Ruske slovo 48

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

РОК LXXIII ЧИСЛО 48 (3761) НОВИ САД, 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ПРИКАЗАНА УПАРТА РОБОТА ва Руски здруженя отримали през викенд успишни концерти, на хторих приказана програма рижД них секцийох, хтори активно робя и вежбаю у наших

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

У ОПШТИНИ КУЛА

Фото: Владимир Дїтко

Фото:

о В. Дїтк

Фото: В. В.

Дружтвох. У Ґимназиї Лаза Костич” у Новим ” Руского Садзе члени културного центра приказали вибор того цо найлєпше презентує їх роботу, а хтори витворени дзекуюци вредним и упартим ентузиястом, у чежких условийох. З оглядом на тото же публика у тей цаловечаршей програми уживала нєполни два годзини, мож повесц же тот рок, у продукцийним смислу, бул наисце богати. У Руским доме у Шидзе тиж отримани Рочни концерт Културно-просвитного дружтва Дюра Киш” на хторим ” през ґлуму, музику и представени активносци секцийох шпиванку. Госци на концерту були члени Здруженя гражданох Руснаци” зоз Сримскей Митровици. ”После концерта, у добрим розположеню, предлужене друженє госцох и домашнїх.

■ ОЗАКОНЬОВАНЄ БУДИНКОХ

ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.

П

Фотоґрафия: 0664P

■ 16 ДНЇ АКТИВИЗМА ПРОЦИВ НАСИЛСТВА НАД ЖЕНАМИ

ПЕРШИ 20 РОКИ „ДНЬОВКИ” особи котри предлужую цалу тоту приповедку. А на поставене питанє терашнїх же „Дзе скапал бунт?”, дакедишнї одвитовали же „Прецо вообще и муши буц вше тот Пише: Яким ВИНАЇ, предсидатель бунт!? Прецо є нє любов дакеди? Або почитованє?” ЗГ „Pact Ruthenorum” Факт же „Дньовка” почала як єдна файта бунту процив системи, естаблишменту, медийней цмоти або економПонеже у орґанизациї „Дньовки” участвуєм треци рок скей ситуациї, алє теди то було актуалне. Як нєшка поза шором, а праве так ше потрафело же праве тогороч- веш же ше бориш процив системи кед маш „30 плус” а на була ювилейна, 20. по шоре, мал сом нагоду и чесц анї раз ши нє вишол на виберанки!? Так же ше абсолутна окремни способ таки ювилей и зазначиц. Одкеди но треба здогадовац прецо тота цала приповедка вообще сом вошол до орґанизациї тей манифестациї, цали час и почала, та аж и якуш основну форму треба зачувац, сом мал чувство же цошка хиби, вше цошка хиби, нє алє кед ше сце зачувац квалитет и публику, муши ше исц досц чогошик. Алє сом познєйше похопел же нє на те- напредок и присподобйовац и часу, и интересованю, нальо проблем у „Дньовки”, кельо проблем у мнє самим. сампредз, младих. А публика може буц миродавна, кед у Гоч сом праве на першей 1998. року нє бул, бул сом на питаню квалитет програми. З рока на рок, приблїжно вше исте число патрачох, сала у Доме култури у Руским познєйших, и паметам як Керестуре углавним полто дакеди випатрало. По Треба здогадовац прецо тота цала приповедка на. Вшелїяк же то нє прерокох сом блїжей тим коз „Дньовку” вообще и почала, треба зачувац и єй основну то же ше приводза дзвонтри паметаю яка вона буформу, алє кед ше сце отримац квалитет и публику, ки и шветово познати мела на початку, а заш, з муши ше исц напредок и присподобйовац и часу, на. И нє прето же напредругого боку шведочим и интересованьом младих док знаю цо тот вечар тому до чого ше розвила. будзе виведзене на бини. А розвила ше, ище як! Предпоставиц мож, алє кажди рок ше дахто, або дацо виДосц то чежко пояшнїц дакому хто лєм тераз нєдавно значи. Нє жадам звучац препотентно, алє можебуц то репочал провадзиц або участвовац. Досц лєм кед ше здогаднєм своїх тинейджерских дньох и бунтовнїцкей фа- цепт и за други нашо манифестациї? Хто зна... Тото цо зи, кед зме лєдво чекали най дахто пречита писню або сиґурне то же нє треба форсирац, анї публику анї учаприповедку у хторей дахто облає, то було дацо окремне, шнїкох. И сам сом вецей раз критиковал младих же нє без огляду як то тераз банално звучи! Алє у тим, думам сцу участвовац, алє тераз видзим же то була гришка. Треже, и лєжи праве тота пременка котра ше мушела раз ба потримац. И цешим ше кед чуєм од старших же им случиц. А случела ше, алє поступнє, з рока на рок, якош унуки гварели же було „екстра”, або кед ми старши колеґове поведза „слабо я там цо розумел, алє сом видзел же поступнє, аж нєобачлїво. Кед ше упоредзи „Дньовка” зоз початку 2000-их рокох ше то публики пачи”. Лєм напредок! А места за злєпшозоз даскельо остатнїма, розлика огромна. Алє исто так ванє и змистох и орґанизациї єст, и вше будзе, алє исто мож поровнац и шицко друге, турбо жувача дакеди були так треба и же би було якейшик мири у шицким. Особнє битнєйши як орбит. И то цалком нормалне. Тераз аж и я думам же треба зачувац тот алтернативни напрям, алє ше достал потвердзенє. А требало и мнє таке чуц. А ище исто так радуєм и чекам видзиц як будзе нарок! Нажаль, баржей требало чуц тим пре котрих тот „Округли стол того року „Дньовка” нє мала „помоц з боку” кед у питабез стола” 17. новембра и орґанизовани, терашнїм орґа- ню учашнїки. Алє и то нормалне. „Дньовка” бренд Рунизатором. Остатнї час вше частейше чуєм од моїх пар- ского Керестура исто так як и „Червена ружа”, алє госцох някох же „Дньовка” допита, смор итд. Алє анї ми вецей вше дзечнє витаме. нє маме тельо роки же би нам цалком одвитовала. Прев- Найважнєйше у цалей тей приповедки же и после 20 рожали ю нови ґенерациї. Ґенерациї котри нє знаю яка то кох, ми и далєй маме єдну алтернативну програму за трапеза була кед ши мушел обрацац колєско на касето- младих, без цензури, без огранїчованя и зоз подполну фону же би ци ше линиї виєдначели на Комодоре 64. шлєбоду же би росла и розвивала ше. Нє сиґурни сом чи Або як з клайбасом мож лєгко премотац касету... Исто дахто вообще роздумовал о тим на самим початку, же так, кед ши у гевтих часох мал цошка повесц наглас або приповедка хтору порушую будзе тирвац 20 роки и дапречитац, кед у питаню литература за младих, могол ши лєй тирва? Но, тераз уж анї нє таке важне... Важне же то зробиц лєм на „Дньовки”. А нєшка? Ище ци на розум жиє и далєй. А най жиє и надалєй! нє спадло а уж то дахто постовал, твитовал, фейвовал Вихасновал бим тоту нагоду, з оглядом же вецей нє будабо нє знам ци анї я уж цо. Алє и то ок. На концу, мож зем, голєм нє директно, участвовац у орґанизациї „Дньдебатовац о тим же нє исте положиц на дружтвени мре- овки” подзековац шицким учашнїком и орґанизатором, жи и наступиц пред публику, алє помали ше и тото тра- през шицки тоти роки, же мали дзеки и шмелосци наци. Часи ше меняю. Прецо би вецка єдна така манифе- правиц таке цошка єдинствене, уникатне. А ґенерацийстация була ровно єднак иста? Одвит на тото питанє мо- ом котри приходза, наздавам ше же увидзиме и на прегло часточнє чуц, хто добре слухал, праве за тим окру- слави 40. рочнїци „Дньовки”!■ глим столом без стола, дзе з єдного боку були пейц осоСтановиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє би котри зачатнїки „Дньовки” а вочи нїх шедзели пейц вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

