Ruske slovo 48 by Руске слово

РОК LXXI ЧИСЛО 48 (3657) НОВИ САД, 4. ДЕЦЕМБЕР 2015. РОКУ

■ТРЕЦИ „ЛИТЕРАТУРИЮМ” У НОВИМ САДЗЕ

Фото: Дюра Винаї

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу Вебвойводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/ 548 421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.

Фотоґрафия: K006a-0128P

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ 70-РОЧНЇЦА СНОВАНЯ

КУД „ТАРАС ШЕВЧЕНКО” У ДЮРДЬОВЕ

СТАНОВИСКА ЧЛЕНОХ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ

НАЦИОНАЛНА СТРАТЕҐИЯ И ЄЙ ИМПЛЕМЕНТАЦИЯ Пише: Йовґен МУДРИ, заменїк предсидателя Националного совиту Руснацох

Концом 2010. року, принєшена одлука же би ше написа- снаци, и же шицки вєдно, кажде у своїм фаху, зоз особло Националну стратеґию Руснацох по 2020. рок. На тот нима моцами, робиме, твориме и закладаме ше же би способ указуєме же зме озбильна национална заєднїца и руска национална заєднїца ишла напредок. же дзбаме о своєй заєднїци и о обласцох над хторима Заш лєм, после трох рокох, думам же, Национална стразме достали културну автономию, а то: култура, образо- теґия добре написана. Маме на єдним месце основу хтору вше мож дорабяц и злєпшовац и то у каждей обласци, ванє, информованє и урядове хаснованє язика и писма. Треба надпомнуц же вельку улогу у тей роботи ма и на- у зависносци од креативносци и роботносци одборох, ционална политика самей держави ґу меншином. Дер- пододборох и роботних целох. Познате же одбори правя жаву доживюєме як свойого партнера, а стратеґийни ци- плани роботи за наиходзаци рок. Вше мож дац инициялї и опредзелєня хтори написани у Националней страте- тиву и предложиц нови теми, направиц приоритети так як одбори оценєли, кажди ґиї – то заєднїцка драга нас и у своєй обласци. Особи у держави у розвиваню кулВивершни орґан предклада же би ше тих целох наисце фахово и турней автономиї. Од дерорґанизовало округли стол на тему: маю капацитети за дальшу жави обчекуєме як и до теИмплементация Националней стратеґиї роботу. Национална страраз, же нас финансийно потеґия нє мертве слово на трима и створи амбиєнт же бизме ше як национална заєднїца розвивали, чували паперу, анї нє Библия же ше ю нє шме меняц. Треба же свою културу и обичаї, и шицко тото цо нєобходне же би би жила зоз часом и потребами котри наиходза. Сцел бим спозориц на ище єдно зявенє. Маме вше вецей єдна национална заєднїца обстала. Задумане же кед ше напише Националну стратеґию, фаховцох и младих образованих людзох, алє вше менєй же ше ю будзе з часом дополньовац и розвивац, у зави- єст кадри хтори приставаю задармо робиц, та гоч и за сно сци од самих капацитетох националного совиту и свою заєднїцу. Писанє експертизох, елаборатох, рижних його целох, а на основи приоритетох хтори одредзи анализох, або проєктох, то нєшка озбильна ствар. Людзе Национални совит, согласно зоз потребами одборох. ше за таку роботу школовали и укладали до свойого Од одборох ше природно обчековало, понеже су зоз образованя, а тераз су нє барз порихтани же би тото знафаху, же напишу часц Националней стратеґиї, кажде у нє дали дакому задармо, цо мож и розумиц. Уж при сасвоєй обласци. Медзитим, тото ше нє случело. Нацио- мим концу писаня Националней стратеґиї, указало ше налну стратеґию зоз прилогами заш лєм написали фа- же будземе мушиц видвоїц нєвельки средства же би ше хово особи зоз Одбору за науку и други фаховци, ка- Стратеґию закончело, гоч було и процивни думаня о тим. Часи ше меняю и приноша нови правила, та ше зожди у своїм фаху. Требало вецей як рок же би ше написало Националну чиме зоз зявеньом, же у будучносци будземе мушиц фастратеґию. Кед Стратеґия прилапена 2012. року, нє барз хову роботу плациц. Особнє, нє обчекуєм же ше шицки зме були задовольни. Таки бул общи упечаток. Вшелїяк зложиме зоз таким становиском, алє думам же у будучбуло вецей причини, а спомнєм лєм єдну. Ми, як нацио- носци то будзе наша реалносц. нална заєднїца, идеолоґийно подзелєни. То нас шицких У своєй роботи, Национални совит и його цела, ридко терхує и барз завадза у роботи и у самим представяню ше поволовали на Националну стратеґию. Медзитим, у заєднїци и знука, и звонка держави. У Националней IV обласци, дзе описани Стратеґийни цилї, або у V областратеґиї, у обласци Стратеґийни цилї, точка 1, пише: сци дзе назначени ОпредзелєнЯ, та и у VI обласци дзе „моцнїц националне єдинство, заєднїцтво и медзисобну ше спомина Акцийни план, Национални совит и його толеранцию, релаксуюци розлики и нєскладаня по осно- цела заш лєм обробели даєдни теми зоз спомнутих облави локалних, идеолоґийних, социялних, националних и сцох. Зоз тим ше указало же Национална стратеґия нєзавирских розликох”. Кладзем фокус на идеолоґийни ро- обиходна и актуална у порядней роботи НС. Мушиме злики. Нє знам чи зме дозрели як национална заєднїца припознац же велї теми, односно обласци зоз Националже бизме шицки вєдно могли шеднуц за стол и побеше- ней стратеґиї заш лєм нє обробени, а важни су за нашу довац о темох хтори барз важни за нашу националну за- националну заєднїцу. єднїцу. Прешвечени сом же шицки вєдно сцеме добре Националному совиту Вивершни одбор, дал инициятисвоєй заєднїци, а висши интереси требали би нас повя- ву же би ше на дньови шор НС, положело розправу о зовац на хасен шицких нас. Думам же нє мушиме окре- Националней стратеґиї и єй применьованю у роботи ме визначовац национално-идеолоґийни розлики медзи НС. Вивершни орґан предклада же би ше орґанизовало нами, досц лєм повесц же зме шицки вєдно уписани до округли стол на тему: Имплементация Националней окремного списку рускей наионалней меншини як Ру- стратегиї.■

2 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Сандра БАРАНЬ, дописователька „Руского слова” зоз Дюрдьова

■ Тижньовнїк 4–5. Построєнє котре злєпшує квалитет води 6–7. Промоция новей кнїжки Латинки Перович

■ Нашо места 8–9. Пси блукаче у Новим Садзе

■ Економия 13. Данил Балащак, продукователь млєка зоз Бикичу

■ Култура и просвита 16–17. Фестивал гумору и сатири „Коцурска чутка” 18–19. 70-рочнїца снованя КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове

■ Мозаїк 21. Треци „Литературиюм” у Новим Садзе

■ „Руске слово” у швеце 22–23. Як Русини витоворюю права у Словацкей (5)

■ Людзе, роки, живот /Просвита 26–27. Округли стол „Титова Югославия и руска културна елита”

■ Духовни живот 29. Вистава з нагоди 150-рочнїци народзеня митрополита А. Шептицкого

■ Информатор

30–33. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 34–35. Спортски бависка „Яша Баков” На насловним боку – Шветочни концерт з нагоди 70-рочнїци снованя КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове. Автор фотоґрафиї – Дюра Винаї.

НАШО РУСКЕ ОБИСЦЕ Викенд за нами означел святочни концерт з нагоди значного ювилея за културу и дружтвени живот Руснацох у тим месце – 70-рочнїца снованя Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко”. Окрем терашнїх членох, у двацец шейсц шпивацких, рецитаторских, музично-оркестерских, ґлумецких и танєчних точкох, наступели и дакедишнї члени секцийох. Так ше на бини зменьовали вецей ґенерациї аматерох, од предшколских дзецох по найстарших, котри у роботи Дружтва участовали пред трицец пейц, штерацец, та и вецей роками. „Кажде руске дзецко з валалу треба же би участвовало у роботи Дружтва” – парoла з котру ше водзи терашнї Управни одбор. И тото им идзе од рук. У нїм наш скарб и сучасни способ креативного виражованя у уметносци, котри найбаржей пестую дзеци и младеж, з потримовку старших. На щесце, єст витирвалих ентузиястох, котри зоз своїм искуством нєсебично потримую и даваю порив младшим ґенерацийом. През децениї иснованя и историйни факти мож обачиц же у дружтвених єдинкох нє було вше лєгко орґанизовац, та и зацикавиц и затримац, младих за културу, а окреме нєшка. Медзи векшима проблемами Дружтва, ище од снованя були просториї и нєстаємна робота секцийох. Перши проблем ришени 1999. року з вибудову „обисца”, а други – през масовносц, припознаня, порядни орґанизациї и прихильносц валалчанох котри дзечнє провадза їх роботу. Остатнї даскельо мешаци у Дружтве ше кажди дзень отримовало проби, а после нїх аматере ше обовязно оставали дружиц. Праве вони, на концерту при публики виволали найщирши емотивни реакциї. Ветеранє зоз позитивну енерґию на бис наступели на бини и гордо представяли Дружтво. Млади ше маю на кого спатрац, дзекуюци витирвалосци, доброти и нєсебичносци наших людзох, преднякох. Праве вони, за шицких учашнїкох на Концерту и дакедишнїм и терашнїм членом Дружтва подаровали беджи з амблемом КУД „Тарас Шевченко”. Так шицки з руского обисца у Дюрдьове пошли з дарунком котри за Руснацох у тим валалє символ институциї з довирийом.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – ; редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Мая Зазуляк, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Лекторка – Ясмина Дюранїн * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa 160-923244-82 * Девизни рахунок Raiffeisen BANK a.d. Београд 26 5100000002458904 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 300 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ПРЕРОБЕЛ ХЛОРОҐЕН

НЄТ КВАЛИТЕТУ БЕЗ УКЛА ДАНЬОХ

Пишу: Сенка НА ДЬ Ана МАРКОВИЧ

Як прешлого тижня поставени и почал робиц хлороґен, Керестурци у своїх обисцох достали чистейшу воду, лєпшого микробиолоґийного и физично-хемийного квалитету. По поукох зоз других Явних комуналних подприємствох (ЯКП) извесне же построєнє за пречисцованє води будзе вельки видаток, алє то цена квалитетнєйшого живота

валитет води за пице у цалей Войводини ґенерално нєзадоволююци, указую податки зоз Покраїнского секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, засновани по резултатох виглєдованя котри ше на териториї Покраїни окончовало у периодзе од 2010. по 2012. року. Же би ше злєпшало микробиолоґийни квалитет води препоручує ше реконструкцию водоводней мрежи, а кед слово о злєпшованю физично-хемийного квалитету, треба применїц технолоґиї преробку води, хтора обезпечи квалитет яки вимагаю предписаня. Зоз поставяньом хлороґена у Руским Керестуре ришени физични квалитет води, а обачиц же вецей нєт характеристичного смаку и випатрунку керестурскей води.

КОНТРОЛОВАНЕ ХЛОРОВАНЄ НА ЖРИДЛЄ

– Хлороґен по строєнє за електолитичну продукцию мишаного дезинфектанту натриюм-хипохлориту и хлордиоксиду. Служи за продукцию тей розпущенїни солї на жридлу водовода и автоматске дозированє до цивох по резидуалу. У одношеню на стару систему хлорованя води то значи же тота мишанїна при хлорованю води нє ствара трихлорметани, хтори маю канцероґени потенциял. Потераз сце мали обични хлор, хтори у комбинациї зоз звекшану конМилош Томишич: Пре подли центрацию орґанских материйох яки квалитет води, у Войводини заступени у вашей води, творел и трипотераз поставели хлорметани. Зоз продукцию дезинфекколо 80 хлороґени танту, то ше вецей нє будзе случовац – гварел Милош Томишич, шеф отримоПРОБЛЕМ ПАНОНСКЕЙ ВОДИ ваня у фабрики „Сиґма” зоз Червинки, хтора направела и по ставела хлороґенске по строєнє у Кере стуре. ТоУ Войводини ше за пице хаснує углавним поджемто подприємство єдине ма лиценцу за таку дїялносц, ни води, котри нєквалитетни пре звекшане присута потераз у Сербиї по ставели коло 100 хлороґени, од ство натриюму, желєза, манґану и амонияку, а окреме того коло 80 одсто у войводянских ме стох. Як гварел опасни високи концентрациї арсену. Найгорши кваТомишич, потреба за таким вельким числом хлороґенлитет води у нашей держави праве у Войводини, а ских по строєньох у Покраїни пошлїдок же квалитет окрем нєй зоз присуством арсену маю проблем и суводи на єй цалим подручу подобни, одно сно нєдо сташедни держави Мадярска и Горватска – держави Паточни. нонского басену.

4 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК Кере стурски хлороґен зме сцени у окремней монтажней хижки у кругу водоводного по строєня, попод жем до ньго и з нього ше поцагало потребни инсталациї, довод и одвод води, як и одвод звишку води. Вредносц цалого проєкта коло 15,5 милиони динари, а ношитель Явне комуналне подприємство „Руском”. Як гварел його директор Иґор Фейди, по конкурсу зоз Покраїнского секретарияту за привреду, водопривреду и лєсарство до стали 10 милиони и 536 тисячи динари, зоз Општини Кула два милиони и 534 тисячи, а ПДВ коло 2,6 милиони динари виплацело ЯКП „Руском”. Тото подприємство тераз задлужене за отримованє двох хлороґенох, понеже у Крущичу ище пред тим по ставени єден. Отримованє хлороґену у сушедним валалє рочнє кошта коло 390 тисячи динари, а у „Рускому” затераз нє могли повесц кельо будзе коштац отримованє кере стурского хлороґену. Зрозмирно зоз числом ґаздовствох, одно сно трошеньом води, вшелїяк же у Руским Кере стуре тота сума будзе векша як у Крущичу. ВЕРБАСКЕ ИСКУСТВО

не количе ство активного хлору. Додаванє ше окончує у периодзе од 30-50 днї – потолковал руководитель дїловней єдинки „Водовод и канализация” у ЯКП „Комуналєц” Миро слав Фейса. Хлорованє з хаснованьом хлороґена у водоводох на подручу Општини Вербас хаснує на водоподцагох у Савиним Селу, Равним Селу и Бачким Добрим Полю, док ше хлорованє з готову розпущенїну натриюм-хипохлориту з дозирнима пумпами хаснує на водоподцагох у Вербаше, Коцуре и Змаєве. Од 2011. року у ЯКП „Комуналєц” зоз Вербасу по ставени хлороґен, хтори тиж продуковало подприємство „Сиґма”. По искуству зоз вербаскей општини, зависно од часу хтори прешол од по ставяня хлороґену трошки сервисованя рошню, понеже облапяю вецей файти: основни сервис, рочни и напредни, як и периодични нєобходни ревитализациї по строєня. Хлороґен продуковани так же часци за замену може управиц лєм продукователь. Як визначел Фейса, по сле поровнаня трошкох при спомнутих двох спо собох дезинфекциї, одно сно хлорованя води, у ЯКП „Комуналєц” заключели же векши трошки хлорованя кед ше хаснує Хлороґен.

Кед ше спатра значенє и цена хлороґену за локалну водоводну мрежу, хаПРЕДУСЛОВИЄ ЗА ФАБРИКУ сновите упознац искуства штредкох ВОДИ хтори одскорей маю таки по строєня. Мирослав Фейса: Хлорованє нє У Општини Вербас хлорованє води ше окончує на два спо соби: перши то уплївує на хемийни прикмети води Порушованє хлороґена пер ши крочай у витворйованю цилю здрахлорованє з продукованим натриюмхипохлоритом хтори продуковани у пошореньох з на- вей води у Кере стуре, а хтори водзи ґу велькому проєкзву Хлороґени. Други спо соб хлорованє з готову розпу- ту будованя фабрики води хтора би обезпечела и хемищенїну натриюм-хипохлориту з дозирнима пумпами. йно квалитетнєйшу воду - насампредз без арсену. З новим пречисцовачом Кере стур до стал вельо чиХлорованє з готову розпущенїну натриюм-хипохлориту з дозирнима пумпами ше окончує з додаваньом ате - стейшу воду, понеже ше з нєй одстранєло єдну злученїстованей розпущенїни од лиценцованих продуковате- ну з канцероґенима характеристиками, як и микроорґальох и добавячох хтора муши мац одредзене минимал- низми хтори були присутни у валалскей води, а дозированє обезпечує ровномирну дезинфекцию води. Но, як уж надпомли фаховци, Кере стур ище вше ма проблем зоз вельку концентрацию арсену, пре хтору у Кере стуре урядово забранєне хаснованє води з валалского водоводу за пице. Пред скоро 10 роками у Кере стуре детектоване присуство арсена у концентрациї хтора вельо векша як прилаплїви гранїци, а тот проблем ище вше годна ришиц лєм фабрика води. Як гварел директор ЯКП „Руском” Иґор Фейди, по ставянє хлороґена перши крочай у реализациї длуго обчекованого проєкта фабрики води, чия судьба ище нєизве сна. Потераз ше виробело идейни проєкт, а за преберанє дальших крочайох потребни пенєж, хторого затераз нєт. Медзитим, и попри терашнїх препреченьох финансийней природи, остава свидомосц же лєм фабрика води конєчно проблем з кере стурску воду.■ 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРОМОЦИЮ КНЇЖКИ ИСТОРИЧАРКИ ЛАТИНКИ ПЕРОВИЧ

НОВА ЕЛИТА ЗА НОВИ ЧАСИ Кнїжка историчарки Латинки Перович то свойофайтова слика сербского дружтва, його историї и политики, идеолоґийох и дилемох. Авторка дотика найглїбши контроверзи сербскей прешлосци и терашньосци, та за єй найновше дїло гваря же є коруна вецейрочного виглєдованя политичней думки у Сербиї од 19. вику по нєшка

атинка Перович твердзи же нїхто нє одредзує припаднїкох доминантней и нєжаданей елити. То ше случує спонтано, алє ше вше кончи коло єдней те истей оси, а тота оса кратко зжата у тези хтору ше у кнїжки „Доминантна и нєжадана елита” барз широко розрабя. – Цо будзе приоритет у 21. вику кед слово о сербскей держави, чи будзе важне яка є велька, чи ше державу будзе глїбше розвивац? То смисел цалей нашей роботи, то смисел и тей кнїжки – гварела авторка на промоциї у Новим Садзе, визначуюци и других хтори заслужни за, так повесц, наукове виданє. Публициста Славко Ґолштайн зоз Заґребу, редактор и видаватель наглашел же орґанизация текстох 13 портретох, интелектуалцох, допринєсла барз ясней слики о историйних збуваньох у Сербиї, и нє лєм сербскей елити, алє и єй одношеня з елиту у Горватскей. Вон гварел и тото же Перовичова написала кнїжку хтора глїбока анализа цалого єдного периоду од 150 рокох, и же би ше и у Горватскей здала, бо з нєй нєй мож видзиц же нєпорозуменя медзи Сербами и Горватами нє тирваю 20, або 70 роки, алє цали єден вик, ище од Першей шветовей войни – гварел Ґолштайн. НЄ ДОСЦ ДОБРИХ, ВШЕ ПОБЕДЗЕЛИ ГОРШИ Новинар Димитриє Боаров визначел же доминантна елита у Сербиї „виросла” з єдного заостатого „аґрарного народу”, а Латинка у кнїжки точно толкує прецо тота елита, нажаль, мала континуовану превласц над „нєжадану”, и констатує же и далєй у нашей жеми треба виглєдовац тот феномен – же нє досц добрих вше победзели ище горши. Кед колумниста и литерата Светислав Басара гварел же у кнїжки видно єден парадокс, же Сербия ма барз добрих историчарох, алє нє ма историю дзекуюци праве доминантней елити, велї ше у новосадским Студию „М” нашмеяли. – Доминантна елита нє прилапює реалносц хтора настава з историї, алє гевту з народних писньох и псеудомитолоґиї. Тото цо маме у учебнїкох историї по школох, то серия „нєбулозох” и мистификация хтори настали зоз ґусларских писньох. То нє шмишне, то траґичне – нагоршани бул Басара. Вон отворено припознал же и сам вецей раз писал о политичарови и писательови Добрицови Чосичови, хторого Латинка у

6 РУСКЕ СЛОВО

СНОВАТЕЛЬКА МОДЕРНОГО ЛИБЕРАЛИЗМА Латинка Перович сербска историчарка и бувша политичарка. На 27 роки постала предсидателька Антифашистичного фронта женох Сербиї (АФЖ). Була на длужносци секретара Союзу комунистох Сербиї (1968–1972), а пре либерални прешвеченя, Йосип Броз Тито ю з тей позициї зменєл. Дала ше до науки, и постала фаховец за сербску историю 19. вику, алє и сербску сучасну историю. Снователька є модерного либерализма у Сербиї, а за ню дзекеди гваря же є „мац другей Сербиї”, гоч вона сама нє люби тото поровнанє.

