од но ша на нє ру хомо сци. У тим сми слу Це ло тиж може пред кла дац На ци о нал ному со ви ту ку по ва нє, да ва нє под за куп и оцуд зе нє нє ру хомо сци, адап та цию, як и пре мен ки на ме ни нє ру хомо сци хто ри вла снїц тво На ци о нал но го со ви ту. НОВИ ПРИСТУП Формованє такого Цела було нєобходне насампредз пре ефикаснєйше и швидше ришованє проблемох про стору за дїялносц наших институцийох – Заводу за културу войводянских Руснацох и НВУ „Руске слово”. З оглядом на спомнути про сторни проблем ти двох институцийох, члени Цела, як визначує його предсидатель
ЗАЧУВА ШЕ ЗНАЧНИ ПЕНЄЖ – Мушим надпомнуц, же окрем того же терашнє зволанє и руководство Националнго совиту Руснацох „виратовало” значни средства котри би зме иншак, по предходним проєкту за будинок у Матици сербскей плацели за такси. Друга, барз важна подїя, то же зме отворели нову подручну канцеларию у Бачинцох, цо ше дотераз претходним зволаньом нашого Совиту нє удало. Кед же нам обставини дошлєбодза, пошвидко будзе и урядове отверанє тей канцелариї – наявел предсидатель НСР Борислав Сакач.
4 РУСКЕ СЛОВО
Фото: В. Вуячич
Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН
Йовґен Мудри, озбильно похопели свойо обовязки и од шицких формованих Роботних целох були найактивнєйши. Хижа у Улїци Матици сербскей у Новим Садзе купена ище пред трома роками, з цильом же би по стала шедзиско нашого Заводу за културу и од теди ше крочай по крочай ришовали, углавним, катастерски проблеми. Од початку того року до стати, так повесц шицки, нєобходни документи хтори ше одноша на нєрухомосц. Виробени и идейни проєкт адаптациї хижи до дїловного про стору, медзитим остало найсц ришенє за виплацованє вельких будовательних таксох. Понеже спрам законских предписаньох инструменти, лєбо спо соби, за виплацованє тей суми Национални совит нє ма, а нєт анї олєгчаня хтори би понукла держава, дошло ше по точку з хторей нє видно ришенє. Прето ше мушело найсц иншаку драгу ґу цилю. Прешлого тижня, у Новим Садзе, отримана кратка роботна схадзка у просторийох Городскей управи за будовательну жем и инвестициї на котрей були присутни представителє тей установи, шеф правней служби Милана Сучевич и шеф обрахунку Тат’яна Маркович, як и предсидатель Националного совиту Руснацох Борислав Сакач, предсидатель Роботного цела за нєрухомосци, Йовґен Мудри и проєктант Урош Зорич. – Тема тей схадзки була вязана за наш обєкт у Улїци Матици сербскей на числу 15 и проблематики котра ше одношела на пренамену способу хаснованя обєкта зоз бивательного простору на дїловни простор и плаценє такси пре тоту пременку. У першим шоре, Национални совити пре терашнї позитивни закони котри ше одноша на финансийне справованє Националних совитох, нє у можлївосци виплацовац нїяки административни такси, 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
бо би то було по ту пе нє пра ве тих фи нан си й них за ко нох, а дру ге, са му вкуп ну су му ко тра век ша од 2,5 ми ли о ни ди на ри наш НСР нї я ким кон цом нє у можлї во сци у те ра шнєй хви ль ки ви пла циц пре под ли фи нан си й ни стан у ко трим ше те раз на ход за нє лєм наш, алє и дру ги мен шин ски со ви ти – гва рел пред си дате ль НСР, Бо ри слав Са кач. Пре таку нєвигодну ситуацию, член Националного совиту Руснацох Миломир Шайтош, хтори и член Совиту за медзинационални одношеня городу Нового Саду, пририхтал розгварку зоз помоцнїком городоначальнїка Александром Петровичом на инициятиву предсидателя НСР Борислава Сакача, на котрей на тоту вимогу до стата можлївосц побешедовац зоз компетентнима у городскей управи за будовательну жем и инве стициї городу Нового Саду. – На тей схадзки зме предочели нашу проблематику, дзе нам компетентни фаховци зоз тей управи потолковали после кратких консултацийох же цо ше по тим нашим питаню може поробиц. Вишло так же ше пренамена способу хаснованя обєкту вшелїяк муши поробиц зоз бивательного простору, алє нє на дїловни простор, алє на обєкт култури! То практично значи же ше цали потерашнї проєкт муши преробиц и присподобиц на адекватни термин котри нас на тот способ цалком ошлєбодзи од плаценя тей административней такси – визначує предсидатель Совиту Борислав Сакач. НА ШОРЕ КОНКРЕТНИ КРОЧАЇ По отриманей схадзки у Городскей управи за будовательну жем и инвестициї, наш Национални совит и його Роботне цело за нєрухомосци можу почац зо конкретни роботи. Предстоя вецей крочаї, алє вшелїяк ришенє обєкту у Матици сербскей мож нагаднуц. – Перше и перше, наш Национални совит треба же би поднєсол нову вимогу Заводу за урбанизем за до ставанє будовательней дозволи. Потим, архитекта Урош Зорич би у идейним проєкту за будинок у Матици сербскей требал направиц пренамену зоз бивательного обєкта до обєкта култури. З тим би обєкт мал иншаку класификацию хтора нє подрозумює плаценє таксох. То значи же би тот обєкт, одно сно хижа мала статус културней установи. По до ставаню дозволи, Национални совит направи план и розпише явну набавку. То крочаї хтори ше поднєє же би ше до стало дозволу и розпочало роботу на адаптациї хижи – потолковал предсидатель Роботного цела за нєрухомо сци Йовґен Мудри. Вшелїяк, же би ше шицко покончело, то вимага одредзени час спрам законских предписаньох, алє по сле длуготирвацей пат-позициї у хторей ше находзела цала „операция”, тераз мож нагадовац виход зоз нєй, и наздавац ше же у даяким розумним и доглядним периодзе до станєме ришенє про сторного проблему нашого Заводу за културу и НВУ „Руске слово”.■ 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
STANOVISKA Пише: Mирон ДЖУНЯ, публициста
ЦO ШЕ ЗБУЛО З (РУСКИМ) АНДЕРҐРАУНДОМ?
– Нє маце репертоар по английски? – на узвичаєнє питанє китайских туристох на шалтеру хториш дзень, наместо реторичней краткей неґациї, на концу змени як брокер на Волстриту, шорово нагеркани цо од публики, цо од занятих кревопийцох, виштрелюєм цинїчно, по английски (бо видзим же странка верзирана). – Знаце, у держави сце котра манифестує свою полутоталитарносц и нєдемократичносц, демонструюци власну автентичносц отже провинциялносц, медзи иншим так же злохаснує герметичносц власней кирилки. Подобно верим як у чаше културней револуциї цо вам ю запровадзел оцец нациї Мао у вас, гей же паметаце? – Китайки ше на то заслупнуто спатрели над мою драстичну компарацию, у чуду же чи франтуєм, а колеґиня и кед зрозумела дацо, одмахла и предлужела блукац по инстаґраме. Класична обчекована общегражданска лоботомована реакция, повед бим. Покончел ци я тарґ з ориєнталками, алє себе вец думам о метастазох проблема котри ми далєковосточни туристкинї вишвицели зоз своїм лоґичним питаньом. Ниа, гей – то швет у яким жиємє. Витайце до Сербиї! Бо, требало ту и тераз писац огляднуце на „Дньовку”, а потераз сом нїґда (явно) нє виражел свойо становиско о тим, та сом и прешли викенд констатовал колеґови Дулови, як єдному од ридших присутних зоз сениорату, нє рахуюци родичох учашнїкох, же ми ту вецей нє маме цо видлашиц. (Гумно, то уж дацо инше). Понеже – як цо нєдавна презентация напр. Рондовей кнїжки котрей сом рецензент, на Сайме у Беоґрадзе, лєбо Костельниковей єшенї пожнї даяки трицец роки, подобни анахроносци, чи реґресивносци, видзим гнєтка. Нє роби ше ту лєм о горуцей кромплї нєдавно наградзеного Медєшового „Єдзеня”, алє и о даяких успихох єдного младого керестурского дизайнера на конкурсу за плакату актуалного ЛҐБТ фестивала „Мерлинка”. Гей, задумайце, и таки соблажнююцосци исную. Бануєм з тим остатнїм случайом же нє дошол по урядове перше место, понеже би ми то, вец, було потвердзенє гевтого Мадонового, же... даєдним людзом треба пририхтац скандал, кед же то єдине збуванє у їх живоце.. Но, а цо ше „Дньовки” тераз дотика – имитованє напр. премиєрки наместо феминизованого коцурского сту(пи)дента би ми було вельо ориґиналнєйша фиґля, кед же ше уж сцеме шмеяц зоз крижаня политичних и дружтвених стереотипох, лєбо табуох. А да останєме политично коректни, бо, без фалшивей гипокризиї – у Сербиї дискриминация забранєна зоз законом. А верим и знам же маме талантох калибра єдного напр. Кесича, аж и на таку тему, и нє лєм зоз Павловичового мигелю. Тельо одо мнє, з тей нагоди. Кулоарне преширенє остало обгрунтоване пред шведками за шанком у Матки. #филозофияпаланки Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 5
НАШО МЕСТА ЗОЗ ШЕСТЕЙ СХАДЗКИ СКУПШТИНИ ОПШТИНИ КУЛА
У КЕРЕСТУРСКЕЙ МЗ ЛЄМ МЕСТО СЕКРЕТАРА Шеста схадзка Скупштини општини Кула отримана 28. новембра, а одборнїки одлучовали о дзешец точкох дньового шора. З векшину гласох прилапели Одлуку о порушованю поступку прибавяня до явней власносци општини Кула нєрухомосцох з нєпоштредну догварку и Ришенє о формованю Комисиї за запровадзованє поступку нєпоштредней догварки. З тоту одлуку порушує ше поступок прибавяня нєрухомосци за потреби роботи Полицийней станїци у Кули, а од власнїка АД за осиґуранє ДДОР Нови Сад, за суму 213 тисячи еври. Нєрухомосц будзе виплацана на рати, перши 5 000 еври у динарскей проциввредносци у 2019. року, а остаток на 10 єднаки мешачни рати по 20 800 еври у динарскей проциввредносци. Як преноши сайт локалней самоуправи, Одборнїки тиж принєсли Одлуку о оцудзеню будовательней жими зоз явней власносци, запровадзованю явного конкурсу за вибор директора ЯКП „Водоводˮ зоз Червинки. Тиж принєшена одлука о максималним числу занятих на нєодредзени час у системи локалней самоуправи за 2017. рок, а виноши 437 особи. Прилапена и Одлука о месних заєднїцох, цо значи же тераз и формално утаргнуте єдно роботне место у Месней заєднїци Руски Керестур, поне-
же особа на месце шефа рахунководства уж од скорей прешла робиц до општинскей управи дзе тоти роботи окончує за вецей месни заєднїци, а у Керестуре остало лєм место секретара. Спрам того, лєм у МЗ Сивец остали три роботни места у Горнї ґрад Кула два, док у шицких других МЗ по єдно роботне место. На схадзки одборнїки тиж прилапели и Одлуки о вименкох и дополнєньох Одлуки о защити польопривредней жеми, урожайох и засадох, польских драгох и беґельох од польскей чкоди, а тиж прилапени и звит и план роботи Предшколскей установи „Бамбиˮ. М. А.
СКУПШТИНA ОПШТИНИ ШИД
НОВА ОДЛУКА О БУДЖЕТУ Скупштина општини Шид отримала схадзку по швидким поступку на вимогу Општинскей ради, а главна точка дньового шора була Одлука о вименкох и дополнєньох Одлуки о буджету за 2019. рок, односно такволани ребаланс буджета. Руководителька Оддзелєня за буджет и финансиї Ядранка Недич обгрунтовала одборнїком причину за нови ребалас, а то насампредз випочитованє одлуки Влади Републики Сербиї о звекшаню плацох у явним секторе од новембра того року. Одборнїки потим вигласали нову одлуку зоз хтору вкупни приходи утвердзени на 1 452 493 000 динари, зоз хторих у чечуцей буджетней резерви опредзелєни осем милиони динари, а у стаємней резерви три милиони динари. Одборнїки тиж вигласали и одлуку зоз хтору порцийним обовязнїком хтори по 31. децембер вимиря обовяз-
6
РУСКЕ СЛОВО
ки, а тот рок у 2020 року, порцийне задлуженє будзе зменшане за 10 одсто. Одлуку обгрунтовал як уводнїчар Бранислав Нонкович, руководитель Оддзелєня за локалну порцийну администрацию. По тей точки дньового шора слово вжал заменїк предсидателя Општини Зоран Семенович, хтори визначел же после анализованя утвердзенє же 80 одсто порцийни обовязнїки поряднє вимирюю порцийни обовязки. – Зменшанє порцийного задлуженя у 2020. року будзе награда за совисне вимирйованє своїх обовязкох. Тиж утвердзене и же 20 одсто нєпорядни у виморйованю порциї, зоз хторих 10 одсто у поступку репрограми плаценя длуства, а 10 одсто вообще нє плаца порцию и вони буду зношиц законски пошлдїки пре нєплаценє – гварел Семенович. СО вигласала и одлуку зоз хтору ше „Шидекспресу” д. о. о. зверює транспорт путнїкох на подручу општини Шид. Як гварене, тото подприємство було єдине хторе ше приявело на конкурс за транспорт путнїкох. Одборнїки вигласали и кадрову пременку у Комисиї за планованє општини Шид зоз хтору потерашнї член Аурела Шимудварац Лучи зоз Покраїнского секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку заменєна зоз Свєтлану Реко, зоз Заводу за урбанизем Войводини. Вл. Дї. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
mesta@ruskeslovo.com
ОТРИМАНА 23. СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ ВЕРБАС
РОЗПРАВЯЛО ШЕ О ЗАПРОВАДЗОВАНЮ ЛОКАЛНОГО БУДЖЕТУ Схадзка Скупштини општини Вербас, 23. у тим зволаню, отримана 28. новембра, водзела ю предсидателька СО Вербас Марияна Мараш, а пред одборнїками бул дньови шор хтори на предкладанє предсидателя Општини Милана Ґлушца зоз запланованих 15, преширени на 27 точки. Сход отворела розправа представнїкох власци и опозициї о явносци роботи локалного парламенту. По становиску представнїкох одборнїцкей ґрупи ,,Ошлєбодзме Вербасˮ и ,,Локална алтернативаˮ, хтори после длугшого одсуства були присутни на схадзки, явносц роботи нє посцигнута пре нєможлївосц же би присуствовали гражданє и даєдни медиї. На тото предсидателька локалного парламенту МаПо утвердзованю дньового шора, одборнїки опозициї нарияна Мараш потолковала же схадзки можу провадзиц гра- пущели зашеданє. Медзи 27 точками о котрих ше розправяло жданє у таким числу котри нє завадза роботи Скупштини, як на схадзки, найважнєйши точки були звити о заапровадзоваи благочасово акредитовани медиї, а оможлївене и авдио пре- ню буджета Општини и пременкох у составе Општинскей раношенє зашеданя. ди. На дньовим шоре були и предклади одлукох о такси за Представнїки опозициї тиж жадали, медзи иншим, беше- пребуванє, предклад о матичним подручю на териториї опдовац о роботи Општинскей ради, виплацованю заробкох у штини Вербас и звити о роботи явних подприємствох. явних установох, защити животного стредку, функционоваЗакончени и ликвидацийни поступок ню социо-економского Совиту, роботи явЯвного подприємства за информованє ного правобранїтельства и роботи ЯКП ПРЕДСИДАТЕЛЬ ОПШТИНИ ,,Вербасˮ, понеже сполнєти условия за ,,Комуналєцˮ, алє тоти предклади нє допоступoк. ликвидациї. Прилапени и виЗАДЗЕКОВАЛ стали потримовку векшини одборнїкох и менки и дополнєня одлуки о орґанизоПредсидатель Општини Вербас ваню и запровадзованю явних розпранє були уключени до дньового шору. Отворена була и тема о дистрибуциї во- Милан Ґлушац пияток, 29. новембра, вох у поступку приношеня предписаньди у валалох вербаскей општини, а у фо- задзековал на тоту функцию, обяве- ох и других явних актох, о снованю Сокусу було Равне Село и нєдавни контро- не на порталу www.vrbas.net. Як виту за безпечносц, як и о окончованю верзи у тим месце вязани за випоручова- обгрунтоване, за таку одлуку навед- комуналней дїялносци. нє и наплацованє води. Шлїдом тих подї- зени особни причини. Тиж прилапени и звит о стану безпечПо процедури, зоз задзекованьом носци транспорту, предклади Комисиї йох, на схадзки були присутни и гражданє Равного Села котри жадали з одборнї- предсидателя Општини, у задзекова- за кадрово, административни питаня и ками бешедовац о питаню здравственей ню и Општинска рада, та шлїдзи роботни одношеня, як и други точки коисправносци води котру им ше дистрибує менованє нового чолнїка Општини и три скупштинска векшина вигласала єдчленства Ради. у водоводней мрежи. ногласно. О. Р.
У ДОМЕ ЗАДРАВЯ ЖАБЕЛЬ
УКЛАДАНЯ НА ХАСЕН ПАЦИЄНТОМ Тей єшенї у Доме здравя Жабель почало ше злєпшовац и олєгчовац условия за роботу, а з цильом даваня лєпшей здравственей защити пациєнтом, хасновательом услугох. Концом прешлого тижня, у Доме здравя Жабель, у оддзелєню Диспанзер за физикалну медицину и рехабилитацию у Чуроґу урядово почало хаснованє комбинованого апарата за електротерапию, и з тим ришени єден з важнєйших проблемох тей здравственей установи. Тиж так, у Чуроґу, алє у Здравственей станїци „Др Йован Туцаков” почало реконструованє и ушорйованє обєкта знука и звонка. У тим периодзе, у Доме здравя Жабель поставена нова платформа за особи котри слабше, або вообще нє рухоми. Попри тим, почал робиц нови диґитални рендґен апарат. Потедишнї, як пациєнти знаю, остатнї роки барз часто нє 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
робел, та ше мушело пойсц до других здравствених установох у других местох, або на приватно. – Важне нам розтерховац пациєнтох и олєчац им. Рухома платформа важна и за акредитацию нашого Дома здравя. Циль нам оможлївиц цо вецей услуги нашим пациєнтом, олєгчац и им, и занятим – гварел директор Дома здравя Жабель Никола Дукич. Дзекуюци новому рендґену унапредзени квалитет роботи службох радиолоґиї и пнеумофизиолоґиї. – Технїчно зме помогли набавиц и достац документацию за початок роботи рендґену. Платформа инсталована дзекуюци Министерству роботи, а часц за тото видвоєна и з буджета локалней самоуправи – гварел предсидатель Општини Жабель Чедомир Божич. С. С.
РУСКЕ СЛОВО
7
НАШО МЕСТА ЗОЗ УСНИХ НОВИНОХ НВУ „РУСКЕ СЛОВО” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
МАЛО ПРИСУТНИХ, АЛЄ КОНСТРУКТИВНА БЕШЕДА Други Усни новини НВУ „Руске слово” всоботу вечар, 30. новембра отримани у Червеней сали Дома култури, алє ше на нїх одволали барз мало читаче. О актуалним стану у тей Установи и досягох и планох бешедовали директор др Борис Варґа, главни и одвичательни редактор тижньових новинох Иван Сабадош, його заменїца и редакторка рубрики Култура и просвита и додатку „Литературне словоˮ Олена Планчак Сакач, та лекторка-редакторка Блажена Хома Цветкович. Директор Варґа поинформовал о терашнїм стану и о трох главних проблемох зоз хторима ше зочує. Єден то нєстаємне финансованє лєм през субвенцию, та длуства хтори з найвекшей часци вимирени; други то проблем преселєня Установи до власних просторийох, и бриґа зоз премаканьом у дописовательстве у Керестуре. Директор тиж акцентовал важни пременки и злєпшанє квалитету продуктох Установи, як цо дзвиганє часописа „Шветлосцˮ на наукови уровень и подобне, та наявел активносци з нагоди 75-рочнїци Установи хтора у идуцим року. О своїх сеґментох роботи бешедовали и други редакторе, та одвичательни Иван Сабадош заключел же и попри условийох у яких ше роби витворени вельо лєпши финални продукт як и досц високи уровень интеґрованосци. Присутни були и новинарки зоз Дописовательства у Руским Керестуре и даскельо особи, алє дискусия о дзепоєдних сеґментох роботи „Руского слова” була обсяжна и конструктивна. Єден з дискутантох наглашел же „Руске словоˮ єдна з найважнєйших руских институцийох, та зауважел же з тей нагоди нєт голєм єдно число високообразованих Керестурцох и представительох дру-
гих наших институцийох хторим ту шедзиско. Тиж було предкладаня вецей уваги пошвециц нашим привреднїком хтори би могли помогнуц у роботи „Рускогоˮ, а було бешеди и о заступеносци вирских змистох, о рускоукраїнским питаню и друге. Як заключне на Усних новинох, Установа „Руске словоˮ у штредку дзе ма найвецей читачох и предплатнїкох понукла им можлївосц за диялоґ, критики и суґестиї. Пре їх мале одволанє остава ше наздавац же читаче задовольни з тим цо им тота видавательна Установа понука, гоч ше и сама намага твориц цо лєпши, квалитетнєйши и сучаснєйши продукти, и на тим нєпреривно роби. Заняти у НВУ „Руске слово” ше концом октобра стретли зоз читачами у Коцуре, тераз и у Руским Керестуре, а у планє же би ше у 2020. року зоз Уснима новинами нащивело векшину местох дзе жию Руснаци. М. А.