2 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

УВОДНЇК

ЗМИСТ

Пише: Борис ВАРҐА, заменїк главного одвичательного редактора

■ Тижньовнїк 6–7. Поступок леґализациї у Општини Кула

■ Нашо места 8–9. Зашеданя локалних скупштинох у Кули, Вербаше и Новим Садзе

■ Економия 12–13. Институт за польодїлство и заградкарство у Новим Садзе

■ Култура и просвита 16–17. Рочни концерти наших дружтвох

■ Дом и фамелия 19–21. Хранїтельски фамелиї

■ Мозаїк 24–25. Як було на „Дньовки”

■ Руске словечко 26–27. Нашо талантовани дзеци

■ Людзе, роки, живот 28–29. Як (нє) скапал (XXIII)

рокенрол

■ Духовни живот 30. Кирбай у коцурским Манастире и Кули

■ Информатор

32–35. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 38–39. Треци полчас: Спортски фаховец Марко Радишич зоз Дюрдьова На насловним боку: Перформанс процив насилства над женами „Нє сцем буц цихо” у Шидзе Автор: Владимир Дїтко

ТРЕЦА ВОЙВОДИНА Конференция у Медия центру Войводни о медийох гражданского дружтва, односно медийох заєднїци, порушала у войводянскей явносци нову дискусию о алтернативних медийох (опать бок 5). Окреме ше снованє таких медийох препоручує националним меншином, котри у остатнєй приватизациї локалних медийох на рижни способи остали ощербени. Медиї котри наставаю зоз здруженьох гражданох и за национални заєднїци у Войводини наисце можу буц єден з добрих видох сучасного, нє корпоративного, информованя. Роби ше и на тим же би ше, през европску праксу, дакус вецей уплївовало на законодавца и державу же би зоз правним рамиком и финансийно помогли у розвою таких медийох. То би на сцену могло принєсц нови медиї по руски, як, поведзме, „Рутен радио” о котрим ше уж вецей роки приповеда. Медзитим, чи медиї цивилного дружтва можу буц адекватна замена за медиї на язикох националних заєднїцох у Войводини? Вшелїяк же нє. Дзепоєдни уплївовни нєвладово орґанизациї ище нєгласно предкладаю виключни приступ ґу медийом на язикох националних меншинох, думаюци же держава треба же би цалком вишла зоз финансованя меншинских медийох и же би така файта потримовки требала постац прешлосц. Меншински медиї котри цалком на буджету держави, як НВУ „Руске слово”, нє представяю нєлоялну конкуренцию другим медийом у Сербиї, як цо то случай з „Танюґом”, „Новосцами” и „Политику”. То нє медиї з котрима треба же би ше поровновало меншински медиї. Як медий цивилного дружтва, „Руске слово” би у держави зоз таким уровньом корупциї просто нє моголо самостойно обстац. Прето, кед же зоз гражданского сектора будзе тих, котри у новей Медийней стратеґиї Сербиї буду потримовац таки виключни идеї, вони лєм поможу тим националистичним моцом, котри 90-тих рокох „нє закончели свою роботу” и нє положели клатку на меншинске информованє у Сербиї и Войводини. Дзепоєдни герметични представнїки гражданского дружтва маю стереотипне думанє о националних заєднїцох у Войводини – же меншини у медийох лєм шпиваю и танцую (гоч и у тим нєт нїч подле). По тим ше вони од националистох вообще нє розликую.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe Борис Варґа * редакторе/ки рубрикох – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн, Ана Маркович * новинарке/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сандра Саламун, Златко Колєсар, Марина Джуджар * язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * технїчна редакторка – Люпка Цвеїч * редакторки фото и компютерского обробку – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 1 6 0 - 0 0 5 0 8 7 0 0 2 4 9 9 9 - 5 3 * Р у ко п и с и ш е н є в р а ц а * Д ру ку є Д ру ка р н я ” M a x i m a g r a f ” П е т р о ва р а д и н * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *

Директорка МАРТИЦА ТАМАШ *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК СХАДЗКА ЗАЄДНЇЦКОГО КОНСУЛТАТИВНОГО ОДБОРУ КОМИТЕТУ РЕҐИОНОХ ЕУ-РС

ОБЧЕКУЄ ШЕ ВИМЕНКИ У ЗАКОНУ О НАЦИОНАЛНИХ СОВИТОХ У Скупштини Автономней Покраїни Войводини, 23. и 24. новембра отримана треца схадзка Заєднїцкого консултативного одбору (ЗКО) Комитету реґионох Европска уния-Република Сербия

Н

а схадзки бешедоване о прикладох добрей пракси и способох на хтори би ше локални и покраїнски уровень цо лєпше пририхтали за активносци хтори шлїдза у прегваркох о приступаню до Европскей униї (ЕУ). Друга сесия пошвецена и меншинским правом на субнационалним уровню у Сербиї и ЕУ. На другей сесиї присутни бул и представитель Националного совиту Руснацох, предсидатель Вивершного одбору Желько Ковач. О першей теми на схадзки бешедовали Сем Фабрици, амбасадор и шеф Делеґациї ЕУ у Сербиї, министер державней управи и локалней самоуправи у Влади Сербиї Бранко Ружич, предсидатель Влади АП Войводини Иґор Мирович и предсидатель Скупштини АП Войводини Иштван Пастор. У своїх викладаньох вони бешедовали о тим цо ше у їх секторох роби на придружованю. Иґор Мирович визначел прецо важне же АПВ уключена до тих процесох, поготов у поглавйох хтори ше дотикаю реґионалного розвою, польопривреди и защити животного штредку. Вон бешедовал и о тим як ушорени права националних меншинох у АП Войводини, та наглашел порихтаносц же би ше през диялоґ и далєй унапредзовало їх положенє. Предсидатель Покраїнскей влади визначел и значносц директного сотруднїцтва хторе Войводина витворює з реґионами у цалей Европи, од хторих пребера искуства, прилапює стандарди и применює их у пракси. Шеф делеґациї ЕУ у Сербиї Сем Фабрици виявел же Комитет реґионох єдна з найзначнєйших институцийох у ра-

КООРДИНАЦИЯ ШЕ РИХТА ЗА САЯМ НАЦИОНАЛНИХ МЕНШИНОХ Координация национални совитох националних меншинох отимала у Новим Садзе вовторок схадзку, на котрей було бешедоване о програми другого Сайму националних меншинох, котри ше 10. децембра отрима у Беоґрадзе, як и о вименкох Закона о Националних совитох. Секретар Националного совиту Руснацох Таня Арва Планчак гварела же 14 национални совити послали свойо змисти за културно-уметнїцку програму зоз чим ше представя на Сайме, а кажди национални совит будзе мац свой штанд. Кед слово о вименкох Закона о националних совитох националних меншинох, на схадзки Координациї у Новим Садзе ше чуло же прилапене мало того цо национални совити предложели. Порадзене же би представнїки националних совитох прейґ Координациї участвовали на каждей явней консултациї и глєдали прилапйованє уж предложених вименкох. Явни консултациї о вименкох Закона о националних совитох националних меншинох до конца рока плановани у Новим Пазару, Буяновцу, Петровцу на Млави, Суботици и у Беоґрадзе. Б. В.

4 РУСКЕ СЛОВО

микох ЕУ, прецо барз значна и тота конференция у Войводини, з оглядом на тото же яке важне участвованє локалних самоуправох у шицких проце сох хтори запровадзує ЕУ. У тим проце су, як наглашел Фабрици, барз важна и финансийна потримовка през фонди приступней помоци. Же ше сход отримал у Войводини задовольство висловел и Иштван Пастор. Вон бешедовал и о значно сци прегваряцкого поглавя 23, хторе облапя и Меншински акцийни план у чиїм виробку участвовали и Скупштина Войводини, Покраїнска влада и шицки национални совити националних меншинох. Пастор наглашел же тот документ ма барз важну улогу у длугорочним ушореню одношеньох векшинского народу и националних меншинох. На схадзки бешедовал и копредсидатель ЗКО Комитету реґионох ЕУ-Република Сербия Деян Йованович, котри наглашел прецо важне же би идея о евроинтеґрацийох дошла до каждого граждана на локалу. Други копредсидатель ЗКО Франко Якоп у своїм викладаню наглашел же Комитет реґионох ЕУ ту же би помогнул власцом Сербиї на вецей уровньох, же би цо ефикаснєйше и лєгчейше прешли през процес и процедуру приступаня и шицкого цо ше укаже при отвераню поглавйох. У другей часци схадзки, хтора була пошвецена прикладом добрей пракси у сфери витворйованя меншинских правох бешедовали и подпредсидатель Влади АПВ и покраїнски секретар за образованє Михаль Нїлаш, и покраїнски защитнїк гражданох Зоран Павлович. Свойо позитивни искуства винєсли и представителє богларскей и бошняцкей националней заєднїци, а тиж и приклади добрей пракси з ЕУ, зоз Горватскей и Румуниї. Предсидатель Вивершного одбору НС Желько Ковач виявел свойо упечатки зоз сходу: – Було ми важне чуц од министра локалней самоуправи Ружича же вименки закона о Националних совитох, хтори обчекуєме, буду закончени и принєшени по конєц рока. То нам як Националному совиту, а и шицким Совитом барз важне, прето же нарок пред нами виберанки за нови зволаня Националних совитох, хтори буду з тим Законом оможлївени. Важна нам и потримовка хтору зме чули од представительох ЕУ же би наша держава и Покраїна предлужели оможлївйовац, нам, як национаним меншином, шицки права хтори нам заґарантовани з Уставом и законами – гварел Ковач. Заєднїцки консултативни одбор основани 2014. року, и його задаток запровадзиц диялоґ медзи реґионалнима и локалнима власцами у Сербиї и Комитетом реґионох ЕУ.■ Мария АФИЧ 1. ДЕЦЕMБEР 2017.