кнїжки видвоєла як доминантного, и дума же спомнути политичар спреведнул велїх людзох. – Чосич ласкал народу, а народ то любел чуц и бул му лоялни, та шицки закончели у єдней шлєпей улїци. Тераз аж видзим же Серби и сцели буц поспреведани и дзечнє прилапйовали Чосичову спреводзку – прешвечени Басара. АЛТЕРНАТИВА НЄ МОГЛА ОБСТАЦ О кнїжки бешедовал и наш познати колумниста др Алексей Кишюгас, доцент на Филозофским факултету у Новим Садзе, и гварел же кнїжка Перовичовей у Сербиї то културне, интелектуалне и дружтвене збуванє пар екселанс. – Вона представя и своєродну социолоґию интелектуалцох – гварел медзи иншим, и визначел же сербски народ вше мал вибор, же людзе стваряли свою историю нє так як би то вони сцели, алє то робели под одредзенима предпоставками, условиями и ресурсами хтори мали. – З биоґрафских призначкох „нєжаданих людзох” дознаваме же дружтвена моц, дружтвени ресурси у тим дружтве, одвше були концентровани дзешка индзей, на боку национализма и антимодерносци, а шицки алтернативи системски заглушени и забити. Думам же то драма Сербиї 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК у хторей и нєшка жиєме – прешвечени Кишюгас. На питанє чи би ґу Латинковому вибору особох хтори зохабели шлїди у политики и култури додал дакого, Кишюгас гварел же вибор Перовичовей наисце добри, бо о шицких людзох интелектуалцох о хторих сцел дознац вецей, вони у кнїжки, и добре же на тот способ останю зачувани. У кнїжки описани 13 портрети, так поскладани же наспрам Добрици Чосича – Марко Никезич, Коча Попович, Милован Дїлас, Иван Дюрич, Новак Прибичевич, Слободан Инич, Иван Стамболич, Олґа Попович Обрадович, Сима Чиркович, Зоран Дїндїч, Боґдан Боґданович и Радомир Констатинович. Шицких Перовичова особнє познала, з даєднима робела, сотрудзовала, даєдних випровадзела на остатню драгу. На промоциї бешедовали и рецензент кнїжки, историчар професор Милан Суботич и историчар професор Любодраґ Димич, член Сербскей академиї наукох и уметносци. Озвала ше и авторка.

ДОМИНАНТНИ, АЛЄ И НЄЖАДАНИ Без огляду же политичара и писателя Добрицу Чосича як доминантного Латинка Перович положела наспрам других дванацецерих, и вон у єдним моменту „нєжадани”. – История и биоґрафия тих людзох указує же шицки вони до конца поставаю нєжадани гоч яку дружтвену моц мали. Тото же мали моц, нїч нє значело, бо зоз ню нє могли нїч зробиц. Стварна дружтвена моц и стварни ресурси, нашо дружтво меня на якишик иншаки способ и вони були дзешка индзей – гварел Кишюгас.

– Я розликуєм историйне сознанє од историйней свидомосци. Историйне сознанє то резултат виучованя, искуства, поровнованя з другима, резултат знаня. Воно, нажаль, часто инфериорнєйше як историйна свидомосц хтора збудована зоз здогадованьох, леґендох и митох хтори важни за еґзистенцию єдного народу, алє є нє вираз того цо еґзактне и сиґурне. Нїґда сом нє припадала тей историоґрафскей школи хтора окончовала редукцию прешлосци и виберала жаданих юнакох за историю. История така яка є, и ми ю перше мушиме познац и розумиц. Кед ше Слободан Йованович опитал свойому оцови, першому идеолоґови либерализма, же чом так романтизовали прешлосц, оцец му одвитовал же нє мали од чого почац. Од теди прешло вецей як 150 роки, и думам же кед ше огляднєме на нашу историоґрафию, можеме повесц же єст уж єдно пасмо на хторе ше мож опрец, место же бизме себе приповедали сказки, леґенди и мити. Думам же наш биланс на преходзе з 20. до 21. вику наклада же бизме пробовали нє лєм поставяц питаня, алє и поглєдали одвити, и на тот способ пририхтали єдну иншаку елиту хтора би мала керчиц драгу, як поведзене, заняганому и худобному народу, ище вше заостатому, нє лєм у Европи, алє и на Медитерану. История муши буц далєй од дньовей политики, од пропаґанди, од банализациї и муши ше ю зрозумиц як озбильне поволанє нє лєм професионалцох, алє и интелектуалцох хтори маю знаня и хтори чесни – заключела Латинка Перович. Кнїжка хтора видрукована пред пол рока, указує же история як польо вибору вше понукала розлични ришеня. Хторе ришенє превагло, завишело од причинох хтори вец одредзели ключни напрям у розвою єдного дружтва. За дзепоєдни политични процеси добре знаме, о тих цо нам нєпознати, историчарка у кнїжки записала. Гваря же гоч кнїжка „горка”, на концу охабя надїю. А чи ше годно пошвидко и у наших животох наздавац лєпшому, випатра же за одвит анї час нє потребни.■ Славица Фейса 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

STANOVISKA

Пише: Александар САВАНОВИЧ, новинар

ОЗБИЛЬНИ ЦИНИЗЕМ Нє знам як вам, алє мнє уж покус досц драми, театра манипулациї у хторим жиєме. Теориї, мафиї и полиґрафи, шицко то лєм часц политично-естрадно-медийного фолклору и диялоґу старих приятельох и нових нєприятельох, розвага за публику у жеми з нулту инфлацию, стабилнима ценами и нарастаюцима плацами и пензиями. У тим и таким окруженю, судьба чи карма, побавела ше з донєдавним контроверзним директором Културного центра Нового Саду и донєдавним функционером Трецей Сербиї Андрейом Файґельом, хтори загарештовани под сумню же потупел член 309. Виновного закона Сербиї хтори ше одноши на насилну пременку уставного порядку. Директни повод за Файґельово гарештованє його видео клип поставени на интернет у хторим драматично коментарує же Премиєр од Бриселских прегваркох по сердечни приєм ґенсека НАТО алиянси Єнса Столтенберґа з хлєбом, солю и почесну стражу ґарди, континуовано понїжує Сербию и сербски народ. По Файґельови, то „найвекше понїженє хторе Сербия дожила у часох общого валяня системи вредносцох”. Ключни коментар, пре хтори закончел за роштельом, дзе гвари же „нєподношлїви стан у Сербиї може ришиц лєм на єден способ” и прецизує же тот способ „описани у учебнїкох историї за основну школу” Так ше случело же два днї после цалодньовей специялней „риялити” програми на єдней телевизиї и дзень пред Премиєровим „судьбоносним” путованьом до Китаю, Файґель закончел у гарешту. Исти тот Файґель пред двома роками з вистави у державней институциї у хторей бул на чолє склонєл уметнїцке дїло студента Академиї, понеже по його субєктивним чувстве и суду, нїби було уквилююце за вирних. Субєктивне чувство и тераз триюмфовало, алє з тей нагоди нє Файґельово алє представительох державного апарата хтори у Файґельових напрямкох „за ришованє нєвитримовного стану у Сербиї” препознали поволанку на насилнїцтво. Вербални деликт ше у вельким стилу врацел на сцену, гоч, поправдзе, од дзеведзешатих по нєшка, зме ше наслухали тельо койчого же би у случаю аґилнєйшого державного апарата, гарешти уж давно були полни. Алє векшина тих цо дараз приповедали вшелїячини, нєшка крачаю по европскей драги. Драги по хторей Файґель очиглядно нє сце ступац. Лєм даскельо днї потим, през центер Нового Саду маршовали ултранационалисти хтори на тот способ славели рочнїцу присоєдиньованя Сриму, Бачкей и Банату ґу Сербиї. Медзи нїма, векшина декларовани члени забранєних орґанизацийох. Кус ґазловали „лиґашску” заставу Войводини, кус викриковали пароли процив других и иншаких, и випатра нїкому нїч нє завадзало. Як цо випатра же шлєбода наисце ма лїцо и спак. Лєбо я нє розумим же цо шлєбода. Лєбо уж наисце нїч нє розумим. Анї нє знам же чи сом цинични, чи озбильни. Таки час пришол.

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ПСИ БЛУКАЧЕ У НОВИМ САДЗЕ

НЄ КАЖДИ ЧЛОВЕК ЗАСЛУЖУЄ ПСА Пишe: Дюра ВИНАЇ

Пси блукаче у Сербиї влонї покусали коло 100 тисячи гражданох, векшина дожила трауми и антипатичносц ґу домашнїм любимцом, а општински и городски каси остали без значних средствох. Азили и стационари нє можу прилапиц тельо напущени животинї кельо єст власнїкох хтори их напущую и вируцую на улїцу

аждей єшенї псох блукачох на новосадских улїцох обачлїво єст вше вецей – любителє животиньох котри их набавя як милки животинї ше през лєто налюбя своїх любимцох и вецей их нє сцу допатрац, та ше их єдноставно ошлєбодзую зоз вируцованьом на улїцу, цо далєй од дому, и так ришую тот проблем. Найчастейше их зохабяю на перифериї городу.

Пси блукаче поставаю вше векша опасносц за гражданох. Док єдних пси наисце покусали, други то симуловали на рижни способи и питали очкодованє. Постали цали методи кусаня и „самокусаня” лєм же би ше заробело даяки динарчок. На мено прецерпеного страху и болю, поєдинци доставали од 300 до 500 тисячи динари. Очкодованим прешлого року у Новим Садзе виплацене коло 500 милиони динари. У Сербиї, кед ше шлєбодно пораховало, пси покусали вецей як 100 тисячи людзох. АЗИЛ НЄ СТАЦИОНАР ЗА ПРИЛАПЙОВАНЄ Перши прави азил за пси у Новим Садзе, котри задоволює шицки предписаня, направени на населєню Шанґай. Вон може прияц 500 пси и нєдостаточни є же би прилапел шицких котри блукаю по Новим Садзе. Трима ше же на новосадских улїцох єст вецей як дзешец тисячи пси. Прето, азил, у ствари, баржей прилапни стационар, у котрим ше животинї подкарми, вилїчи и очисци од паразитох, стерилизує, чипує и понукнє правим любительом домашнїх животиньох, котри ше наисце о нїх буду старац и допатрац их. Кед нє найду власнїкох, у одредзеним чаше ше враца там дзе су и найдзени – на

8 РУСКЕ СЛОВО

улїцу. Над єдну часц ше окончи еутаназия. ЛЮБИМЦИ ЛЄМ ЗА ПРАВИХ ЛЮБИТЕЛЬОХ Трима ше же у Новим Садзе єст вецей як 20 тисячи пси, а стационар може прияц лєм 500 пси. Шеф стационара за прилапйованє псох блукачох на Шанґаю Дьордє Плавшич гвари же за усвойованє животиньох треба, насампредз, добра дзека. – Треба присц на Шанґай, охабиц свойо податки, пополнїц формулар и чекац. Фахови тим вас повола и побешедує з вами, и на основи тей розгварки преценї чи маце условя за триманє пса, чи нє маце. То нє лєм физични условия, же чи маце хижку, або кошар, бо то найменши проблем, алє чи маце твардзу дзеку буц приятель свойому любимцови. Тим преценї чи сце тота особа, чи сце прави любителє, чи то будзеце лєм на одредзени час, а вец ше го одрекнєце як и тисячи наших жительох – же сце раз любителе животиньох, а раз нє. Найлєпше кед сце уж мали искуства зоз своїма любимцами и тераз жадаце нового, або ище єдного. ЕДУКАЦИЯ НАЙВАЖНЄЙША Александар Бурсач, директор ЯКП „Зоохиґиєна и Ветерина” о проблему напущених любимцох гвари же едукация людзох найважнєйша. – Ми на едукациї вельо робиме, кед чловек достанє домашнього любимца, вец би го требал и чувац и пестовац. Нажаль, часто то нє так. Тих дньох робиме и зоз 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

НАШО МЕСТА студентами на едукациї любимцох, понеже ше вельо пси зявели праве медзи будинками факултетох. Там було и нєприємни ситуациї, покусали даскелїх студентох, даєдни их кармели и настал проблем. Тераз там сцеме направиц стационар, алє сцеме их и научиц як би ше ґу нїм справовали. – Чи ше зоз напущенима животинями посцигує биолоґийну ровновагу?

И РАТУНОК И РАДОСЦ У Новим Садзе ше нє зна точне число здруженьох любительох животиньох. Вони найчастейше нє реґистровани як здруженя гражданох, функционую прейґ дружтвених мрежох, алє су барз добре орґанизовани. Прейґ нїх у Новим Садзе, односно цалей Войводини, та и Европи, виратовани стотки животинї, а свойо доми пренашли у велїх европских городох. Там, тераз, маю цалком иншаки третман.

АМБАСА ДА КАНА ДИ ПОМАГА У ПРЕВЕНЦИЇ ВИЛЇВОХ У СРИМЕ

РЕКОНСТРУОВАНИ ПУМПИ ЗА ЧЕРПАНЄ ВОДИ Амбасада Канади у Сербиї финансовала реконструованє пумпох за черпанє води на рики Босут у валалє хтори ше тиж вола Босут. Спомнути водопривредни будинок дал влонї у майских вилївох з велькей часци же би чкоди у тей часци Сриму нє були векши. Дзекуюци пумпом, воду ше преруцовало зоз Босуту до Сави, а пре вельку преобтерхованосц, Нащива амбасадора Канади Филипа пумпи требало рекончерпней станїци Босут струковац цо поробене у фазох од септембра по новембер то- вилїви, а тиж уклада и средства до го року. Вкупно реконструовани ше- превентивних мирох за охрану од вилївох. За реконструованє пумйсц пумпи. На шветочносци, на хторей вони пох у Бо суту дати 517 тисячи каознова пущени до роботи присуство- надски долари, а вкупно за тоту вал и амбасадор Канади у Сербиї на ме ну, потим ре кон струо ва нє Филип Пининґтон, потим подпред- пумпи Липац у општини Шид, як сидатель покраїнскей Влади и секре- и ушоренє рики Бєлици при Лучатар за польопривреду, водопривреду нох, опред зелєни милион канади лєсарство Бранислав Боґарошки, ски долари. Проєкт витворени з як и городоначалнїк Сримскей Ми- потри мов ку Кан це ла риї Зє ди нє них нацийох за проєктни услуги тровици Бранислав Недимович. Як з тей нагоди гварене, Канада (UNOPS) и ЯВП „Води ВойводиВл. Дї. помогла Сербиї кед були лоньски ни” и „Сербия води”.

У СЛИКИ И СЛОВОХ

НОВООРАХОВЧАНЄ И ДАЛЄЙ ГУМАНИ

– За биолоґийну ровновагу найважнєйши чловек, и вон за тото найбаржей одвитує. Кед би ше нєлєгко ошлєбодзовал од своїх любимцох, накадзи настанє даяки проблем, кед би их нє геркал и тримал за даяки други намени, кед би ше нє виживйовал над нїма... вец би то шицко добре функциновало. Так, зоз малих, наставаю вельки проблеми.■ 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

Завод за трансфузию креви у Суботици, вовторок у Новим Орахове орґанизовал акцию добродзечного даваня креви. Акция орґанизована у просторийох Руского дома, приявели ше 37 особи, крев вжата од 29, а 8 особи пре здравствени причини нє могли дац крев. Назберане 14 790 мл креви. Лю. Рац

РУСКЕ СЛОВО 9

НАШО МЕСТА ЗБОР ГРАЖДАНОХ РУСКОГО КЕРЕСТУРА

НОВИ ИНФРАСТУКТУРНИ И КОМУНАЛНИ РОБОТИ На Зборе гражданох котри отримани всоботу, Совит Месней заєднїци Руски Керестур присутним Керестурцом представел дотерашню роботу и плани за 2016. рок, а у дискусиї члени Совиту од нїх чули и дзепоєдни проблеми з хторима ше жителє зочую

а Зборе, хтори отримани у конференцийней сали у Спортскей гали присуствовали коло 50 жителє Керестура, векшина членох Совиту, на чолє з предсидательом Владимиром Олеяром и секретаром Месней заєднїци Михайлом Сабадошом. Владимир Олеяр начишлєл 14 ставки, зоз суму потрошеного пенєжу, односно цо поробене у 2015., та и 2014. року, кеди почал мандат терашньому Совиту. Медзи векшима начишлєнима роботами спада вичисцованє атмосферских яркох, початок асфалтованя драгох на Новим населєню, реновиранє фонтани у парку, поставянє камерох у валалє, реновиранє сали за винчанє, пущанє ґазу до валалскей мрежи. У 2014. року отворена Спортска гала и нєдавно ю почали хасновац клуби СД „Русин” и рекреативци, та предсидатель Олеяр з тей нагоди похвалєл и як ше о нєй стара руководство „Русина”, на чолє з предсидательом Драґаном Ковачевичом. По конєц рока ше планує ище даскельо роботи, започнє ше поступок за

ЗВЕКШАНИ СРЕДСТВА З ОПШТИНСКОГО БУДЖЕТА Предсидатель Совиту МЗ Владимир Олеяр визначел же у року и пол мандату нового Совиту, звекшана сума утрошеного пенєжу як зоз Самодоприносу так и зоз општинского буджета. Як гварел, 2012. року зоз Самодоприносу уложени 7 милони 499 906 динари, а у тим року ше до рижних роботох по конєц рока буду уложи 12 милиони 320 000 динари. Звекшани и пенєж хтори МЗ достава з општинского буджета – 2012. року то було 2 милиони 700 000 динари, а у тим року то 4 милиони 186 000. За плановани роботи у 2016. року, з општинского буджета за Керестур ше планує 7 милиони 440 000 динари, док зоз Самодоприносу 10 милиони. У Звиту предсидатель Совиту Владимир Олеяр визначел и средства з хторима Месна заєднїца потримує роботу валалских здруженьох и орґанизацийох, дзе у тим року зоз Самодоприносу за тоти намени вєдно опредзелєни милион 920 000 динари, од чого найвецей, Спортскому дружтву „Русин” 667 000, Фестивалу култури „Червена ружа” – 400 000, Фонду солидарносци – 240 000 динари, а за образованє 133 000.