ЛЕҐАЛИЗАЦИЯ БУДИНКОХ У ОПШТИНИ ШИД
ПОЛОВКА ОЗАКОНЄНА
же би у периодзе 30 дньох принєсол доОд блїзко осем тисячи пописаних нєлекумент з хторим потвердзує же є влаґалних будинкох на подручу општини снїк будинку. После того ма ище 30 днї Шид, потераз озаконєни, односно леґалиже би придал проєктни елаборат хтори зована половка. Точнєйше, Оддзелєнє за окончую ґеометер и проєктант. Кед приурбанизем општинскей управи принєсло да потребну документацию, вец достава 1 571 ришенє. По словох Драґана Петрообвисценє же ма уплациц таксу и кед вича, руковидителя Оддзелєня за урбанипринєше доказ (уплатнїцу) же и тоту зем, просеково у каждим ришеню озакообовязку сполнєл, вец достава ришенє о нєни 2,5 по три будинки хтори були у поозаконьованю (леґализациї) будинку. ступку леґализациї. Предмет леґализациї безправно вибу– Спрам попису хтори покончели одвидовани хижи, помоцни будинки у дворе, туюци комисиї, пописани коло 7 500 нєкармики, шопи, ґаражи, викендици... леґални будинки на подручу нашей опБуло и приклади же нова хижа збудоваштини. Перши ришеня о озаконьованю на, а нє достате дошлєбодзенє за валянє будинкох видати ище у першей половки старей хижи, хтора у документох и дафебруара 2016. року и нови ришеня ше лєй иснує, гоч є, у ствари, звалєна. приноши на основи ришованя нових Драґан Петрович Петрович гварел же поступок озакопредметох – гварел Драґан Петрович. Поступок почина кед будовательни инспектор прино- ньованя будзе тирвац потамаль, док шицки нєлеґално ши ришенє о валяню нєзаконїтого будинку. Ришенє до- вибудовани будинки хтори пописани нє прейду законски ставаю власнїк будинку, як и Оддзелєнє за урбанизем поступок леґализациї и на концу достаню ришенє о озаВл. Дї. хторе порушує поступок. Власнїка будинку ше обвисцує коньованю.
8 РУСКЕ СЛОВО
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
mesta@ruskeslovo.com
НАЙВЕКШЕ ЗАҐАДЗЕНЄ ВЕЛЬКОГО БАЧКОГО КАНАЛУ У ОСТАТНЇХ ДЗЕШЕЦ РОКОХ
ХТО ВИНОВАТИ ЖЕ ЗАГИНУЛО ВЕЦЕЙ ЯК 10 ТОНИ РИБИ?
Нєдавно ше у Вельким бачким каналу случела еколоґийна катастрофа яку ше нє памета. При порядней нащиви терену на часци каналу Бечей–Боґоєво у Србобрану, рибочуварска служба обачела векше количество загинутей риби у каналу коло побрежя, як и числени риби на поверхносци води котри пробовали дойсц до оксиґену
О
вельким загинуцу риби у Вельким бачким каналу обвисцени компетентни инспекциї, а образци однєшени на анализу до лабораторийох Департману за биолоґию Природно-математичного факултету у Новим Саду и Наукового институту за ветеринарство Нови Сад. Перши резултати анализованей води указали нєдостаточне количество оксиґену, цо индикатор заґадзеня води. Як сообщели одвичательни зоз Явного водопривредного подприємства ,,Води Войводини” Нови Сад, по достатих информацийох зоз терену о здиханю риби, превжати шицки мири зоз їх компетентносци же би ублажели пошлїдки гаварийного заґадзеня, односно же би ше злєпшало квалитет води у каналу. Стан на терену предлужую провадзиц, и по словох одвичательних, явносц будзе благочасово обвисцена. НЄТ ОПРАВДАНЯ ЗА ВЕЛЬКИ ПРЕПУЩЕНЯ
– Надпоминаме же на подручу општини Вербас, Кула и Червинка реґистровани 18 заґадзоваче чию роботу мож повязац зоз предметним заґадзованьом. Тоту часц и иншак характеризує континуалне улїванє одрутних водох. Инспекция на терену штредком новембра обачела нову ситуацию и нови вилїви за котри потвердзене же су зоз ,,Виталу” з Вербасу – гварели у ЯВП ,,Води Войводини”. Як главни виновнїк означена ,,Цукровня” зоз Червинки. У тей компаниї одруцую обвиньованя, алє нє спомли гаварию котра ше случела у фабрики нєпостредно пред тим як обачене загинуце риби. – По наших информацийох, у ,,Цукровнї” ше случела одредзена позарядова ситуация, дзе пришло до велького випущованя їх одрутних водох. Нє сиґурни зме же чи превалєни їх лаґуни, чи пребити цивовод, лєбо їх резервоари зоз одрутнима водами. Яка ґод
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
причина, оправданя нєт – гварел Ратко Дюрдєвац у мено Еколоґийного руху Вербас. КЕЛЬО ЄСТ ЗАҐАДЗОВАЧОХ? Як твердзи Дюрдєвац, нєт 18 заґадзовачох як реґистроване, алє лєм 6 – по три у Червинки и у Вербаше, понеже у Кули уж длугши час нє роби анї єден индустрийни поґон. – Шицки тоти позарядово инспекцийни контроли лєм „шминка” за явносц же би ше прикрило прави стан. Кед би ше заґадзовача и нашло, цо нє верим же ше случи, нє бул би покарани, прето же по уредби Влади нє муши убудовац пречисцовач одрутних водох до 2025. року. Прето тоту уредбу цо скорей треба утаргнуц – заключел Дюрдєвац. Єст индициї же ше загинуту рибу зоз Велького бачкого каналу предавало по пияцох. Компетентни служби гваря же инспекциї помоцнєти и спозорюю же рибу нє треба куповац од нєлеґалних тарґовцох, алє лєм у реґистрованих рибарньох. Роботнїки днями збераю загинуту рибу котру посилаю на спальованє до Ветеринарскей установи ,,Протеинка” у Зомборе. Як сообщела Покраїнска инспекция за защиту животного стредку, поздихани вецей як 10 тони риби. – Єдине цо мож зробиц, то забранїц роботу фабрики котра нє сполнює основни емисийни условия за випущованє одрутних водох, а забрану може наказац лєм инспекция. Лєбо принєшеме одлуку и становиско же так вецей нє мож, лєбо и далєй будземе о тим бешедовац од сезони по сезону – гварел директор ЯВП ,,Води Войводини” Славко Врнджич.■ О. Русковски
РУСКЕ СЛОВО
9
ЕКОНОМИЯ ОТРИМАНА ТРЕЦА ЕВРОПСКА КОНФЕРЕНЦИЯ ПОШВЕЦЕНА МЕНШИНСКИМ И ЛОКАЛНИМ МЕДИЙОМ
МЕНШИНСКИ МЕДИЇ РЕСУРСИ ЗА РОЗВОЙ ТУРИЗМА Фото: В. Вуячич
Пишу: Мартица ТАМАШ Александар ПАЛАНЧАНИН
ОРҐАНИЗАТОРЕ И ПОКРОВИТЕЛЄ Орґанизаторе Конференциї: „Херор медиа поинт” (Heror Media Pont), „Мађар со” (Magyar szó), „Сторителер” (Storyteller), НВУ „Руске слово”, Центер за розвой меншинских медийох и Асоцияция медийох Сербиї у сотруднїцтве зоз МИДАС-ом. Покровителє: Покраїнски секретарият за културу, явне информованє и одношенє з вирскима заєднїцами, Покраїнски секретарият за образованє, управу, предписаня и национални заєднїци, Управа за културу Городу Нового Саду, Привредна комора Войводини и Фондация Нови Сад ЕПК 2021. Приятель: Компания Кока-кола Конференция позберала того року медийних роботнїкох и новинарох, як и фаховцох з обласци туризма, привреди и защити животного штредку. Попри нащивительох зоз медийней индустриї, привреди и туризма, Конференцию провадзели и школяре Штреднєй електротехнїчней школи зоз Нового Саду.
10 РУСКЕ СЛОВО
Реализованє проєкта „Нови Сад – Европска престолнїца култури 2021” и вредносци хтори промовує през свойо проєкти значно доприноша процесу европских интеґрацийох Сербиї, гварел на Конференциї Дюла Рибар, представнїк фондациї „Нови Сад ЕПК 2021”. Вон визначел же меншински медиї треба же би були препознати як ресурс розвою туризма Нового Саду и Войводини Привредней комори Войводини у Новим Садзе 29. и 30. новембра отримана 3. Конференция пошвецена меншинским и локалним медийом на хторей учашнїки на даскелїх панел дискусийох, роботньох и округлих столох ошвицели улогу локалних и меншинских медийох у розвою туризма. – Меншински медиї ресурс за розвой туризма и праве прето ше тота Конференция отримує у Привредней комори Войводини (ПКВ) – гварела на отверaню Конференциї Наташа Херор зоз Херор Медия Поинт-а. Секретар Сектора услугох ПКВ Бранислав Мамич гварел на першим панелу же туризем у фокусу, бо ше як привредни конар у Войводини найшвидше розвива, як и же Войводина ма одличну позицию, хтору ище вше нє вихасновала до конца. Вивершна директорка Асоцияциї медийох Сербиї (АМС) Изабела Бранкович представела проєкт „Иновациї у медийох”, а циль же би ше помогло медийом же би прешли на „бизнис модел” и же би ше отримали. Ґвин Нисен (Gwyn Nissen) зоз Европскей асоцияциї меншинских дньових новинох (МИДАС) гварел же жиєме у чаше кед ше медиї швидко меняю, и же
У
МИДАС у фази трансформованя и од прешлого року облапя и онлайн медиї. Ушлїдзел панел нєсподзиваня на хторим представени амбасадоре Нового Саду: Милан Мумин, фронтмен бенда „Love hunters” и добитнїк Октоберскей награди городу Нового Саду 2019. и Славко Матич фронтмен бенду „Збогом Брус Ли”. Учашнїки округлого стола „Иновациї у медийох”, хтори часц проєкта Асоцияциї медийох, Ґвин Нисен (Данска), Франк Юнґ (Нємецка) и Силвия Волберґер (Мадярска), предложели дїловни, новинарски и медийни иновациї за медиї у Сербиї. Винєсли приклад доброго сотруднїцтва медзи новинами нємецкей националней меншини зоз Данскей Der Nordschleswiger и новинами Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag GmbH & Co KG зоз Нємецкей, хтори чераю прилоги и змисти и вєдно рихтаю даєдни новинарски приповедки. ТУРИЗЕМ ШЕ ОПЕРА НА КУЛТУРУ Други дзень Конференциї отворел член Городскей ради за културу Далибор Рожич, хтори визначел же тота Конференция 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ekonomija@ruskeslovo.com
часц платформи „Друга Европа”, проєкта „Нови Сад 2021 – ЕПК”, же є у согласносци з концепцию мултикултурализма и децентрализациї и же орґанизаторе кажди раз првозиходза досяги предходней конференциї. На програми були штири панели, хторим предходзело уводне викладанє доц. др Иґора Стаменковича зоз Департмана за ґеоґрафию, туризем и готелиєрство ПМФ у Новим Садзе, на тему мултикултурних реґийох и їх розвою, и же розвой можлїви кед ше анґажую шицки заинтересовани боки. О Войводини як туристичней реґиї дискутовали Предраґ Мандич зоз „Сербских тижньових новинох” зоз Мадярскей, проф. др Лазар Лазич зоз Департману за ґеоґрафию, туризем и готелиєрство ПМФ з Нового Саду, Наташа Павлович, директорка Туристичней орґанизациї Войводини, Марта Варю главна редакторка новинох „Мадяр со” и Раде Делибашич зоз Фондациї Нови Сад ЕПК 2021. Тот панел водзела Драґица Самарджич, висши совитнїк за туризем ПКВ, хтора гварела же число туристох у 2018. року було за 14 одсто векше як пред роком. На панелу под назву „Европски меншински и векшински медиї як ресурс розвою туризма” о улоги меншинских медийох у европских державох бешедовали Ґвин Нисен, Франк Юнґ, Андраш Хиримичи (András Chirimiciu) зоз Румуниї и Раймонд Клоновски (Rajmund Klonowski) зоз Литваниї, а з видеом ше уключела и Мартина Креузер зоз Италиї. Главне порученє панела, хтори водзела Наташа Херор, же кажди медий треба же би пестовал свой специфични приступ ґу темом з обласци туризма, без огляду чи з другима медиями роби на промоциї туристичних дестинацийох. О тим же прецо туризем и його розвой неґативно вплївую на животни штредок бешедоване на панелу „Медиї и еколоґия”, чия модераторка була Владимира Дорчова Валтнерова, одвичательна редакторка портала „Storyteller”, хтори пошвецени защити животного штредку. Учашнїки – Изабела Бранкович, вивершна директорка АМС, Велимир Цвеянов редактор портала www.reciklaza.biz, Драґан Ґмизич новинар, Зоран Трпковски, секретар Здруженя Индустрия у ПКВ и Марко Туцакох, дописователь новинох „Hrvatska riječ”. Вони ше зложели же информованє о тих темох углавним сензационалистичне и же треба найсц нови новинарски приступи. ПАНЕЛ О РУСКЕЙ КУЛТУРИ И ТУРИСТИЧНИХ ПОТЕНЦИЯЛОХ Попри очуваня културного скарбу, на Конференциї визначене же треба чувац и природне нашлїдство, як и же економски проґрес нє мож розлучиц од културного проґресу. Праве у тим контексту ше другого дня одвивал панел Руска култура и туризем, хтори мал за циль представиц туристични потенцияли и продукти Руского Керестура и Руснацох. Як у уводним викладаню гварела модераторка панелу Ясна Ковач, учашнїки у тей дискусиї намагали ше дац одвит на питанє: кельо Руснаци препознатлїви и обачлїви як ентитет на тих просторох, през обєктив култури, традициї и туристични потенцияли? Любица Няради, предсидателька Туристичного здруженя Руски Керестур, гварела же здруженє основане 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
Учашнїки конференциї нащивели НВУ „Руске слово”, у хторей их привитал директор Борис Варґа
2012. Року и од теди по нєшка тимски, зложно и зоз вельо ентузиязму роби на дефинованю туристичних понукнуцох Руского Керестура. На першим месце, то длуга история и култура Руснацох, числени обєкти, културни и етно манифестациї, можлївосци за розвагу и рекреацию. – Руски Керестур ма вельо того указац нащивительом и госцом. Насампредз думам же вельке богатство у валалє стара Руска хижа хтора вецей роки була запущена, алє тераз ознова заблїсла. Остало ище привесц ґу концу роботи на реновираню простора коло хижи. Потим, маме и стаємну виставу етнолоґийно и историйно вредних експонатох у музею хтори ше находзи у будинку Старей школи. Кед слово о вирским туризме, тиж так єст вельо того указац. У обласци розваги и рекреациї маме наш базен хтори блїзко чарди „Лонґов”. Тоти обєкти маю добри потенциял и за младежски туризем през кампи, концерти и подобне – гварела Любица Няради, предсидателька Туристичного здруженя Руски Керестур. ИНТЕРЕСАНТНИ И ҐАСТРО ТУРИЗЕМ Вельки потенциял за розвой туризма ма и ґастро-сеґмент о хторим бешедовала редакторка-лекторка у НВУ „Руске слово”, Блаженка Хома Цветкович. – Як туристичне понукнуце наш єдловнїк би могол буц туристични потенциял и пре смак, способ пририхтованя, а тиж так и прето же на своєродни способ ошвицує нашу традицию. Но, же би ше Руснаци афирмовали у обласци ґастро-туризма, хиби, насампредз, добра инфраструктура – гварела Хомова Цветковичова. Йоаким Винаї на панелу визначел потенцияли Руского Керестура як фестивалского стредзиска, дзе ше отримую найстарши и наймладши фестивал – „Червена ружа” и „Днї керестурскей паприґи”, з тим же тот младши фестивал, надпомнул Винаї, можебуц же понука вецей можлївосци, бо прицагує ширше пасмо нащивительох. Викладаня учашнїкох на панелу, а потим и дискусиї, указали же Руски Керестур ма туристични потенцияли хтори би ше з мудрим ґаздованьом могло вихасновац. Тиж так, на таки способ наш ентитет постал би потенциялним туристом блїзши и препознатлївши. ■
РУСКЕ СЛОВО 11
ЕКОНОМИЯ ТУРИСТИЧНИ ОРҐАНИЗАЦИЇ ОПШТИНОХ ЖАБЕЛЬ И ВЕРБАС НА САЙМЕ У КРАҐУЄВЦУ
ПРЕДСТАВЕНА КРАСА И ЗНАМЕНЇТОСЦИ НАШЕЙ ЖЕМИ Туристична орґанизация општини Жабель освоєла треце место у катеґориї публикацийох за брошуру „Драга сира и меду”
Т
уристична орґанизация Општини Жабель поряднє презентує понукнуца з териториї општини на саймох, манифестацийох и фе стивалох у держави и иножемстве. Остатнїраз, на 11. Медзинародним сайме туризма и валалского туризма у Краґуєвцу, дзе ТО општини Жабель представела шицки атракциї и понукнуца зоз акцентом на найновшу тематску руту „Драга сира и меда”. ПОНУКНУЦА ЗА НОВОРОЧНИ И КРАЧУНСКИ ШВЕТА
На Сайме, котри бул од 22. по 24. новембер, було вецей дзешатки викладательох зоз Сербиї и жемох з реґиону, а найзамеркованши були понукнуца за наиходзаци новорочни и крачунски швета. Найвецей понукнуца мали туристични орґанизациї з нашей держави, котри промововали природни красоти и туристични потенцияли нашей держави. Представени туристични понукнуца баньох и лїчилїщох, рекреативних и спортских центрох, як и валалских и польопривредних ґаздовствох и винарийох. Пер шо го дня Са й ма, у Медия центру, представени проєкт „LAG Левач” и инициятива за розвой ловарского туризма у Шумадийским округу, потим отримана схадзка туристичней аґенциї „YUTA” зоз централней Сербиї. Другого дня презентовани проєкт „BSC Иформативного цен-
БУДУ „НОВИ ВИНА ПОТИСЯ” У ресторану „Наша ловарска приповедка” у Жаблю, шлїдуюцого тижня, на соботу 14. децембра, будзе отримана Манифестация „Нови вина Потися” у орґанизациї ТОО Жабель. Почнє на 18 годзин, а попри представяня винох з подручя побрежйох Тиси, того дня ше будзе виберац найлєпши вина у вецей катеґорийох.