tiznjovnjik@ruskeslovo.com

МЕДИЇ ЗАЄДНЇЦИ – НОВИ СПОСОБ ИНФОРМОВАНЯ

НЄВИХАСНОВАНА ШАНСА И ЗА МЕНШИНИ У Медиа центру Войводни пияток отримана Конференция „Гражданє и медиї – медиї цивилного дружтва як наймоцнєйша вяза”. Конференция понукала широке упознаванє зоз сучасним и нє досц у Сербиї вихаснованим феноменом медийох цивилного дружтва, односно медийох заєднїци. Медийна експерткиня Жужана Серенчеш бешедовала о гражданских медийох як нє досц вихаснованей шанси за меншински заєднїци, окреме после приватизациї локалних медийох. Вона гварела же тоту шансу ище скорей добре вихасновали вирски заєднїци зоз формованьом Радио „Мария” и Радио телевизию „Беседа”. Серенчеш дума же проблем медийох на язикох националних заєднїцох у Войводини то „зужени обсяг информованя и нєдостаток плурализма”, алє и арбитрованє меншинскей политики до їх функционованя. Розпатрени вецей аспекти медийох цивилного сектора. Програмски редактор Нєзависного дружтва новинарох

Войводини Динко Ґрухонїч представел практичне функционованє медийох заєднїци у других жемох, наприклад Велька Британия аж 2005. року почала видавац специялни дозволи за таки радио станїци. Адвокат з Канцелариї Белянски Велько Милич указал на правни аспект орґанизованя, односно же таки медий, як и здруженє гражданох, можу основац минимално три особи. То нє шме буц орґанизация котрей циль остварйованє приходох, муши буц наведзене у дїялносци же ше роби о медийскей активносци и у Аґенциї за привредни реґистри треба же би ше окреме реґистровало таки медий. Лєм так медий цивилного дружтва годзен конкуровац за средства. Адвокат Милич гварел же реґулатива за финансованє медийох цивилного дружтва подла, критериюми на конкурсох котри розписує держава пребарз общи и подложни злохаснованьом. Одлуки за додзельованє средствох часто нє ясно потолковани. Медиї заєднїци буду робиц у напартим окруженю, як пре питаня реґулованьох авторских правох, так пре можлїви судски спори, дзе кари за повредзованє чесци виноша вецей стотки тисячи динари. Менаджер у култури и медийох Мирослав Кевежди бешедовал о принципох ушореня и функционованя медийох цивилного дружтва. Вон гварел же важне як ше держава будзе спрам нїх одношиц. З менаджерского аспекту, Кевежди наглашел же за таки медиї важне же би ше позиционовали у своїм штредку, же би направели добри стратеґийни план, анґажовали квалитетни кадри и же би одредзели свою мисию. Конференцию орґанизовало Нєзависне дружтво новинарох Войводини з потримовку ОЕБС-а и Амбасаду Голандиї. Б. В.

ВИБУДОВ НОВОГО БУДИНКУ РТВ

ПОЛОЖЕНИ ФУНДАМЕНТНИ КАМЕНЬ После 18 рокох од валяня старого будинку Радио-телевизиї Войводини, звалєлни у интервенциї НАТО алиянси, нєшка на Мишелуку при Новим Саду, фундаментни камень за нови будинок РТВ-а положели предсидатель Сербиї Александар Вучич и предсидатель Покраїнскей влади Иґор Мирович. Предсидатель Вучич з тей нагоди виявел же НАТО пакт пред 18 роками, пре погришну политику, з бомбами одвитовал новинаром и звалєл будинок котри стал на тим месце. Предсидаетль Покраїнскей влади Иґор Мирович гварел же роботи на будинку буду закончени найпознєйше до половки 2019. року. Вон додал же нє сце вплївовац на нукашнї одношеня и ушорйовацку политку Радио-телевизиї Войводини, цо, як гварел, почитованє символики того медия котри вон ма за цалу жем, бо РТВ модел котри треба провадзиц, з оглядом на програму котра ше емитує на сербским и на 14 язикох националних меншинох.

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

Предсидатель Скупштини АПВ Иштван Пастор виявел же РТВ прегварела през телевизийни Дньовнїк пред 42 роками, а у сновательних документох теди остало записане же ТВ НС будзе правиц програму надпросекового квалитету. Чи ше тото удало? Були напредованя и паданя, квалитет мож оценьовац, алє ґенерациї новинарох ше намагали робиц по мерадлох интеґритета и своєй совисци, оценєл Пастор и додал же заверанє до своїх културних кругох приводзи до провинциялизма и же є нє добре анї за тоту медийску хижу, анї за сами национални заєднїци котри жию у Войводини. Городоначалнїк Нового Саду Милош Вучевич гварел же нєшка, после 18 рокох, знїмаме рубец з твари, алє гевтот на шерцу остава. Нєшка виправяме єдну историйну нєправду: нєшка будуєме, нє валяме. Визначуюци важносц нєшкайшей подїї, ґенерални директор РТВ-а Миодраґ

Копривица присутних здогаднул на историят и значенє нашей медийскей хижи. Вон гварел же РТВ уж 70 роки продукує радийску, а скоро 50 роки телевизийну програму, и же вона нє лєм медийна хижа, алє културна вертикала Войводини. Копривица гварел же тот медий у нєможлївих условийох випродуковал три милиони минути програми. – Предлужиме активносци на тим же би РТВ постала центер информованя у Подунавю. Факт же средства зоз буджету то средства гражданох, обовязує менаджмент же би ше ґу нїх одношел одвичательно. Обецуєме же будземе шпоровац пенєж, алє нє и себе, заключел ґенерални директор РТВ. Стари будинок РТВ на Мишелуку звалєни у интервенциї НАТО процив тедишнєй СР Югославиї, хтора була пре масовни депортациї и системске насилство держави спрам гражданох албанского походзеня на Косове. РТВ/Я. Дю./Б. В.