10 РУСКЕ СЛОВО

заменьованє закрица на Здравственей амбуланти, кладзенє ошвиценя у улїци Ґабра Ороса, и реновиранє парку у центре Керестура. Бешедуюци о планох у 2016. року, предсидатель Совиту Владимир Олеяр наглашел же Совит шицки сили унапрями на инфраструктурни и комунални роботи, за хтори заплановани два и пол раз вецей средства. Медзи нїма вибудов драги до хотара, предлуженє асфалтованя драгох и чисценя яркох, подрезованє калдермох и поставянє пайпох, и ришованє проблему води хтора на улїцох стої после дижджох. Нарок ше планує пооправяц и столїки на пияцу и положиц ошвиценє на фодбласки стадион на Ярашу. За тоту нагоду Совит пририхтал и окремни флаєр дзе начишлєне шицко цо поробене, на нїм и фотоґрафиї, а таксативно пописани и план за идуци рок. Велї зоз спомнутих роботох як проблеми представели и жителє Керестура присутни на зборе, а досц ше бешедовало о дзивей депониї у долїни при теметове, о камионох з цвиклу хтори иду по Ленїновей улїци, о можлївим гашеню Здруженя рибарох, о потреби же би знова робел локални радио и друге. Вецей дискутанти наглашели же потребна канализация, та пригварели Совиту же то нє у планох за идуци рок. По словох предсидателя Олеяра, Совит пребера одредзени крочаї и у тим напряме, вєдно з МЗ Крущич, а пре барз драгу инвестицию, єй ришенє локална самоуправа унапрямела на приключованє на медзиопштински колектор (Кула-Вербас), цо годно буц о даскельо роки. Таке ришенє општина вибрала и пре наполнєнє квоти – 40 000 будуци приключки на канализацию за тот вельки колектор, цо сами нє годни витвориц лєм векши места з општини. На концу двоиполгодзинового збору, Саня Тиркайла и Соня Виславски представели нєдавно основани Каритасов Телефонски центер за слуханє „Нїтка”, хторому шедзиско у Керестуре.■ М. Афич

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

НАШО МЕСТА НОВИ СПОСОБ ЗАЗБЕРОВАНЯ ДЗЕЦОХ З ОКРЕМНИМА ПОТРЕБАМИ У ШИДЗЕ

ДРУЖЕНЄ У „ЩЕШЛЇВИМ КУЦИКУ”

У рамикох явних роботох Националней служби за обезпечованє роботи у Шидзе, од початку новембра отворене предлужене пребуванє дзецох з окремнима потребами у Шидзе, а проєкт наволани „Щешлїви куцик”. После порядней настави у ОШ „Йован Йованович Змай” дзешецеро дзеци приходзи до предлуженого пребуваня. Вони хасную просториї Здруженя за потримовку родичом „Отворене шерцо” котре ше находзи у Лєтнєй владическей резиденциї. – Дзеци ту доставаю полудзенок, помагаме им же би поробели домашнї задатки, бавиме ше, патриме телевизор и на ха-

НАЩИВА Предсидателька Скупштини општини Шид Наташа Цвєткович и помоцнїца предсидателя општини задлужена за социяли питаня Биляна Крч, пондзелок нащивели Здружене. Дзеци Цвєтковичовей и Крчовей подаровали свойо рисунки и новорочни венчики хтори тиж сами виробели. Стретнуцу присуствовал и парох о. Михайло Режак хтори од самого снованя дава потримовку роботи здруженя.

сновити способ препровадзуєме тоти три годзини. Ми уж маме искуства з роботу з такима дзецми хтори приходза на друженє каждей другей соботи годзин, а тераз зме направели крочай вецей, а то предлужене пребуванє – приповеда вихователька Силвия Косанич, хтора роби у рамикох Явних роботох, вєдно з Йовану Симеунович. Проєкт бузе тирвац три мешаци. Наша собешеднїца додава же им помага ресторан „Ґурман” хтори безплатно обезпечує костиранє за дзеци, а пекарня „Маркович” зоз Вашици, кажди дзень донира хлєб. У предлуженим пребуваню би места було за вецей дзеци, алє проблем же их нє мож привожиц зоз валалох кажди дзень, понеже то значни трошки, а средства за тоти намени нєт. – З оглядом же проєкт одобрени на три мешаци, ми го уж понукли Министерству роботи, занятосци, и борецки и социялни питаня. Наздаваме ше же нас вони финансийно потримаю бо би було чкода кед би ше после трох мешацох проєкт прервало – гвари Силвия Косанич. У рамикох „Слунковей єшенї живота” дзеци були госци Дома за стари особи „Луана” у Шидзе, а прешлого тижня их нащивели представнїци Здруженя женох „Жридло” зоз Беркасова и принєсли им торту и други лакотки, алє теки, фломастери и древково печаци. Вл. Дї. 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ПОЛИТИКА КОЦУР

ПЕНЗИОНЕРЕ НА НОВЕЙ АДРЕСИ

Члени месней орґанизациї инвалидних и других пензионерох зоз Коцура всоботу, 28. новембра, святочно отворели свойо нови просториї хтори ше находза у главней улїчки у Коцуре, у хижи хтору купели дзекуюци донацийом. На соботовим полудзенку зишли ше шицки хтори помогли же би ше просториї присподобели, ак и донаторе, а пантлїку прештригнул републични посланїк Партиї зєдинєних пензионерох Сербиї (ПУПС) Момо Чолакович. На отвераню окрем Чолаковича, хтори, як потолковала предсидателька МО Андя Хромиш, найвецей допринєсол новим просторийом, були и други представнїки ПУПС Партиї зєдинєних пензионерох Сербиї, з општинского и републичного уровню, предсидатель Месней заєднїци Коцур Желько Бєлан, член општинскей ради задлужена за координацию роботи зоз меснима заєднїцами, републичнима орґанами, орґанизациями, вирскима заєднїцами и здруженями гражданох у општини Вербас Йована Вуйтович, та представнїки православней и грекокатолїцкей церкви у Коцуре. Предсидателька Андя Хромиш шицим присутним подзековала на нєсебичней помоци при ушорйоваю просторийох, окреме ше подзековала донатором,

медзи хторима и валалчанє хтори давали пенєжни прилоги же би ше тоти просториї купело. – Нашим членом хторих маме коло штиристо тоти просториї барз знача. Тоти просториї останю будуцим пензионером, и то занавше будзе їх дом. Просториї хтори зме потераз хасновали нє були нашо и вше сом ше обавала же нас дахто отамаль виплаши, прето нам 2013. року и пришло на розум купиц свойо просториї, и, ниа, после двох рокох тота идея ше и витворела – гварела Андя Хромиш. Як дознаваме од предсидательки МО, просториї им ше поспишело ушориц лєм од нука, док за шлїдуюци рок заплановане закончиц фасаду и присподобиц пиньвицу у хторей ше будзе сходзиц младеж. Члени МО пензионерох ше нєодлуга по отвераню и преселєли до нових просторийох дзе предлужа свойо потерашнї активносци. Т. Х.

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ ПРОДУКЦИЯ ПАРАДИЧОХ У ПЛАСТЕНЇКОХ

ПРОФИТАБИЛНА ЖЕЛЄНЯВА Продукция желєняви у Сербиї у експанзиї, а поверхносци з таку продукцию каждого року векши и то пре вше векше поглєдованє як на домашнїм, так и на шветовим тарґовищу

Пластенїки у Вербаше интензивна и комплексна продукция

родукция заградкових рошлїнох спада до интензивних рошлїнох, прето же вимага високи укладаня и вельо годзини людскей роботи. У нашей жеми, парадичу ше пестує на отвореним и завартим просторе. – Парадича єдна з найзаступенших заградкових рошлїнох у шветових розмирох, и припада найпрофитабилнєйшим културом кед слово о желєняви – визначела инженєрка аґроекономиї Емилия Баяц зоз Польопривредней фаховей служби Вербас. Поверхносци з парадичу (пластенїки/склєнярнїки) у 2014. року було 9 162 гектари з продукцию 127 562 тони и просековим урожайом коло 13 тони. На териториї Польопривредней фаховей служби Вербас тоти поверхносци коло 50 гектари. У структури трошеня парадичох, Сербия ше находзи на верху – 16 кили по жительови рочнє, а источашнє парадича и найпредаванша намирнїца на шветовим пияцу после банани. Парадича ма винїмкови хемийни состав, и прето забера значне место у людскей поживи. Води єст 94 одсто у плоду, 4,7 одсто угльово гидрати, 1 одсто протеїни и 0,2 одсто масци. Ма малу енерґетску вредносц, а богата є з витаминами и минералами. ПОЧАТНИ ИНВЕСТИЦИЇ ВЕЛЬКИ – Продукция парадичох у завартим подрозумює и високи початни укладаня до опреми. Набавянє опреми за пластенїки подрозумює инвестованє до конструкциї, ПЕ фолиї, системи за наводньованє и други нєобходни средства за продукцию. Набавянє основней опреми мож финансовац часточно зоз власних средствох, а часц з рижних польопривредних фондох, з хаснованьом средствох з помоцу конкурсох Министерства польопривреди и защити животного штредку и Секретарияту за польопривреду, водопривреду и лєсарство АПВ, з помоцу хторих мож обезпечиц 40-50 одсто потребни средства – визначела Баяц. Кед слово о аґротехнїчних мирох, продукция парадичох барз комплексна и завиши од велїх факторох. Важне випо-

читовац шицки аґротехнїчни мири и благочасово реаґовац, же би вона була стабилна и континуована. Квалитет плоду одредзує ше на основи сухей материї, цукру и орґанских квашнїнох. У Сербиї ше ценї сорти хтори маю вибалансоване одношенє цукру и квашнїнох, док у заходней Европи вецей ценя плоди з векшим количеством цукру у одношеню на квашнїни. – Даєдни з аґротехнїчних мирох хтори треба же би ше випочитовало у пластенїку, то благочасове пририхтованє жеми, вибор сорти, набавянє сертификованого нашеня, розсадзованє у правилним склопу, правилне наводньованє, правилне применьованє орґанского гною и пестицидох, и друге. Кед ше випочитує шицки мири, можлїве посцигнуц високи урожаї – гварела Емилия Баяц и додала же у структури трошкох продукциї парадичи у пластенїкох найвекшу часц ма роботна моц, бо таки интензивни способ продукциї подрозумює анґажованє людскей роботи под час цалого процесу продукциї. Окрем того, од трошкох ище мож видвоїц и гевти за гной. НЄОБХОДНА ОПТИМИЗАЦИЯ ХАСНОВАНЯ ГНОЮ Же би ше посцигло жадани економски ефект и витворело високи урожаї по єдинки поверхносци, нєобходна оптимизация хаснованя гною, а найлєпше анализовац жем и на тот способ одредзиц потребни количества гною. На концу, продукция желєняви у пластенїкох у Сербиї у експанзиї праве пре швидши обток капиталу и витворени векши заробок по єдинки поверхносци. Продукция парадичох у пластенїкох указала ше як економична, а понеже у истим пластенїку през рок мож пестовац ище даскельо култури (шалату, квеце) и так витвориц континуитет и векши обток – мож повесц же ше пластенїчна продукция вецейнїсто виплаци. Проблем у тей продукциї то високи початни трошки вязани за набавянє опреми, алє часц тих средствох мож достац з рижних националних фондох за польопривреднїкох.■ Ана Маркович

ПОВЯЗОВАНЄ ПРОДУКОВАТЕЛЬОХ Єден од проблемох, то и пренаходзенє тарґовища за парадичу як високо квалитетни продукт, цо унапрямує же би ше продукователє повязовали и реализовали намаганя з єдну тарґовищну марку и орґанизовану лоґистику, и зоз заєднїцким наступом на желєних пияцох и тарґовищних ланцох.

12 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ЕКОНОМИЯ ДАНИЛ БАЛАЩАК, ПРОДУКОВАТЕЛЬ МЛЄКА ЗОЗ БИКИЧУ

ПРЕ СУШУ ПРАЗНЄЙШИ ХЛЇВИ Од вецей як 60 кравох дойкох, Данил зменшал їх число за половку пре драгу покарму. Одкупна цена млєка мала, 30 динари, алє заробок млєкарня виплацує на час Медзи продукователями млєка и по чишлє кравох дойкох Данил Данко Балащак зоз Бикичу медзи векшима продукователями на подручу шидскей општини. Роками у обисцу Балащакових ше звекшовало число кравох, будовало ше з помоцу кредита сучасни хлїви, вибудована и простория за зберанє и дочасове чуванє млєка, медзитим, тот рок пре сушу бул нєвигодни за статок. – Подруцел урожай кукурици и бетелїни, цо основна покарма за крави. Цени тей покарми на тарґовищу звекшани, а цена млєка остала нєпременєна и у таких нєвигодних обставинох лєм би ше громадзело утрати – гварел Данил и потолковал: – Прето сом нє мал други вибор, окрем же бим число кравох зменшал за половку и на тот способ викармел крави цо остали зоз покарму хтора випродукована на наших польох. Балащаково обрабяю 25 гольти власней жеми, а под аренду доставаю по системи першенства за статкарох ище 20 гольти державней польопривредней жеми. Тоти поверхносци достати у хотарох у Шидзе и Илинцох, а доставаю ше по числу „уматичених” гарлох.

ПРЕДАВА ЦЕЛЯТА Понеже нє планує пошвидко звекшовац число кравох, Балащак тераз предава целята. – Кед целята маю 10 днї, уж теди их предавам. Приватнїки досц зацикавени за купованє, а и вони их ище потим муша докармйовац на фляшку – гварел Балащак.

Данил Балащак у хлїве коло кравох дойкох

Кажди дзень по крави ше просеково надої коло 15 литри млєка хторе одкупює млєкарня „Дукат” зоз Зомбора. Вони приходза до Бикичу кажди други дзень и ноша млєко. По словох нашого собешеднїка, одкупна цена по литри лєм 30 динари, а добре тото же ше поряднє виплацує пенєж за придате млєко. Коло обрабяня жеми и кравох, окрем Данила и його супруги Стоянки, анґажовани и син Саша и нєвеста Сладяна, а кед годни пре школски обовязки, помагаю и унукове Ґоран и Зоран. Данил нам гварел и же тераз пре жиму його син Саша пошол до Нємецкей же би заробел даяки динар, бо у нових нєвигодних обставинох дома, нє лєгко же би шицки у фамелиї жили лєм з предаваня млєка. – Роками сом вязани за продукцию млєка, нє одуставам од нєй, так же накеди економска ситуация будзе лєпша, ознова звекшам число кравох. Чи то будзе о рок або два, нє знам, а вироятно нє знаю сиґурно анї тоти цо у держави водза польопривреду – констатовал на концу Данил Балащак. Вл. Дїтко

ОЗНАЧЕНИ 11 РОКИ „АҐРОПРЕСА”

СОТРУДНЇЦТВО ИНСТИТУЦИЙОХ И МЕДИЙОХ Здруженє новинарох за польопривреду „Аґропрес” прешлого тижня у Мастер центру Новосадского сайма орґанизовало вечар рекордерох у польодїлскей продукциї и святочносц з нагоди 11 рокох од снованя „Аґропреса”. Участвовали коло сто найзначнєйши представнїки здруженьох польопривреднїкох, компанийох, новинарох и рекордерох, як и представнїки Министерства польопривреди и защити животного штредку. Державни секретар Министерства польопривреди и защити животного жтредку проф. др Зоран Раїч винчовал „Аґропресу” 11 роки успишней роботи и наглашел важносц сотруднїцтва институцийох и медийох. 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

З тей нагоди вон гварел же шицки длуства польопривреднїком буду виплацени о два до три тижнї и же ше у кратким периодзе обезпечи роботу 103 роботнїком у Управи за аґрарни плаценя, цо оможлїви хаснованє средствох зоз ИПАРД фондох. Кед слово о буджету за шлїдуюци рок, Раїч наглашел же нє очекує векши пременки, алє очекує же рентабилносц польопривреднїкох нє будзе завишиц од державних стимулацийох. На шветочносци гварене же рекордер у польодїлскей продукциї Радиша Радисавлєвич зоз Медведї при Деспотовцу. Того року по гектаре мал слунечнїку 5 135 кили, кукурици 13 216 кили, сої 3 662 кили и жита 9 156 кили. Ґ. Д.

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА У ОСНОВНЕЙ И ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК” ИСНУЮ ШКОЛЯРСКИ ПАРЛАМЕНТИ

АКТИВНОСЦ ЗАВИШИ ОД ШКОЛЯРОХ Пишу: Мария АФИЧ Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ

Школярски парламент ше вибера на єден рок, ма предсидателя, заменїка и секретара, ма свой дїловнїк, у септембру приноши свой план роботи зоз хторим ше провадзи интересованя школярох, а парламент тиж и єдно цело хторе провадзи роботу самей Школи. У керестурскей Школи парламенти активни уж 12 роки

орґанизовали Подобову колонию дзе зме волали и школярох з наших местох, тиж зме орґанизовали и рижни вистави и подобне. Значи, мож повесц же активносци Парламента завиша од прихильносцох школярох. Тиж, наш парламент нє таки активни як штредньошколски, бо вони заш лєм старши школяре и дозретши особи – толкує педаґоґиня Шантова. Як дознаваме, през тоти роки Парламент Основней школи порушовал числени активносци у рижних обласцох, од спортских змаганьох, прейґ рижних квизох, ПАРЛАМЕНТ ОШ НАЙАКТИВНЄЙШИ едукацийох на теми хтори нє заступени у настави, та и У ТИЖНЮ ДЗЕЦКА еколоґийни акциї. – Найвецей идеї школяре реализую у Тижню дзецка, Як гвари Шантова, у Основней школи до Школярского парламенту уключени школяре лєм седмей и осмей за Дзень залюбених и подобне. Кажди рок орґанизуєме класи, бо то так по закону, та школяре пиятих и шестих гуманитарни акциї прейґ хторих помагаме рижним класох нє маю на тото право, гоч випатра же и вони за- Здруженьом инвалидох у нашей општини и округу, и у интересовани за таку активносц. Членох парламенту ше нашим валалє и школи. Намагаме ше бешедовац зоз школярами о наших руских виданьох. вибера зоз каждого оддзелєня по Кед зме мали виборни предмет нашу двойо, вибераю их школяре и то руску традицию и ту зме повязовали тих цо су заинтересовани за таку рижни теми и едукациї. Було и препоактивносц, и сцу зоз своїма идеядаванє о походзеню руских презвими допринєсц свойому окруженю. скох, праве на инициятиву школярох, – За роботу Парламента ми маме потим виставу старих руских кнїжкох, начални план, алє го кажди рок коа того року и представянє младежского риґуєме на основи интересованя часопису МАК. Тиж зме мали и вельо школярох, хтори ше углавним мееколоґийни акциї и зберанє паперу, няю. Так зме єден рок, кед школяпластичних фляшкох и едукациї з тей ре були ориєнтовани ґу рисованю, Мария Шанта

роботи Основней и штреднєй школи „Петро Кузмяк” з Руского Керестура, замерковали зме же ше велї активносци витворює на инициятиву Школярских парламентох. О тей теми бешедовали зме з їх координаторками, педаґоґинями Марию Шанта и Любицу Няради. Як гваря педаґоґинї, гоч им то нє и роботна обовязка, подрозумює ше же би школяром помогли пренайсц и витвориц їх одредзени интересованя.