12 РУСКЕ СЛОВО
тру” зоз Нового Саду „Моцна жена – моцни валал”. Останього дня Сайма орґанизаторе учашнїком уручени вецей награди. Награду за найлєпше ушорени штанд достала Туристична орґанизация Войводини у чиї рамикох представена и ТОО Жабель. У рамикох того Сайма отримани и Саям жимнїци. ТО ОПШТИНИ ЖАБЕЛЬ НАГРАДЗЕНА И НА ДРУГИХ САЙМОХ На 12. Вистави сувенирох и туристичних публикацийох „Лесковац 2019” у Лесковцу, Туристична орґанизация општини Жабель освоєла треце место у катеґориї публикацийох од вецей и до пейдзешат боки за брошуру „Драга сира и меду”. Док у прешлим мешацу на 15. Медзинародним фестивалу туристичних публикацийох „Куфер словох” у Крушевцу ТО општини Жабель освоєла „Златни куфер словох”, у истей катеґориї и за исту брошуру як и на вистави у Лесковцу. Док на Медзинародним сайме сира „Sajtmustra 2019” у Будапешту, роловани сир „Фармер” польопривредного ґаздовства Радишич зоз Чуроґу, а у рамикох представяня нашей општинскей ТО достали бронзову медалю у конкуренциї од сто двацец осем оценьованих файтох сира зоз Мадярскей, Румуниї и Сербиї. Од стриберней медалї дзелєл их лєм єден бод. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ekonomija@ruskeslovo.com
Як сообщели зоз Туристичней орґанизациї ОВ, вецей як 100 викладателє представели свойо понукнуца за новорочни и крачунски
дукти, палєнка, медовнїки, пити и колачи. Фокус вербаскей Туристичней орґанизациї бул на промовованю активного туризма през спорт и рекреацию, лов и рибалов, манифестациї и валалски туристични ґаздовства. Окремну увагу пошвецели промоциї Центра за физичну културу ,,Драґо Йовович” и його потенциялох за спортски и конґресни туризем. Менаджмент того Центру обезпечел и дарунок – вау-
швета, баньски лїчилїща, здравствено-рекреативни и спортски центри, валалски ґаздовства, польопривредни ґаздовства и винариї. Локални туристични орґанизациї обрацели увагу нащивительом на красоти и знаменїтосци нашей жеми. У рамикох Сайма туризма отримани и Саям жимнїци, дзе окремне место достали продукователє здравей поживи, напою и розличних специялитетох зоз Сербиї. Представена жимнїца, сухомесово про-
чер за викенд пребуванє за два особи, котри подаровани у наградним бависку котре орґанизовали Шумадия саям и Городска туристична орґанизация Краґуєвцу. Участвованє Туристичней орґанизациї општини Вербас на Медзинародним сайме у Краґуєвцу потримали компаниї ,,Carnex” и ,,Rajal distillery”, котри обезпечели продукти за деґустацию виложени на їх штанду.■ С. Саламун О. Русковски
Концом прешлого мешаца отримани XI Медзинародни саям туризма и валалского туризма у Краґуєвцу на котрим наступела и Туристична орґанизация општини Вербас. ВЕРБАС ПРЕДСТАВЕЛ АКТИВНИ ТУРИЗЕМ
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ЛИЦИТОВАНЄ ДЕРЖАВНЕЙ ЖЕМИ У ОПШТИНИ ШИД
НЄ БУЛО ЗАИНТЕРЕСОВАНИХ У Шидзе 18, 19. и 20. новембра отримана лицитация державней польопривредней жеми по Програми за 2019. рок. У понукнуцу на явней оглашки були 1 616 гектари у шицких валалох у општини, т. є. у шицких катастерских општинох, а од тих поверхносцох, як дознаваме, єдну часц анї нє мож похасновац за польопривредну продукцию. Лицитовало ше през три днї, а як зме дознали од Деяна Вученовича, предсидателя Комисиї за лицитованє, нє було налоґи парастох. Польопривредни продукователє до закупу вжали лєм 271 гектар, цо зна-
чи же за дальше лицитованє остали аж 1 345 гектари. Так у Ямени вилицитовани 176 гектари, Адашевох 7 гектари, Батровцох 25, Беркасове лєм пол гектара, Вашици 8 гектари, Моловину 5, Моровичу 31, Шидзе штири, Куковцох 14,5 гектари, а у Бачинцох анї нє було заинтересованих. – Штредня цена аренди за державну жем виноши 16 515 динари. Найвекшу цену по гектаре достало польо у КО Моловин од пейц гектари. Рушело з початну цену од 18 650 динари, а конєчна вилицитована цена виношела 25 651 динар. Од средствох хтори ше достава за даванє дежавней жеми до закупу, локалней самоуправи остава 40 одсто – гвари Деян Вученович. Вл. Дї.
РУСКЕ СЛОВО 13
ДУХОВНИ ЖИВОТ У ШИДЗЕ ОТРИМАНЕ СТРЕТНУЦЕ ПАРОХИЯЛНИХ КАРИТАСОХ СРИМСКОГО ДЕКАНАТУ
ФАХОВО ПРЕПОДАВАНЄ ЗА ЛЄПШУ РОБОТУ Церква и парохия Преображеня Господнього у Шидзе прешлей соботи була домашня стретнуцу парохиялних Каритасох Сримского деканату. На сход пришли предствнїки Каритасох зоз Сримскей Митровици, Индїї, Беркасова, Бикичу и Шиду, а як госци и представнїки зоз Руского Керестура и Коцура
С
третнуце почало у церкви зоз молитву зоз Молебеном до Пречистей Дїви Мариї, а служели о. Владислав Варґа, парох зоз Сримскей Митровици, домашнї парох о. Михайло Режак и о. Владимир Еделински Миколка, парох зоз Беркасова. У казанї о. Владислав Варґа визначел же стретнуце орґанизоване на початку крачунского поста у чаше кед ше пририхтуєме за Христово народзенє и же нам Пречиста Дїва Мария, хтора постала мац цалого чловечества, приклад любови ґу чловекови и ближньому. Вон додал и же ище у Старим завиту людзе похопели же муша жиц у любови ґу ближньому и же нє вше лєгко твориц добри дїла. ГОЛЄМ ДВА ГОДЗИНИ ТИЖНЬОВО ЗА ДРУГИХ После молитви, стретнуце предлужене у Лєтней владическей резиденциї зоз фаховим преподаваньом на тему розвою парохиялного Каритасу, а викладатель була Кристина Шнайдер Деак зоз Националного Каритасу Сербиї з Беоґраду, хтори и орґанизатор стретнуца. У першей теми викладаня под назву Волонтерство и парохиялни Каритас, Шнайдерова дала основни поняца цо то Каритас и додала же волонтерство добродзечна робота, укладанє енерґиї, часу и знаня у роботи з людзми у потреби хтори характерує и стаємносц у роботи односно же би волонтер тей гуманитарней роботи пошвецел голєм два годзини тижньово. Додала и же Каритас институционалне значенє достал концом 19. столїтия у Фрайбурґу у Нємецкей. – Каритас Сербиї иснує од 1995. року, перше як Югославиї, а потим и Сербиї, и творя го Каритаси зоз пейцох владичествох. Медзитим, праве парохия шерцо Каритасу хтори окончує числени задатки. Каритас ма значну улогу и у позарядових ситуацийох, як цо то були майски
ПРЕЗЕНТАЦИЯ ДОМАШНЇХ На концу роботней часци, представели ше и домашнї, Парохия Преображеня Господнього у Шидзе. Парох о. Михайло Режак дал основни податки о будинку Лєтней владическей резиденциї и церкви през слайди на видео биме и бешеду. Тиж представел духовни, каритативни и други активносци хтори ше запровадзує у парохиї.
14 РУСКЕ СЛОВО
вилїви 2014. року – гварела Шнайдерова бешедуюци о задаткох Каритасу и волонтерох у тей орґанизациї. У другей теми хтора потим шлїдзела, було слова о водзеню парохиялного Каритасу и водзеня його кнїжкох. У тей часци представена улога каждого пароха у парохиї у каритативней роботи, рамики роботи волонтерох и задатки, значносц роботи, як и стретнуце волонтерох. Робота би мала буц запровадзена нєпреривно през рок, а нє лєм вочи найвекших шветох, Крачуна и Велькей ноци, або Нєдзелї Каритасу и Шветового дня худобних. ПРИКЛАД ЯК ШЕ ВОЛОНТЕР МА СПРАВОВАЦ Важна тема потим була Комуникованє и робота зоз хаснователями. У тей часци викладаня дати практични приклади як ше волонтер ма справовац ґу хасновательови през вербалне комуникованє, спатриц потреби хаснователя и помогнуц му. Волонтере у тей часци мали и три кратки тести хтори мали ришиц и прекоментаровац свойо одвити. У штвартей часци под назву Приклади добрей пракси и сотруднїцтва, визначене же парохиялни Каритас нє може сам исновац и функционовац без сотруднїцтва зоз здруженями и орґанизациями, поднїмателями, локалнима власцами и социялну службу у месце. Кристина Шнайдер Деак у тей часци представела искуства других парохиялних Каритасох як идею у роботи, односно яки активносци би могло запровадзиц през рок, а источасно и заробиц пенєжи хтори би потим були похасновани за активносци у помоци людзом у потреби, як цо вирабянє и предаванє прикраскох, орґанизованє гуманитарних змистох и подобне.■ Вл. Дїтко 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
duhovni@ruskeslovo.com
ПРОМОЦИЯ СВЯТОГО ПИСМА НА РУСКИМ ЯЗИКУ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ДОЧЕКАЛИ ГО З ПОЛНИМ ШЕРЦОМ У полней велькей Виронаучней сали парохиї св. оца Миколая, внєдзелю вечар, 1. децембра, отримана промоция нєдавно видрукованого Святого писма на руским язику. Уводне слово дал парох о. мр Михайло Малацко и привитал братох др Янка и Михала Рамача родом Кере стурцох, хтори Библию преложели у вичерпней и велькей роботи, а здогаднул и на предходни пробованя и преклади, а єдно з нїх и Илустрована Библия за младих. Отец Малацко подзековал братом Рамачовим за вельку упартосц котра, насампредз, була потребна у тим подняцу хторе, як наглашел, барз важне нє лєм за Церкву, алє и за руски язик, литературу и национални идентитет. О своєй роботи на тим капиталним подняцу бешедовали и браца Рамачово, а Янко визначел же ше то нє витворело случайно, гоч так можебуц випатра. На тото их понукнул библичар профе сор монах францискан др Тадей Войнович, хтори им аж по свою наглу шмерц бул на помоци у фаховей теолоґийней часци. Михал, перше, здогаднул на їх родичох котри, нажаль, нє дочекали финализованє того подняца, а хторе барз жадали, як и векшина нашого народу. Подзекова-
ли им за християнске вихованє, потим своїм профе сором у Риме и шицким, поготов нашим священїком, котри допринєсли же би ше закончело тоту длугорочну одвичательну роботу. У вельочисленей публики було рижни ґенерациї, од ґимназиялцох котри пришли зоз свою професорку руского язика, по найстарших парохиянох, домашї и кулски священїки, монахинї. Дзепоєдни ше з тей нагоди озвали, та поставели даскельо питаня, и висловели свойо задовольство и подзековносц же дочекали Боже слово на мацеринским язику котре ше длуго чекало. Библию такой могло и купиц по 3 500 динари, а годно ю купиц и на одплату и, як поведзене, такой предати шицки перши 100 прикладнїки. Но, Библию ше ище принєше та ю годно купиц у парохиялним уряду. М. А.
ЦЕРКОВНИ ОДБОРНЇКИ У КОЦУРЕ У НОВЕЙ РОБОТНЕЙ АКЦИЇ
У ПАРОХИЙОХ НАШЕЙ ЕПАРХИЇ
УШОРЕНА ЧАСЦ ПАРОХИЯЛНЕЙ ЗАГРАДИ
ПОЧАЛ ПОСТ И ПО ЮЛИЯНСКИМ КАЛЕНДАРЕ
Члени Церковного одбору церкви Успения Пресвятей Богородици у Коцуре 29. новембра орґанизовали роботну акцию у загради старей парохиї. У розкерчованю велькей поверхносци парохиялней загради одборнїком ше приключел и парох коцурски о. Владислав Рац. Як гварел, мило му же одборнїки пришли, же ше роби з дзеку и же робота идзе.
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
– То вельки простор, и уж бул час лапиц ше и до того. Ушорена єдна часц загради, плануєме ище роботни акциї же би ше и ограду од сушедових цалком ушорело и же би то крашнє випатрало – визначел о. Владислав Рац. Шицки присутни одборнїки ше зложели же з добру дзеку, змиреносцу и злогу мож вельо зробиц. О. Р.
У векшини парохийох нашей Епархиї Св. Миколая хтори ше ровнаю по юлиянским календаре, 28. новембра почал Крачунски пост и будзе тирвац по Вилїю, односно по 6. януар идуцого року. То штрерацецдньови период духовно преглїбеня и физичного очисценя пред найрадоснєйшим християнским шветом – Рождеством Христовим – Крачуном хторе ше по юлиянским календаре преславює од 7. по 9. януар. Попри духовного преглїбеня, Церква вирним у Крачунским посце перши и остатнї дзень посту – на Вилїю, наклада строго посциц у єдзеню, стредами и пиятками посциц „по билоˮ без меса, а гевти днї по виборе вирних. У тим периодзе нє дошлєбодзени М. А. свадзби и други явни вешеля.
РУСКЕ СЛОВО 15
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ПОКРАЇНСКА СЕКРЕТАРКА ЗА КУЛТУРУ НАЩИВЕЛА ОПШТИНИ ШИД И ЖАБЕЛЬ
ВЕЦЕЙ ПЕНЄЖИ У 2020. РОКУ У рамикох нащивох локалним самоуправом у АП Войводини, покраїнска секретарка за културу, явне информованє и одношенє зоз вирскима заєднїцами Драґана Милошевич, прешлого тижня була у роботней нащиви општини Шид. З тей нагоди, приял ю Зоран Семенович, заменїк предсидателя општини Шид зоз сотруднїками, а на схадзки були и директоре зоз установох култури Народней библиотеки „Симеон Пищевич” Славица Враничич, Ґалериї малюнкох „Сава Шуманович” Весна Буроєвич,
ОДВИЧАТЕЛЬНА ЛОКАЛНА САМОУПРАВА Покраїнска секретарка за културу, явне информованє и одношеня зоз вирскима заєднїцами Драґана Милошевич, у викенду за нами, всоботу, 28. новембра, нащивела Општину Жабель и єй явни установи. По нащиви просторийох Народней општинскей библиотеки „Велько Петрович” у Жаблю дзе ю дочекал тамтейши директор котри єй указал нукашнї випатрунок библиотеки и упознал ю зоз фондом кнїжкох, як и зоз Чедомиром Божичом, предсидательом Општини Жабель и Серґейом Запорожцом членом општинскей ради котри задлужени за културу. Потим нащивели нєдавно реновирану биоскопску и театралну салу у рамикох будинку Општини Жабель. По словох секретарки Драґани Милошевич, Општина Жабель приклад локалней самоуправи котра може и треба же би укладала до обновйованя културних обєктох и културних манифестацийох. Нащива закончена зоз роботну схадзку у будинку Оштини Жабель дзе спомнути бешедовали о будуцих проєктох у култури на териториї општини у котрих Покраїна помогнє. С. С.
Музею наївней уметносци „Илиянум” Любинка Пантич и Културно-образовного центру Срдян Малешевич. После схадзки, у вияви новинаром секретарка Милошевич гварела же є задовольна зоз станом хтори єй представели директоре културних институцийох у Шидзе, алє же културу годно ище унапредзиц. – У покраїнским буджету за 2020. рок будзе вецей средствох за културу, так же и локалним самоуправом унапрямиме вецей средства за їх проєкти. Ту насампредз думам за санированє будинку Музею „Илиянум” же би могли перше поробиц проєктно-технїчну документацию. Тиж даме векшу потримовку библиотечному фонду – гварела Драґана Милошевич. На обецаней финансийней помоци подзековал заменїк предсидателя општини Зоран Семенович, хтори потим вєдно зоз секретарку Милошевич нащивел шицки штири институциї култури у городзе. Вл. Дї.
МЕЛАНИЯ РИМАР У КОЦУРСКЕЙ „ГЕРЛЇЧКИ”
РАДОСНИ ХВИЛЬКИ ВИПОЛНЄТИ ЗОЗ СТИХАМИ
Писателька и одвичательна редакторка часопису за дзеци „Заградка” Мелания Римар прешлого пиятку, 29. новембра, нащивела Предшколску установу „Герлїчка” у Коцуре.
16 РУСКЕ СЛОВО
Римарова з тей нагоди представела дзецом у рускей ґрупи найновшу сликовнїцу „Як ше тройо прашатка рихтали за жимуˮ авторки Любици Фа-Гарди, а бешедовала им и о кнїжочки дзецинских народних писньох „Когуцик ярабик” хтору влонї видало НВУ „Руске слово”. Обидва кнїжочки писателька и подаровала коцурским дзецом. У розгварки з писательку и препознаваню писньочкох и розчитованкох участвовали шицки дзеци з рускей ґрупи хтору водза виховательки Ксения Уйфалуши и Ясмина Скубан. На концу дзеци рецитовали писньочки котри их научели їх виховательки, а з вельку радосцу опатрали и виданя „Заградкох” котри им Римарова подзелєла. Вона их тиж поволала же би предлужели посилац свойо роботи и були вредни сотруднїки того дзецинского часопису. О. Р. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
kultura@ruskeslovo.com
НА ФИЛОЗОФСКИМ ФАКУЛТЕТУ У НОВИМ САДЗЕ
АКАДЕМСКЕЙ ЗАЄДНЇЦИ ПРЕДСТАВЕНЕ СВЯТЕ ПИСМО НА РУСКИМ ЯЗИКУ
На Филозофским факултету у Новим Садзе, як ше и швечи такому подвигу нє лєм у прекладательним и литературним, алє и у уметнїцким смислу, академскей явносци представене Святе писмо на руским язику. Як визначел у уводним викладаню проф. др Дюра Гарди, нїтка котра нас приведла по преклад Библиї прецагує ше од давних часох, ище од початку двацетого сторочя, и зоз собу ноши вельо причини прецо єй обявйованє оправдане и барз значне. Свойо огляднуце на тот подвиг дал и парох керестурски, о. мр Михайло Малацко, бешедуюци о Библиї як о кнїжки котра представя основу цивилизациї и котра през написани слова преноши Боже слово як поруку. Прето Библия сама по себе достойна же би була преложена. О драги од самого початку прекладу, та по єй обявйованє, бешедовали прекладателє котри у петнацрочней роботи витирвало робели консултуюци преклади Святого писма на вецей язикох, а насампредз ориґиналного на старогреческим язику. Професор др Янко и Михал Рамач публики пренєсли прешвеченє же руска заєднїца указала же ма капацитет за таке виданє, цо ю учишлє до єдного спомедзи коло шейсцсто шветових язикох котри маю преложену цалу Библию на свой мацерински язик. – На тоту роботу ме порушал покойни о. Тадей Войнович, познати теолоґ и филозоф. Вон предложел же би роботу на прекладу почала ґрупа наших священїкох, котру сом и зволал, алє после одредзеного часу, прекладанє предлужели лєм мой брат Михал и я. Удало ше нам закончиц тоту вичерпну роботу прето же зме, медзи другима язиками, добре знали старогречески язик, и прето же зме кажди дзень прекладали – здогадує ше проф. др Янко Рамач.
И Михал Рамач, публициста, писатель и новинар, подзелєл свойо упечатки зоз длугорочней роботи: – Найчежше нам було вериц же ше нам уда покончиц роботу до конца. През тоти шицки роки часто зме подумали же з того нє будзе нїч, алє зме, заш лєм, у себе пренаходзели моц и виру до того цо робиме – заключел Михал Рамач. На преглашеню Епархиї св. Миколая у Новим Садзе у маю того року, братом Рамачовим за преклад Святого писма на руски язик кардинал Леонардо Сандри святочно уручел одликованє „Витяз шора св. папи Силвестра” и диплому хтору видал папа Франциско. У музичней часци участвовала и асистентка Оддзелєня за русинистику Ана Римар Симунович котра одшпивала композициї „Аве Мария” и „Дзе любов греє”. Я. Дю.