РУСКЕ СЛОВО 5

ТИЖНЬОВНЇК ОЗАКОНЬОВАНЄ НЄЛЕҐАЛНИХ БУДИНКОХ У КУЛСКЕЙ ОПШТИНИ

ПРОСЕКОВА ЦЕНА КОЛО ТРИЦЕЦ ТИСЯЧИ ДИНАРИ

Пише: Марина ДЖУДЖАР

Перша фаза озаконьованя нєлеґалних будинкох и обєктох котри заплановани по новим, тераз важацим Закону о озаконьованю обєктох котри принєшени у новембру 2015. року, на териториї општини Кула, закончена. Пописани на терену и утвердзени реални стан у першей половки того року. Приявиц нєлеґални обєкт и войсц до процесу леґализациї мож ище вше. Тераз тирва друга фаза озаконьованя нєлеґалних обєктох, под котру ше подрозумює посиланє ришеньох за валянє обєктох

П

описоваче у Руским Керестуре були двоме заняти у ЯКП „Руском” Йоаким Надь и Ґоран Петкович, котри попри своєй порядней роботи окончели и тоту роботу. – Евидентовали зме реални стан на терену у валалє, од обисца до обисца. Щесце же нашо роботнїки познаю терен и кажди мешац ходза пописовац воду, та зме нє уходзели до обисцох за котри зме були сиґурни же нєт пременки на потераз уписани стан у катастру. Хижи будовани пред 1961. роком и помоцни и економски обєкти пред 1973. роком нє предмет обрабяня. Поровновали зме прегляд сателитских знїмкох з котрима зме розполагали, з уписаним у катастру и стварну ситуацию – дознаваме од члена Комисиї за пописованє Йоакима Надя. Пописованє у валалє закончене, остало обисц ище даскельо обисца у котрих нє було нїкого, лєбо чийо власнїки нє були доступни. До предмету леґализациї уходзели лєм обєкти котри власнїк сцел озаконїц добродзечнє, кед слово о обєкту котри у подлим стану и кед власнїк гварел же планує звалїц, то ше нє пописовало. – Задаток пописовачох бул же би ше добродзечнє, у догварки з власнїком пописало нєлеґални обєкти, назначело їх намену, померало одприлики велькосц, то шицко зазначели на план парцели, и висликовали. Таки записнїки зме придавали будовательному инспектрови, ко-

БУДОВАНЄ БЕЗ ДОПУЩЕНЯ ТО ВИНОВНЕ ДЇЛО Безправне будованє то виновне дїло, особнє я нє одредзуєм кару, алє подношим виновну прияву, забранюєме будованє. Вше туньше и єдноставнєйше пред будованьом покончиц нєобходну документацию, як кед би будовательни инспектор поднєсол виновну прияву цо дополнююци и нєпотребни трошок – наглашел будовательни инспектор Миладин Пикула.

6 РУСКЕ СЛОВО

три преберал дальши крочаї. У валалє було рижни ситуациї, од цалком безправного будованя, та и таки случаї же власнїки маю часточну документацию, або им хиби лєм укнїженє до катастру. Векшином було же хижа леґална, а доправяни просториї и шопи нє – гвари Надь. З векшого, пописованє закончене у юнию того року, а процес озаконьованя будзе тирвац ище коло два роки. – Ми нє були полицає и инспекторе же бизме тоту роботу окончовали на силу, нє инсистовали зме войсц до обисца дзе нам власнїк гварел же нєт потреби, або же вон нє заинтересовани за таке. З другого боку, мали зме ситуациї же зме нє вошли до старшого обисца, а потим людзе пришли и волали нас най идземе опатриц и превериц же чи шицки обєкти маю потребну документацию. У Керестуре зазначени 350 предмети за леґализованє, остало коло 50 котри нє приведзени ґу концу, а кед же дахто сце ище вше войсц до процесу озаконєня, мож ше приявиц пописовачом у „Рускому” – закончує Йоаким Надь. РИШЕНЄ ЗА ВАЛЯНЄ ШЕ НЄ ПРИМЕНЮЄ Пописоваче свойо записнїки прешлїдзовали општинскому будовательному инспекторови Миладинови Пикулови, котри и предсидатель Комисиї за пописованє. Робота пописовачох з початку була очежана, понеже ше людзе обавали чи то вредзи дацо и цо будзе з того. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