14 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА

ШКОЛЯРЕ ЗАДОВОЛЬНИ О роботи у Парламентох позитивни слова мали и їх терашнї предсидателє, Андрей Надь, школяр осмей класи и Соня Кнежевич, матурантка Ґимназиї. Обидвойо похвалєли нагоду же школяре Андрей Надь можу витвориц свойо идеї хтори хасновити и цалей школи, або и ширше. Кнежевичова барз задовольна и з участвованьом на сходзе Униї штредньошколцох у Беоґрадзе. Як наглашела, и школяре задовольни же можу дацо поробиц, а найновша вистка же порушали потримовку прейґ петициї „Алексовому закону” хтори вязани за Соня насилство медзи школярами.

Кнежевич

зки, а 2011/12. мали зме аж 13 схадзки, бо то була активна ґенерация. И того року думам же буду активни, маю задумки, знаю цо сцу и будзе роботи – гвари Нярадийова. Же би ше Парламент уключел до Униї штредньошколцох Сербиї, дзе участвовали у даскелїх проєктох, тото УКЛЮЧЕНИ ДО УНИЇ покончела Нярадийова, а иницирала и ШТРЕДНЬОШКОЛЦОХ СЕРБИЇ же би ше повязали и сотрудзовали и Парламент штредньошколцох кере- школяр ски парла мен ти на уров ню стурскей школи тиж так активни. О Општини Кула. Шицко тото допринотим нам бешедовала координаторка пе- ши промоциї и кере стурскей Школи и єй школярох. даґоґиня Любица Нярадийова. – Мушим визна– У нашей Шкочиц же уж вецей роли Парламент роки як Парламент би од 2004. року, а порушал доброд кельо є активни, зечнє даванє креви завиши од ґенераза матурантох, цо циї. Дакеди ше барз успишне и казложи така ґрупа жди рок єст вше веже су наисце креацей давательох, а ту тивни, маю идеї, сотрудзуєме и зоз заинтересовани су Червеним крижом за свойо права и за хтори отримує моможлївосц же би Любица Няради тивацийни роботнї. свойо интересованя понукли и другим и же би то було на Визначела бим и гуманитарну акцию уровню Школи, а у тим целу маю мо- „Єдна винчованка – єден ошмих” хтора жлївосц же би вплївовали и на сам цек тиж пестує и креативносц и гуманосц и роботу Школи. Кед сом прировнова- школярох, потим представянє дакедила число отриманих схадзкох у школ- шнїх наших школярох през їх активноским року, видно же у 2004/5. отрима- сци, маме и велї едукативни роботнї на ни 4, у 2006/7 – 10, у 2007/8 – 6 схад- теми хтори актуални за одрастанє младих як насилство, хорозависносци и подобПРАВА ШКОЛЯРСКИХ ПАРЛАМЕНТОХ ти не. Патрим же би тоти Зоз законом о роботи Школярских парламентох, едукациї були рижношколяре маю право виберац своїх представнїкох до родни, бо им треба дац Школского одбору, участвовац у роботи рижних ти- цо вецей можлївосци у мох хтори робя на уровню школи, маю право дац сво- хторих би ше пренайо думанє и предложиц даяки активносци цо ше до- шли и най видза же мотика школских документох, од рочней програми ро- жу буц успишни, лєм боти, школского плану, розвойного плану школи, треба робиц – заклювшадзи у тимох заступени и школяре, а їх представ- чує Нярадийова.■ нїкох ше вибера на школярским парламенту. обласци. Часто зме на змаганьох уключовали и госцох з других руских и сербских школох. Дакеди школярох треба лєм дакус поґурац же би вони з одушевийом витворели свойо идеї – заключує Шантова.

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ОЗНАЧЕНИ ДЗЕНЬ ШКОЛИ У ДЮРДОВЕ

РЕАЛИЗОВАНИ 11 ПРОЄКТИ

Основна школа „Йован Йованович Змай” вовторок, 24. новембра, шветочно преславела свой дзень. У преполней спортскей сали у програми участвовали школяре з музичнима и танєчнима точками, рецитациями по анґлийски, сербски и руски, з драмску сличку, а пречитани и состав на тему „Инклузия жиє у нашей школи”. Директорка Школи Мария Тртич з тей нагоди наглашела значносц отримованя годзинох на сербским и руским, як и ромским язику як виборним. Як гварела, прето Школа достала „уходну карту до швета инклузиї” и була уключена до велького дворочного проєкта Европскей униї и Совиту Европи „Реґионална потримовка инклузивному образованю”, у хторим участвовали седем школи у Сербиї, а закончени є того мешаца. Публика прейґ видео-биму видзела и презентацию Школи у рамикох спомнутого проєкта, а представени ище дзешец проєкти хтори у дюрдьовскей ОШ витворени од 2002. року. Дзеци котри наставу провадза на руским язику, або го уча як виборни предмет, шпивали и рецитовали вецей писньочки по руски наших писательох як и преложени писнї Йована Йовановича Змая. Шветочносц пририхтали учителє и наставнїки зоз своїма школярами и школярски орґанизациї Школи, а на програми присуствовали и делеґациї школох з Руского Керестура на чолє зоз директорку Гелену Пашо Павлович, Коцура з директорку Славицу Байор, Ґосподїнцох з учительку Марию Тот и ОШ „Жарко Зренянин” з Нового Саду з директором Жарком Мушицким, представителє Месней заєднїци Дюрдьов, як и представителє месних здруженьох и орґанизацийох. С. Барань

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОТРИМАНИ 10. ФЕСТИВАЛ „КОЦУРСКА ЧУТКА”

ДЕЦЕНИЯ ГУМОРУ И САТИРИ На дзешатим фестивалу гумору и сатири „Коцурска чутка” хтори отримани 27. и 28. новембра у Коцуре у орґанизациї КПД ДОК, представели ше гумористи и сатиричаре зоз жеми и иножемства. У рамикох фестивала отримани вецей провадзаци програми, а медзи иншим, промовована кукурична кухарка „Златни заренка веселосци” Александра Деветка

а конкурс, хтори розписало Кулутурно-просвитне дружтво ДОК сцигли 24 роботи на шлєбодну тему, док на задату тему „Ґенетска модификация” сцигли 14 роботи. Комисия у составе Юлиян Пап, Аранка Медєши и Мария Горняк мали чежки задаток, та понеже роботи були квалитетни и интересантни, шицки три места у спомнутих двох катеґорийох подзелєли по двоме авторе. Наградзени достали припознаня и прикладнїк кукуричней кухарки хтора промовована предходного дня, а кажди наградзени автор мал свойо пейц минути на бини же би представел свою творчосц. Пречитани роботи публика добре прилапела, бо на комични способ описовали реалну слику живота у хторей ше може кажде препознац. У конкуренциї за найлєпшу карикатуру награду достал Бобан Станоєвич зоз Мелбурну, Австралия, а найдлугшу чутку того року принєсол Антоний Чордаш зоз Коцура, а чутка була длуНаградзени малюнки зоз прешлорочного конкурса гока 28 центи. турного центру зоз Тогорочну манифестацию потримали покраїнски СеВербасу. Шлїдуюцого кретарият за културу и явне информованє, Општина дня вивед зена предВербас, Месна заєднїца Коцур та „АБЦ фуд” зоз Рускостава „Круцина” Танго Керестура. креда Дорста у режиї Звонимира ПавловиТОГОРОЧНА ЧУТКА НАЙБОГАТША ПО ЗМИСТУ ча. Представу одбавел драмски студио РКЦ з Попри главней часци програми и преглашованя поНового Саду, а у нєй биднїкох конкурсу, на „Чутки” були и вецей провадзаци ґлумя и двоме Коцурпрограми. У рамикох фестивала наступел и Акустични ци. По законченю музични со став „Бачки шицких програмох шницли” зоз Вербасу, хтори другого дня фестивала наявел и гуманитарни бок шицки учашнїки мали фе стивала, з оглядом же нагоду пробовац єдла „Коцурска чутка” уключена зоз кукуричного етно до гуманитарней акциї „Ностолу, хтори бул повембер за Ену”, у хторим ше Александар Деветак ставени у просторийзбера пенєжни прилоги за зоз свою кнїжку ох ДОД Коцур. Єдла лїченє Вербащанки Ени Наза тоту нагоду напрановски. У двох вечарох виведзени вели членїци Активу женох КУД „Жатва”. Проф. др Михайло Фейса, предсидатель КПД ДОК вии два театрални представи. зна чел же поровнуюци зоз прешлима, мож повесц же тоНащивителє мали нагоду опатриц монодраму „Перша горорочни фестивал бул найбогатши по змисту, та же малженска ноц” Миодраґа орґанизацийни одбор барз задовольни. – Кажди автор ше могол представиц на бини, без ценКараджича, хтору виведол Мияило Мишо Воїнович, у зури, а авторох було зоз Коцура, околїска, та и з инорежиї Радоя Раонича. Пред- жемства. Охабели зме за нами и єдну кнїжку, та и кед ше става проєкт Театру младих тото цо виповедзене на бини забудзе, кнїжка останє швеАнтоний Чордаш „Владимир Попович” Кул- дочиц о тогорочному фестивалу. Мали зме два госцуюз найдлугшу чутку

16 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА НАГРАДЗЕНИ УЧАШНЇКИ За роботу на шлєбодну тему перше место подзелєли Томислав Мишир зоз Осєку, Горватска, и Милан Добровольски Ранчер зоз Коцура, док на задату тему „Ґенетска модификация” першу награду подзелєли Дюра Шефер Сремац зоз Руми, и Милан Обренович зоз Роґатици, Босна и Герцеґовина. „Соцкийову” награду за роботу на руским язику достал Дюра Салонтаї зоз Коцура. На фестивалу додзелєни и два специялни награди, а достали их Иґор Кришан зоз Зренянину и Дюра Папуґа зоз Руского Керестура. Найдлугшу чутку принєсол Коцурец Антоний Чордаш, а чутка була длугока 28 центи. Чутки премерйовал Владимир Маґоч.

ци представи, и часц програми за дзеци, на хторей вони дали свойо доприношенє. Мило нам же маме и младих хтори ше уключели до орґанизациї, та зме прешвечени же як цо тоти дзешец роки прешли, будземе ище вельо раз по дзешец роки преславйовац – гварел проф. др Михало Фейса.

На „Чутки” и наймладши

афоризми зоз нововидатей кнїжки, а Деветак читал свою поезию. На концу промоциї, автор шицким пристутним подзелєл по прикладнїк кухарки. ДЗЕЦИ ШЕ ПРЕДСТАВЕЛИ НА СВОЙ СПОСОБ

На „Чуточки” виведзени точки зоз хторима ше представели наймладши учашнїки тогорочного фе стивалу. На сцени того вечара виведзени вецей скечи и музични точки зоз хторима наступели Силвия Маґоч, Тогорочни фестивал отворени у валалскей библиотеки, зоз промоцию Дюра Шефер наградзени Наташа Тамаш, Саня и Миро слава Ґайдош, кукуричней кухарки „Златни заренка за Ґенетску модификацию” Єлена и Антоний Чордаш, та Дарина Мих” няк. У програми зоз танєчну точку и скевеселосци” Александра Деветка, хтору видало КПД ДОК и Видавательна хижа „Прометей”. чом участвовали и школяре руского оддзелєня першей О кухарки бешедовал Михайло Фейса хтори єден зоз класи коцурскей Основней школи, хторих за тоту нагорецензентох того виданя. Фейса визначел же то 14. ду порихтала учителька Славица Чельовски. Програму кнїжка у видавнїцтву КПД ДОК, у хторей позберани на „Чуточки” водзела Катарина Фейди, хтора и пречироботи хтори автор по силал на конкурски за потера- тала роботу Дюри Салонтая хтори до стал „Соцкийошнї „Коцурски чутки”, дополнєти зоз численима ре- ву” награду. Дзеци ше ма ли нагоду виражиц и подобово, з огляцептами. Кухарка видата двоязично, на руским язику, а попри 65 рецептох у хторих основа кукурица, у кнїж- дом же под час промоциї новей кнїжки були виложеки мож найсц и Деветково афоризми и стихи за кухар- ни школярски подобово роботи хтори того року сцики. Як на промоциї розтолковал автор, рецепти позбе- гли на конкурс КПД ДОК, на тему кукурици. Ма ляр рани з оглядом же ше вон, медзи иншим, занїма и зоз Владимир Няради и Михайло Фейса з тей нагоди наздравим ко стираньом. Деветак сам и илустровал ку- град зели три прешлорочни роботи од хторих першу харку зоз своїма карикатурами од хторих ше єдна на- награду до ста ла Бояна Васич, другу Теа Буила и треТ. Ходак ходзи и на рамикох кнїжки. Фейса на промоциї читал цу Марко Буила. КОМПИЛАЦИЯ ДЕВЕТКОВИХ РОБОТОХ

НА ФЕСТИВАЛУ ДНЇ ЖРИДЛОВЕЙ МУЗИКИ” У НИШУ ”

УЧАСТВОВАЛО КПД „КАРПАТИ”

У орґанизациї Здруженя гражданох болгарскей националносци „Балкан” Ниш, 27. новембра у Нишу отримани шести Фестивал „Днї жридловей музики”. Фестивал потримало Министерство култури Републики Сербиї, а медзи учашнїками того року були и представителє КПД „Карпати” – Жридлова ґрупа под руководством Михайла Тамаша и Оркестер Дружтва хтори водзи Микола Чижмар. 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

Фестивал жридловей музики у Нишу прероснул до традицийного сходу шицких националних заєднїцох на хторим и того року национални заєднїци представели свою богату творчосц на полю жридловей музики. Окрем Жридловей ґрупи зоз КПД „Карпати”, на Фестивалу ше представели ґрупи на болгарским, македонским, ромским и ческим язику, алє и велї други жридлово ґрупи з Нишу, Димитровґраду и тей часци южней Сербиї. А. М.

РУСКЕ СЛОВО 17

КУЛТУРА И ПРОСВИТА

КУЛТУРА И ПРОСВИТА Фото: Дюра Винаї

СЕДЕМДЗЕШАТ РОКИ ОД СНОВАНЯ ДЮРДЬОВСКОГО КУД „ТАРАС ШЕВЧЕНКО”

БОГАТА ИСТОРИЯ ДРУЖТВА Першобутну назву Матка, Дюрдьовчанє и нєшка хасную. Потреба за снованьом такого Дружтва указана ище 1918. року, кед тедишнї парох Дюра Биндас послал писмо руским предняком же при Руснацох єст потреби основац Руске народне просвитне дружтво. Теди уж у Дюрдьове була формована Руска читальня, познєйше хор, а перша драма виведзена 1923. року

оз Задружней сали у Дюрдьове, всоботу, 28. новембра, чуло ше длугоки и моцни аплаузи, бо того вечара Културноуметнїцке дружтво „Тарас Шевченко” отримало Святочни концерт з нагоди 70 рокох од снованя Дружтва. Присутних привитал предсидатель Скупштини КУД Мирослав Чакан, а ювилей повинчовали и предсидатель Националного совиту Руснацох Славко Рац и длугорочни спонзор Дружтва Юлин Еделински. Вон придал зарамиковани українски гривнї на хторих Тарас Шевченко, хтори КУД-у подаровал Дюрдьовчан Дьордє Шовлянски Цуков. През двогодзинову програму и конферансу, представена робота Дружтва од снованя по нєшка. На концу Дзецински инструментални оркестер одграл шпиванку „Дай нам Боже добри час”, хтору на бини одшпивали шицки учашнїки у програми Шветочного концерту. Медзи госцами були и заменїк предсидателя Националного совиту Руснацох Йовґен Мудри, директор Заводу за културу войводянских Руснацох Серґей Тамаш, предсидателька Совиту Месней заєднїци Дюрдьов Леона Виславски и други. Преслава ювилея предлужена з друженьом у просторийох КУД. ОД СНОВАНЯ ПО НЄШКА На сновательней скупштини 30. новембра 1945. року у Дюрдьове основани Месни одбор Рускей матки як окремне оддзелєнє централи у Руским Керестуре котра по тедишнєй концепциї мала повязац руководительох зоз оддзелєнями котри сновани у каждим месце дзе жию Руснаци. Месни одбор 1948. року прероснул до Културно-просвитного дружтво „Тарас Шевченко” и осамостоєл ше, а на Виберанковей скупштини 1981. року є пременоване до Културно-уметнїцкого дружтва. Перши предсидатель КПД бул Йовґен Планчак, од 1945–55. року. Робота була стаємна зоз кратку прерву, у тим периодзе було коло 300 особи котри участвовали у – хорскей, музичней, танєчней и драмскей секциї. Дружтво зазначовало добри резултати, а учитель Яким Олеар, як водзаци, и окреме наградзени. Уметнїцки руководителє углавним були просвитни роботнїки, а секциї госцовали у руских валалох. Каждей нєдзелї и на швета ше орґанизовало танци за младих, а 1950. ше почало орґанизовац бали. Така розконареносц тирвала по шейдзешати роки, кед велї учителє и младеж пошли до векших варошох и иножемства. Алє и теди ше зиходзели у Дружтве, а найчастейше слухали радио, патрели телевизор, бавели шах и картали ше. О тих часох у нєшкайших просторийох Дружтва зарамиковани фотоґрафиї з наступох вецей секцийох.

Року 1964. означена 150-рочнїца од народзеня „Тараса Шевченка”, теди на преслави участвовали коло сто виводзаче и було вецей як осемсто патрачох. Року 1967. зазначене перше госцованє зоз иножемства, у Дюрдьове наступел Українски народни ансамбл зоз Пряшова зоз Чехословацкей. У тим периодзе у Дружтве були орґанизовани рижни преподаваня, найвецей з польопривреди, права, политики и историї. На рочней схадзки 1966. року указане же нєдостаток же ше у валалє нє отримує преподаваня, а 1968. року же робота кампаньска, же єст мало програми, нєдостаточна масовносц членства и слабе закладанє просвитних и дружтвених роботнїкох, младежи и интелиґенциї. СЕДЕМДЗЕШАТИХ МЛАДЕЖ ОЖИЛА РОБОТУ ДРУЖТВА Седемдзешатих ше ознова почина розбовчовац активносц. Зоз обачлїву пременку у роботи тей децениї окреме заслужна младеж, хтора, дзекуюци свойому инициятивному одбору, порушала велї активносци з мертвей точки. Уж 1975. року ше младеж масовно уключела до Дружтва. Формовани велї секциї, ожита и злєпшана робота скорейших секцийох и ознова орґанизовани дружтвени бали хтори скоро замарли. Члени у тим периодзе були активни и успихи призначела драмска, литературна, фолклорна, хорска, музична, соло шпивацка, танєчна и фото-кино секция. Теди медзи найактивнєшима младима були Яким Гарди, Мирослав Чакан, Яким Чапко, Михал Лїкар – котри и нєшка медзи найактивнєйшима у роботи Дружтва, як и Яким Тиркайла, Владимир Гирйовати и други. Троме браца Тиркайлово – Яким, Любомир и Владимир, єден за другим були на чолє Дружтва од 1981. по 1989. рок. Гварели же под час їх мандату, нє мали вельо проблеми. Робело ше вельо скромнєйше як тераз. Теди углавним вше була лєм єдна ґрупа у каждей секциї, алє як ше аматере поодавали и поженєли и преставали танцовац, знали дакус зацихнуц активносци секцийох, алє з часом пришли нови члени.

ЗА ПРОГРАМУ ШЕ ОСТАРАЛИ

ПРЕЛАМНИ 1995. РОК И НОВЕ ОБИСЦЕ

Програму пририхтали терашнї уметнїцки руководителє у Дружтве Михал Лїкар, Звонко Барна, Микола Хромиш, Сенка Станкович, Яким Гарди, Блаженка Тимко Станкович, Марина Сабадош, Тамара Салаґ и Мария Хромиш. Конферансу написал Яким Чапко, а водзели Оля Балїнт и Тарас Чапко. Концерт финансийно потримала Скупштина општина Жабель.