ДРАМСКИ СТУДИО АРТ ДОМА КУЛТУРИ РУСКИ КЕРЕСТУР
НЄОДЛУГА ИЩЕ ЄДНА ПРЕМИЄРА Драмски студио „Артˮ Дома култури Руски Керестур и того року пририхтує представу – дуодраму „Винаˮ автора Небойши Ромчевича, а режира ю Владимир Надь Ачим. Як гвари режисер, то психолоґийна драма, у котрей бавя двойо ґлумци, Адриана Надь и Яким Винаї, декоративни елелменти за сценоґрафию обдумали з Ану Костичову, а виробела их Сара Планчакова. Музику за представу виберал сам режисер, од сериозней, класичней музики (Шопен, Бах) по психоделични шпиванки (ґрупа „Пинк флойдˮ, и рокенрол шиванки екс-Ю простору). Експлицитни сцени и сцени насилства „опоетизованиˮ зоз сценским рухом 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
джез-балету, а хореоґрафию обдумали сами ґлумци. Владимир Надь о самей представи нє бешедує вельо, скорей задава загадки будуцим патрачом: – Пре нєзвичайни обставни тей драми мушел сом консултовац аж и фаховца, психолоґа Ярославу Еделински, же би ми потолковала дзепоєдни ситуациї з угла патреня и боку свойого фаху. У представи преплєцени велї психлоґийни стани и охореня и тоти информациї ме збогацели и дали велї уметнїцки ришеня, за котри ше наздавам же дойду до патрача и же у тей представи круг будзе заварти. У представи бавя два реални особи, сценоґрафия скромна, а
вкупни упечаток як кед би то була ансамбл представа. Улоги, як уж спомнуте, бавя Адриана Надь, позната и длугорочна млада ґлумица и Яким Винаї, котри тиж познати керестускей публики. Яким Винаї того року бави у двох представох. Тей, котру пририхтує студио „Артˮ и у представи „Случай нєвиней ґдовициˮ котру пририхтує РНТ „Дядяˮ. Препорука психолоґа же би представу патрели особи возросту од 16 рокох, зрозумиц ю годни особи котри маю голєм 18 роки, док на плакати, як гвари режисер, будзе писац 17+. Патраче можу од представи обчековац естетични шок. Ол. Ж.
РУСКЕ СЛОВО 17
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ИДЕНТИФИКАЦИЯ, ЗБЕРАНЄ И ЧУВАНЄ КУЛТУРНОГО НАШЛЇДСТВА РУСНАЦОХ
Фото: В. Вуячич
ФОТОҐРАФИЯ ВИЗУАЛНУ ИМПРЕСИЮ ОБЄКТИВНО И ТИРВАЦО ЧУВА Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ
ИНФОРМАТОРЕ Информаторе котри ше найвецей потрудзели коло идентификованя фотоґрафийох Дюра Латяк, Нови Сад, о. Михайло Малацко, парох керестурски, Ана Дудаш, унука Осифа Будинския, Ирина Химелсбах, тиж унука Осифа Будинския, Мария и Михайло Надь (Бандуриково), Юлиян Арва, шицки з Керестура, Саша Сабадош, историчар зоз Зомбора, та знова Керестурци, Ксения Дьордєвич и Наталия Дудаш, Мария Пап, Ґабриєла Стєпандич, Милица Рац, Михал Надь, Любо Бодваї, Амалия Новта, Наталия Рац и Веруна Дротар, з Нового Саду Мария Биндас, Даниєла Ловас, Хелена Максимович, Йоаким Грубеня, Гавриїл Колєсар з Канади, Наташа Ґрунчич зоз Суботици, та знова Керестурци, Владимир Дудаш, Мирон Дудаш, Мирон и Мария Рамач, Любица Няради, Йовґен Ковач, Йоаким и Еуфемия Сабадош, Гелена Киш, Ирина Ковач, Дане Макаї, Мария Преґун, Татяна Гудак, Мария Афич и други. М. А.
18 РУСКЕ СЛОВО
Фаховци потримали ентузиязем наших людзох и їх свидомосц кед позберали предмети зоз пойдох и пиньвицох, бо би тото шицко занавше нєстало. Же би тоти предмети єдного дня постали часц музейней збирки, або музею Руснацох у Войводини, потребне их обробиц по шицких музеолоґийних принципох. З тим ше почало, алє робота закончена лєм у Рускей одлоги у Дюрдьове
З
авод за културу войводянских Руснацох ище у марцу 2009. року формовал Роботну ґрупу за идентификацию нашлїдства Руснацох у Войводини. Ношителє тей активносци були кустосе зоз Музею Войводини хтори нащивели нашо валали дзе уж бул позберани наш национални скарб, у Руским Керестуре, Коцуре, Шиду и у Дюрдьове и, о своєй роботи поднєсли урядови звит. Завод за културу войводянских Руснацох после паузи од даскельо роки 2015. обновел подобни активносци и дефиновал свой план на идентификациї, збераню и чуваню културного нашлїдства Руснацох. Вєдно зоз фаховцами Заводу за защиту памятнїкох култури Войводини и Музею Войводини одпочата диґитализация склєняних неґатив-плочох котри ше чува на Парохиї грекокатолїцкей церкви у Руским Керестуре. О тей важней теми за Руснацох и їх културне нашлїдство бешедовали зме зоз историчарку Любицу Отич и др Миряну Дєкич, а як коруна тей роботи будзе обявйованє монографиї. По нєшка евидентоване и диґитализоване коло 1 000 неґативи, а векша часц и идентификована у смислу кеди настали, хтори подоби або збуваня на знїмкох. Склєняни неґатив-плочи настали у фотоґрафским ателєу першого познатого фотоґрафа у Руским Керестуре Осифа Будинского и познєйше його сина Йовґена. Цали тот фонд зачувала и по-
даровала Парохиї Йовґенова дзивка Ирина Химелсбах. – Велька часц нашого културного нашлїдства нєстава, капе рапидно пре рижни причини. Прето фаховци нєшка унапрямени на ратованє того културно-историйного нашлїдства и то нє лєм при нас Руснацох, алє при векшини етнїчних ґрупох на нашим войводянским просторе. Пре свидомосц же тото нашлїдство треба зачувац фахово, рушели зме з вельким ентузиязмом до проєкту идентификациї, диґитализациї и обезпечованю адекватних условийох за його очуванє – гвари Любица Отич. – Защита нєматериялного нашлїдства тренд у швеце, та и у нашей жеми остатнїх рокох. У рускей заєднїци исную вецей елементи хтори заслужую же би ше нашли на националней лїстини нєматериялного скарбу. Медзи нїма бим вшелїяк видвоєла сеґмент народней уметносци, икони на склу, хтори наставали концом 19. вику и на початку 20. од керестурских майстрох. Нєматериялне и материялне нашлїдство тиж зазначене на склєняних неґати-плочох фотоґрафох Будинскових и то перши проєкт на котрих зме почали робиц, же би ше зачували зоз їх диґитализованьом, бо Осиф Будински бул перши стални фотоґраф у Руским Керестуре, хтори зоз сином Йовґеном вєдно робел. На тих плочох мож провадзиц шицки значнєй6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
kultura@ruskeslovo.com ши подїї и процеси Керестурцох од 1920, та до 60-тих рокох 20. вику – толкує Миряна Дєкич. ПЕРШИ КЕРЕСТУРСКИ ФОТОҐРАФ – Осиф Будински перши керестурски фотоґраф, по професиї бул байбер. У першей шветовей войни є ранєти до руки и остал инвалид, та ше самоинициятивно почал аматерски занїмац за фотоґрафию. За тото нове ремесло ше нїґдзе окреме нє школовал, та його перши фотоґрафиї подлєйшого квалитету. Зоз часом вон постал барз добри фотоґраф.
– Национални препород почал зоз снованьом РНПД 1019. року, и його визначни особи учителє, священїки, одборнїки, донаторе були фотоґрафовани у рижних нагодох. Дружтвени живот, хорска дїялносц, театрални представи, явни збуваня зазначени на фотоґрафийох Будинскових, углавном после приходу емиґрантох з України 1939. року. Зазначени пременки у способе облєканя после Першей шветовей войни, кед ше шмати женох зоз старого краю заменєло з гевтима єдноставнєйшого крою и туньшима материялами доступнєйшима шицким пасмом дружтва. Окремна ґрупа обрядох/ритуалох у каждей дружтвеней заєднїци то тоти хто-
– Фотоґрафия оможлївела шведоченє о збуваньох у живоце людзох у другей димензиї, вона тедишнїм словом додава и слику хтора зменшує субєктивносц писаного слова. З помоцу шветла и механїчного ока фотоапарата настава слика хтора стварносц и визуалну импресию єдней хвильки обєктивно и тирвацо чува. З оглядом же наставала каждодньово, фотоґрафия помага у провадзеню шицких пременкох у рижних сеґментох материялней култури – Любица Отич Хижа у котрей жил и дзе бул и його ателє находзела ше барз блїзко при карчми дзе ше теди свадзбовало, як и церква у котрй ше винчали, так же млодята и свадзба ше могли швидко фотоґрафовац у його ателєу, або у дворе. По угляду на войводянских фотоґрафох у дворе на сушедовей хижи мал барз красни мурал и вон ше зявює у вельким чишлє на його фотоґрафийох. У його ателєу ше находзели и реквизити од котрих зачувани комода, стол, карсцель з нїзким наслоном у шивобелавей фарби т. в. тонет карсцель, а часто ту були и гокедли, або лавки, сталак за квеце и подобне – гвари Отичова о биоґрафиї першого руского фотоґрафа.
ри означую преходзенє особи з єдного статусу (дружтвеного, фамелийного, биолоґийного) до другого. На нови статус указую знаки хтори одкриваме у специфичним способе облєканя, украшованя и справованя яке характеристичне за кажду фазу животного циклуса. Одсуство дзепоєдних темох у зачуваней колекциї фотоґрафийох указує же даяки обичаї у тим штредку нє було як напр. преслава родзеного дня, а же дзепоєдни заступени у сеґментох, напр. политични живот, статус пионира, омладинца, члена партиї – гвари Дєкичова..
НА ПОЧАТКУ ПОРТРЕТИ НАЙЗАСТУПЕНШИ
Понеже циль вистави, хтора була отримана прешлого мешаца у Архиву Войводини, представиц руску националну заєднїцу през фотоґрафиї хтори настали од часу Першей шветовей войни по конєц 60-тих рокох 20. вику, вибрани лєм мотиви яки призначую обряди преходох зоз хторима одредзени їх национални идентитет. – При вибераню фотоґрафийох рушело ше од кресцинох, хторе ше, пре вельку смертельносц, окончовало исти дзень
– Зачувани неґатив-плочи на склу шведоча же Осиф найвецей сликовал портретни фотоґрафиї, як дзеци, млади малженски пари, людзох у позних рокох и то першенствено на початку своєй роботи. У медзивойновим чаше, кед постал плоднєйши и познатши у околїску Осиф фотоґрафовал шицко: прадки, забави, вешеля, свадзби, косидби, валя-
ВИСТАВА У АРХИВУ ВОЙВОДИНИ
– Керестурци ше сликовали у ателєу у обисцу своїх майстрох, алє и у своїх обисцох, на драже, у церкви або Водици, жадаюци зазначиц характеристични хвильки, елементи обрядох преходзеньох яки вязани за народзенє, першу причасц, школованє, уводзенє до швета одроснутих, свадзебни обичаї, а як окремна характеристика зявюю ше фотоґрафиї вязани за одход покойних з того швета – Миряна Дєкич нє и будованє поєдиних хижох у валалє, хованя. Його цали опус хтори дотераз обробени то вкупно 1 000 склєняни неґатив-плочи, а мож го систематизовац до двох вельких ґрупох, на портретну и ґрупну фотоґрафию. Прейґ тих неґативох мож ясно спатриц Осифово напредованє у роботи и квалитету знїмка, алє и иншаки приступ ґу самому обєкту котри знїма – потолковала Отичова. По оцовей драги, гвари Отичова, рушел його младши син Йовґен Будински. За розлику од Осифа, вон ше вєдно зоз братом Владом школовал за фотоґрафа. Перше робел у Кули як шеґерт, а 1948. року достал майсторске писмо и єден час робел вєдно з оцом, док нє превжал фотоґрафску роботню. Йовґен уж нє хасновал склєняни плочи за неґативи, алє целулоидну траку. Тот податок важни пре датиранє даєдних фотоґрафийох. Йовґен бул винїмкови майстор. Єдна часц його ателєа зачувана, алє його ремесло нїхто нє предлужел. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
по народзеню дзецка з його ношеньом до церкви, даваньом мена и врацаньом мацери як члена заєднїци. Шлїдза фотоґрафиї на хторих фамелия после кресценя дзецка, потим гевти хтори провадза пременки у дозреваню и уводзеню до дружтва одроснутих хлапцох и дзивчата приказани з пременку облєканя, слики характеристичного локалного обичаю руцаня свята, як и ґенерацийним повязованю дванацрочних дзецох, фотоґрафиї вязани за свадзебни ритуал хтори насампредз провадза пременку статуса жени (заруки, винчаня, млада жена до народзеня дзецка). Вистава ше закончує зоз ритуалним сликованьом з покойним, хторе предходзи церковному обряду у самим обисцу и ношеню на теметов, як и самому хованю. Структура того ритуалу, так як є зазначена, указує же обряд преходу постава вше зложенши скоро у каждей зоз своїх фазох, а вибрани мотиви характеристични за националну заєднїцу Руского Керестура – потолковала нам Дєкичова.■
РУСКЕ СЛОВО 19
МОЗАЇК РОЗГВАРКА ЗОЗ СЕБАСТИЯНОМ НАДЬОМ
КАЖДЕ НОВЕ ИСК УСТВО – ДОБРЕ И ХАСНОВИТЕ Пишe: Лидия КОСТЕЛНИК
С
ебастиян ше ище 2017. року приявел на черанку школярох прейґ ,,Флекс” програми у Новим Садзе дзе кандидати робели тест хтори указовал їх познаванє анґлийского язика. Там жил просекови живот єдного Американца и так ше интеґровал зоз їх дружтвом. Циль Себастиянового одходу бул же би себе, як гвари, на даяки способ помогнул, же би ше як индивидуа отворел ґу новим виволаньом. Препровадзени час вихасновал за злєпшованє власних схопносцох у медзилюдских одношеньох, робел на самодовирию, а тиж усовершовал и анґлийски язик. – У Америки сом научел вельо животни лекциї. Єдна з нїх, за мнє, найуспишнєйша, а то же сом сам будователь власней будучносци и власного щесца. Тиж сом научел як буц продуктивнєйши, проактивнєйши, и комуникативнєйши – гвари Себастиян.
ИНШАКИ МЕНТАЛИТЕТ През розгварку, спомина же менталитети людзох зоз Сербиї и Америки нє мож поровнац. Дружтво у Америки отворенше цо ше дотика стиґмох хтори и далєй присутни у нашим дружтве, та можебуц то причина же су и дружелюбивши. – Нєсподзивало ме же ше ми людзе на улїчки крашнє оздзивали, поздравкали, питали ше ми як сом, яки ми дзень, а анї ме нє познали. Одкеди сом ше врацел, можем припознац же ми барз хиби тота отвореносц медзи людзми – припознава Себастиян. Надьов мал можлївосц путовац по Америки дзекуюци фамелиї у хторей
20 РУСКЕ СЛОВО
Школяр ґимназиї „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, Себастиян Надь, вихасновал нагоду пойсц на черанку школярох до Америки, дзе препровадзел єден школски рок после хторого постал член Америцкого совиту
бул змесцени, та видзел велї красоти ,,другого швета”. Окрем велїх процивносцох, єст и подобносци. Фамелия у хторей Себастиян бул змесцени, були баптисти цо подрозумйовало два раз до тижня ходзиц до церкви. Як спомина, видзи ше му же там людзе свидомши поняца релиґиї и вири. Обишол велї держави у Америки, алє дацо цо му занавше останє у красних памяткох, то вшелїяк Вашинґтон дзе бул на тижньовей роботнї зоз школярами зоз Сербиї и велїх других державох, културох, нацийох, язичних ґрупох цо, припознава, же красне чувство. Обишол Нешвил, главни город Тенесию, Сент Луис главни город Мизурия, Чикаґо, Луисвил у Кентакию, и велї други места, а тиж и други вароши у Индиани дзе бул и змесцени. – Кед ше ми людзе питаю чи вредзело пойсц – вредзело! Стоїм за тим же гоч яке искуство у живоце кед маш то добре искуство, бо кед зме дацо научели з нього значи же було
хасновите. Мойо искуство превладовало зоз позитивнима хвильками, гоч, нормално, було и чежки моменти, як поведзме, пойсц зоз свойого дому даґдзе до нєпознатого и прилагодзиц ше на цали рок. Алє, шицко тото ми помогло же бим бул особа така яка сом нєшка, прето сом и подзековни же сом мал можлївосц пойсц до Америки. Препоручел бим каждому хто може най идзе – поручує Себастиян. ПРЕЗ ЧЕРАНКУ ДО ПРЕДСТАВНЇКА Програма ,,Флекс” прейґ хторей Себастиян Надь пошол до Америки, находзи ше у 27 европских державох, а 13 держави спонзорує. Програма после черанки за алумни школярох дава велї можлївосци. Так Себастиян постал представнїк Руского Керестура за Америцки совит у Беоґрадзе. На мешачним уровню ше орґанизую проєкти хтори служа же би зблїжели Сербию зоз Америку, а узши смисел же би ше людзе активовали и дружели. – До тей позициї пришло же сом послал „CV”, одвитовал на рижни питаня, приявел ше и пошол на интервю. Тото ми будзе барз хасновац єдного дня кед будзем глєдац роботу бо, мам и бенефициї. Того тижня уж путуєм до Єрмениї на роботнї, дзе буду школяре зоз других жемох, будземе мац нагоду научиц вецей о писменосци висткох. Тот мандат ми виходзи нарок, после можем стажирац под час факултета дзе заробим одредзену суму, цо ми и циль – закончує Себастиян. ■ 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
mozajik@ruskeslovo.com МОДЕРНИ ПРАТКИ У КОЦУРСКИМ РУСКИМ ДОМЕ
ЦИФРОВАНИ ВУЛИ – КРАСНИ ВИШИВКИ
У
Руским доме у Коцуре всоботу, 30. новембра, отримана роботня котра наволана ,,Вишиванє”, як гварела орґанизаторка Емилия Чизмар – сучасни пратки за млади дзивки. Тот младежски проєкт финансовало Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох, а по словох Чизмаровей, обдумани є так же би млади научели вишивац и так ше здогадли и нашей традициї.
ЗОЗ 35. ФЕСТИВАЛУ АКУСТИЧНЕЙ МУЗИКИ У СИВЦУ
АФИЧОВИМ НАГРАДА ПУБЛИКИ
Н
ДЗИВКИ ЛЮБЯ ВИШИВАЦ Танита Ходак: ,,Я нє верела же насправди будземе тельо вишивац, кед воно – пополаднє, кафи повипивани, а у рукох те квитки, те лїсточка, словечка, будзе з нас. А будзе, як ше ми видзи, ещи пратки тей жими.” Валентина Надьлукач: ,,Интересантнєйше як сом думала же будзе.” Даниєла Колошняї: ,,Руски дом достал праву намену. Предкладам штриканє за други раз, вец ше и я влапим... Можебуц.” Марина Тодич: ,,Кед атмосфера позитивна, вец нє чежко робиц и научиц дацо нове. Думам же би требало направиц ещи таки роботнї и у других местох, же би млади научели вишивац, шиц, штрикац и нє думали вецей же то допите и лєм робота за старших.”