tiznjovnjik@ruskeslovo.com

– Потераз пописани коло 95 одсто обєктох, цо подрозумює першу фазу, мали процент нєпописаних обєктох то тоти дзе нє могло дойсц до власнїкох, або часци менших улїчкох. Факт же нє пожнїме з процесом озаконьованя, понеже зме уж вошли и до його другей фази котра подрозумює приношенє и доручованє Ришеньох о валяню, за котри, надпоминам, же ше нє применюю, алє їх сама форма по Закону наклада же ше з нїма розказує валянє на початку, а потим розтолковане же то лєм процесни крочай озаконьованя, а же ше исте нє применює – гвари Пикула. По конєц того року буду принєшени шицки ришеня о валяню, а то у кулскей општини коло 4 000, з котрима облапени скоро 7 000 обєкти котри у процесу озаконьованя. ПОСЛЕ РИШЕНЯ, ЧЕКАЦ ОБВИСЦЕНЄ З ОПШТИНИ Ришенє о валяню лєм єден процесни крочай, странки нє треба же би преберали нїяки активносци, алє потребне чекац дальши обвисценя з компетентного оддзелєня о леґализациї. – Кед странки достаню Ришенє, и кед шицко у шоре, т. є. кед ше складаю з утвердзеним станом, вец нє треба же би преберали нїяки активносци, евентуално же маю зауваги на поверхносц, лєбо на число обєктох котри пописани. Но, и то нє причина за жалбу, понеже компетентне оддзелєнє пошлє обвисценє о потребних дальших крочайох, а то виход ґеометрох и проєктантох на терен, котрих после обвисценя треба же би волал власнїк. Потим компетентне оддзелєнє одредзує висину такси, нпр. за хижу до 100 квадратни метери є 5 000, за шицки помоцни обєкти вєдно є 5 000, тиж и за економски обєкти, до котрих ше учишлюю кармики, чардаки и подобне тиж так 5 000. Думам же вигоднєйше нє може буц – гварел будовательни инспектор у кулскей општини Пикула, та додал же муши надпомнуц же з тим процесом можу буц облапени лєм обєкти збудовани до першого кварталу 2016. року, од кеди маю сателитски знїмок котри служел як основ тей роботи, шицко чийо будованє розпочате познєйше муши буц леґализоване по реґуларней процедури и векших ценох. – Просеково по обисцох єст нєлеґализовани єден простор за биванє, углавним тото цо доправяне, и два помоцни обєкти, цо виноши, наглашуєм, просеково коло 30 000 динари. Предвидзене же процес озаконьованя будзе тирвац коло три роки. Но, знова остава питанє цо з тима обєктами котри по його законченю нє буду леґализовани, нагадує ше же ше на таки обєкти упише гипотека, лєбо даяку забрану оцудзеня, так же нєлеґални обєкти нє годно предавац, а шицко би требало буц дефиноване зоз Законом – гварел Пикула.■ 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

STANOVISKA

Пише: Михал РАМАЧ, новинар и писатель

НАШ ПАРОХ Верим же о паноцови Романови Мизови буду писац тоти цо го длужей познали и вецей сотрудзовали зоз нїм. Я го упознал 1969. року. Скоро кажди дзень зме ше стретали штири роки, починаюци од 1993, кед сом бул редактор часописа „Дзвони”. Його душпастирску роботу можу описац паноцове, алє и новосадски парохиянє котрим пожертвовно служел пол вика, нє лєм док бул парох, алє до остатнїх мешацох живота. Пишем цо можем, же бим ше му голєм часточно оддлужел за доброту, розуменє и потримовку. Перши новинарски задаток достал сом од паноца Миза на новосадски Кирбай 1969. року: „Такой ютре идз на парохию, паноцец Макаї ци да машинку, напиш и пошлї ми”. О двацец пейц роки, кед сом му гварел же лєгко правиц мешачни часопис з таким видавательом як вон, паноцец одвитовал: „Я ше цали живот рихтал за тото”. Нє було слики и илустрациї котру до ютра нє могол обезпечиц. Нє було текста котри до ютра нє могол написац. Кед ше мушело – могол и такой. У Нєзависним дружтве новинарох Войводини, дзе зме оформйовали „Дзвони”, була леґендарна його велїка ташка у котрей вше було шицко цо потребне, або ше годно здац. Аж и сендвичи и пуканки. Там доходзел вшелїяки швет: новинаре, политичаре, уметнїки. Ґу каждому ше знал озвец. Знал хто цо писал и робел, кому цо мож повесц. Велї дотля нє видзели такого ученого и толерантного паноца. Паноцец Миз бул ренесансна особа. Ренесансна була и його библиотека. Кед нїхто у Новим Садзе нє мал даяку кнїжку з историї Церкви або славистики – вон мал. И нє чувал за себе. Як и його приятель Михал Ковач, щедро давал нє чекаюци же би ше му врацело. Познал своїх парохиянох. Почитовал их. Парохиялна капурка нїґда нє була замкнута. Бул слуга слугох Божих. Мал сцерпеня вислухац поносованя кривдзених. Нє воздзвиговал ше над нєукима и худобнима. Паноцец Роман Миз бул Українєц и добри пастир войводянских Руснацох. Нїґда нє мишал виру и нацию, виру и политику. Робел свою роботу од рана до вечара. Модлєл ше, писал, читал, наказовал. Кресцел, ховал, поучовал. Кед би ше ми дахто опитал яки бул паноцец Миз, повед бим же бул як апостол Павло: нагли, нєвистати, гарлати, злюдни. Верел до того цо робел. Дом паноца Миза бул українска амбасада у чаше кед Україна нє була нєзависна держава. У тим доме були як дома велї Українци з цалого швета. Нєшка мож повесц и тото цо нє дознали дакедишнї комунистични полициї, совєтска и югославянска, гоч як провадзели нашого новосадского пароха: през його руки прешли безчислени писма з востоку на заход, а зоз заходу на восток велї молитвенїки и Библиї. През його руки, на драги до шлєбодного швета, прешли и велї драгоцини рукописи українских дисидентох. З тим ше нїґда нє хвалєл. И зоз тим служел своєй оцовщини и свойому народу. Кед сом остатнїраз бул у ньго, знаюци же то остатнїраз, указал ми голєм дзешец розпочати рукописи. Уж лєдво ходзел и лєдво видзел. Кед би пожил ище 86 роки, ище вецей би писал. Най му будзе вични спомин! Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕ СЛОВО 7

НАШО МЕСТА ТРИНАСТА СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ КУЛА

ПРИЛАПЕНИ И РЕБАЛАНС БУДЖЕТА ЯКП „РУСКОМ” Скупштина општини Кула прилапела финансийни звити Опшинскей управи, ребаланси буджетох ЯКП керестурского „Руском” и кулского „Комуналєц”, а прилапени Предклад о снованю Совиту за медзинационални одношеня На 13. схадзки Скупштини општини Кула, котра отримана вовторок, з векшину гласох прилапени финансийни звити Опшинскей управи, ребаланси буджетох ЯКП керестурского „Руском” и кулского „Комуналєц”, прилапени Предклад о снованю Совиту за медзинационални одношеня. Зоз кворумом 33-ох (од 37) посланїкох и з котрих векшина гласала за прилапйованє Предкладаня Одлуки о консолидованим Закончуюцим рахунку општинского буджету за 2016. рок, понеже проєкти, як цо нови будинок Дом здравя Кула и часц канализацийней мрежи у Кули розпочати у 2016. року, а їх законченє ше обчекує у першим кварталу 2018. року. Винєшени и Звит о општинским буджету од януара по септембер 2017. року, прилапени Предклад ребалансу буджету ЯКП „Руском” и „Комуналєц”, Предклад о формованю Совиту за медзинационални одношеня у Општини Кула. Попри тим на схадзки прилапени и роботни звит Културного центру Кула за 2016. рок и Предкладанє Ришеня о даваню согласносци на Програм роботи Народней библиотеки Кула за 2018. рок БУДЗЕ ОСНОВАНИ СОВИТ ЗА МЕДЗИНАЦИОНАЛНИ ОДНОШЕНЯ Прилапене и Прекладанє о снованю Совиту за мединационални одношеня, чийо члени буду з векшинского народу и представнїки шицких националних меншинох котрих єст на териториї општини Кула вецей як єден одсто, а то Мадяре, Руснаци, Українци, Чарногорци и Горвати. Совит будзе мац дзевец членох, штверо у мено сербскей заєднїци котрих предложи Комисия за кадровски, административни питаня и роботни одношеня СО Кула, по єдного члена спред националних меншинох буду предкладац з Националних совитох националних меншинох.

Совит будзе розпатрац питаня витворйованя, защити и унапредзованя националней ровноправносци у основних обласцох як цо то образованє, информованє, култура, медзиетнїчни и медзивирски одношеня. Припаднїки других националних меншинох котри нє буду мац свойого члена, пре меншу численосц од єдного одсто, годни участвовац у роботи Совиту, алє нє буду мац право одлучовац. РУСКОМ КУПИ НОВИ КАНТИ ЗА ШМЕЦЕ Зоз ребалансом буджету ЯКП „Руском” предвидзене видвоїц векши средства за квалитетнєйши анализи води, за доставанє потребного сертификату о квалитету води, а єдна часц средствох предвидзена за купованє нових кантох за шмеце котри буду роздзелєни хасновательом у валалє. На спомнутей схадзки дотерашнї директор ЯКП „Руском” Иґор Фейди розришени длужносци, пре виходзенє його мандату, а на истей є меновани за окончователя длужносци директора до дальшого. М. Джуджар

ШЕСТА СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ ВЕРБАС

ОДЛУКИ ЗА ВИБЕРАНКИ ДО СОВИТУ МЕСНИХ ЗАЄДНЇЦОХ Гоч за дньови шор Скупштини општини Верас була предвидзена лєм єдна лєм єдна точка дньового шора – Предкладанє одлуки о месних заєднїцох на подручу општини Вербас, на дньовим шоре ше нашли штири точки, а вони ше розцагли скоро на цали дзень. Понеже престал мандат єдному одборнїкови, а було и вецей амандмани предклади вименкох и дополнєньох Дньового шора, одбор-

8 РУСКЕ СЛОВО

нїки з векшину гласох прилапели штири точки. – У медзичаше ше случело же єден одборнїк задзековал на функциї, а Закон предвидза же би ше такой на идуцей схадзки на Дньови шор положело преставанє мандату – визначела предсидателька Скупштини општини Маряна Мараш. Представителє опозицийних странкох, „Доста є било” и „Ослободимо

Врбас”, як и Социялдемократскей странки мали вецей амандмани и предклади за вименки и допольнєнє точкох Дньового шора, алє их скупштинска векшина нє прилапела. На концу, прилапени шицки одлуки о месних заєднїцох на подручу општини Вербас вязаних за виберанки за совити месних заєднїцох у одвитуюцих календарских терминох, прецо схадзка була и зволана. А. М. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

mesta@ruskeslovo.com

СХАДЗКА СКУПШТИНИ ГОРОДУ НОВИ САД

ПОТРОШЕНА ЛЄМ ПОЛОВКА БУДЖЕТА Скупштина городу Нового Саду прешлого пиятку на своєй двацец осмей схадзки прилапела звит о буджету за перши дзевец мешаци того року, спрам котрого вкупни приходи були дакус векши як плановани, док розходи виношели коло 10 милиярди, цо лєм коло 53 одсто од планованого. То виволало оштру дискусию, насампредз, нєзадовольство шицких одборнїкох, як опозициї, так владаюцих странкох. Буджетски розходи до конца септембра, место 19 милиярди динарох, кельо було плановане, були лєм коло 10 милиярди динари. Зоз таким трошеньом нєзадовольни анї городоначальнїк Милош Вучевич, котри и наявел можлївосц зменьованя дзепоєдних директорох явних и явно-комуналних

подприємствох, односно начальнїкох городских управох, котри нє можу „провадзиц темпо розвою города”. Интересантне же коло два милиярди динари видвоєни за надополнєнє експроприяциї жеми, на котрих, у ствари, направени драги у населєньох на перифериї города. Власнїки жеми тужели город же на тих поверхносцох правели драги, односно положели асфалт. Но, як цо то наглашел городоначальнїк Вучевич, драги робиц започала предходна власц, а тота лєм нашлїдзела тот проблем. Найдлугшу розправу, заш лєм, виволала одлука о виплацованю солидарней помоци вецей як 4 000 роботнїком явних подприємствох у висини 22 620 динари. Одлука принєше-

на на основи предлогу Городскей ради и на основи подписаного колективного контракта „Чистоти”, „Тржници”, Новосадскей топлани, „Лися”... Опозиция нє критиковала же потребна помоц роботнїком, алє твердзела же виплата нє була добре розподзелєна, бо ю нє достали тоти котрим є наисце потребна, наприклад, заняти у „Стану”, на Спенсу, „Радо сним дзецинству”, Апатики Нови Сад... Исто так, достали ю и роботнїки, и директоре, єдни зоз малима, а други зоз велькима плацами. Схадзка мала штерацец точки, найвецей коло менованя школских и управних, одно сно надпатраюцих одборох. Пририхтал Дю. В.