18 РУСКЕ СЛОВО

– Простор у котрим зме отримовали проби и схадзки бул нєадекватни и углавним мали, просториї зме меняли и плацели квартелїну. Я кед бул предсидатель уж зме були у Задружним доме и ту зме нє плацели квартелїну, алє простор бул барз мали, з двома слупами на стред сали. Теди найвецей було члени котри мали медзи седемнац и двацец роки, а програми нє були таки богати з младежу, наступами и народним облєчивом як тераз, були кратши, алє и патрачох вельо менєй – гварел Яким Тиркайла котр бул предсидатель 1981–1983. року. – Нє шмели зме означовац анї єдно церковне швето, алє з часом нам дошлєбодзели, так нєурядово, або зме их покрадзме орґанизовали. Орґанизовали зме бали, всоботу за младеж, а внєдзелю за старших. То були перши бали у широких сукньох. Нє мали зме проблеми у орґанизациї – гварел Любомир Тиркайла котри бул предсидатель од 1983. по 1985. року, а член є Дружтва од 1964. року. – Финансийну помоц зме найчастейше доставали од Задруґи и Општини, алє то анї нє було вельо, анї часто. Орґанизовали зме бали и забави, та зме так назберали динари. Найвецей зме укладали до народного облєчива, а на святочним концерту Дружтва обачел сом кошулї котри нашо жени вишивали док ми були активни. На Кирбай зме нє шмели отримовац забаву, а то нам барз хибело, бо зме нє мали дзе висц и преславиц го, гварел Владимир Тиркайла котри бул предсидатель од 1985. по 1989. рок. Теди им финансийно помагали и валалчанє, пеци за бали и огриву ношели з дому же би зограли салу. Просториї на вецей заводи меняли и плацели квартелїну. Теди ше члени часто зиходзели по обисцох отримац пробу секцийох котри нє були масовни. Под час їх мандату купени телевизор до просторийох. Орґанизовали госцованя, забави, бали и концерти, алє вельо ридше як тераз. Управни одбор мал седем членох и зиходзели ше по потреби, а вжиме, кед було менєй роботи, вельо частейше. Члени Дружтва першираз путовали до иножемства 1990. року, до України, до Нового Роздолу.

Року 1995. отримана централна преслава, 250 роки од приселєня Руснацох до тих крайох, у децембру означена 50-рочнїца Дружтва, а 2000. року видата кнїжка „Културни живот Руснацох у Дюрдьове 1900–2000 рок” Любо4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

У СВОЇМ ШЕ ЦЕШЕЛИ – Седемдзешат роки нє мало, то рочнїца хтора нас обовязує же бизме ше здогадли на шицких Руснацох пред нами на тих просторох, котри ше тримали свойого и у своїм ше цешели. З тим своїм шведоченьом нас обовязую и же бизме и надалєй витирвали на тей драги – гварел на преслави предсидатель НС Руснацох Славко Рац.

мира Рамача. Од того ювилейного року Дружтво ище баржей розконарело свою активносц, як на звичайни секциї, так и на нови. Окремне ошвиженє и збогацованє квалитету роботи Дружтва принєсла Женска жридлова шпивацка ґрупа котра першираз наступела 1997. року. Зоз їх снованьом ожило облєканє до руских пасових сукньох на бини и жридлове шпиванє, як у Дюрдьове, так и у других наших местох. У тим чаше робели три фолклорни ґрупи, два шпивацки, музична – тамбурови лєбо народни оркестер, два драмски секциї, ожила робота литературно-рецитаторска секция и шпиванє у дуету. Дружтво почало активнєйше наступац и зазначовац резултати. Року 1998. случело ше ключна подїя за розвой Дружтва. Матка достала ґрунт. За кратки час зоз власнима моцами збудоване обисце, просториї Дружтва котри ше ханує од 1999. року. Попри конєчно прикладней сали за роботу секцийох, збудовало ше и други просториї, канцелариї, простор за народне облєчиво и кухню. Поставене централне зогриванє и купени потребни инвентар. – Так ушорене Дружтво обезпечело и озбильнєйши средства самофинасованя. Дакеди зме помоц дзелєли на три часци – од членарини, спонзорох и своїх приходох, з часом зме почали сами обезбечовац векши средства. Бали зме почали орґанизовац у своїх просторийох, а мали зме, и ище вше маме, порядни концерти през цали рок. Того року зме орґанизовали 13. Фестивал жридлового шпиваня „Най ше нє забудзе”. Члени Управного одбору ше почали зиходзиц кажди пияток, почали зме ше намагац каждого року путовац до иножемстава з ансамблом цо ше запровадзує и нєшка – гварел Мирослав Чакан котри бул предсидатель од 1995 по 2008. рок з найдлугшим мандатом. З часом ше до роботи и орґанизациї секцийох почали уключовац млади, отворена подручна канцелария Националного совиту и його финасийна потримовка шведочи же Дружтво леґитимни толмач интересох рускей националней заєднїци. Дружтво остатнї вецей як петнац роки почало зазначовац озбильни резултати зоз участвованьом и на Републичних смотрох. – У Дружтве поряднє робя три фолклорни секциї, три шпивацки и два жридлово ґрупи, маме красне число соло шпивачох и рецитаторох, литературну секцию, дзецинку и Вельки народни оркестер, младежску орґанизацию и дзецинску драмску секцию, а сце ше обновиц и роботу старшей драмскей секциї. Найвецей припознаня ма Тамбурови оркестер и рецитаторе. Нашу роботу и орґанизацию найвецей финасуєме по проєктох, зоз Покраїни и Општини Жабель, од котрей, як и од Националного совиту маме вельку помоц – гварел Микола Кухар, предсидатель Дружтва котри на тим месце пияти рок. Нєшка у Управним одборе єст дзеветнац особи, а Дружтво ма коло сто пейдзешат членох, а концерти барз нащивени и маю просеково коло штиристо патрачох.■ Сандра Барань

РУСКЕ СЛОВО 19

КУЛТУРА И ПРОСВИТА

КУЛТУРА И ПРОСВИТА Фото: Дюра Винаї

СЕДЕМДЗЕШАТ РОКИ ОД СНОВАНЯ ДЮРДЬОВСКОГО КУД „ТАРАС ШЕВЧЕНКО”

ЗА ПРОГРАМУ ШЕ ОСТАРАЛИ

ПРЕЛАМНИ 1995. РОК И НОВЕ ОБИСЦЕ

18 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 19

МОЗАЇК ПРОЄКТ „УЧИМ+ЗНАМ=ВРЕДЗИМ”

Пише: Ана РИМАР

друженє за промоцию дружтвеней одвичательносци з Нового Саду з потримовку Покраїнского секретарияту за науку и технолоґийни розвой и Городу Нового Саду реализовал проєкт „Учим+Знам=Вредзим”. Проєкт реализовани од априла по септембер того року у сотруднїцтве зоз шицкима новосадскима основнима и штреднїма школами хтори кандидовали своїх найлєпших школярох. Школи приявели вецей як шейдзешат школярох, а фахови жири спомедзи найлєпших вибрал тринацецерих найлєпших школярох и два школярски тими хтори тераз на штернац билбордох на рижних локацийох у Новим Садзе.

ТРЕБА БУЦ СВОЙ Валентина Колошняї студентка першого року на журналистики на Филозофским факултету у Новим Садзе. У прешлим школским року була матурантка у Школи за дизайн „Боґдан Шупут” и завжала друге место на републичней смотри роботох. Тераз є на билборду дзекуюци праве тей награди. − Робота за хтору сом достала награду була єдна з порядних роботох хтори зме мали рисовац през рок. Часто ше случовало же ше ми нє пачел задаток, та сом рисовала лєм прето же сом мушела, а тота

На штернац локацийох у варошу уж вецей як два тижнї поставени билборди на хторих школяре зоз териториї Городу Нового Саду хтори у школским 2014/2015. року витворели найзначнєйши успихи на републичних и медзинародних змаганьох з науки и уметносци. Медзи нїма и Валентина Колошняї зоз Руского Керестура робота була єдна з ридких хтору сом рисовала з уживаньом. Думам же лєм кед ше так рисує, лєм теди видно же даєдна робота добра. На рисунку єдноставно видно пошвеценосц праве тей роботи. Було ми мило кед ми професорка гварела же пошлє роботу на смотру, алє сом нє думала же достанєм награду. Наисце сом ше нєсподзивала! − гвари Валентина и предлужує:

− Найволїм рисовац вноци, а то часто було напарте, бо требало ютредзень витримац у школи. Но, рисовац любим, та ми то нїґда нє була терха, алє уживанє у хторим можу прейсц и даскельо годзини, а же сом того анї нє свидома. Кед сом дознала же ме фахови жири вибрал же бим була на билборду, було ми барз мило. Мнє то доказ же ше труд и намаганє, за тото цо любице, вше виплаци. Гоч сом дараз у штреднєй школи

Приєм школярох на закончуюцей святочносци проєкта у КЦНС

20 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

МОЗАЇК „ЛИТЕРАТУРИЮМ” У РУСКИМ КУЛТУРНИМ ЦЕНТРУ

мала чувство же сом иншака як други, тераз видзим же нє треба обрацац увагу на тото. Треба лєм буц свой! − Колошняйова поручує младим.

МОТИВАЦИЯ БУДУЦИМ ҐЕНЕРАЦИЙОМ Здруженє за промоцию дружтвеней одвичательносци, инициятор того проєкта, у чаше у хторим континуована девалвация дружтвених вредносцох, пробовало у Новим Садзе понукнуц иншаку слику и представиц школярох на хтори ше младши од нїх можу спатрац. Зоз Здруженя гваря же у хвильки кед декадентни вистки присутни кажди дзень, як и насловни боки таблоидох, обще траценє вредносцох хторе ше надрилює прейґ телевизийних екранох и викривеней дружтвеней слики, проєкт „Учим+Знам=Вредзим”, и гражданє, и фаховци, оценєли як єден з найзначнєйших крочайох у пременки перцепциї гевтого цо може буц наша правдива вредносц. − Сцеме промововац позитивни дружтвени вредносци и мотивовац школярох же би учели и ходзели на змаганя. Наисце сом ше нєсподзивал же людзе у цалим реґиону позитивно реаґовали на тот проєкт. То значи же народ, його гражданє, указали цо їх потреба и як сцу видзиц дружтво хторому шицки припадаме − гварел Александар Саванович, предсидатель Здруженя за промоцию дружтвеней одвичательносци. Приєм школярох отримани всоботу, 28. новембра 2015. року на закончуюцей святочносци проєкта, у Културним центру Нового Саду. О проєкту на приєму бешедовали покраїнски секретар за науку и технолоґийни розвой Владимир Павлов, в.д. директора КЦНС, Боян Панаотович, др Драґана Чорич зоз Здруженя „Родитель”, член Городскей ради за спорт и младеж Предраґ Свилар, як и Александер Саванович, предсидатель Здруженя за промоцию дружтвеней одвичательносци. ■ 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

КРЕАТИВНОСЦ СЛОВОХ, МУЗИКИ И ФОТОҐРАФИЙОХ Треца манифестация „Литературиюм” на тему „Звонка рамикох”, отримана у Руским културним центру (РКЦ), у Новим Садзе, пияток, 27. новембра, того року рограма отворена з виставу фотоґрафийох Андреи Новак. То єй друга самостойна вистава уметнїцких фотоґрафийох на хторей представени портети. Вона жада приказац емоциї людзох, їх роздумованя, чувства и живот хтори видно кед ше попатри до їх очох. Фотоґрафує рижни особи, даєдни з нїх єй найблїзши, алє и нєпознати, интересантни подоби. − Любела бим ше занїмац и зоз документарну фотоґрафию, и так приказац худобство, корупцию и шицких креативних” други рижни социялни дзе тиж освоєла Тамара теми. То подрозумює першу награду. людзох на улїчки, а сцем Ходзи и на трибини, зазначиц и тото цо преходнїк нє стретнуца поетох, та замерковює коло себе – гварела Ася так у Новим Пазару, Андреа. у октобру того року, Млада поетеса Ася Папуґа зоз участвовала на стретнуцу Руского Керестура, представела поетох националних свою другу збирку поезиї заєднїцох, дзе представяла „Гришка”. Вона гвари же кажда руску заєднїцу. писня хвилька, а праве тота Иґор Горняк Пишта зоз збирка поезиї цалосц тих Коцура, першираз представел хвилькох. албум реп писньох Pišta & Пишта – Часто чуєм же мойо писанє Reepgun „Open mind” хтори зацмете, депресивне, алє то нє вишол як додаток младежского значи же я така и особа. Зоз почежчасописа МАК. Пишта знял албум косцами през живот ше ношим так же зоз Мирком Преґуном, а їх робота и пишем, на таки способ видам шицко сотруднїцтво було приказане на видео неґативне зоз себе – толкує Ася. знїмку у хторим представени и други Збирка поезиї „Гришка” ма штири хтори участвовали у тим проєкту. циклуси, а анї єдна писня нє ма Рускей култури мало познати таки наслов. Рецензенти Асйовей кнїжки жанр музики и мож повесц же тот Микола Шанта, Олена Планчак-Сакач албум перши хтори ма шлєбоду у и Ваня Дула. З тей нагоди пречитани виражованю. Пишта одреповал два виривки з двох рецензийох. Госц на писнї и гварел же єст вельо лаца у тим вечаре була поетеса Тамара Хрин текстох, алє же их нє може заобисц, з Руского Керестура. Уж є позната бо часто слова вигварени на красни рускей явносци, а нєдавно почала способ нє доходза ґу людзом. писац и по сербски. Участвовала на Того вечара у РКЦ було вецей конкурсу „Фестивал поезиї младих” людзох як звичайно на таких подїйох. 2014. року, у Вербаше и освоєла Програму водзели Саня Полдруги и першу награду. Награда була друкованє Александра Живкович, а тоту єй власней кнїжки „Седма фарба манифестацию орґанизовал Руски нєба” на сербским язику. Тамара културни центер у Новим Садзе. провадзи и други конкурси, єден з нїх Цецилия Надь отримани у Новим Садзе „Сцена Фото: Михаил Рамач

РУСКЕ СЛОВО 21

ROK X

ДЕЦЕМБЕР 2015 ^islo 17 (119)

Пририхтал: М. Зазуляк

ЯК РУСНАЦИ У ДРУГИХ ЖЕМОХ ВИТВОРЮЮ

ИНФОРМОВАНЄ ЯК НОШИТЕЛЬ

Окремне значенє за културни и дружтвени живот русинскей меншини у Словацкей Републики маю виданя периодичней и нєпериодичней преси – мешачнїк „Народни Новинки”, двотижньовнїк „инфоРУСИН”, часописи з медзинародним ранґом - „Русин” и „Голос Русина”, алє и информованє прейґ интернетa на вецей веб-сайтох

к ше у тих предлуженьох уж писало, русински рух у Словацкей, теди у Чехословацкей, ознова ожил после Нїжней (Баршоньовей) револуциї 1989. року и демократских пременкох хтори ше у тот час одвивали у жемох дакедишнього восточного блоку. Идею русинства и Русинох як автохтоней самостойней нациї на тим просторе насампредз ожила Русинска оброда (Русински препород), и нєшка найвекше здруженє Русинох у самостойней Словацкей, а дзекуюци тому здруженю поступнє витворйовани здобути права Русинох як од и у держави службено припознатей националней меншини (о хторих зме и писали у тей рубрики). Медзитим, русински препород у Словацкей би можебуц нє досягнул розмири яки ма нєшка кед би вєдно з нїм нє зажило и росло и информованє о Русинох и на русинским язику, цо знали и снователє Русинскей оброди и визначую то з наНасловни бок нултого годи означованя ювилейох. Єден таки бул и у Насловни бок перших числа часопису „Русин”, юнию того року: 25-рочнїца виходзеня нултого „Народних новинкох” з авґуста юний 1990. року 1991. року числа периодичного часопису „Русин”, як першей окремней публикациї Русинох у ЧехослоМож повесц же шицко начишлєне „Народни новинки” вацкей после демократских пременкох, а видало го тедишнє Здруженє „Ендия Варголи” у Медзилаборцох. Часо- и нєшка, медзитим, можебуц з дакус меншу улогу як пис „Русин” познєйше бул и урядови глашнїк Шветово- скорей. Бо, пре одредзени нєскладаня зоз сновательом, го конґресу Русинох/Руснацох/Лемкох, а виходзи и нє- НН и „Русин” поставаю самостойни, а Русинска оброда 2003. року основала свой нови глашнїк – „ИнфоРУшка, алє под другим титуларом. СИН”, як двотижньовнїк. НН од теди видава Академия ПЕРШИ ГЛАШНЇК БУЛИ „НАРОДНИ НОВИНКИ – НН” русинскей култури, як и културновирски часопис „Русин”, а на одредзени способ то бул и перши указатель Функцию информованя o дньових подїйох по русин- дзепоєдних нєскладаньох у русинских орґанизацийох и ски и о Русинох у тот час мали „Народни Новинки” институцийох у Словацкей. (НН), як двотижньовнїк, єден час и тижньовнїк, (тераз ИНФОРМОВАНЄ ПРЕБЕРА ИНТЕРНЕТ су мешачнїк), чийо перше число у Прешове вишло 21. авґуста 1991. року, коло 9-10 мешаци после урядового Перша редакторка „ИнфоРУСИНA”, як орґанa-глашреґистрованя Русинскей оброди. Но, уж пред тим, ґрупа новинарох занятих у новинох по українски „Нове жит- нїкa Русинскей оброди була уж спомнута Ана Кузмякотя”, на чолє з Александром Зозуляком, почало видавац ва, потим вецей роки Силвия Лисинова и други, а од окремну рубрику – бок о Русинох и по русински, же би 2014. року то Петер Медвидь. Русинска оброда, односно потим Русинска оброда основала НН. Спомнути Зозу- Шветови конґрес РРЛ, место дотедишнього глашнїка ляк постал перши главни редактор „Народних новин- „Русин” 2010. року основали нови културно-белетрикох”, а тоту функцию окончує и нєшка. Попри за НН, їх стични часопис „Голос Русина”, хторому перша редакновинаре у найвекшей мири були задлужени и за при- торка була наша новинарка Єлена Перкович. Так, Русирихтованє часопису „Русин”, у хторим ше обявйовало ни у Словацкей тераз маю два новински виданя, (їх читексти и з активносци РРЛ у других жемох – членїцох сла мож читац и електронски), а єдна з найчитанших руШветового конґресу, а снователь „Русину” була Русин- брикох у обидвох то „Илько Сова з Баюсова” – юнак карикатурох и коментарох на актуални русински и други ска оброда, познєйше и ШК РРЛ.

22 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

РУСКЕ У ШВЕЦЕ

СВОЙО ПРАВА – СЛОВАЦКА (5)

ИДЕЇ РУСИНСТВА И РУСИНСКОГО ЯЗИКА

Глашнїк Русинскей оброди тераз

Насловни бок єдного числа „Голосу Русина”

Илько Сова з Баюсова – карикатура Федора Вицу Медзи найпопуларнєйшима ЛЕМ.фм радио

теми познатого русинского карикатуристи Федора Вицу. Окрем новинох и часописох, обидва видаваю и белетристични кнїжки русинских писательох у Словацкей, як и учебнїки по русински. Обидва глашнїки тексти обявюю на кодификованим и нормованим русинским язику у Словацкей, а дзекеди и тексти по словацки, кед слово о широких акцийох вязаних за Русинох (та аж и з латинку по русински). Информованє по русински прейґ „класичних” медийох у Словацкей витворене и прейґ „Русинского народносного маґазину” Словацкей телевизиї и прейґ „Радио Патриї” Словацкого радия (тераз ше РТВ емисиї за народносци емитує з Кошицох). Постоя и духовни часописи, як цо то „Артос” (www.artos.wbl.sk), Грекокатолїцки русински календар и часопис василиянох „Благовисник” и други.