– Идея нам була же би кажда дзивка того пополадня закончела даяку вишивку, же би єй остала и памятка на тоти пратки, алє и же би здобула, лєбо ше здогадла, схопносци вишиваня. Класични и стародавни мотиви комбинуєме зоз модернима, сучаснима мотивами и на тот способ ше упознаваме зоз тим, кус можебуц призабутим, ремеслом – гварела Емилия. Шицки присутни дзивки ше на концу зложели же би таки цикави роботнї требало частейше запровадзовац, а ошмихи на тварох и красни вишивки у рукох були прави доказ тому. О. Р. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
а 35. Фестивалу акустичней музики (ФАМУС) у Сивцу, всоботу 30. новембра, медзи побиднїками и Дарко и Кристина Афич зоз Руского Керестура, хтори достали награду публики. Наступели з авторску Кристинову композицию „Пойдземˮ хтору виведли на руским язику. Перше место завжала Весна Милич Жад з Нового Саду, зоз писню „Хибя нам даяки словаˮ, друге Ален Карамаркович зоз Заґребу, а треце Марко Русов з Нового Саду. Так зоз своїма гласами одлучели сами учашнїки, цо по одлуки орґанизатора, першираз запровадзене, же место фахового жирия найлєпших вибераю учашнїки. Шицки найлєпши виводзаче як награди достали по акустичну ґитару, а награда публики була удерни инструмент кахун. Брат и шестра, Дарко и Кристина, як ше представели публики, першираз вєдно явно наступели, Даркови то и перши явни наступ, док Кристина уж позната рускей явносци як успишна шпивачка и авторка. На Фамусу виведли єй композицию „Пойдземˮ, за хтору написала и текст и музику, а цикаве же до виводзеня уткали и сеґмент оперского шпиваня за хторе иншак Кристина школує свой глас. За свой наступ вони достали найвекши аплауз, та и найвецей гласи од публики. На тогорочним ФАМУСУ наступели дзешец од дванац приявених авторох, велї цо уж вецей року участвую, алє и нови мена у тей файти музики, з Нового Саду, Вербасу, Кули, з Червинки и Заґребу, а з Дюрдьова и Валентина Салаґ як Strange girl хтора на клавиятурох тиж по руски виведла композицию Златка Русковския „Лєм єден поглядˮ. У ревиялней часци женска тамбурашска ґрупа „Ла бандаˮ з Нового Саду котра ше у квалитетним наступу представела зоз обробком гитох популарней музики, та и прешлорочни побиднїк Фамусу Ведран Иворек зоз Заґребу хтори познєйше преглашел и побиднїкох. Ювилейни Фамус отримани у орґанизациї Дома култури у Сивцу, а з финансийну потримовку Општини Кула. ФАМУС єдинствени фестивал хтори представя младих и нєафирмованих творительох у тей файти музики. Познати бул як таки у дакедишнєй Югославиї, а тераз тиж у цалим реґионє, и на нїм наступали велї авторе хтори нєшка популарни, як Слободан Тркуля, „Фрайлиˮ и велї други. Од наших руских авторох на Фамусу вецейрочни учашнїк, а потим и член жирия бул и Сашо Палєнкаш з Руского Керестура, а интересантне же на єдним з перших, участвовал и Славко Афич, оцец терашнїх побиднїкох. А. Медєши фото: Сашо Палєнкаш
РУСКЕ СЛОВО 21
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НА МЕДЗИНАРОДНИ ДЗЕНЬ БОРБИ ПРОЦИВ НАСИЛСТВА НАД ЖЕНМИ
КЕД НЄ МОЖ ВЄДНО, МОЖ ИНШАК Пишу: Сандра САЛАМУН Славица ФЕЙСА
Медзинародни дзень борби процив насилства над женми, наша жем дочекала зоз нє барз оптимистичну статистику хтора указує же за остатнї 10 роки страдали вецей як 320 жени. Рочнє у Сербиї страда найменєй трицец жени, з тим же кажда треца з нїх приявела насилство
О
борби процив насилства над женми и у фамелиї, бешедує ше роками и пробує найсц цо лєпше ришенє же би ше го зопарло, або голєм зведло на найнїзши конари. Єдно извесне, велї котри участвую у тей борби складаю ше же насилство над женми нє треба анї кус толеровац, а женом треба помогнуц, перше же би мали шмелосци приявиц насилнїка, зохабиц го, буц нєзависни од нього, и же би предлужели нормално жиц. Податки указую же жени нєдзечнє охабяю свою пару, насилнїка, пре вецей причини – боя ше и нє сиґурни су кадзи их тота драга одведзе, боя ше же останю без дзецох, окреме кед защиту у Сиґурней хижи можу мац лєм у другим месце. То найчастейше тоти жени хтори нє робя, и вони у страху цо робиц, нє знаю же цо будзе кед найду прибижище у Сиґурней хижи, односно, дзе ше подзею док єдного дня з нєй виду. Прето медиї нєпреривно спозорюю же ше жени хтори виду зоз Сиґурней хижи, часто враца ґу своїм насилнїком, (коло 9–10 одсто). Лєм дзепоєдни маю щесце достац роботу и предлужиц живот далєй од партнера хтори ю малтретовал и бил. Прето держава пред даскельома роками урґирала на локални самоуправи же би ше за
22 РУСКЕ СЛОВО
тоту обласц заинтересовали, оформели совити за родну ровноправносц, з єдним словом – жени ше почало анимировац, едуковац за тото цо им општини можу дац и помогнуц же би були конкуретни на таровищу роботи и почали зарабяц. Жертви насилнїкох и жени хтори заняти, алє вони нє так часто задуркаю на дзвери Сиґурней хижи. Звичайно зохабя супруга, або партнера хтори насилнїк и знайду ше. СИҐУРНИ ХИЖИ ПОЛНИ ПОЛНЮЧКИ Гоч нє мож повесц же ше вшадзи подєднак крача у истим напряме, бо у дзепоєдних општинох за борбу процив насилства нєт пенєжи у буджету, помоц женох часто завиши од донацийох, а часто виостанє. Нє иста ситуация анї у Сиґурних хижох у нашей жеми. За даєдни, як у Беоґрадзе, сам город финансує спомнуту хижу и нє завиши од добрей дзеки поєднинцох. То барз добре, алє нажаль, Сиґурни хижи у нашей жеми преполни. Тото на Конференциї у Беоґрадзе под назву „Анї єдна вецей”, нєдавно виявела Весна Станоєвич, координаторка Сиґурней хижи у Беоґрадзе, а о проблемох Сиґурних хижох у Войводини того року бешедоване на вецей заводи. У 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ljudze@ruskeslovo.com
У дискусиї виражени вецей искуства кед слово о применьованю Закона о зопераню насилства у фамелиї, од тих хтори маю добре мулти-секторске сотруднїцтво, по искуства же нагли мири лєм „замуца” проблем, а тирвацо го нє риша. На конференциї була присутна и министерка правди Нела Кубурович и обгрунтуюци статистику жертвох насилства у остатнїм чаше, гварела же насилство нє ескалира и нє рошнє у Сербиї, алє же жени одшмелєни приявиц насилство институцийом, бо ше указало же на адекватни способ можу реаґовац и защициц ше. Учашнїки семинара на теми: – Прешол длугши час же би ше компеЖени у медийох, жени и насилство, родна ровноправносц... тентни орґани добре порихтали за ефи– Часто ше стретаме зоз ситуацию же ше жена котра касне применьованє вименєного закона. Виправене тото цо нам хибело, а то реакция компетентних орґанох на започала процес виходзеня зоз насилства нє може опрец насилство у фамелиї, дзе нє було добрей координациї, на найблїзших. Гуторя єй же партнера сама вибрала, та черанки информацийох, а окреме преценьованє ризику, най сама з нїм риши тото цо ма. Даєдни жени нє маю похторе тераз єден з найважнєйших елементох закона о зо- тримовку, анї од державней системи, анї од найблїзших, пераню насилства над женми – гварела министерка и и прето им чежко приявиц насилство и висц з нього – здогадла на вименки и дополнєня Каребного законїка, предлужує Яковлєвичова. По єй словох, на семинарох уводзенє нових каребних дїлох як цо полне знємирйова- часто мож чуц представительох полициї и тужительства нє и преганянє. По єй словох за остатнї два роки 140 хтори твердза же жени злохасную Закон о насилстве. – Яка лоґика же би дахто спреведал же бул бити, або особи осудзени праве за полне знємирйованє, а од початку його применьованя по октобер того року поднєше- же є жертва насилства? З тим ше жена нє хвалї, окреме у нашим дружтве у котрим тот хто жертва ише баржей ни коло 119 тисячи прияви за насилство у фамелиї. стиґматизовани – гвари вона, и наглашує же велька одвичательносц на институциох же би препознали насилДРУГИ БОК И СТЕРЕОТИПИ ство, же би го нагадли, бо ше часто вина насилства з наНа Златару 23. новембра отримани семинар у рамикох силнїка преруцує на жертву, а медиї вец так и преноша. проєкта „Унапредзованє професийних и етичних станБЕЗ ПОМОЦИ НЄ ГОДНО дардох за родно чувствительне информованє – без родних стереотипох и сензационализмох у медийних змиУ нашим дружтве, як припознали велї правнїки з костох”, на хторим були и два представительки наших новинох. Дискутоване на тему женох и медийох, як и на- трима ше стретла спомнута активистка, вецей ше бешедує о правох насилнїка, як жертви. – Часто бешедуєме силства над женми. – Держава поволує жени же би приявели насилство и о мержнї, жиєме у контексту насилней комуникациї, а гутори им котрим институцийом ше маю явиц, а кед то нашому дружтву хиби самовипитованє, саморефлексия зробя, часто ше случує же оставаю сами, и без защити. за цо зме одвичательни – гварела Снежана Яковлєвич. З горе спомнутого видно же у нашим дружтве, алє и Наприклад, випитую им ше пред насилнїком, и гоч маю право повесц о тим цо ше случело окреме, боя ше од на- ширше, превагли велї стереотипи и предрозсудки, котри силнїка. Шицко єдно чи страх реали, чи нє, вони ше патриялхално унапрямени, а окреме кед слово о родней боя. Кед ше таке случує, з того видно же жена повола- ровноправносци, односно улогох жени и хлопох. Нєинна же би була ознова виложела виктимизациї, а защита формованосц, нєобразованосц, нєтолеранция и инертєй нє обезпечена. Праве ту улога держави барз велька – носц, часто плодна жем за дискриминацию и насилство. гварела Снежана Яковлєвич, активистка Здруженя же- А кед ґу тому держава у пракси нє применює закони, вец нох „Пещаник” зоз Крушевцу котра часто отримує се- кажда жертва на самим початку, без надїї висц зоз зачарованого кругу. минари на тему насилства. Дакому ше видзи же держава нє досц роби кед слово о на силству над женми, други заш задовольни же ше за ДАТУМ ЗЄДИНЄНИХ НАЦИЙОХ два децениї вельо того помкло на лєпше. Означованє Медзинародни дзень борби процив насилства над Медзинародного дня борби процив насилства над жеми женми установени 1981. року на першей схадзки феми- и 16 днї активизма ширцом нашей жеми, ище раз ше сце нисткиньох Латинскей Америки и Карибох у Боґоти. указац на проблем, на тото же женом и далєй потребна Зєдинєни нациї 1999. року з Резолуцию 54/134 службе- потримовка, едукациї, преквалификациї и робота, т. є. но потвердзели 25. новембер як Медзинародни дзень система хтора их защици так же им помогнє же би ше до борби процив насилства над женми. Тот дзень и дзень Сиґурней хижи вецей нє врацели. Нє мож их лєм скрикед ше велї здогадню на Мирабел, Патрию, Минерву и вац, муши ше их научиц же ше можу спроцивиц насилМарию Тересу, хтори брутално забил диктатор Рафаел ству, же ше о себе, та и о дзецох кед треба, можу сами Трухильо у Доминиканскей Републики 1960. року. остарац. Лєм дойсц по тамаль, нє можу сами.■ 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
РУСКЕ СЛОВО 23
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: ЮЛИЯН МУЧЕНСКИ ЗОЗ КОЦУРА
ШЕРЦО ТАМ ДЗЕ ДОМ, А ДОМ ТАМ ДЗЕ ФАМЕЛИЯ
Пише: Оля РУСКОВСКИ
ҐУҐЛАШСКИ КЛУБ ЮГОСЛАВИЯ У МАЛИМ Юлиян гвари же док були у Нємецкей, нашо людзе котри ше там нашли, сходзели ше и орґанизовали рижни друженя, бали... На єдним таким настала и идея же би формовало и ґуґлашски клуб. Концом `70-тих рокох основани клуб ,,Войводина” у котрим було Руснацох, Сербох, Македонцох, Горватох, Босанцох и других – права Югославия у малим – з ошмихом приповеда Юлиян. – Мали зме просториї у котрих зме тренирали два раз у тижню. Лєм тоти „най” ходзели на змаганя, а я бул єден з нїх. Освоєл сом златну медалю як поєдинєц, а освоєли зме и злато як екипа. Були то красни часи.
24 РУСКЕ СЛОВО
Юлиян Мученски народзени у Коцуре, 1948. року. Першираз почал крачац по тих мирних валалских улїчкох, а перши букви научел при учительки Гардийовей у валалскей, старей, школи. Дирґаца животна драга го од младосци водзела на рижни боки, єден час аж до далєкей цудзини, алє шерцо цагало назад, на ровнїну. Тераз, у родним валалє препровадзує свойо пензионерски днї Кед дороснул по школску лавку, Юлиян памета же було вецей школи у валалє и же ше дзеци учело на вецей розличних местох. И припознава же гоч ше шейтали од єдного будинку по други, дзецинство и гунцутство у школярских лавкох, окреме при учительки Гардийовей, як и єй пукаци пруцик, нїґда нє забудзе. – Концом пейдзешатих и на початку шейдзешатих, у Коцуре ше почало копац канал. Було вельо людзох котри там робели же би заробели даяки динарчок, а мойо товарише и я тиж жадали робиц. Родичи нам допущели, та зме цале тото лєто по законченей штвартей класи, од рана як ше розвиднєло до вечара, робели на корди – почина бешеду наш собешеднїк. Здогадує ше, павза була лєм на поладнє же би ше конї и роботнїки наєдли и напили води, а потим ше предлужовало роботу аж до ноци. Його задаток бул же би водзел конї од места дзе ше копало и руцало глїну до коча, та по место дзе ше тоту глїну висиповало. Зоз попатрунком страценим дзешка у далєкосци, гвари нам Юлиян же то чежки живот бул за дзеци, алє теди таки часи були...
– ,,Алє, за кнїжки зме заробели” з ошмихом предлужує наш Коцурец. НА БИЦИҐЛИ ПРЕЗ СТРЕДНЮ ШКОЛУ – По законченей основней школи, уписал сом ремесло у Кули, сцел сом ше виучиц за металотокара. Барз було бриґи дойсц по школу, понеже теди нє ишли автобуси – памета Юлиян, окреме же му през лєто и кед була красна хвиля нє було чежко стануц рано на 4 годзин и по кулскей драги на бициґли пойсц до школи. Сцигол до 6 годзин рано, кед починала настава, лєбо пракса. – Теди коло кулскей драги були и шини и ишол и гайзибанчок, та ми, хлапци з валалу, тадзи ходзели аж по бохтерню и до школи. Кед диждж падал, вец зме мушели кус заобиходно, та зме ишли през Вербас и тамаль кадзи було асфалту, по Кулу и школу котра ше находзела горе на брегу. Од трох рокох, кельо тирвало ученє ремесла, лєм жимски мешаци препровадзовал у Кули, дзе му оцец нашол квартельчок, та лєм всоботу и внєдзелю приходзел дому, и то – на бициґли. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ljudze@ruskeslovo.com
По законченим стредньошколским образованю, Юлиянови 1967. року сцигла поволанка же муши пойсц до войска. СПАКОВАНИ КУФРИК ЗА НЄМЕЦКУ Кед прешли и вояцки днї и кед ше врацел до свойого Коцура, понукнуца за роботу, за котру ше школовал, нє було. Достал лєм два можлївосци – закончиц курс за полицая и пойсц робиц до гарешту як стражар, лєбо пойсц до Нємецкей. – Так сом у маю 1969. року спаковал свой куфрик, шеднул до єдного з двох автобусох котри оталь ишли до Нємецкей, полни з нашима людзми котри глєдали роботу и гарсцочку щесца, и пошол зоз свойого валала – предлужел приповедку наш собешеднїк. Драга го одведла до Биденкопфу, варошу у котрим почал и робиц, а свойо гнїздочко под тим далєким нєбом нашол у меншим варошу – Брайденбаху. – Ми, Югославянє, були почитовани, а там добре знали же на гоч яке роботне место нас положа, ми будземе добре робиц. Було там ещи людзох з Коцура и на концу зме велї и робели вєдно у истей фабрики – здогадує ше Юлиян. Пар роки прешли у роботи и уживаню у тим цо заробел, алє на свой валал нє забувал, и вше кед мал нагоду
ЦАЛИ ЖИВОТ СОМ РИБАР Перши памятки на риболов Юлиян ноши ещи з дзецинства, кед у Кереґ-бари, у води до колєн, зоз старима кошарами лапали златни караши. – Теди нє було найлонки и прибор таки як нєшка, алє и теди зме любели лапац риби. Задовольство у тим ме провадзело през цали живот, а риби сом лапал и у потокох и озерох у Нємецкей. Алє найвецей уживам тераз, кед на нашим каналу, дзе сом и влапел свойо найвекши прикладнїки – гвари Юлиян, и додава – ,,Алє, я риби лєм лапам, анї нє чисцим, анї нє єм”, зоз шмихом закончує коцурски рибар.
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
приходзел до свойого дому и ґу своїм родичом. Як нам припознава, спочатку шицко цо заробел, тото и потрошел, алє пошвидко ше часи пременєли. ЩЕСЦЕ У ФАМЕЛИЇ – Єдней жими, кед сом з Нємецкей пришол дому, бул сом на праткох у Чижмара на Шандоре. Там сом упознал мою Марчу, и такой сом знал же зоз ню сцем препровадзиц свой живот. Того лєта, 31. авґуста, зме ше и побрали. После свадзби, руку под руку, тота млада малженска пара 1971. року почала свой заєднїцки живот у малим квартелю котри Юлиян пририхтал. Но нєодлуга, од фирми у котрей робел, достал векши, та ше так и їх фамелия почала звекшовац. Перше ше народзел син Юлиян 1974. року, а о шейсц роки и младши Славомир. – Кед зме ше побрали, у Коцуре зме купели порту и почали правиц хижу. Но сталґия за домом, за родичами ме нєпреривно цагала, и гоч ше Марча кус и бунєла, я знал же накадзи сполнїм условия котри потребни за пензию, врацим ше на валал зоз своїма наймилшима – гвари Мученски. За 13 роки, кельо фамелия Мученскових препровадзела у Нємецкей, у Коцуре помалки правели свойо гнїздочко, свой дом, и накадзи ришели – спаковали свойо куфри и врацели ше под свойо власне закрице. Алє, як припознава, кед би знал теди же ту приду войни и таки чежки часи, нїґда би ше нє врацел, гоч як би го шерцо цагало до тих крайох. – Тераз уж якошик шицко пришло на свойо ме сто. По сле шицких бриґох, препаднутей фабрики и страцених роботох, тераз моєй супруги и мнє сцигли пензиї и живот кус мирнєйши. Попри двох синох, маме и два нєве сти, Маю и Таню, а и тройо унучата – Александра, Адрияна и Емилию, вони наша найвекша радосц, у котрих ше цешиме кажди дзень. А кажду шлєбодну хвильку препровад зуєм зоз своїма милима, у своїм валалє. Шерцо ми полне у моїм доме, а дом ту дзе моя фамелия – гвари наш Коцурец закончуюци приповедку о своїм живоце.■
РУСКЕ СЛОВО 25
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ГЕЛЕНУ НА ДЬОВУ ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА
КЕД МЕСТО ВЛАСНИХ ЛЮЦКИ ЛЮДЗЕ ПРИТУЛЯ
Пише Андреа МЕДЄШИ
Гелена Надьова пред даскельома днями преславела 90 роки, и як єдна спомедзи найстарших читателькох „Руского слова”, пожадала подзелїц свою животну приповедку, а тиж и одгаднуц тайну своєй длуговичносци. Як цо и сама гвари, живот єй бул як ружа – покус пахняци покус з церньом преткани, алє вона памета и роздумує лєм о приємних пахох тей ружи
Г И ТО РЕЦЕПТ ЗА ДОБРИ ЖИВОТ – Мам у обисцу и живину, а и заграду отримуєм. Донєдавна сом и до дунцох кладла. Ридко кеди єм швиньске месо, углавним ше костирам зоз тим цо сама виховам, а то живинске месо, овоци и желєнява. Посцим за кажде швето и патрим нє єсц вельо, алє видзи ше ми же мойому здравю найвецей допринєсло, заш лєм, добре дзецинство, бо и попри траґедийох хтори ме знашли, нїґда ми нїч нє хибело.