НОВИНКИ ОСНОВНИ СЛУП ПРЕПОРОДУ РУСНАЦОХ „Народни новинки” перше у Чехословацкей, потим у Словацкей, длуго були єден з основних слупох русинского препороду (и то нє лєм у Словацкей, алє и ширше), а редакция и єй новинаре колеґом з иножемства теди часто були „база” и домашнї у писаню о Русинох у Словацкей, та так и новинаром з редакцийох у нашей жеми. У НН од самого початку робела и єдна з найлєпших русинских писателькох зоз Словацкей Мария Мальцовска (добитнїца Награди Александра Духновича), потим Ана Плишкова, нєшка др наукох и директорка Института русинского язика и култури Прешовского универзитета, активистка у култури и публицистка, познєйше редакторка других русинских новинох „Инфо РУСИН” Ана Кузмякова, з НН сотрудзовали найпознатши русински писателє у Словацкей... 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

Остатнї час робя и вецей интернет-радия по русински – найпознатши инернет радио „RusynFM” (www.radio.rusyny.org), а од того року електронске информованє интензивоване и прейґ интернет-радия „ЛЕМ.фм” (www.lem.fm), хтори видава польске здруженє Руска бурса (берза), алє ше го емитує и у Словацкей. „ЛЕМ.фм” информациї, прилоги и тексти на интернет-сайту углавним обявює, як поведзене – „по прешовских стандардох русинскoго язика”. Попри спомнутих двох, барз ше чита и електронске виданє Здруженя интелиґенциї Русинох Словацкей rusynFORUM (www.rusyn.sk), зоз шедзиском у Братислави, потим Здруженя „Молоди Русини” (www.molody.rusyny.org), тиж з Братислави, www.holosy.sk, як и Интернетово новини Академиї русинскей култури у СР (www.rusynacademy.sk). Дзепоєдни тексти ше обявює лєм по русински, на кирилки, а дзепоєдни комбиновано - по словацки и по русински, на кирилки. Спомнути сайти даваю каждодньово, чи тижньово информациї о збуваньох мeдзи Русинами у Словацкей, алє и у швеце (часто преноша и информациї з нашого Рутенпресу, як и Рутенпрес зоз спомнутих жридлох), даваю прикази, коментари, фотоґрафиї, дзепоєдни маю мултимедиялни, алє и образовни характер (уча азбуку, понукаю тексти з историї, традициї...) маю свойо ґрупи (на Фейсбуку Rusnaci na facebooku, Ujko Vasil`), блоґи и мож повесц же, як и при других, тот електронски медий пребера водзацу улогу у информованю и Русинох у Словацкей, насампредз младих. Спомнути друковани и електронски медиї финансийно потримани з державного буджетa, прейґ Уряду влади Словацкей Републики, односно з єй дотацийней програми „Култура националних меншинох”, а даєдни и з реґионалних буджетох, на основи конкурованя.■ Фотоґрафиї з русинских сайтох

РУСКЕ СЛОВО 23

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ДАНИЄЛ РА ДВАНЇ, БИЦИҐЛИСТА И СТРИЛЄЦ З ВЕРБАСУ

ЛЮБОВ ҐУ СПОРТУ ПРЕТВОРЕЛ ДО ПРОФЕСИЇ Пишe: Ана МАРКОВИЧ

Даниєл Радванї з Вербасу од дзецинства спортиста. Тренирал фодбал и рукомет, алє ше познєйше пренашол у штреляцтве. Почал тренирац 2001. року, и уж петнац роки є активни стрилєц у клубе. Радванї студент права у Новим Садзе и пред трома роками ше почал занїмац з бициґлизмом. Тот спорт му отворел и велї други дзвери

Р Даниєл лєм на бициґли розвожи пакети

оками Даниєл участвовал у кампох дзе пририхтовал талантованих младих стрилцох Сербиї и Войводини, а 2011. року постал и державни шампион зоз серийску воздушну пушку. – Од 2006. по 2012. рок сом ше опробовал и як тренер, алє и судия у штреляцтве. Судзел сом на националних змаганьох, а од тренерских успихох наймилши ми златна и стриберна медаля на Першенстве Сербиї, хтори освоєли Кристина Бибер и Александра Ковач. Предлужел ше активно змагац, алє вше ридше, бо нє старчи, а без квалитетного тренинґу, гвари, и резултати виоставаю. Остатнї два златни медалї, поєдинєчно и екипно, освоєл на Спортских бавискох „Яша Баков”, хтори отримани концом октобра у Вербаше. НА БИЦИҐЛИ БУЛ У ВЕЛЇХ МЕСТОХ – Року 2012. до мойого животу „вошла” бициґла, и жадал сом на нєй обисц цалу

24 РУСКЕ СЛОВО

Сербию. Того року сом ше з Вербасу преселєл до Нового Саду, и вшадзи сом гонєл бициґлу, вшелїяк кельо сом могол од обовязкох на студийох. Найчастейше то були траси по Фрушкей гори хтору сом прешол воздлуж и попрейґа – гвари Даниєл хтори упознал велїх новосадских бициґлистох и бул єден з орґанизаторох Новосадскей критичней маси хтора настала як протест бициґлистох хтори глєдали свойо права. Вимагали же би ше их почитовало як ровноправних учашнїкох у транспорту. Нєшка то прекрасни дефиле и друженє бициґлистох каждого остатнього пиятку у мешацу на 17 годзин. – Сходзиме ше у Лиманским парку, и там маме рижни роботнї, а вец гонїме бициґли през город и то вше по новей драги хтору вибераю сами учашнїки тидзень пред тим. Провадзи нас и полиция, а вше на тей подїї участвую и дзеци на бициґлох, рекреативци, и городски бициґлисти, змагателє, пензионере... Сход ше закончує з традицийним фотоґрафованьом учашнїкох на бициґлох хтори свойо „превозки” подзвигню високо над главу. То своєродни символ Критичней маси, а на концу ше дружиме з музику – толкує наш собешеднїк и додава же му шлїдуюце виво4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ланє – одход на шицки штреляцки змаганя на бициґли. Виволал нам же уж бул у Зренянину, Зомборе, Беоґраду, Панчеву, Смедереву... ГУМАНИТАРНА ДРАГА ДО ГОЛАНДИЇ – З векшу кондицию росли и мойо апетити, а добре познате же бициґлисти вше „гладни виволаня”. Влонї сом на бициґли плановал драгу по Европи, а вец ше у маю случели вилїви у нашей жеми. Препровадзел сом тидзень на бентох у Шабцу, Дреновцу, Сримскей Митровици и Моровичу, и праве там ми пришло на розум гуманитарне путованє з цильом позберац помоц людзом хтори пре вилїви барз чежко жили. Таку идею витворел сом зоз Любомиром Михайловичом, алє и з потримовку општини Вербас и Жабель, Дунав осиґураня, фамелийох и приятельох... Удало нам ше пойсц на бициґлох до Амстердаму, (Голандия), и врациц ше до Сербиї – гвари Даниєл хтори теди зоз Михайловичом прешли 41 000 километри. Обишли прекрасни предїли у Европи, и видзели як би требал випатрац бициґлистични транспорт, алє тамтейшим людзом пренєсли свойо упечатки о вилївох у Сербиї. – Були зме наисце щешлїви кед зме видзели же рушели шлепери помоци зоз Бечу до Сербиї – памета Радванї.

У штреляцтве освоєл велї награди

ОРИҐИНАЛНА ИДЕЯ ЗА БИЗНИС Свой гоби, бициклизем, пред двома роками Даниєл претворел до роботи. Отворел „Цикло випоручованє Нови Сад”, односно курирску службу хтора розвожи пакети лєм на бициґлох. – Розношиме пакети по Новим Садзе и околних местох, а найдалєй зме випоручовали робу до Беоґраду. На конкурс за штири роботни места курира на бициґли, явели ше 30 особи. У єдним чаше робели 17 курире и мали зме барз розконарену мрежу клиєнтох. Тераз мам трох занятих курирох, а роботни час од рана до вечара – приповеда Даниєл о своєй интересантней роботи. Окрем роботи, вон ше того року одлучел опробовац и у змагательним бициклизме. – Свидоми сом же досц позно уходзим до того швета, алє сцем ше поровнац зоз най-

ШВИДКЕ, А ТУНЄ – Муштериї нам виключно правни особи, а на бициґлох робиме лєм швидки „достави”, без чеканя. Без фалшивей скромносци, нєшка можем повесц же зме найшвидша и найтуньша курирска служба у Новим Садзе. А, барз нам мило же тоту нашу роботу окончуєме промовуюци бициґлизем, и очуванє животного штредку – толкує Даниєл мотиви своєй успишней роботи. 4. ДЕЦЕМБEР 2015.

лєпшима бициґлистами у нашей жеми. После 10 обегованьох, видзел сом же бициґлизем екстремно напарти спорт, же го барз любим, и барз ми жаль же сом нє почал скорей тренирац. Участвовал сом на медзинародним обегованю през Войводину, на першенствох и купох Сербиї, а найзначнєйши резултат ми пияте место на Першенстве Сербиї – хронометер (поєдинєчни спринт 30 км) у Ердевику – цеши ше Даниєл хтори после напартих роботних дньох на бициґли и шицких других обовязкох, найволї пойсц на билияр. – Билияр бавим рекреативно, гоч сом ше и ту змагал на даскелїх аматерских турнирох – приповеда наш собешеднїк о ище єдним своїм интере сованю. А його интере сованя вимагаю надосц часу, та гвари же „жиє” швидко, и покус и франтує бо, гвари, „геверує” кед слово о любови. Жаль му же пре велї обовязки нє сцигує частейше нащивиц своїх родичох и брата. – Вше треба мац на розуме же живот кратки, та треба дац шицко од себе и буц щешлїви, алє и дакого зрадовац, бо иншак, задармо жиєме – так закончує нашу розгварку хтошка хто наисце так як роздумує, так и жиє.■

Радванї: бициґлизем екстремно напарти спорт и барз го любим

РУСКЕ СЛОВО 25

ПРОСВИТА З ОКРУГЛОГО СТОЛА „ТИТОВА ЮГОСЛАВИЯ И РУСКА КУЛТУРНА ЕЛИТА”

ПЕРИОД НАЙВЕКШОГО РОЗМАХУ

Виглєдовацки круг и Завод за културу войводянскох Руснацох пияток у Новим Садзе орґанизовали Округли стол з тему „Титова Югославия и руска културна елита”, чий повод 70-рочнїца преглашеня Федеративней Народней Републики Югославиї (ФНРЮ) 29. новембра 1945. року

а сходзе хтори отримани у просторийох Заводу, шеф Оддзелєня за русинистику проф. др Янко Рамач, академик Юлиян Тамаш и публициста Дюра Латяк, хторого модератор Саша Сабадош окреме привитал як єдного з ключних актерох часу вибудови рускей култури, през дискусию пробовали визначиц найвекши здобутки на културну творчосц и способи културного орґанизованя Руснацох на тих просторох у периодзе глїбоких дружтвених пременкох.

були борци НОВ, алє пошвидко власц у САП Войводини у складзе з прокламовану державну политику ров но прав но сци обєдинєла и унапрямела рижнородни локални инициятиви. – Уж 1945. року Ґимназия по руски, и коло нєй формоРОКИ ФОРМОВАНЯ ване „Руске слово” Зложни: златни часи за розвой шицких формох култури и обновена „Руска при Руснацох були од конца 60-их по 90-и роки Як потолковал професор Рамач, без матка” по стали сумнїву тектонски пременки хтори ядро, ношитель и од новей народней елити, алє и до1945. року залапели цале югославян- креатор културного живота заєднїци статочно схопне препознац дух часу. ске дружтво, принєсли цалком нову коло хторих ше позберали шицки Ру- Подобна ситуация була и кед слово о систему вредносцох у хторей вецей снаци з териториї ФНРЮ – потолко- улоги предвойнових руских орґанинє було места за дакедишнїх предня- вал Дюра Латяк. Кед треба оценїц тот зацийох у вибудови социялистичних кох културного и народного живота. период, учашнїки округлого стола институцийох. Гоч ше система и друНа сцену вишла нова ґенерация, блїз- визначели же гоч ше шицки тоти про- жтво цалком пременєли, велї здобутша политичним обставином. Медзи- цеси случовали у моцно идеолоґизо- ки предвойнових часох затримали тим, нє було досц новей образованей ваней атмосфери, пресудно су знач- место у нових обставинох. елити, та перши повойново роки пре- ни, понеже ше паралелно формовали шли у єй формованю. институциї и културна елита хтори ДОЗРЕВАНЄ ПОД ДЕРЖАВНИМ – Кед нєт формованей интелиґен- познєйше буду ношитель руского СКАРБОМ циї, система глєда нових актерох хто- културного живота у його „златних” ри виполня явни живот, у першим часох. Медзитим, шицки учашнїки Окрушоре по политичним критериюму. Їх Окремни акцент на Округлим столє глого стола ше зложели же кед нє „Пеуплїв ше зоз сфери политичного жи- положени на пременку улоги Церкви риклово”, односно златни часи, вец вота вец пресцера и на обласц култу- у руским националним и културним найлєпши за розвой шицких формох ри и шицки други обласци – потолко- живоце, дзе институция марґинали- култури Руснацох у Югославиї були вал Рамач зована, алє священство, односно поє- од конца шейдзешатих по початок По словох Дюри Латяка, инициято- динци, и далєй давали значне допри- дзеведзешатих рокох прешлого вику. ре и перши ношителє обновеного ношенє. Образоване священство заш Академик Тамаш як одлучуюци културного живота у руских валалох лєм було интелектуално моцнєйше момент же би руска култура викрочела зоз огранїченьох соцреализму наРУСНАЦИ У ИСТОРИЙНИХ ПОДЇЙОХ водзи период после Брионского пленума, односно одходу Ранковича зоз Понеже тема округлого стола була руска култура, направени лєм кроки политичней сцени. Гоч з того часу уж ширшого дружтвено-политичного контекста у хторим ше случовало одрастамож провадзиц артикулованє нєзадонє рускей култури. Алє ше нє мож одняц од упечатку же меншински заєднїци вольства з положеньом у федерациї и найвецей здобули од доктрини єднакосци, братства и єдинства. З єдного боку, буд зенє национализмох державо„вельки” народи були забавени сами зоз собу, а держава нєбарз заинтересоватворних народох у Титовей Югослана же би мала подполну контролу над „малима”. З другого, на округлим стовиї, у рускей култури друга половка лє лєм нагаднуте же просперитет мал и цену, понеже запровадзени концепт „автохтоних” югославянских меншинох без матичних державох и вонкашнїх шейдзешатих представя период кед контактох, дзе домашнї условия достаточни за сполньованє шицких потребох витворени контакт з югославянску и и правох. Чи вообще було можлївосци отримац, лєбо формовац, єдинствени шветову литературу и влапени крокултурни простор после подїйох як резолуция Информбироа, Мадярска ревочай з модерну. Зявюю ше „Жридла”, луция лєбо Пражска яр, з оглядом на розлики югославянского социялизма и Папгаргаї. Источашнє, прейґ прериґидних номенклатурох восточного блока, могла би буц интересантна тема. вреднованя предвойнових актерох,

26 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ПРОСВИТА/ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ дзе окрем Костельника, ширшей явносци презентована Гнатюкова робота, а Михал Ковач ше ознова зявел у литератури, запровадзени континуитет културней традициї бачванско-сримских Руснацох. Як визначел Юлиян Тамаш, тот тренд „розквитнуца” култури, и идентитета обачлїви и при других народносцох, так же Руснаци нє були винїмок. З оглядом на тото же образовна система теди уж формовала ґенерациї профе сионалцох рижних профилох, културни и творчи, и политични елити знука меншинских заєднїцох, кед уж нє сотрудзовали, голєм нє завадзали єдни другим так же релаксовани дружтвени живот бул стимулативни за шицки форми творчосци. Державне покровительство у руским културним живоце скоро же було пресудне за його успих. Окрем же друковани дзешатки кнїжки до рока, финансовани фестивали и формовани медиї по руски. Професор Янко Рамач як єден з найвекших здобуткох того часу, визначує образованє по руски: – Держава финансовала шицки учебнїки по руски як и друкованє лектири, цо значи же наш язик по першираз зажил у континуитету и обезпечел позицию ровноправного язика – гварел професор Рамач. З нєшкайшей перспективи може випатрац же „буджет” ришенє за шицки проблеми. Медзитим, и у тих щешлївших часох требало ше бориц за кажди динар до рускей култури: – Перше число обновеней „Шветлосци” друковали зме з власного пенєжу и на власни ризик. Аж кед зме доказали же можеме, же у рускей заєднїци єст публика за таке виданє, „Руске слово” достало финансийну потримовку – памета Дюра Латяк, алє визначує же заш лєм, то бул єдинствени период у хторим витворени найвисши досяги у култури рускей заєднїци. Други учашнїки округлого стола – и Юлиян Тамаш и Янко Рамач тиж єдинствени у тей оцени. Афирмативна державна политика ґу народносцом, формованє институцийох и стабилне дружтво, алє и мотивована културна елита хтора ориєнтована ґу сучасносци, но з правилним вреднованьом здобуткох традициї, заслужни за таки резултат. Потим пришли „сушни” 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

Саша Сабадош

ГУМАНИТАРНА АКЦИЯ ЗА ЖЕРТВИ ВОЙНИ У УКРАЇНИ

ПРЕВЕЖЕНА ТРЕЦА ЧАСЦ ПОМОЦИ дзеведзешати роки, а од пошлїдкох зме ше по нєшка нє окрипели. Модератор округлого стола Саша Сабадош спред Виглєдовацкого круга наявел же подобни сходи буду орґанизовани и вочи других значних историйних рочнїцох, з наздаваньом же пракса розгварки и дискусиї о прешлосци, терашньосци и перспективох рускей заєднїци будзе предлужена. КОМПЛЕКСНИ КОСТЕЛЬНИК Одредзени ступень континуитету медзи предвойнову и повойнову руску културу мож видзиц у перцепциї подоби и дїла Гавриїла Костельника, чия Ґраматика була учебнїк уж школяром першей ґенерациї рускей Ґимназиї у Руским Керестуре, як пошведочел єй дакедишнї школяр Дюра Латяк. Ґу тому, „Шветлосц” уж 1952. року з длужним почитованьом писала о Костельникови, голєм о його просвитительскей роботи. Значи, Костельник бул прилаплїви у „секуларизованей” форми, односно прецихнута його улога як духовнїка и церковного велькодостоїнственїка. Юлиян Тамаш гвари же тота перцепция и нєшка доминантна звонка узких кругох фаховей явносци – Руснаци Костельника любели и нєшка го любя пре його Ґраматику и Идилски венєц, а його цалосни опус явносци остал нєпознати – констатує Тамаш. Мед зитим, надпомина же Костельникова природа, дзе бул конзервативни у шицких поглядох, окрем у самей Церкви дзе ше намагал буц реформатор, медзи причинами же го нє прилапйовали анї прихильнїки новей реалносци, анї традиционалисти. Вшелїяк, Костельник бул комплексна подоба, а аж нєшка, прейґ едициї його дїлох хтору порушало „Руске слово” доставаме нагоду упознац його цалосни опус. ■ Иван Сабадош

До Львова и Києва, пред двома тижнями сцигла треца тура гуманитарней помоци интерно розселєним особом и тим цо загрожени од пошлїдкох войни у України. Акцию иницировали Грекокатолїцка Церква (Каритас) и Инициятивна ґрупа гражданох Сербиї. Єден полни комби у тей тури превезол помоц зоз Сримскей Митровици, як и часц помоци зоз Шиду, Бикичу и Беркасова. У акциї збераня гуманитарней помоци по войводянских парохийох, од априла по юний того року назберани коло штири тони, насампредз шмати, шицко цо найпотребнєйше за особну гиґиєну и тирвацши поживово продукти. У прешлих двох турох превежена помоц з Руского Керестура, Кули, Вербасу, Коцура, Нового Саду, и з Индїї, а дата є тим котрим була потребна у Ивано Франковску, Києве и Львове. Орґанизаторе акцию збераня гуманитарней помоци оценюю як барз успишну, прето же на початку було плановане одвесц до України лєм тону, а назберане штири раз вецей. Остала ище єдна штварцина помоци хтору орґанизаторе планую превесц до Ураїни по конєц рока. По подакох УНИЦЕФ-а, у України пре анексию Криму и войну у Донбасу, тераз єст коло 1,5 милиони интерно розселєни особи. Воєни конфликт на востоку держави потрафел коло пейц милиони людзох, а од того числа 1,7 милиони дзеци. Б. В.

РУСКЕ СЛОВО 27

ДУХОВНИ ЖИВОТ СОТРУДНЇЦТВО ДЕРЖАВИ И КАРИТАСУ У МИҐРАНТСКЕЙ КРИЗИ

ПОТРИМОВКА ГУМАНЕЙ РОБОТИ Министер Вулин визначел же Каритас Сербиї од початку приходзеня миґрантох на тоти простори почал помагац медзи першима и же пожертвовно то роби и нєшка Министер за роботу, занятосц, борецки и социялни питаня у Влади Републики Сербиї Александар Вулин стретнул ше пондзелок у центре за прилапйованє миґрантох, у бувшим мото-готелу на авто драги Беоґрад–Заґреб при Адашевцох зоз найвисшима представнїками Каритасу Сербиї, беоґрадским архиепископом и предсидательом Каритасу Станиславом Хочеваром, о. Владиславом Варґом, директором Каритасу Сербиї и деканом сримским о. Михайлом Режаком, а бул присутни и Владимир Цуцич, републични комесар за вибеженцох и миґрантох. Монсиньор Хочевар поинформовал министра Вулина о активносцох Каритасу Сербиї од початку миґрантскей кризи. Каритас потераз дал помоц у поживи, средствох за гиґиєну, шматох, обуї и другим у вредносци 1,5 милиони евра. Архиепископ Хочевар з тей нагоди гварел же добре сотруднїцтво з державнима орґа-

нами и додал же Каритас и надалєй будзе помагац миґрантом. Министер Вулин подзековал же Каритас Сербиї од початку приходзеня миґрантох на тоти простори почал помагац медзи першима и же пожертвовно то роби и нєшка. Вон тиж визначел же Церква вше помагала людзом у потреби и нєволї, а робота Каритасу то и потвердзує. Архиепископ и министер ше з тей нагоди стретли и зоз миґрантами, окреме зоз дзецми и затримали ше у краткей розгварки. У центру за прила-

пйованє бул и Каритасов тим зоз волонтерами хтори були порихтани подзелїц гуманитарну помоц миґрантом. – Зоз министром Вулином зме ше уж стретали, а нове стретнуце була нагода же бизме потвердзели добре сотруднїцтво медзи Каритасом Сербиї и державнима орґанами. Шицки средства хтори Каритас опредзелює як помоц миґрантом, хасен и за державу, бо оставаю у Сербиї дзе купуєме поживу, средства за гиґиєну и друге цо треба – винєсол свойо упечатки после стретнуца з министром Вулином о. Владислав Варґа, директор Каритасу Сербиї. Министер Вулин визначел добре сотруднїцтво зоз Церкву и обачел же вона у историї вше мала гуману улогу и помагала людзом у потреби и нєволї, як и нєшка. Отверала шпиталї, помагала широтом и старим особом, а нєшка пожертвовно помага, медзи иншим, и миґрантом. Вл. Дїтко

У КОЦУРСКИМ МАНАСТИРЕ

ПРЕСЛАВЕНИ СТОТИ КИРБАЙ У манастире монахиньох служебнїцох у Коцуре, 25. новембра, на швето священомученїка Йосафата преславени Кирбай, а понеже шестри того року преславели 100-рочнїцу од приселєня до Коцура, то и стоти Кирбай у тим манастире. У каплїчки була архиєрейска Служба Божа, хтору служели двоме владикове, наш апостолски еґзарх Георгий Джуджар, и апостолски еґзарх за католїкох восточного обряду и владика скопского владичества за римокатолїкох у Македониї Киро Стоянов. Сослужели штирме священїки з наших парохийох у Коцуре и Керестуре, як и о. Зоран Стоянов з Македониї, а були и велї монахинї и парохиянє. Пред Службу, виронаучни дзеци рецитовали и шпивали, пречитали животопис св. Йосафата, як и кратку историю коцурского манастира, а потим привитали владикох. Вирнїки по Служби мали нагоду циловац часц мощох священомученїка Йосафата. Т. Ходак

28 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ДУХОВНИ ЖИВОТ У ВЕРБАШЕ ОТРИМАНА ВИСТАВА З НАГОДИ 150-РОЧНЇЦИ НАРОДЗЕНЯ МИТРОПОЛИТА АНДРЕЯ ШЕПТИЦКОГО

ВЕЛЬКЕ ДОПРИНОШЕНЄ ДУХОВНОСЦИ „Живот и дїло нашого митрополита Андрея Шептицкого и после вецей як вику, глїбоко урезани до националного и духовного опусу нашого и шицких шлєбодолюбивих и шлєбодних народох. Нєшка ше кланяме циньом велького сина українского народу и обновюєме уж пожовцени боки нашей заєднїцкей историї”, гварене у конферанси З тима словами водителя Василя Дацешена почала програма и вистава хтора отримана 28. новембра у нововербаскей грекокатолїцкей парохиї св. Владимира, а орґанизовани з нагоди 150-рочнїци народзеня митрополита Андрея Шептицкого. Вистава фотоґрафийох и документох „Живот и дїялносц митрополита України Андрея Шептицкого” облапя архивски материял, приватни фотоґрафиї и

У дворе парохиї при памятнїку Криж умартим од глади под час Голодомору 1932–1933, була панахида, на хторей шпивали монахинї, а после того нащивителє опатрали виставу документох митрополита Шептицкого. Вистава обдумана же би ше през историю и каждодньово слики представело историю єдного чловека, велїкана українскей духовней думки и велького українского дипломати, чийо допри-

НАЩИВИТЕЛЄ малюнки на хторих представени церковна, медзинародно-дипломатска, просвитительска и спонзорска дїялносц митрополита Шептицкого. Госцох привитал домашнї парох о. Иґор Вовк, а на шветочносци о вистави бешедовали амбасадор України Олександар Александрович, о живоце и дїлу митрополита Шептицкого владика кир Георгий Джуджар, о. Роман Миз, док о. Михайло Малацко мал викладанє о одношеньох владики Дионизия Нярадия и митрополита Андрея Шептицкого. Шветочносц у нововербаскей парохиї Св. Владимира збогацел Хор КПД „Карпати”, квартет „Струни шерца”, Єлена Кузма хтора читала митрополитово думки, пущело ше и видео знїмок його културней и просвитней дїялносци. 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

Програму нащивели амбасадор України у Сербиї Олександар Александрович, амбасадор Пакистану у Сербиї Ариф Махмуд, наш преосвящени владика кир Георгий Джуджар, о. Роман Миз, о. Михайло Малацко, о. Юлиян Рац, о. Виталий Лотоцки, о. Владислав Варґа, о. Алексий Гудак, домашнї парох о. Иґор Вовк, членїца Општинскей ради у Вербаше Йована Вуйтович и други нащивителє.

ношенє розвою українскей Церкви и українскей духовносци нєвимерлїве. Виставу у Сербиї орґанизує Амбасада України у Беоґрадзе, з потримовку грекокатолїцких парохийох у Сербиї, а окрем у Вербаше, будзе и у Кули, Индїї, Новим Садзе и Беоґрадзе. Ана Маркович

У НАШИХ ПАРОХИЙОХ

КРАЧУНСКИ ПОСТ

У векшини парохийох нашого Апостолского еґзархату хтори ше ровнаю по юлиянским календаре, 15. новембра, кед по григориянским 28. новембер, почал штерацецдньови Крачунски пост. Тиж так, у парохиї св. Миколая у Руским Керестуре, хтора швета слави по григориянским календаре исти пост почал 15. новембра. Крачунски пост ше закончує ше на Вилїю, 24. децембра (6. януара) пред шветом Рождества Христового – Крачуном.

СТРИМОВАНЄ През Крачунски пост наша Церква наклада вирним же би духовно преглїбйовали свой живот и ище баржей ше стримовали од злих думкох и дїлох, односно робели вецей добри дїла, поготов нє забували на ближнїх цо у потреби. Тиж, и же би вецей часу пошвецели молитви, богослуженьом, духовним стретнуцом и литератури.

Пост то период у хторим ше вирни духовно и физично пририхтую за тото найрадоснєйше християнске швето, по прикладу як пред своїм явним научованьом зробел сам Исус Христос, а пост як пракса бул основа дїлованя и старозавитних пророкох и других Божих людзох. З єдним словом, вирни ше у посце маю старац цо вецей виправиц шицко цо нє добре у духовним живоце. Надополньованє духовного и физичного посту сликовито потолковал покойни сербски патриярх Павле – поорац жем, а нє пошац зарно, то физични пост без духовного. Док нє поорац, а пошац нашенє, то лєм духовни пост нєпририхтани физично. Наша Грекокатолїцка Церква у чаше Крачунского посту наклада строго посциц лєм перши дзень и на дзень Вилїї, стредами и пиятками без меса, а гевти днї по виборе вирних. М. Афич

РУСКЕ СЛОВО 29

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. новембра у своїм 73. року знавше нас зохабел наш брат

ЯКИМ ВЕНЧЕЛЬОВСКИ (1942–2015) з Руского Керестура У наших остали велька боль и пражнїна. Памятку на ньго навики буду чувац ожалосцени браца: Дюра з дзецми, Владо зоз супругу Кату и дзецми, Михал зоз супругу Сену и дзецми и Микола зоз супругу Амалу Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ

АНА СИМИЧ народзена Козар (1944–2015) зоз Шайкашу

OСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 26. новембра 2015. року занавше престало дуркац шерцо нашей милей мацери, швекри, баби

АНА СИМИЧ народзена Козар (1944–2015) зоз Шайкашу

Вично ожалосцена фамелия Симич

Спочивай у мире Божим!

OСТАТНЇ ПОЗДРАВ

Наймилшей

АНИ (ГАНЧИ) СИМИЧ народзеней Козар зоз Шайкашу

Вично останєш у наших думкох и шерцох. Зоз любову и почитованьом памятку на це чувац будзе шестра Люпка зоз фамелию Спочивай у мире Божим!

Вельки смуток нам виполнєл шерца зоз больом и жальом за нашу Ганчу. Єй доброту, пожертвовносц и любов, нїгґда нє забудземе и жалї нє прежалїме. Вични спомин на тебе чува шестра Фемка зоз фамелию Спочивай у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 26. новембра занавше нас охабела

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. децембра наполнєли ше штерацец жалосни днї як нас нєсподзивано и занавше зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо

ГАНЧА СИМИЧ народзена Козар зоз Шайкашу З любову и почитованьом памятку на ню буду чувац фамелиї Арвайово зоз Кули и Катю

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. децембра 2015. року наполнєли ше штерацец днї як нас занавше зохабела наша мила шестра

ЛЕОНА НАДЬ (1932–2015) з Нового Саду Твойо совити, потримовка и розуменє вше нам буду хибиц. Здогадованє на тебе останє глїбоко у наших шерцох. Шестри: Мелана, Мария, Гелена и Паулина Спочивай у мире Божим!

НА ЗДОГАДОВАНЄ Кажди 5. децембер нас здогаднє же ши на тот дзень пошол, алє ши ше нїґда вецей нє врацел. И так, Яни, уж три роки прешли... Наша любов ґу тебе и далєй така цепла, а памятки на це нам лїча шерца.

ЯНКО ХОМА (1953–2012) з Руского Керестура З надїю до нового стретнуца, твойо: мац Левона, супруга Анка, дзеци Марина и Моника з фамелиями и шестра Блаженка з фамелию Спочивай у мире Божим!

30 РУСКЕ СЛОВО

ЯНКО САЛАҐ (1938–2015) з Руского Керестура Чежко жиц зоз больом у шерцу, вшадзи це глєдац, а нїґдзе нє найсц. Днї преходза, а боль за тобу вше векши. З тобу у думкох вично ожалосцени твойо наймилши: супруга Гелена, дзивка Любица зоз супругом Янком, син Янко зоз супругу Терезку, унук Славко зоз супругу Ваню, унук Златко, Кристиян и унука Маризела Спочивай у мире Божим! НАЙЧЕЖШЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. децембра 2015. року наполня ше 23 жалосни роки як нас занавше зохабели нашо мили дзеци

МИЖО РАЦОВО (1963–1992) з Руского Керестура Дзеци нашо мили, час преходзи алє ваша любов и доброта останю у наших шерцох. Нє забудземе вас покля жиєме. Ожалосцени родичи: мац Сена и оцец Яким Спочивайце у мире Божим! КИМО (1957–1992)

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 22. новембра занавше нас охабела наша мила мац, баба и прабаба

ЗДЕНКА РАЦ (1938–2015) з Дюрдьова

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 22. новембра престало дуркац шерцо нашей милей мацери и баби

ЗДЕНКИ РАЦ (1938–2015) з Дюрдьова

Чежко прилапиц же це вецей нєт медзи нами, же нас вецей нє дочекуєш и випровадзаш. Красни памятки на це зоз любову и почитованьом буду чувац син Мики, нєвеста Зденка, унуки Гека, Боки, Дада, Ивана и праунука Кристина ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 22. новембра занавше нас охабела наша мила шестра и нина

Буду нам хибиц твойо совити, похвали, та и критики. Зоз любову и почитованьом памятку на це буду чувац дзивка Гена, жец Кимо и унуки Мирослав и Леонка

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. децембра 2015. року наполня ше штерацец днї як престало дуркац шерцо нашей милей

ЗДЕНКА РАЦ з Дюрдьова Хорота була моцнєйша, алє то нє зменшує твою моц по хторей це шицки будземе паметац. Шестра Леона, жец Ратко, Славица и Лєрка зоз фамелиями

Нашу милу

ЗДОГАДОВАНЄ НА

ВАНЇ ЯНЧИЧ (1971–2015) з Нового Саду Ванько, твоя велька шмелосц, борба, воля за животом и наша заєднїцка любов нє могли оддалїц твою драгу до вичносци Ожалосцени: дзивка Ксения, супруг Миливоє, родичи Тереска и Йоаким, брат Владимир зоз фамелию Спочивай у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. децембра наполнєли ше штири смутни роки як нас зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо

ВАНЬКУ ЯНЧИЧ народзену Канюх (1971–2015) Щицки нашо здогадованя на тебе останю занавше преткани зоз любову, больом и жальом Нина Славка Йойкичова, нина Гелена Канюхова, бачи академик Владимир Канюх – зоз фамелиями

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєли ше штерацец днї як нас занавше зохабела наша супруга, мац, баба и прабаба

НАТАЛА ВАРҐА

ЮЛИЯН СКУБАН (1943–2011) Памятку на це вично чуваме у наших шерцох. Вично у смутку твойо наймилши супруга, дзивки, жецове и унучата Спочивай у мире Божим!

(1932–2015) з Руского Керестура З любову и почитованьом памятку у своїх шерцох и молитвох чуваю супруг Юлин, син Яким зоз супругу Ану, син Юлин, дзивка Фемка зоз супругом Владом, унуки Весна зоз супругом, Анка зоз супругом, Юлинко, Владко, Сашо и Мая, та праунуки Филип, Теодор, Марко и София Спочивайце у мире Божим!

РУСКЕ СЛОВО 31

ИНФОРМАТОР MALI OGLA[KI DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „ТЕХНОПАПЕР” d.o.o. Беоґрад – Земун, Автодрага за Нови Сад число 74, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта „Пошоренє за маґазинованє нєопасних одруткох – скло и древо” у Новим Садзе, угел Беґельскей и Царинскей улїци, на катастерскей парцели число 4142/21, К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29. пасус 1. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича ” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛДьордя Йоановича ” у улїци Др Дьордя Йоановича число 7, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 5155 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. По сле запровадзеного по ступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 30. новембра 2015. року принєсла ришенє число VI-501-1016/15 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09), члена 192. пасус 1. Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци за мобилну телефонию „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича ” приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт – базней станїци мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича ” у улїци Др Дьордя Йоановича число 7, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 5155 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, (у дальшим тексту: Ношителя Проєкта) потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Одредзує ше же Ношитель Проєкта, Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт – базна станїца мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича ” у улїци Др Дь-

32 РУСКЕ СЛОВО

CENOVN>K MALIH I POSMERTNIH OGLA[KOH – mala ogla{ka do 20 slova ko{ta 200 dinari; – mala ogla{ka vecej yk 20 slova ko{ta 300 dinari; – uramikovani tekst ogla{ki, abo vin~ovanki ko{ta 500 dinari; – posmertna ogla{ka na wdno polqo ko{ta 600 dinari; – posmertna ogla{ka na dva poly ko{ta 1 200 dinari. Cenovn<k va`i od 1. av}usta 2011. roku Ogla{ki mo` poslac na mejl office@ruskeslovo.com лєбо ruske.redakcija@gmail i uplacic na rahunok Novinsko-vidavatelqnej ustanovi “Ruske slovo” u banki Inteza ~islo 160-923244-82. Informaci< mo` dostac na telefon 021/ 6613-697.

ордя Йоановича число 7, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 5155 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, у поглядзе обсягу и змисту, виробку у складзе зоз членом 17. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05).