26 РУСКЕ СЛОВО
елена народзена 1929. року у Руским Кере стуре. Мац єй умарла кед мала лєм штири роки, та ю слабше и памета, а понеже ше оцец нєодлуга оженєл до Коцура, Гелену ховала баба, оцова мац. Кед наполнєла осем роки, умарла єй и баба зоз хтору жила, и теди почина чежки период Геленового живота. – Зоз бабу зме жили у єдних людзох у Кере стуре, чию хижу вона отримовала, бо зме свою нє мали, алє кед умарла, мушели зме ше отамаль виселїц, понеже спомнути людзе глєдали другу жену за чуванє обисца. Мой оцец теди робел у єдних ґаздох на салашу, а вони мали єдну шопку дзе ґаздиня през лєто варела. Там сом спала. Здогадуєм ше як сом ше бала кед гирмело и блїскало, а я сама у тей шопки – памета андя Гелена и предлужує же ґаздиня у хторей жила и єй син ше ґу нєй крашнє обходзели, гоч, ґазда бул „жимни” чловек и без чувствох ґу нєй. – Случело ше раз за столом же ґаздиня одрезала хлєба свойому синови, та єдну часц дала и мнє. Кед то ґазда видзел, вжал ми тот хлєб зоз рук, а я плачуци сцекла. Теди зоз салашу пришол и мой оцец, а з оглядом же нє знал цо ше случе-
ло, волал ме най з нїма полуднюєм. Я пойсц нє сцела, та ме на тото шицко ище и оцец набил, озда думал же сом нєпослухна. Така побелавена сцекла сом до нини Бучковей, хтора ме познєйше вжала ґу себе и старала ше о мнє – приповеда наша собешеднїца. Так ше два и пол роки адня Гелена ховала при нини Бучковей, а потим були такволани „єднанки” дзе ше одлучовало хто превежнє старосц над ню. Коло одлучованя старательства найвекшу улогу мали паноцове, а случай сцигол аж и по тедишнього владику Нярадия. У НИНИ И ПАСТЕРНАКОВИХ – Понеже оцец нє бул заинтересовани старац ше о мнє, одлука була така же останєм жиц з нину Бучкову. З нами у обисцу жил и єй брата син Йоаким Пастернак хтори ми познєйше у живоце найвецей помогнул, и пре хторого жадам подзелїц свою животну приповедку же бим му на тот способ подзековала. Так зме єден час шицки жили вєдно. Понеже нина Бучкова нє мала дзеци, кед ткала, я була єй помоцнїца. През лєто було надосц роботи. Ходзела сом 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ljudze@ruskeslovo.com
чувац крави и на наднїцу, а робели зме и з конопу, ткали, предли, правели цверни, а познєйше зме платна предавали у Зомборе. Бачи Пастернаков би нас одвезол на гайзибан до Крущичу (теди Вепровач), а отамаль зме на гайзибану сцигли по Зомбор. Велї жени теди ходзели предавац платна, нє лєм ми – приповеда нам адня Надьова. Кед уж нина Бучкова остарела, єй брата син, спомнути Йоаким Пастернак и його супруга Ирина, вєдно зоз двома дзивчатами Наталу и Марчу, вжали Гелену Надьову ґу себе. Гелена медзи нїма була найстарша, алє як гвари, шицки три ше барз крашнє складали. Як дзеци ше вєдно бавели, єднак робели у обисцу, и нїґда нє почувствовала же є „нє їх”. – Пастернаково ми барз вельо помогли. Паметам кед ше наймладшей Марчи питали у школи кельо их єст у фамелиї, а вона гварела же три. Опитали ше єй чи три шестри, а вона им гварела же зме нє шицки шестри алє же: „И Гелена наша!”. Одмалючка ше старали о мнє, а познєйше ми и и свадзбу справели, аж и питанки, а вец и мнє и мужови помогли хижу направиц. Кед зме достали порту, мой супруг и я були барз застарани же як ми направиме тоту хижу, а бачи Пастернак нам так гварел: „Я ше вам за пенєж остарам, а ви док годни, та ми будзеце врацац”. Та так и було. Окрем Пастернакових, наша собешеднїца визначує и сушедство за хторе гвари же було вше зложне и вше єдни другим на помоци – од перГелена з дзивоцких дньох шого дня як ше з мужом приселєли на тот конєц, та потераз даскельо децениї познєйше. – Кед зме пришли бивац ту на тот край, мали зме барз вельку помоц и од сушедох. Ми ше у сушедстве нїґда нє повадзели, вше зме себе помагали. Познєйше пришли тоти млади, школовани людзе, алє зоз барз вельким почитованьом ше вше обходзели ґу нам. Покойна Амалка Гардийова ми барз помагала. Вше сом ше бриґовала же цо будзем док остареєм, а вона ми так гуторела: „Нє старайце ше, постараме ше”. Амалка ми барз хиби, з ню сом роками ходзела до Водици, а тераз ми Марча Стри-
ПОДЗЕКОВАНЄ Кед зме надумали правиц хижу, бачи Пастернак ше остарал и за роботнїкох и за тот початни капитал цо требало уложиц до хижи, и наисце нє знам як бим без нїх. Барз сом им прето подзековна, аж ше ми дакеди видзи же сом им остала и длужна. Думам же сом теди анї нє була свидома цо то значи вжац люцке дзецко ґу себе, як цо ме вони вжали, и старац ше о нїм, створиц з нього чловека. Кед видзим нєшка як родичи напущую дзеци, як ше нє стараю о нїх – душа ме болї – щира Гелена Надьова. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
Вєдно жили вецей як пол вика
берова вельо помага и барз єй дзекуєм. Вше з люцкима сом була и вше на Бога сом ше волала. З Богом и молитву сом ишла през живот, та ше вше дахто и остарал о мнє – подзековно бешедує андя Надьова. З МИРОМ И ЛЄГЧЕЙШУ РОБОТУ Праве тот мир и спокой хтори єй молитва приноши, а тиж и одношеня ґу людзом полни почитованя, порозуменя и жертвованя за обще добро, андя Гелена визначує як рецепт за длуговичносц. Но, и попри тим, намага ше буц цо вецей активна, та донєдавна каждей соботи ишла и на пияц, и по хлєб. Як гвари, днї єй барз швидко преходза, бо на валалє роботи громаду, як влєце так и вжиме, алє праве тота умерена робота и мир, по єй думаню, ключни за очуванє здравя. – Нїґда зме ше у обисцу нє вадзели, нє було наздзиваня, лаца. Тераз кед чуєм як дзеци бешедую медзи собу, як ше наздзиваю, як себе упрекосца, барз ми жаль же до того пришло. Ми тиж вельо ходзели и до церкви, и на виронауку. У школи нам оцени од паноца уходзели до просеку, аж зме и писали о тим цо паноцец наказовал, яка була казань на малей служби... Аж и кед сом ше одала, крашнє зме ше обходзели єдни ґу другим, мали зме мир и медзисобне почитованє. У обисцу були штирме хлопи, лєм я и швекра були жени. Нє було лєгко, алє нїґда зме ше нє вадзели. Треба лєм каждого почитовац, нє буц пакосни и завидни, а я праве у таким жила – задовольна Гелена. Єй супруг, Яким Надь Андришка, бул тарґовец. Єден час ходзел робиц на Косанчич, а вец бул заняти у Сивчовим дутяну на Буджаку. Велї роки робел и у Задруґи, а бул и секретар Месней канцелариї, як и секретар Месней заєднїци у Керестуре. Зоз Якимом Гелена жила 56 роки у складним малженстве, дзеци нє мали, алє мали, як наглашує, вельо любови, и почитованя. Нєдавно, андя Гелена преславела родзени дзень. Позберало ше сушедство, родзина и приятелє, та у приємним дружтве андя означела полни дзевец децениї живота. Як гвари, ище вше ше добре чувствує на свойо роки, а кед задула швички на торти, пожадала най так останє и надалєй.■
РУСКЕ СЛОВО 27
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ МИРОН ЖИРОШ: ПРИВРЕДНИ ЖИВОТ РУСНАЦОХ (XXІІI)
САЛАШИ НА БИЛЕЙ Пририхтал: Микола ШАНТА
Евиденцию o салашох од 1948. року направел Уряд за катаcтер y Кули. Окрем власнїкох салашох котри жили, або чийо салаши були 1972. року, приказуєме и парцели на котрих ше находзели, т. є. Вельки закyпи на котрих були збудовани
Р
оки, т. є. час будованя и валяня салашох приблїжни. Вон одредзени по здогадова-
ню наших людзох, терашнїх найстарших салащанох.
Парцела САЛАШИ жеми Збудовани/Розобрани
Парцела САЛАШИ жеми Збудовани/Розобрани
ІІ вельки закуп:
ІV вельки закуп:
1 Будински Михал ...........114 ...1951.
15 Будински Яким .......44/3 ...1925...1969.
2 Балїнт Йовґен .................26 ...1935.
16 Бильня Ана ..............45/5 ...1895...1956.
3. Сеґеди Миронь ..........25/4 ...1890.
17 Няради Любо ..........46/4 ...1965. 18. Сабо Владо .............46/1 ...1900. 19. Гербут Йовґен ......46/2ц ...1900.
4. Надь Йовґен ..................22 ...1913...1972. 5. Сабо Єфрем .................110 ...1912. 6. Дудаш Мирон ..............108 ...1896. 7. Джуджар Владо ...........117 ...1895.
20. МалацкоИлия .........44/1 ...1895...1958. 21. Планчак Янко .........45/1 ...1910...1958. V вельки закуп:
ІIІ вельки закуп: 8. Барна Миронь ............42/3 ...1895. 9. Джуня Симон .............40/2 ...1895. 10. Джуня Дюра .............40/1 ...1923. 11. Чизмар Єфрем ........38/2a ...1900...1953. 12. Джуня Владо ............42/3 ...1890...1954. 13. Семан Михал ............39/2 ...1921...1969. 14. Няради Любо ..........38/3 ...1885...1965. ШКОЛА ..........................40/5 ...1910...1953.
28 РУСКЕ СЛОВО
22 Будински Елемир ....57/2 ...1890. 23 Жилник Йовґен .....56/10 ...1924. 24 Малацко Йовґен ....56/15 ...1923. 25 Джуня Юлин .........57/48 ...1934. 26 Рац Янко .................5в/ 1 ...1925. 27 Рац Штефан ...........58/17 ...1913. 28 Семан Яким ...........5в/42 ...1922. 29 Мудри Митро ........ 58/44 ...1890. 30 Сеґеди Владо .........58/12 ...1890. 31 Сабадош Мафтей ...58/la ...1890...1954. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ljudze@ruskeslovo.com Парцела САЛАШИ жеми Збудовани/Розобрани
VІ вельки закуп: 32 Kанюх Павлина ...........................55/4 ...1907. 33 Джуня Михал .........................55/зu-1 ...1907...1954. 34 Пап Йовґен ................................60/2a ...1890. 35 Джуня Михaл ..............................55/3 ...1925...1954. 36 Джуня Ґабор ..............................55/2ц ...1890...1955. 37 Папуґа Штефан .........................59/2б ...1910...1957. 38 Гарди Дюра ...............................б0/12 ...1930...1955. 39 Надь Йовґен ................................б0/5 ...1908...1954. 40 Костельник Михал ...................55/36 ...1890...1954. VІІ вельки закуп: 41 Мудри Йовґен................................126 ...1926. 42 Мудри Янко ..................................127 ...1924. 43 Пастовнїцки Яким .......................128 ...1910.
Парцела САЛАШИ жеми Збудовани/Розобрани
VІІІ вeльки закуп: 49 Сабадош Василь .......................67/35 50 Сабадош Яким ..........................67/12 51 Венчельовски Мафтей .............67/20 52 Шимко Михал, ПK PК ............66/12 53 Паплацко Михал ......................67/30 54 Сабадош Михал ........................66/2з 55 Рац Янко ......................................64/в
...1922...1954. ...1922...1950. ...1923. ...1890. ...1934...1953. ...1922...1953. ...1895...1954.
ІX вeльки закуп: 56 Гудак Махал........................................ 57 Гудак Янко .......................................... 58 Гудак Йовґен ...................................... 59 Гудак Данил ....................................... 60 Гербут Денчи ..................................... 61 Папуґа Петро, „M. Куч” .................... 62 Бодянец Максим.................................
...1907...1954. ...1907...1954. ...1912...1954. ...1910...1954. ...1910...1954. ...1895. ...1895...1954.
Поєдинєчни салаши на Билей: 63 Буїла Дюра ......................................... 64 Сеґеди Штефан ................................. 65 Медєши Ґабор..................................... 66 Гайдук Мирон.....................................
...1895...1954. ...1912...1954. ...1922...1955. ...1912...1954.
44 Сабадош Мирон ........................62/1a ...1953. 45 Орос Яким .................................62/1a ...1923...1971. 46 Мудри Дюра ................................61/7 ...1895. 47 Сабaдош Яким ..........................61/10 ...1924. 48 Макаї Лукач .................................62/6 ...1922...1955
школскима дзецми, праве пре одход до школи, преселєли ше до Руского Керестура. Спрам спомнyтого виходзи же нєшкa нєт оправданя жиц на салашу пре обрабянє малей поверхносци жеми. Єдноставно пре вименєни третман польопривреди такой по ошлєбодзеню и подружтвйованє жеми (задруґи, познєйше польопривредни маєтки), односно окремну политику ґу приватней власносци. Пришло до вименєного одношеня спрам жеми – маєтку. Маєток як капиталистична приватна катеґория страцел свойо дакедишнє значенє. У нових условийох жем представя средство за обезпечованє єдней порядней еґзистенциї, a нє средство за збогацованє єдних на рахунок других. (Предлужи ше)
Фото: М. Римар
Року 1948. на Билей Керестурци мали 60 салаши. Даєдни салаши пред евидентованьом уж були звалєни. То салаши котри припадли дружтвеней власносци. Задруґи за нїх нє були заинтересовани, та су порозберани. У 1972. року на Билей ище було 32 салаши. Єдно число з нїх (5–10) уж були цалком напущени, а у даєдних людзе пребували лєм през лєто, кед обрабяли поля. Як видно з евиденциї, найвецей салаши порозберани после приношеня Закона о жемовим фонду 1953. року. Спрам того закона аґрарни максимум зменшани на 10 гектари (17 гольти). У 1972. року на коло 10 салашох жили польопривреднїки стреднїх (найлєпших) рокох, а на гевтих других найвецей старецки ґаздовства. Салащанє зоз
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
РУСКЕ СЛОВО 29
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 29. новембрa 2019. занавше нас зохабел супруг, оцец и дїдо
ЕВА СИМЯНОВ ЕВИЦА народзена Хрин (29. IV 1933 – 21. XI 2019) зоз Кули
ВЛАДИМИР (ВЛАДО) ХАРДИ, пекар (1939–2019) з Вербасу
Чувац го будземе у своїх памяткох полней любови и радосци. Супруга Меланка, синове Владимир и Оля, як и унук Саша Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. децембра 2019. поховани мой брат, наш бачи и шовґор
Будземе го чувац у красних памяткох.
Биндасово
НА ЗДОГАДОВАНЄ На св. Миколая вше ше нашо шерца знємиря. Бо ши теди нєсподзивано умар и охабел нас смутковац за тобу. Нє забули зме це, Яни, и часто це споминаме...
ЯНКО ХОМА (2012–2019) з Руского Керестура
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 3. априла 2020. року наполня ше 8 роки як вецей нє з нами наша мила мац и баба
ИРИНА ПАВЛОВИЧ народзена Рамач з Вуковару (1934–2012) З любову и почитованьом, памятку на вас вше будземе чувац у наших шерцох – дзивка Дюрдїца и унуки Саня и Таня з фамелиями и унука Валентина Спочивайце у мире Божим!
30 РУСКЕ СЛОВО
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 28. новембра наполнєли ше 2 смутни роки як нас занавше зохабела наша мила мац, баба и прабаба
Памятку на єй любов и доброту вично буду чувац у своїх шерцох: син Данил, нєвеста Сенка, дзивка Єлена, жец Карло, унуки Сандра, Даниєла, Наташа и унук Саша зоз фамелиями СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 11. децембра наполня ше дзевец смутни роки як нас занавше зохабел наш мили
ВЛАДИМИР ПАЛАНЧАНИН (1953–2010)
Твойо наймилши: шестра Блаженка з фамелию, супруга Анка, дзеци Марина и Моника з фамелиями Най це ангели чуваю!
ДЮРА ПАВЛОВИЧ (1935–1994)
З любову и почитованьом останєце вше у наших шерцох. Дзекуєме Вам за шицки заєднїцки хвильки и приповедки о нашей дїдовщини. Ксения Хрин з дзивками Марчу и Олесю з мужом Яношом и їх дзецми Спочивайце у мире Божим!
ЄЛЕНА МУЧЕНСКИ народзена Москаль (1929–2017) з Коцура
ВЛАДИМИР ХАРДИ, пекар (1939–2019) з Вербасу
Дня 28. новембра наполнєли ше 25 роки як вецей нє з нами наш мили оцец и дїдо
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 21. новембра нас занавше зохабела наша мила нина
Його подобу у своїх шерцох вше буду чувац його наймилши Спочивай у мире Божим!
SMUTNE ZDOGADOVANW Napolnxx {e дзевец roki yk nas zanav{e zohabel na{ po~itovani kole}a i direktor
VLADIMIR PALAN^ANIN (1953–2010) z Novogo Sadu Z velqkim po~itovanqom ~uvame pamytku na Vas, na na{u zawdn>cku robotu i tvor~e sotrudn>ctvo i na Va{o doprino{enw rozvox su~asnogo informovany na ruskim yziku Kolektiv NVU „Ruske slovo” Vi~na mu pamyt, po~itovanw i slava!
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 27. новембра 2019. року престало дуркац шерцо нашого брата, шовґра и уї
IN MEMORIAM Престало дуркац шерцо нашей милей и добрей мацери и баби
ИРИНКА ФЕЙСА народзена Сеґеди (1931–2019)
ЛЮБОМИР САБАДОШ (1950–2019) поховани у Дюрдьове Ожалосцени шестра Ганча, шовґор Влада, Иґор зоз фамелию, Борис зоз фамелию Спочивай у мире Божим!
Похована є на новосадским теметове 25. новембра 2019 року. Нїґда ю нє забуду єй наймилши. Вичная єй памят!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. децембра наполнєли ше 40 днї як ши пошол на далєку драгу зоз хторей нєт врацаня
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. децембра 2019. року наполнєл ше смутни рок як нас занавше зохабел оцец, швекор и дїдо
OGLA[OVANW ДЮРА ТИРКАЙЛА (1951–2018) З любову и почитованьом памятку на це чуваю твойо наймилши Спочивай у мире Божим!
021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com
SMUTNE ZDOGADOVANW Dny 11. novembra 2019. roku napolnwli {e єденац `alosni roki yk nas zanav{e zohabel na{ mili ocec, {vekor i d>do
Dny 4. decembra 2018. roku napolnєли {e седемнац `alosni roki yk nas zanav{e zohabela na{a mila mac, {vekra i baba
YNKO VAR]A (10. III 1938 – 11. XI 2008)
MELANIY VAR]A narodzena Arvai (1. XII 1939 – 4. XII 2002)
ЯНКО ИВАН (1938–2019) з Коцура Знал ши кельо це любиме, алє нє знаш кельо нам хибиш. Памятку на заєднїцки живот и Твою любов вично буду чувац у своїх шерцох твойо наймилши: супруга Мария, син Юлиян зоз супругу Марию, дзивка Лидия зоз супругом Карлом, унучата Карло, Даниєла, Иван и Тони и праунучата Зое, Филип, Леон и Ема Спочивай у мире Божим! Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ о принєшеним ришеню же нє потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок Ношитель проєкта C.I.A.K. DOO Нови Сад, Приморска число 86, поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок преширеня маґазину за додатни два файти одруткох (батериї од никл-калиюму индексного числа 16 06 02* хторе по характеру представяю опасни одруток и олово индексного числа 17 04 03 хторе по характеру представя нєопасни одруток) у рамику
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
z Kuli Z lxbovu i po~itovanqom pamytku na n>h vi~no budu ~uvac dzivki Slavka i Lxpka zoz fameliymi Spo~ivajce u mire Bo`im!
иснуюцого пошореня за маґазионованє опасних одруткох, у Новим Садзе, у улїци Приморска число 86, на катастерскей парцели число 385/1, К.О. Нови Сад IV, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку Городска управа за защиту животного штредку дня 28. новембра 2019. року принєсла ришенє число VI501-738/19 же нє потребне преценьованє вплїву предметного проєкта на животни штредок. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www.environovisad.org. rs. Заинтересована явносц може виявиц жалбу процив того ришеня у чаше од 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.
МАЛИ ОГЛАШКИ ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, праху, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ – ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710, 060/5088-433
РУСКЕ СЛОВО 31
ИНФОРМАТОР
ВИШОЛ РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР ЗА 2020. РОК
КРАЧУНСКО-НОВОРОЧНИ ПОПУСТ НА ШИЦКИ КНЇЖКИ „РУСКОГО СЛОВА” Крачунско-новорочни попуст, котри виноши 30 одсто на шицки кнїжки НВУ „Руске слово”, будзе тирвац од 1. по 31 децембер 2019. року. Кнїжки по вигодней цени мож купиц прейґ колпортерох по наших местох, у представительствох НВУ „Руске слово” (у Новим Садзе у будинку „Дньовнїк” на Булевару ошлєбодзеня 81, на 7. поверху и на телефон 021/6613-697; у Руским Керестуре у будинку дакедишнєй Друкарнї на 2. поверху и на телефон 025/703 311). Кнїжки „Руского слова” мож тиж наручиц и прейґ нашого сайту www.ruskeslovo.com. У понуканю тогорочна продукция, медзи котрима штири кнїжки за дзеци (Ирина Гарди Ковачевич „За главки у лавки”, Юлиян Тамаш „Їжик голик”, Силвестер Макаї „Боси по праху” и сликовнїца „Як ше тройо прашатка рихтали за жиму” Любици Фа Гарди), поезиї Славка Романа Ронду „Одняти од псох”, други том Дюри Латяка „Руснаци” и Зборнїк литератури младих 2010–2020 „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох”. * дзе цо будзе * дзе цо будзе *
НА НЄДЗЕЛЮ У ДЮРДЬОВЕ БУДЗЕ ОДКРИВАНЄ БИСТИ ЯШИ БАКОВА
Найпопуларнєйша руска кнїжка – РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР 2020 видрукована и тих дньох будзе до ступна читачом. И того року, Календар ше зявює як заєднїцке виданє НВУ „Руске слово” и Християнского часопису „Дзвони”. Обсяг му 264 боки. Змистово є богати, зоз фотоґрафиями и шицок є у фарбох. Понука репрезентативни вибор авторох и темох зоз рижних обласцох нашого духовного, културного и дружтвеного живота, як и кра сней ли те рату ри, со ци оло ґ иї, психолоґиї, историї, животу младих, спорту и гумору. Календар по цени од 500 динари мож купиц у НВУ „Руске слово” у Новим Садзе, як и при заступнїкох „Руского слова”. У Руским Кере стуре у дописовательстве и при Ксениї Макаї Орос (Иву Лоли Рибара 148/а, 025/703-757 и 064 0666 884); у Коцуре при Милки Фейсовей, (062 8510341), у кнїжкарнї; у Дюрдьове при Звонкови Салаґови (Светозара Милетича 25, 021 27027-55); у Вербаше при Миронови Ня ра ди й ови (Сивч Йовґ е на 86, 064/120-2607); у Кули при Елемирови Мудрого (Блок 6/а, 025/721404); у Шидзе (Беркасово, Бачинци, Бикич Дол) при Владимирови Гарвильчакови (Сави Шумановича 129/а, 062/440-974) у Петровцох, при Желькови Гаргайови (Матиї Ґубца 1, 99385-32-554-152).
32 РУСКЕ СЛОВО
На нєдзелю, 8. децембра опрез Рускей школи на главней улїци у Дюрдьове будзе святочне отверанє постаменту нашого спортисти и олимпийца Дюрдьовчана Яши Бакова. По отвераню у просторийох Културноуметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко” будзе пригодна програма, як и приказованє краткого филма о спомнутим спортистови. Святочне отверанє постаменту будзе на 14 годзин. Орґанизаторе и иницияторе тей подїї и акциї Културноуметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко” и Спортске здруженє Спортских Бавискох „Яша Баков” вас поволую возвелїчац тоту значну подїю за шицких Руснацох.
***
ВЕЧАР МАФТЕЯ ВИНАЯ У СУБОТИЦИ Традицийна манифестация Вечар др Мафтея Виная у орґанизациї Дружтва Руснацох Суботици, будзе отримана на нєдзелю 8. децембра 2019. року, на 18 годзин. Вечар будзе у просторийох Медзиопштинскей организациї глухих и наглухих у улїци Жарка Зренянина 19. Участвую члени домашнього Дружтва, жридлова ґрупа др Гавриїл Костельнїк зоз Кули и Янко Лендєр зоз виривком монодрами „Илия опозиция” Дюри Папгаргая. Поволани шицки заинтересовани потримац руску заєднїцу у тим городзе. ***
ТРИБИНА У ЗАВОДЗЕ
На пияток, 13. децембра 2019. р. у Заводу за културу войводянских Руснацох у Новим Садзе, Ул. Футожка 2//III, отрима ше трибина на тему „ИСТОРИЯ РУСКЕЙ КУЛТУРИ У ТВОРОХ ДЮРИ ЛАТЯКА“. Початок на 14 годзин. Бешедовц буду: проф. др Дюра Гарди, мср Саша Сабадош, проф. Микола М. Цап, директор РНТ „Дядя” Славко Орос, музична редакторка у РТВ Войводина Агнета Тимко-Мудри и автор. Модератор Микола Шанта, одвичательни редактор Видавательного оддзелєня НВУ „Руске слово“.Орґанизатор Йовґен Мудри. Очекує ше присуство шицких заинтересованих.
17. РУСКИ ФЕСТИВАЛ МАЛИХ СЦЕНСКИХ ФОРМОХ „ДЮРА ПАПГАРГАЇ” 17. Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї” тирва од 5. по 7. децембер 2019. року у просторийох Руского културного центру у Новим Садзе (Новосадска матка). Пияток, 6. децембра, – на 19,30 дуодрама „Обсесия”, Звонимира Павловича – монодрама „Удян, нє гвар ми”, Мариї Сеґеди зоз Дюрдьова На соботу, 7. децембра, – на 19,30 годзин, „Белава принцеза” зоз Кули, Саши Палєнкаша Уходнїца за єден вечар 150 динари.
МАЛИ ОГЛАШКИ ПРЕДАВА ШЕ хижа на адреси М.Тита 30 у Руским Керестуре. Велька порта, помоцни обєкти, цена вигодна Контакт телефон: 064/42-765-35 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
informator@ruskeslovo.com ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА „РАДИО - ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” (РТВ) Обявює
КОНКУРС ФЕСТИВАЛА „РУЖОВА ЗАГРАДКА 2020”
Условия конкурсa: 1. Право участвованя на конкурсу за нови руски народни шпиванки маю шицки заинтересовани особи (композиторе и текстописателє) державянє Републики Сербиї и странски державянє, з тим, же иста особа може буц коавтор 2 (ДВОХ) шпиванкох. На конкурсу нє можу участвовац члени конкурсней комисиї, котра окончує вибор шпиванкох. 2. Шпиванки котри ше посилаю на конкурс нє шму буц виводзени анї обявени, а муша буц у духу рускей народней музики. Дошлєбодзене приявйоває шпиванкох котри компоновани на иснуюци текст, односно на уж обявени твор зоз обласци поезиї, под условийом же автор текста, односно нашлїднїки, дали согласносц и же исти текст нє хасновани за компонованє и обявйованє музичних творох. 3. Приява на конкурс ше посила по пошти, або особнє, на адресу: ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА „РАДИО - ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” Радио Нови Сад – за фестивал „РУЖОВА ЗАГРАДКА 2020” НЄ ОТВЕРАЦ Улїца Иґнята Павласа 3 21000 Нови Сад Приява ше состої з двох ковертох (означени як Коверта 1. и Коверта 2.) у котрих шлїдуюце: – Коверта 1. – нотни запис композициї и текст на руским язику (обидва у трох прикладнїкох), под шифру – Коверта 2. – ришенє шифри, з податками коавторох (композитор и текстописатель): 1. мено и презвиско, 2. адреса, 3. контакт телефон и e-mail. Подношитель прияви одвитує за точносц податкох о шпиванки и коавторох. У случаю же ше хаснує текст уж обявеного твора зоз обласци поезиї, потребне доручиц податки автора текста и согласносц за хаснованє текста пре компонованє музичного твора. 4. Конкурс отворени од дня обявйованя на web сайту www.rtv.rs и у тижньових новинох „Руске слово” до 23. 12. 2019. року. Прияви котри сцигню по завераню конкурса (24. 12. 2019. року и познєйше), нє буду ше розпатрац. 5. Прияви котри сцигню на конкурс ше нє врацаю. Подношитель прияви нє ма право поцагнуц приявени шпиванки. 6. Од доручених приявох – шпиванкох, Комисия, менована з боку РТВ-а, вибера 16 котри буду виведзени на фестивалу. Кед комисия констатує же нєт достаточне число квалитетних композицийох, можлїве отримованє фестивала и з меншим числом вибраних нумерох. Зоз коавторами шпиванкох, котри буду виведзени, заключує ше контракт. У случаю хаснованя уж обявеного текста/твора з обласци поезиї, контракт подписує автор текста, односно нашлїднїки автора текста.
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
7. Шицки вибрани шпиванки виводза ше з провадзеньом Народного оркестра (НО) РТВ-а, у аранжману за НО. Аранжерох виключно вибера Музична продукция РТВ-а. Подношитель прияви, односно композитор и текстписатель, можу у прияви предложиц вокалного солисту за шпиванку за котру подноша прияву. Одлуку о вокалному солистови приноши Комисия. 8. З посиланьом прияви на конкурс, подношитель (композитор и текстописатель) дава согласносц же би ше вибрани шпиванки перши раз явно виведли на Фестивалу, преношели/емитовали на програми РНС и ТВВ зоз шицкима познатима модалитетами емитованя, зазначели, умножели и положели до обтоку без огляду на способ умножованя и кладзеня до оботку, зняли на ношачи звука, односно слики и звука, умножели и положели до обтоку без огранїченя у поглядзе числа прикладнїкох. Согласносц ше дава за доручени шпиванки и шпиванки вименєни и преробени з аранжманами за потреби РТВ-а. Права ше преноша як виключни предметно, часово и просторно и по чишлє без огранїченя. РТВ ма право наведзени права пренєсц на треци особи, без потребней согласносци коавторох. Зоз коавторами вибраних шпиванкох ше заключує контракт. Надополнєня за коавторох виноша: – музика: 4 500,00 динари нето – текст: 2 500,00 динари нето – аранжман: 4 500,00 динари нето 9. Фестивал ше отримує 1. марца 2020. року. Кед придзе до вименкох, о точним датуме и тремину учашнїки буду благочасово информовани. 10. Награди котри ше додзелюю на Фестивалу то награди жирия и публики у пенєжней суми и то: – I Награда жирия за автора музики (музику/композицию): 20.000,00 динари нето – II Награда жирия за автора музики (музику/композицию): 10.000,00 динари нето – III Награда жирия за автора музики (музику/композицию): 5.000,00 динари нето – Награда жирия за аранжман: 10.000,00 динари нето – Награда жирия за текст: 10.000,00 динари нето – Награда жирия за интрепретацию: 10.000,00 динари нето – Награда публики: 20.000,00 динари нето Награда публики ше додзелює за шпиванку и дзеля ю на єднаки часци автор музики, текста, аранжмана и интерпретатор. Награди жирия доставаю ше у зависносци од достатих бодох. Члени жирия додзелюю боди (од 1 до 15) окреме за музику, текст, аранжман и интерпретацию. Награду достава коавтор шиванки, односно интерпретатор зоз найвецей достатима бодами, а у случаю награди за музику/композицию, перши тройо коавторе. Публика гласа писано (на окремним лїстку). Награду достава шпиванка котра достанє найвецей гласи. 11. Шицки додатни информациї мож достац: – на телефон +381 21 210 1761 – на e-mail: rusinska.radio@rtv.rs
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ
о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НСУ259/НСО259 – НС Сайлово 2” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї НСУ 259/НСО259 – НС Сайлово 2” у улїци Руменацка драга число 88, на катастерскей парцели число 4045/4 К.О. Руменка, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку и предкладу Технїчней комисиї, Городска управа за защиту животного штредку дня 28. новембра 2019. року принєсла ришенє число VI-501-709/19 з хторим дата согласносц на предметну Студию. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www.environovisad.org. rs. Процив того ришеня мож порушац управни суд пред Управним судом у чаше од 30 днї од дня його обявйованя о принєшеним ришеню у средствох явного информованя.
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ
о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „BARRY CALLEBAUT SOUTH EAST EUROPE” D.O.O., Нови Беоґрад, улїца Юрия Ґаґарина число 32, хторого по полномоци заступа „D.A. DIZAJN ARHITEKTURA D.O.O.” Нови Беоґрад, улїца Ґандиєва 169/, поднєсол вимогу за одлучовaнє о потреби преценьованю вплїву на животни штредок проєкта „Продукцийни обект поверхносци П, ВП, П+1 и П+2 и дїловни обєкт – академия зоз лабораториями поверхносци П+1 и П+2 зоз провадзацима обєктами (два портирници поверхносци П, наджемни резервоари з гидрантску мрежу, поджемни резервоар за зберанє атмосферскей води, заварта ретензия, сепаратор олєю зоз байпасом, пумпа) и и транспортнима поверхносцами, зоз намену обєкта – Ґринфилд пошоренє за продукцию чоколади (Фабрика за продукцию кондиторских продуктох – чоколади), у Новим Садзе, Зренянинска драга (ИБ12) на катастерских парцелох 243/9, 243/10, 243/42, 243/43, 243/44, 243/45, 243/46, 243/47, 243/48, 243/49, 243/50, 243/51, 243/52, 243/53, 243/54, 243/55, 243/56, 243/57, 243/58, 243/59, 243/60, 243/61, 243/62, 243/63, 243/64, 243/65, 243/66, 243/67, 243/68, 243/69, 243/70, 243/71, 243/73, 243/74, 243/79, 243/80, 243/83 и 243/88 К.О. Нови Сад III, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду..
РУСКЕ СЛОВО 33
СПОРТ ФК „ИСКРА” ЗОЗ КОЦУРА
НЄ БАВЕЛИ НА ОБЧЕКОВАНИМ УРОВНЮ У Подручней фодбалскей лиґи Суботица закончена полусезона, а фодбалски клуб Искра у одношеню на прешли рок, на одпочивок пошол зоз слабим резултатом, окреме кед ше спатра прешли два роки. Искра полусезону закончела на 12. месце на таблїчки, а освоєла скромни 18 боди. Пише: Златко КОЛЄСАР
П
о сле успиху у прешлих двох рокох, пришол период котри би шицки у клубе найволєли цо скорей забуц. Випадованє у финалу баража за Войводянску лиґу випатра вичерпало ентузиязем за фодбалом у Коцуре. Успих у прешлих двох сезонох наисце бул нєсподзиванє и публика ше звикла на добри Искрово бависка, та тота ситуация у котрей ше вецей трацело як победзовало преполовело и число патрачох на трибинох Искрового стадиона. ПОЧЕЖКОСЦИ
Проблеми могло обачиц уж на початку лєтнїх пририхтованьох за нову сезону кед почали тренинґи и слабе одволованє фодбалерох на исти. Треба вжац до огляду же ше Клуб по сле нєуспиху у баражу зоочел зоз проблемами як цо то задзекованє предсидателя Радислава Сталевича, котри до Клуба уведол дисциплину, котра на концу приношела и резултати. Потим, задзекованє поднєсол и тренер Миро слав Кнежевич, та на його ме сто приведзени Александар Петрович и на концу, зоз екипи пошли даскелльо стандардни бавяче, за котрих, як цо ше и указало, нє пренайдзени одвитуюци замени. Пред тим як цо почало першенство, надїю же би и того року резултати могли буц як и пре-
шлих рокох накратко врацел успих на турнире у вельким фодбалу „Яша Баков”, котри отримани у Дюрдьове и на котрим Искра освоєла перше ме сто. – Уж два роки зме у самим верху, а по моїм думаню барз вельо дзеки зме уложели же бизме вошли до Войводянскей лиґ. Медзитим, пре нєуспих у баражу нам пошли даскельо бавяче и як ше указовало, були квалитетнєйши як цо зме думали. Наздавали зме ше же ше тоти млади бавяче дакус лєпше укажу, медзитим указало ше же нас праве бавяче на котрих зме плановали будовац будучносц нєприємно нєсподзивали. Пред самим початком першенства єден млади бавяч, котри мал потенциял же би од нього Искрова будучносц у нападу була обезпечена у наиходзацих 10-15 рокох. Єдно ставно, гварел же вон вецей нє жада бавиц фодбал, цо нас барз розчаровало, други млади бавяч на котрого ше тиж так вше баржей рахує на початку сезони мал чежше покалїченє, та зме анї на ньго нє могли раховац. З другима словами, пошли квалитетнєйши бавяче як цо пришли до Клубу. Знали зме же у тей сезони нє будземе у самим верху як прешли два роки, алє зме ше наздавали же можеме буц у стредку таблчїки, медзитим закончели зме у долнєй часци таблїчки. Намагали зме ше цо вецей ослонїц на бавячох зоз Коцура, а на концу випадло же зме ту найвецей и погришели – гварел предсидатель ФК „Искра” Михайло Варґа Пеле. НОВИ–СТАРИ ТРЕНЕР У цеку сезони, по сле сериї пораженьох, руководство Искри жадало зоз пременку тренера дацо пременїц и ошвижиц у екипи, же би ше таргла, та ме сто Александра Петровича за тренера по ставени Здравко Бабич, алє Бабич пре здравствени причини екипу водзел лєм на єдним змаганю. На щесце, тренер Петрович без гнїву предлужел робиц зоз екипу по конєц полусезони.
34 РУСКЕ СЛОВО
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
sport@ruskeslovo.com
– Мушим спомнуц ище єден вельки проблем, котри зме нє ришели по конєц полусезони, а то слабе одволованє на тренинґи. Трудзел ше тренер Петрович висц вочи бавячом, та заказовал тренинґи и вечар под рефлекторами, алє окрем Дамяна Ґубаша и Миляна Петровича, котри були на 90% тренинґох, шицки други барз слабо тренирали и то тиж так причина прецо нам резултати таки подли. Пробовали зме и тренера пременїц, та зме, анї сам нє знам хтори раз врацели Здравка Бабича, медзитим вон после єдного змаганя на лавки пре здравствени причини закончел у шпиталю, та мушел ознова дац задзекованє. На щесце, тренер Петрович ше указал як вельки чловек и без єдного слова ше врацел на Искрову лавку же би закончел полусезону – предлужел Варґа. После полусезони шлїдзи павза у котрей ше зведзе рахунки и упечатки у прешлим року, а место на таблїчки вимага озбильни пририхтованя и змоцньованє бавяцкого кадру, алє и то будзе проблем, бо и тераз даскельо бавяче наявели же кариєру предлужа даґдзе индзей. – Цо будзе у жимскей паузи увидзиме, пред нами Рочна скупштина, котра будзе и виберанкова и на котрей ше вибере нове руководство, нови предсидатель, нови особи котри би ше требали дакус вецей анґажовац и ровномирно розподзелїц обовязки, же би нє спадло шицко на два-три особи, бо так нє може Клуб функционовац. Нажаль, як ми ше видзи, при младих єст вше менєй ентузиястох, котри би превжали Клуб, а обчекованя вше векши. Я ту уж 8–9 роки
СТАТИСТИКА Искра у єшеньскей часци сезони одбавела 15 кола, зазначела 6 побиди и 9 пораженя, а освоєла вкупно 18 боди. Ґол розлика -2, 28 дати ґоли и 30 прияти. Найвецей ґоли у єшеньскей часци дал Дамян Ґубаш, 7 ґоли, Марян Малацко дал 5 ґоли, 4 ґоли дал Боґдан Сталевич, по 3 ґоли дали Зоран Сердар и Душан Ваяґич, по 2 Давид Дакич и Драґан Комазец, а по раз ше до стрилцох уписали Милан Пєшивац и Синиша Дюкич. Кадети у кадетскей лиґи полусезону закончели тиж на 1. месце на таблїчки, а зазначели 6 побиди, 1 нєришене змаганє. Кадети Искри победзели Бачку зоз Пачира, Славию з Нового Орахова, Пролетер зоз Равного Села, Байшу зоз Байши, Пролетер зоз Нєґошева, а єдине нєришене змаганє одбавели процив Младосци зоз Туриї.