ОБГРУНТОВАНЄ

Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛДьордя Йоановича ” у улїци Др Дьордя Йоановича число 7, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 5155 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Проєктом планована реконструкция иснуюцей базней станїци и то так же будзе поставена тросекторна антенска система за обсяги GSM 900, UMTS и LTE хтора будзе мац од вкупно три панел антени продукователя Kathrein K80010291, по єдна по секторе за шицки системи. Антени буду унапрямени зоз азимутами 0 ступнї (сектор 1), 190 ступнї (сектор 2) и 270 ступнї (сектор 3). Нова конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM 900 2+2+2, за систему UMTS 3+3+3 а за систему LTE 1+1+1. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком, о поднєшеней вимоги обвисцена явносц з оглашованьом у средствох явного информованя и МЗ „Детелинара”. У зоз законом предписаним терминє нє доручени думаня заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци. Ношитель проєкта доручел Контракт о закупе хтори заведзени при Подприємству за телекомуникациї „Телеком Сербия” а.д., Мрежа, число: 256204/1 од 3. септембра 2012. року, хтори заключени медзи медзи Скупштину квартельошох будинку др Дьордя Йоановича 7, Нови Сад и Подприємством за телекомуникациї „Телеком Сербия” а.д. и Информацию о локацию за парцелу число 5155, К.О. Нови Сад I, число V-353-1164/15 од 3 новембра 2015. року хтору видала Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду. Ґу анведзеней вимоги ношитель проєкта приложел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича ” число: 1198 од 1. юлия 2015. року хтору виробел Електортехнїчни факултет, Универзитет у Беоґрадзе. Базна станїца мобилней телефониї „НС195, НСУ195, НСЛ-Дьордя Йоановича” ма вкупну ефективну визарююцу моц векшу од 250W на шицки три сектори за обсяг UMTS. После розпатраня вимоги ношителя проєкта и

податкох о предметней локациї, характеристикох и преценьованю можлївих вплївох наведзеного проєкта на животни штредок, а маюци у оглядзе, же предметна радио базна станїца ма ефективну визарююцу моц векшу як 250 W и може мац значнєйши вплїв на животни штредок-точку 12. подточка 13. Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базней радио станїци) Лїстини II Уредби о утвердзованю Лїстини проєктох за хтори обовязне преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори мож вимагац преценьованє вплїву на животни штредок („С.Г. РС” число 114/08), а тот орґан у складзе зоз членом 10. пасус 4. Закона о преценьованю вплїву одлучел же потребне преценьованє вплїву. Зоз членом 10. пасус 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок, предписане же зоз одлуку зоз хтору ше утвердзує же потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок, надпатраюци орґан може одредзиц и обсяг и змист студиї о преценьованю вплїву, цо у тим случаю зробене. Окрем розпатраня интензитета вплїву (виражени зоз ефективну визарйовану моцносцу пошореня), надпатраюци орґан у конкретним случаю розпатрел и тирванє вплїву – базна станїца представя континуалне жридло зарйованя. Применюци начала превенциї и предострожносци (член 9. пасус 1. подточку 2. Закона о защити животного штредку („С.Г. РС”, чс. 135/04, 36/09, 36/09 – др. закон, 72/09 – др. закон и 43/11 – одлука УС), зоз хторим ше вимага же кажда активносц муши буц планована и запровадзена на способ же медзи иншим представя найменши ризик за людске здравє, зоз Студию потребне доказац же за предметни проєкт будзе применєна найлєпша розполагуюца и доступна технолоґия, технїка и опрема. Маюци у оглядзе напредок наведзене, а окреме специфичносц локациї (густо населєна бивательна зона) нєобходнє виробиц документ зоз хторим ше анализує и оценює квалитет творительох животного штредку на одредзеним просторе, медзисобни вплїв иснуюцих и планованих активносцох и утвердзую условия и мири за зоперанє, зменшанє и одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок як и мири у случаю вдереня и обезпечиц провадзенє вплїву жридла зарйованя, а то ше виключно муши обезпечиц зоз Студию о преценьованю вплїву на животни штредок, хтору би требал виробиц мултидисциплинарни фахови тим. На основи горе наведзеного, ришене як у диспозитиве. Поука о правним лїку: Процив того ришеня ношитель проєкта може виявиц жалбу Покраїнскому секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку у чаше 15 днї од дня приманя ришеня, по тим орґану. Заинтересована явносц може обявиц жалбу процив того ришеня у чаше 15 днї од дня обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ИНФОРМАТОР * дзе

цо будзе *

XIII РУСКИ ФЕСТИВАЛ МАЛИХ СЦЕНСКИХ ФОРМОХ „ДЮРА ПАПГАРГАЇ” У НОВИМ САДЗЕ По 13. раз, у Новим Садзе, у театралней сали Ґимназиї „Лаза Костич”, од 4. по 6. децембер отрима ше Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї”. Новосадска публика у трох фестивалских вечарох будзе мац нагоду одпатриц 6 театрални твори хтори у рамикох малих сценских формох, а рижних су жанрох. На Фестивалу буду виведзени представи зоз Нового Саду, Шиду, Коцура, Руского Керестура и Вербасу. Пияток, пред початком Фестивалу, як цо уж и традиция, у голу опрез театралней сали, будзе отворена вистава малюнкох зоз тогорочней подобовей Колониї Етно клубу „Одняте од забуца” и месного одбору „Рускей матки” у Коцуре. Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї” вєдно орґанизую „Матка-Дружтво Руснацох Нового Саду-Войводини” и Городски одбор Рускей матки у Новим Садзе. Финансийно го потримую Город Нови Сад, АП Войводина и Национални совит Руснацох Сербиї хтори тот Фестивал свойочасово преглашел за фестивал од окремного значеня. ***

ПОЧАЛИ 25. ДНЇ МИКОЛИ М. КОЧИШA

1. децембер 2015. – вовторок, на 12 годзин – кладзенє квеца на гроби Миколи М. Кочиша и Меланиї Павлович на Городским теметове у Новим Садзе. 4. децембер 2015. – пияток, на 12 годзин – у рамикох означованя 45 рокох од снованя Дружтва приєм при др Романци Йованович, руководительови Заводу за учебнїки РС Београд, Оддзелєнє у Новим Садзе . 5. децембер 2015. – собота на12 годзин Скупштина Дружтва за руски язик, литературу и културу у Руским културним центру, Новим Садзе. Будзе отворена вистава зоз X колониї „Стретнуце у Боднарова” зоз Ґосподїнцох и представена моноґрафия „Стретнуце у Боднарова (2005–2014)”, а тиж и други виданя Дружтва зоз 2015. року. 7. децембер 2015. – пондзелок, на 20 годзин – годзина руского язика пошвецена линґвистичней и литературней творчосци Миколи М. Кочиша зоз школярами штреднїх школох хтори уча руски язик у Штредньошколским доме „Бранково коло” у Новим Садзе. 8. децембер 2015. – вовторок, на 12 годзин – промоция кнїжки Леони Лабош Гайдук: Цеплосц дїлох, перли словох Штверо дїяче у култури зоз Шиду зоз презвиском Лабош у Заводзе за културу войводянских Руснацох. 9. децембер 2015. – стреда, на 18-19 годзин воспитно-образовни активносци зоз предшколскима дзецми у ПУ „Палчочка”, у Новим Садзе у рамикох хторих ше дзеци буду учиц писньочки Миколи М. Кочиша 10. децембер 2015. – штварток, на 12 годзин – стретнуце школярох хтори виучую руски язик зоз писательку Серафину Макаї у ОШ „18. октобер”, у Новим Орахове и слово о нових виданьох. 12. децембер 2015. – собота, на 9 годзин – годзина руского язика пошвецена линґвистичней и литературней творчосци Миколи М. Кочиша зоз школярами штреднїх школох хтори уча руски язик у Технїчней школи „Милева Марич Айнштайн”, Н. Сад. 18. децембер 2015. – пияток, на 14 годзин – 160 роки o. Йoвана Храниловича (1855–1924), священїка, публицисти, писателя – панахида на Руским теметове у Новим Садзе. 20. децембер 2015. – нєдзеля, на 11 годзин – промоция монографиї Дюри Лїкара „Миклошевци под сримским нєбом” у Парохиялней сали нашей церкви у Бачинцох. 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

ЦЕНОВНЇК КНЇЖКОХ НВУ “РУСКЕ СЛОВО” Микола Шанта: ВСЕЛЕНСКА ЧЕРКОТКА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Ася Папуґа: ГРИШКА . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 дин. Владимир Бесерминї: СЛОВО БОЯНА ДВОКРАЯНА . . . . . . . . . . . . .300 дин Агнета Бучко Папгаргаї: ОСЦЕ И ЧЕРЕШНЇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Ирина Гарди-Ковачевич: ГАЛОВ . . . . . . . . .500 дин. Мирон Жирош: ГОРНЇЦА БАЧВАНСКОСРИМСКИХ РУСНАЦОХ . . . . . . . .500 дин. Юлиян Тамаш: ЦЕНТУРИОН – ДЗЕШЕЦ ЛЮБОВНИ ЗАПОВИДИ . . . . . .700 дин. Ev}enij âkan: BA^VANSKI SAFARI . .300 din. Vasilq Mudri: BUDZENW YRI . . . . . . . . . .300 din. Mikola M. Cap: NA @RIDLOH DUHOVNOSCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 din. Lxbomir Medw{i: ÂSOKROK . . . . . . . . . .400din. Slavomir Oleyr: NA[ENW . . . . . . . . . . . . .500din. Ana Tama{: ÔM ÔMKA NW MA UHA . .200 din. Samanta Rac Stoilqkovi~: ÂRNA RUSALKA . . . . . . . . . . . . . .200 din. Sa{a Sabado{: POTARGANI ÊRVENI CVERNI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 din. Melaniy Rimar: @VIRKI U AZBUKI . . . .400 din. [tefan Gudak: ZAJDA ZA MIRNI SON .400 din. Vladimir Ko~i{: LYDOVA TRAVA . . . . .400 din. Vladimir Kirda Bolhorves: ZA GORAMI .500 din. Xliyn Pap: ÔM [E KA^KA Z VODU MA^KА . . . . . . . . . . . . . . . .300 din. Ynko Pavlovi~: REPIK NA DU[I . . . . . .200 din. Tamara Hrin: KOL>BA STRAHU . . . . . . . . .200 din. Vany Dula: TEROR IDEALOH . . . . . . . . . . 200 din. Irina Gardi Kova~evi~: NWBO NAD KERESTUROM . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 din.

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ СПОРТСКИ БАВИСКА „ЯША БАКОВ”

ТУРНИРИ У ШАХУ И ПИКА ДУ У ОШ „Братство-єдинство” у Коцуре у рамикох СБ „Яша Баков” отримани турнири у пикаду и у шаху, за дзеци по петнац роки. Турнир у пикаду потераз мал рекордне число екипох

а треце „Папивинґ” з Вербасу. У миксу, найлєпша була екипа КУД „Тарас Шевченко” з Дюрдьова, друге место освоєла екипа КПД ДОК з Коцура, а треце На турнире у шаху перше место екипно освоєли школяре ОШ „Светозар Милетич” „Папивинґ” з Вербасу. У поєдинєчних змаганьох у пикаду у хлопскей конкуренциї перше место освоєл Златко Колєсар з Коцура, друге Златко Медєши з Петровцох, треце Милан Дукич з Коцура, а у женскей конкуренциї перша була Марияна Миклош з Дюрдьова, друга Мария Драґович и треца Мария Дудаш Фейса, обидва з Коцура. На турнире у шаху перше место Перше место завжала екипа екипно освоєли школяре ОШ „Огньогасни шарканї” з Коцура „Светозар Милетич” з Вербасу, друге „ОШ Пеидуци‚ ювилейни‚ кед шицко будзе тефи бриґада” з Кули, а так як ше планує‚ принєшу и рижни треце домашнєй ОШ пременки и богатшу програму‚ гва„Братство єдинство”. У ка- рел подпредсидатель СБ Иван Папуждей екипи були по штве- ґа. ро змагателє. – Уж ше и пририхтує ювилейни 25. Поєдинєчно, перше ме- СБ „Яша Баков”‚ дакус помалши идсто у шаху освоєла Матил- зе як зме плановали‚ алє ше роби. Тода Навратил з Вербасу, а то цо би я визначел, же ше будзе падруге и треце место подзе- триц формовац екипи скорей турнилєли Марко и Йован Купу- рох и же би ше точно знало хтори сович з Вербасу. дружтва участвую и зоз хторима члеПерши три места у Були то и остатнї турнири нами‚ же би ту було ровноваги‚ а нє поєдинєчних змаганьох у пикаду у рамикох 24. Спортских же би даєдни места нє були анї застубавискох „Яша Баков”‚ а пени‚ а з даєдних же би пришли вельо екипи – гварел Папуґа. До конца рока ма буц отримана Скупштина на котрей будзе вибране нове руководство‚ котре и превежнє орґанизацию преМилан Дукич, Златко Колєсар и Златко слави ювилейних Медєши побиднїки у хлопскей конкуренциї Побиднїцка екипа у миксу СБ „Яша Баков”.

а турниру у пикаду, котри и того року бул у орґанизациї КПД ДОК, участвовали 10 екипи‚ а у шаху лєм три екипи. У пикаду ше змагали СД „Русин” з Руского Кере стура, „Папивинґ” з Вербасу, РКЦ з Нового Саду, КУД „Тарас Шевченко” з Дюрдьова, два екипи з Петровцох, з Горватскей, а з Коцура ше змагали екипи КПД ДОК, „Огньогасни шарканї”, Союз инвалидох роботи и Актив женох КУД „Жатва”. Змаганя ше бавело поєдинєчно и екипно. У хлопскей конкуренциї екипно перше место завжала екипа „Огньогасни шарканї” з Коцура, друге екипа Петровци 1, а треце СД „Русин” з Руского Керестура. У екипней женскей конкуренциї перше место освоєла екипа КПД ДОК з Коцура, друге КУД „Тарас Шевченко” з Дюрдьова,

34 РУСКЕ СЛОВО

4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

СПОРТ Хлопска конкуренция екипно: 1. „Огньогасни шарканї” Коцур 628 боди; 2. Петровци 1 622 боди; 3. СД „Русин” Руски Керестур 573. Женска конкуренция екипно: 1. КПД „ДОК” Коцур 579 боди; 2. КУД „Тарас Шевченко” Дюрдьов 556; 3. „Папивинґ” Вербас 376; Микс: 1. КУД „Тарас Шевченко” Дюрдьов 1116 боди; 2. КПД „ДОК” Коцур 1025; 3. „Папивинґ” Вербас 847. У хлопскей конкуренциї поєдинєчно: 1. Златко Колєсар 380 боди; 2. Златко Медєши 370 боди; 3. Милан Дукич 368 боди. У женскей конкуренциї поєдинєчно: 1. Марияна Миклош 351 бод; 2. Мария Драґович 308; 3. Мария Дудаш Фейса 271. За турнир у шаху було приявени лєм три екипи, ОШ „Братство-єдинство” зоз Коцура, ОШ „Светозар Милетич” зоз Вербасу и ОШ „Петефи Бриґаде” зоз Кули, а кажда мала по штири члени. Змаганя ше бавели поєдинєчно и екипно. У екипним змаганю: 1. ОШ „Светозар Милетич” зоз Вербасу 5,5 поени; 2. ОШ „Петефи Бриґаде” зоз Кули, 2,5 поени; 3. ОШ „Брат ство-єдин ство“ 1,5 поен. У поєдинєчни пласману: 1. Матилда Навратил зоз Вербасу 6 поени; 2/3. Марко Купусович и Йован Купусович зоз Вербасу 5,5 поени.■ З. Колєсар 4. ДЕЦЕМБЕР 2015.

МЛАДИ РУКОМЕТАШЕ РК „РУСИН”

НАРОК ШЕ БУДУ ЗМАГАЦ У ПЕРШЕЙ ЛИҐИ Млади рукометаше керестурского Русина зоз турниром у Приґревици закончели тогорочну лиґу. То бул перши рок таких змаганьох, а шлїдуюцого року будзе формована супер лиґа младих рукометашох до котрей

пойду перши два екипи после тих турнирох дзе бавел Русин и других турнирох у Сербиї, а млади рукометаше Русина ше буду змагац у першей рукометней лиґи. Бавяч Русина Филип Тома вибрани до найлєпшого со-

Филип Тома

ставу лиґи и 6. децембра будзе бавиц на селективним турниру за репрезентацию котри ше отрима у Темерину. Млади рукометаше на паузи по фебруар, кед им почню змаганя у Першей лиґи. В. С.

ФК „РУСИН”

УСПИШНА ПОЛУСЕЗОНА

У ФК „Русин” ше тоту єшень будзе паметац. Русин бавел добре, назберал вельо боди цо му будзе добри тал за ярню полусезону. Од 15 змаганьох Русин бул 8 раз домашнї, а 7 раз бул госц. Назберал 29 боди, дал 26 ґоли, а приял 24. Виява тренера Златка Саянковича: – Од початку сезони було добре. Хлапци похопели тимске бависко на лєтнїх пририхтованьох и

РЕЗУЛТАТИ 1. ФК „Русин” – ФК „Ґраничар” (Ґаково) 1:4; 2. ФК „Гайдук” (Стапар) – ФК „Русин” 2:2; 3. ФК „Русин” – ФК „Младосц” (Крущич) 3:2; 4. ФК „Станишич” – ФК „Русин” 1:0; 5. ФК „Русин” – ФК „Тереквеш” 3:2; 6. ФК „Русин” – ФК „Омладинєц” (Буковац) 2:1; 7. ФК „Кордун” (Кляїчево) – ФК „Русин” 0:1; 8. ФК „Русин” – ФК „БСК” (Б. Брестовец) 3:2; 9. ФК „Кула” – ФК „Русин” 2:2; 10. ФК „Русин” – ФК „Борац” (Б. Ґрачац) 1.0; 11. ФК „Раднички” (Ратково) – ФК „Русин” 1:4; 12. ФК „Русин”– ОФК „Шикара” (Зомбор) 1:0; 13. ФК „Липар” – ФК „Русин” 6:1; 14. ФК „Русин” – ФК „Омладинац” (Диронь) 2:0; 15. ФК „Полет” (Каравуково) – ФК „Русин” 1:0.

Комплетна табела лиґи: 1. ɉɨɥɟɬ

37 ɛɨɞɢ

2. Ʌɢɩɚɪ

31 ɛɨɞɢ

3. ȻɋɄ

29 ɛɨɞɢ

4. Ɋɭɫɢɧ

29 ɛɨɞɢ

5. ɒɢɤɚɪɚ

26 ɛɨɞɢ

6. Ɇɥɚɞɨɫɰ

26 ɛɨɞɢ

7. Ɉɦɥɚɞɢɧɚɰ (Ȼ)

23 ɛɨɞɢ

8. Ȼɨɪɚɰ

23 ɛɨɞɢ

9. Ɍɟɪɟɤɜɟɲ

19 ɛɨɞɢ

10. Ʉɨɪɞɭɧ

19 ɛɨɞɢ

11. ɋɬɚɧɢɲɢɱ

17 ɛɨɞɢ

12. Ʉɭɥɚ

16 ɛɨɞɢ

13. Ƚɚɣɞɭɤ

15 ɛɨɞɢ

14. ʈɪɚɧɢɱɚɪ

13 ɛɨɞɢ

15. Ɉɦɥɚɞɢɧɚɰ (Ⱦ)

8 ɛɨɞɢ

16. Ɋɚɞɧɢɱɤɢ

6 ɛɨɞɢ

под час першенства одволованє на тренинґи було барз добре. Фодбалером оможлївени шицки условия на Ярашу за добри тренинґи и за добре бависко. Вельке доприношенє тому дала управа и навияче Русина. Русин у тей полусезони мал найвецей навиячох кед бавел на Ярашу у цалей лиґи. Розуми ше же добрей полусезони найбаржей допинєсли фодбалере. У екипи панує злога, заднїцтво... З єдним словом ФК „Русин” функционовал як добри тим. Русин у тей полусезони вжал 75 одсто можлївих бодох. Пририхтованя за ярню полусезону почню концом януара и початком фебруара, а будзе ше тренирац у спортскей гали и на Ярашу. В. Сеґеди

РУСКЕ СЛОВО 35

РОК LXXI ЧИСЛО 48 (3657) НОВИ САД, 4. ДЕЦЕМБЕР 2015. РОКУ

■ТРЕЦИ „ЛИТЕРАТУРИЮМ” У НОВИМ САДЗЕ

Фото: Дюра Винаї

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Фотоґрафия: K006a-0128P

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ 70-РОЧНЇЦА СНОВАНЯ

КУД „ТАРАС ШЕВЧЕНКО” У ДЮРДЬОВЕ