и думам же час же би мою роботу превжал дахто младши, а я вше будзем ту кед треба помогнуц – заключує Михайло Варґа Пеле. Пред фодбалским клубом „Искра”, випатра, длугока и интересантна жима у котрей их очекую рижни пременки. По початок другей часци сезони єст досц часу же би ше Клуб реорґанизовал, поставел на здрави ноги и до ярнєй часци вошол у вельо лєпшим розположеню и зоз екипу, котра зоз квалитетом годна сезону закончиц на вельо лєпшим од терашнього, 12. места.■ 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
ВЕРБАС – 10. ОТВОРЕНЕ ММА ПЕРШЕНСТВО СЕРБИЇ
ГУМАНИТАРНИ БОРБИ НА РИНҐУ
Концом новембра у Центре за физичну културу „Драґо Йовович” отримане 10. отворене ММА першенство Сербиї. На змаганю участвовали 125 борци 29 клубох зоз Сербиї и околїска. Вербащанє мали нагоду видзиц 95 борби, а цали заробок зоз тей спортскей манифестациї подаровани єдней фамелиї зоз Равного Села. Остатнї роки борецки спорти хтори облапяю схопносц у вецей борецких спортох и схопносцох (ММА) на тих просторох маю вше вецей прихильнїкох. Вербаски турнир бул єден з масовнєйших на тих просторох, а реализовани є дзекуюци „Юнити файт” Клубу зоз Вербасу и ММА Союзу Сербиї. З тей нагоди на змаганю участвовали клуби: „Цар Душан Силни”, „Ахилей”, „Бушидо”... Медзитим, праве задовольство публики у вербаскей спортскей гали бул наступ домашнїх турнира – Клуба „Юнити файт”, чийо члени на ринґу указали позарядову порихтаносц и схопносц. Окреме ше визначели: Дьордє Буквич, Матия Босанчич, Стефан Николич, Иван Муйчич и Милян Милович. Шицки пейцме зоз вербаского клуба у дзешец борбох витворели побиди и освоєли пейц титули шампионох Сербиї ММА у барз оштрей конкуренциї. Успих би нє бул таки кед би их нє тренирали тиж так познати тренере, Петар Тунґуз и Иґор Милович. Вельки талант Клуба, Дьордє Буквич, свою схопносц указал у двох борбох хтори кратко тирвали, а у хторих лєгко звладал своїх процивнїкох и так освоєл златну медалю у класи А – до 84 килограми. На вербаским ринґу з тей нагоди млади Буквич ище раз потвердзел же пред нїм велька и успишна ММА борецка кариєра. Борби Матиї Босанчича хтори ше борел у А класи до 93 килограми, тиж останю запаметани. У першей борби лєгко и ефектно звладал свойого процивнїка на вельке задовольство присутних любительох того спорта. У другей борби, Матия указал вельку шмелосц и пожертвовносц, бо процивнїк бул добре порихтани, та ше шицки обавали же страци тот меч. По конєц Матия з вельку борбеносцу обрацел резултат на свой хасен. Важне надпомнуц же тогорочни Борецки бависка мали гуманитарни характер. У сотруднїцтве зоз вербаску гуманитарну орґанизацию „Светионик”, приход зоз тей спортскей манифестациї подаровани єдней фамелиї зоз Равного Села. А. П.
РУСКЕ СЛОВО 35
СПОРТ АТМОСФЕРА ШТРЕДНЬОГО ВИКУ У РУСКИМ КУЛТУРНИМ ЦЕНТРУ
ВИТЯЗСТВО – СХОПНОСЦ И ТРА ДИЦИЯ, ЧИ СПОРТ? Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН
ЛИҐА ВИТЯЗОХ – ЛИҐА КАВАЛЄРОХ Сучасни витязе у Европи маю и свою лиґу. Правда, пре специфичносц схопносци, нє маю часто змаганя. Як надпомли нашо собешеднїки, найлєпши успихи на турнирох мали витязи зоз Русиї, Билорусиї, України, Финскей... „Гаврани” найвецей стретнуца на турнирох мали зоз екипу Финскей. Же члени Здруженя „Червени гаврани” зоз Нового Саду прави витязове прешвечлїво гутори и податок же шицко финасую сами, и опрему, и одходи на змаганя. З другима словами, любов ґу витязом, їх чесци и правдолюбивосци и фер борби на першим им месце. Могло би повесц же праве прето то и лиґа кавалєрох.
36 РУСКЕ СЛОВО
Прешлей соботи у просторийох Руского културного центра у Новим Садзе свою схопносц у борбох зоз мечами и другим оружийом указали члени Здруженя за пестованє штреднєвиковней култури и традициї „Червени гаврани” зоз Нового Саду. У програми хтора тирвала цале пополаднє, зоз свою презентацию нащивительох здогадли на далєки часи штреднього вика
Ш
треднї вик облапя историйни период од пиятого по петнасти вик. Вон почал з розпадованьом Заходного римского царства, а закончел ше зоз ренесансу и часом вельких ґеоґрафских одкрицох. За тоти тисяч роки, односно дзешец вики, швет ше вельо пременєл – случели ше вельки селїдби народох и настали нови держави. Дзелї ше на вчасни, розвити и позни штреднї вик. То бул период феудализма, одно сно политичней системи у хторей власц мали феудалци на своїх маєткох, а за нїх робели кмети. Нїзше племство и витязи мали обовязку чувац и обрабяц жем, а тиж так и воєно служиц своїм господаром. З другима словами витязи були воєни вождове и бранителє. Алє, судзаци спрам того як су представени у литератури и кинематоґрафиї, вони були борци за правду и чесц, а часто були романитчно охарктеровани. Пре шицки спомнути прикмети вше вецей ше формую здруженя, лєбо клуби хтори пестую и чуваю традицию и културу штреднього вику, а окреме витязох. ЧЕРВЕНИ ГАВРАНИ Здруженє за чуванє традициї, скарбу и ремесла „Червени гаврани” зоз Нового Саду оформене 2014. року. Урядово 2018. ро-
ку є реґистроване и од теди по нєшка ма пейдзешат членох. – Интересованє и любов ґу витязству сом здообул у дзецинстве. Як и векшина моїх парнякох теди сом ше зоз пайташами бавел зоз мечами. Окрем того, одроснул сом читаюци Толкинову епску фантастику, алє найвекша инспирация були ми тедишнї вельки юнаки рисованих филмох „Нинджа коритнявки” и „Силни ренджере”. То була моя перша инспирация, а нєшка сом з помоцу Интернета и Ю-тюба мою вельку любов преточел до стварносци – гварел предсидатель Здруженя „Червени гаврани”, Неманя Банович. Но, як надпомнул, шицко рушело як друженє пейцох пайташох з истим интересованьом и симпатиї ґу традициї и способе борби у штреднїм вику. У Сербиї, по тераз, оформени штернац подобни здруженя. – Шицки Здруженя маю подобну структуру. Односно, у його рамикох маме вецей секциї, лєбо дисциплини. Окрем борбених дисциплинох од прешлого рока маме танцошку, хтора пе стує штредньовиковни традицийни танци, потим огньову секцию, стрилєцку и историйно-преподавательну. Кед ше шицко зда мушели зме ше добре поинформовац и научиц вельо з историї 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
sport@ruskeslovo.com
же бизме оформели здруженє. Шицко ше базує на историйних фактох – гварел Неманя. СПОРТ, ЧИ СХОПНОСЦ? Кед слово о борбеней секциї, як и шицки други подобни здруженя Гаврани маю секцию бохорт (французке слово хторе ше давно хасновало, а значи борба лєбо турнир), хема и ларп. – Бохорт то турнир, лєбо борба „1 на 1”, „5 на 5”, „12 на 12”, „30 на 30” и „150 на 150”. Смисел тей борби же би ше звалєло процивнїка. За побиду треба три раз звалїц процивнїка. У Хеми схопносц ше указує у борби „1 на 1” и по катеґориї оружия, и тирва до трох поенох. Рунди тирваю од 30 секунди по минути. Кед ше потрафи главу достава ше два поени, перша три поени, а ноги єден поен. Кед слово о дисциплини ларп (лайв акшн рол плей) роби ше о борби банди, лєбо ґрупох борцох, за столом, дзе кажди за себе инпровизує одредзену борецку улогу, применює одредзену тактику з цильом же би победзел – гаврел член Здруженя Лука Янкович, хтори и абсолвент на студийох Историї на Филозофским факултету у Новим Саду. Пестованє витязкей традициї и схопносци, у околїску припознате як спорт. Каждого року ше поряднє отримую турнири, та и шветво першенства. – Наздавам ше же пошвидко нашо здруженє постанє клуб и же схопносц хтору пестуєме постанє спорт и у нас. Мало нас дзелї од того, бо уж маме и репрезентацию хтора ше успишно змага на вельких турнирских польох у Европи и у нас. Репрезентация ма 43-ох витязох, а капитен екипи Сербиї Неманя Апатович. Того року у Смедереве було отримане Шветове першенство у бохорту. Куриозитет того змаганя то же на тот завод була борба „150 на 150”. Як то випатрало велї нє можу анї задумац. Спрам указаних резултатох найлєпша була репрезентация Русиї хтора уж вецей раз була шампион швета – надпомнул Лука. ВАЖНА ФИЗИЧНА ПОРИХТАНОСЦ... Безсумнїву, то вшелїяк спорт, бо од сучасних витязох вимага озбильну физичну порихтаносц и схопносц. Здруженє, за тераз, тренинґи отримує два раз тижньово. Вяри и през лєто тренинґи ше отримує на отвореним, а звичайно и Футожским парку. През жиму члени „Гавранох” ше муша знайсц за заварти простор. Потераз, простор находзели у Културним центре „Едьшеґ” и у салох Спенса. Розуми ше, трени6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
нґи ше отримую зоз тренажним оружийом. – Физична порихтаносц важна, насампредз прето же опрема хтору ношиме чежка од 25 по 40 килограми. Лєм панцир кошуля, хтору ше прави з плєценого дроту, ма дзешец кили. Тиж так, тренинґи важни и пре способ борби. Мушиме знац як ше хаснує оружия хтори хаснуєме, а то вимага вельо схопносци и моци. Но, мушим надпомнуц же мечи и други оружия присподобени, затупени и так направени же би було цо менєй покалїченя. То анї кус нє наивна схопносц, лєбо спорт. На остатнїм Шветовим першенстве у бохорту, хторе отримане у Смедереве сом „заробел” ґипс на руки, бо ми ю у борби поламал процивнїк. Интересантне надпомнуц же на тим змаганю було аж 80 интервенциї ортопедиї зоз локалного шпиталю – надпомнул Неманя Банович. Опрема хтору хасную новосадски „Гаврани”, приповедка за себе. Окрем того же муши буц присподобена и направена по историйних фактох, муши одвитовац и часу, бо нє була иста на початку штреднїього вика и на його конц. – Могло би повесц же то мултидисциплинарни спорт. Пред тим як зме оформели нашо Здруженє, мушели зме вельо знац. То подрозумює добре познац историю, конкретно штреднї вик, назберац шицки релевантни и конкретни податки – од способу живота, та по сам способ правеня нєобходней опреми. Ми ю углавним сами правиме, а за дзепоєдни часци мушиме поглєдац помоц од ковальох у цалей Сербиї. У ремесельнї обробюєме метални часци, потим ше дода у древени и скоряни часци. То вимага вельо сцерпеня, а окреме пенєжи. Цивилне облєчиво, значи без борбених часцох кошта коло сто евра. Борбена опрема кошта од пейцсто по тисяч евра, алє и драгше. Я мою кациґу плацел 22 000 евра – надпомнул Лука Янкович.■
ДРУЖЕНЄ З ИСТОРИЮ Орґанизаторе тей нєкаждодьовей подїї були Дарко Заґорац зоз Нового Орахова, студент на нашей Катедри и Иван Канюх. Циль того стретнуца з членами Здруженя „Червени гаврани” бул же би ше у єдней опущеней, покус романтичней атмосфери бешедовало о давних часох витязох и нашей историї и презентовац нови, будуци спорт. Интересантне преподаванє о нашей штредньовиковней историї отримали дипломовани историчаре Сашо Сабадош и Борис Фейди.
РУСКЕ СЛОВО 37
ИНТЕРМЕЦО
ГОРУЦИ ТЕПШИ (од Ани Варґовей зоз Вербасу)
Печинка з говедзини
Печинку порезац на ценко як шницли, посолїц и попопровац по смаку. Порезац на дробно два струча цеску (положиц цале струче на деску и прициснуц од горе зоз ножом, поприцискац най видзе юшка, а тоти цо нє сцу же би им пахли” пальци най порежу з ” ножом) и пошекац меншу главку цибулї на дробни коцочки. До глїбшого, або вок” палачинкара зограц ло” жичку масци, або олєю. Тоти цо сцу зменшац уношенє калорийох, розмасциц даскельо капки олєю зоз щеточку на палачинкар и на нїм попражиц цибулю и цеснок, а вец положиц печинку. Заляц з билим вином, або з парадичанку за диєталнєйшу вариянту и закрите динстовац 20 минути. Очисциц кромплї за пире, порезац их на дробни фалатки, преляц зоз врацу воду, же би ше зменшало час вареня, и вец увариц. Кед ше сце здравшу вариянту, вец мож увариц и даскельо мархви и з нїх направиц пире, бо идзе жима, а мархва ма витамин А и диєтетни нїтки, хтори злєпшую метаболизем, а ма и нїзшу енерґетич ну вред носц. Под жа миц ува ре ни кромплї и пире справиц з млєком (або з маслом и натартим трапистом, кед дахто розположени унєсц вецей енерґиї). Кромпля може прияц вельо солї, скорей як достанєме слани смак, та лєпше нє солїц, окреме нє гевти цо маю звекшани кревов прицисок и спухнути ноги. Зняц покривку з палачинкара и положиц запражку (два ложки муки перше розмишац з кус води у шольки) за софт у хторим печинка загушнє. Посолїц, а ɇɚɦɢɪɧʀɰɚ 100 ʉɪɚɦɢ
ȿɧɟɪʉɢɹ kJ
ɉɟɱɢɧɤɚ ɝɨɜɟɞɡɢɧɨɜɚ Ʉɪɨɦɩɥɹ Ʉɜɚɲɟɧɚ ɤɚɩɭɫɬɚ Ɉɥɽɣ ɡɨɡ ɫɥɭɧɟɱɧʀɤɭ ɒɜɢɧɶɫɤɚ ɦɚɫɰ Ȼɢɥɟ ɜɢɧɨ ɉɚɪɚɞɢɱɚɧɤɚ ɐɢɛɭɥɹ Ɇɥɽɤɨ (3,2 % ɦɚɫɰɢ) Ɇɚɫɥɨ Ɍɪɚɩɢɫɬ ɫɢɪ (45% ɦɚɫɰɢ) /
38 РУСКЕ СЛОВО
Потребне: ■ 600 ґр печинки з говедзини ■ 1 главка цибулї ■ 2 струча цеску ■ 200 мл билого вина (300 мл парадичанки) ■ масц 50 ґр, або олєй 100 мл ■ мука 50 ґр ■ кромплї 400 ґр/200 ґр кромплї и 200 ґр мархви/ ■ млєко 50 млл/ масло 50 г и 50 г трапист сир/ ■ соль, попер, ориґано, петрушково лїсце по смаку
UH ɝɪɚɦ ɢ 4
Ȼɢɥɶɱɤɢ ʉɪɚɦɢ
575
ȿɧɟɪʉɢ ɹ kcal 137
18
Ɇɚɫɰ ɢ ʉɪɚɦɢ 4
355 109 3885 3800 290 110 175 275
85 26 928 900 70 26 42 66
19 4 0 0 0 5 9 4,7
2 2 0 0 0 1 1 3,3
0 0 100 100 0 0 0 3,2
3190 1275
755 385
0
1 14
83 24
6
хто люби ориґано, най го доложи при концу вареня. Печинку послужиц зоз пире кромплями, а за шалату мож вжац квашену капусту хтора полна зоз Ц витамином, а хтори помага при абсорбциї желєза з печинки. 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
rusmak.ruske@gmail.com ГОРУЦИ ТЕПШИ
преверени
(од Танї Салонтаї)
Паприґаш зоз рибових филетох
Поради обисцу
Нєт обисца хторе нє ма алуминиюмску фолию у ладички, або кухнї. Ми вам даме даскельо совити як ю можеце похасновац:
Кед сце нє фахоПотребне: вец за рибу и нє идзе вам чисценє, ■ 500 ґр риби павец филети зоз панґасиус филети, нґасиуса лєбо лєбо ослич у фиослича идеалне летох ришенє. Тоти риби ■ 1 цибуля змарзнути, очисце■ олєй ни и без косцох. ■ 1 дцл парадиНа олєю подинчанки стуйце цибулю и ■ Присмачка за до нєй положце на рибов паприґаш коцочки порезани (куповни) панґасиус лєбо ослич. Най ше вари дас 20 минути, вец положце парадичанку и присмачку за рибов паприґаш. На тото количество риби я кладзем половку мещка, а хто люби же би паприґаш бул моцнєйши (лєбо ма векше количество риби), вец мож положиц и цали мещок. Ґу паприґашу добре иду уварени макарони. Поволуєме вас на сотруднїцтво за рубрики Горуци тепши” ” обисцу”и на и Поради ” rusmak.ruske@gmail.com, лєбо посилац на вайбер на число 069 67 33 15. Напишце, висликуйце, пошлїце и порадзце и нас самих!
Пририхтали: Лю. Цвеїч и Т. Салонтаї
6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
Креируйце окремну фурму тортох за дзецински родзени дзень. Фолию зогнїце и направце пантлїки и з нїх формуйце жадану форму так же их поскладаце на сподок плеха за печенє. *** Нацифруйце торту з помоцу фолиї так же ю похаснуєце место мещка за декорацию. Направце з фолиї „фишек” а на верху направце дзирку през хтору будзеце вичвирковац фил за цифрованє. *** Замотайце уж упечени кифлочки, хлєб лєбо курче до салвети, та до алуминиюмскей фолиї. Фолия затрима цеплоту и швижосц, а салвета упиє влагу од кондензациї. *** Очисцце пригорени сподок судзини зоз фолию. Кед вам ше случи же у кухнї нє маце металну шпундїйку же бисце ошкрабали „пригорени” полудзенок, згужвайце фалат алуминиюмскей фолиї и добре очухайце судзину. *** Наоштрице ножнїчки. Кед вам ножнїчки тупи, зогнїце фалат фолиї даскельо раз, и тото поштригайце даскельо раз. *** Пошвидшайце пейґланє шматох так же алуминиюмску фолию положце директно на древену часц дески за пейґланє, нацагнїце прекривку „навлаку„ и пейґланє будзе три раз швидше! *** Кед вам ше налапали часточки платна на плочу, та ше лїпи за шмати, зоз врацу пейґлу прейдзце прейґ фалатку фолиї.
РУСКЕ СЛОВО
39
ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXV ЧИСЛО 49 (3866) НОВИ САД, 6. ДЕЦЕМБЕР 2019.
КРАЧУНСКО-НОВОРОЧНИ ПОПУСТ на шицки кнїжки „Руского слова” виноши 30 одсто, а будзе тирвац од 1. по 31. децембер 2019. року (информациї на 32. боку)
ВИШОЛ РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР ЗА 2020. РОК
Фото: Андреа Медєши
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
■ ЕВРОПСКА КОНФЕРЕНЦИЯ О МЕНШИНСКИХ И ЛОКАЛНИХ МЕДИЙОХ
Тогорочни Руски християнски Календар мож купиц за 500 динари у просторийох „Руского слова” у Новим Садзе, у нашей онлайн кнїжкарнї и при заступнїкох „Руского слова” (информациї на 32. боку)
У проєкту идентификованя особох и подїйох зоз склєняних плочох фотоґрафох Будински зоз Руского Керестура, котру орґанизує Завод за културу войводянских Руснацох (ВР), а котри уж длугши час обявйовани на остатнїм боку новинох „Руске слово”, потребна векша помоц ширшей явносци. Велї од обявених фотоґрафийох уж идентификовани, алє о даєдних потераз зазначене барз мало податки. На Фейсбук боку Заводу за културу ВР до окремного албуму положени тоти фотоґрафиї, та ше модлї шицких котри дацо знаю о особох, подїйох,
Фотоґрафия: 0784P-B608
Фотоґрафия: 0586P
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
часу, обставинох, обичайох, облєчиве и инши податки хтори вязани за тоти фотоґрафиї же би ше явели. Явиц ше мож прейґ порученя на Фейсбуку або коментару на фотоґрафиї, на имейл zavod.rusini@gmail.com лєбо на телефон 021/548-421. Кажда информация значна. Дзекуюци фотоґрафийом хтори настали у фотоґрафскей роботнї Будинскових, а котри диґитализовани на склєняних плочох, зачува ше шведоченє о живоце людзох и подїйох и велїх податкох цо припадаю културно-историйному скарбу Руснацох на тих просторох.
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт податки.
■ КАДЕТИ „РУСИНА” – ПЕРСПЕКТИВНА И БОРБЕНА ФОДБАЛСКА ҐЕНЕРАЦИЯ