У ШИДЗЕ ТЕРАЗ ДНЇ АКТИВИЗМА ПРОЦИВ НАСИЛСТВА НАД ЖЕНАМИ

ПОТРИМОВКА ЖЕНОМ ЖЕ БИ НЄ БУЛИ ЦИХО Шидска општина ше того року придружела ґу ґлобалней шветовей кампанї „16 днї активизма процив насилства над женами” хтора ше запровадзує у вецей як 100 державох. Тота кампаня тирва од 25. новембра по 10. децембер, кед ше означує Медзинародни дзень права чловека. Циль же би ше свидомосц на зопераню насилства над женами порушала и подзвигла на висши уровень. Урядова фарба кампанї поморанчецова, як символ перспективней и оптимистичней будучносци ошлєбодзеней од насилства над женами и дзивчатми. До спомнутей кампанї ше придружела и општина Шид прейґ своєй Комисиї за родну ровноправносц. Початок кампанї означени прешлей соботи опрез будинку Народней библиотеки „Симеон Пишчевич” у вечарших годзинох. Нукашньсц библиотеки була у цмоти, а опрез будинку були запалєни поморанчецово шветла як символ кампанї. Нащивительох привитали Александра Жи-

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ґич, предсидателька Комисиї за родну ровноправносц и членїца Општинскей ради и Снежана Павлица, предсидателька општинскей Женскей парламнетарней мрежи и тиж членїца спомнутей комисиї. Вони кратко упознали яки значай кампанї и поручели же борба процив насилства над женами нє шме тирвац лєм єден алє шицки 365 днї у року. Додали и же жени хтори церпя насилство нє шму буц цихо, алє случаї насилства такой приявиц компетентним орґаном и же би то требали зробиц и особи хтори знаю и шведкове су же даєдна жена церпи насилство. Ґу кампанї ше придружел и Аматерски театер „Бранислав Нушич” у Шидзе, а режисер Цветин Аничич порихтал перформанс на тоту тему под назву „Нє сцем буц цихо” у хторим шейсц жени хтори церпя насилство о тим отворено бешедую з порученьом же нє сцу вецей буц жертви. Аничич ище пред седем роками порихтал перформанс на подобну тему под назву „Жадам ше ошлєбодзиц“, и хтори потераз мал вецей удатни и замерковани виводзеня. Кампаня ше у Шидзе витворює у сотруднїцтве зоз Центром за социялну роботу, Домом здравя и Службу нукашнїх дїлох. У рамикох кампанї буду приказани и документарни филм „Насилство у фамелиї”, тиж у Народней библиотеки „Симеон Пищевич”. Перформанс хтори виведзени на початку кампанї будзе виведзени и на соботу на уходзе на пияц у Карадьордьовей улїци. Плановане и же док тирва кампанїябудзе отримани и округли стол на актуалну тему на хторим буду участвовац представнїки Центра за социялну роботу и полициї. Вл. Дї.

РУСКЕ СЛОВО 9

НАШО МЕСТА У ДЮРДЬОВЕ ОЗНАЧЕНИ ДЗЕНЬ ОСНОВНЕЙ ШКОЛИ „ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ”

ОШ „БРАТСТВО ЄДИНСТВО” КОЦУР

И ПРЕДСТАВА, И ЗАБАВА

ПРЕПОДАВАНЄ З ЕКОЛОҐИЇ

Тогорочна преслава Дня основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове занятим прешла роботно, док школяром орґанизовани два подїї за розвагу. Прешлого пиятку школяре од першей по штварту класу патрели театралну представу на сербским язику „Споза седем горох” Любивоя Ршумовича котру виведол Народни театер „Тоша Йованович” зоз Зренянину, а школяре висших класох мали забаву, „иґранку” пополадню после годзинох, котра була од осемнац по двацец годзин. Дзень ОШ ше вше означує 24. новембра, на дзень народзеня лїкара и писателя Йована Йовановича Змая, чийо мено ма школа уж полни шейдзешат три роки. С. С.

Еклоґийна секция ОШ „Братство єдинство” од початку школского року уклада вельки намаганя же би школяром подзвигли свидомосц о значносци очуваня животного штредку и поряднє орґанизує роботни акциї и преподаваня рижних фаховцох у обласци еколоґиї. Прешлого тижня у рамикох проєкту „За чистейши и желєнши школи у Войводини”, преподаванє отримал инженєр защити животного штредку Неманя Коматович зоз РЕЦАН фонду котри ше занїма зоз врацаньом и рециклованьом руцених алуминиюмских пикслох и конзервох. Неманя Коматович дзецом пояшньовал прецо треба же би пиксли врацали на рециклованє, и приповедал им о технолоґиї их преробку. На преподаваню присуствовали 53 школяре, а Школа од Фонду достала окремни картонски шкатули лєм за зазберованє пикслох од алуминиюму. З. К.

У КОЦУРСКЕЙ ОСНОВНЕЙ ШКОЛИ

ПЕЙДЗЕШАТ РОКИ МАЛЕЙ МАТУРИ Прешлей соботи, ювилей 50 роки малей матури у Микола Кучмаш и Серафина Макаї. Коцана Колєсар Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре пре- пречитала и писньочку пошвецену учительки Амалиї славели школяре народзени 1952. року, а матуровали Кучмаш котра жадала, алє нє могла присц на тото дру1967. року. Тота ґенерация и перша котра матуровала у женє. Друженє орґанизовали Коцана Колєсар и Янко Бесертеди новонаправеней школи. У тей ґенерациї було коло 60 матурантох котри закон- минї котрим нєправо же ше на друженє одволали чели основну школу, а тераз на друженє пришли 22 углавним бувши школяре котри нє жию вецей у Коцубувши школяре. Сход бул у школи дзе ше шицки зишли ре, а сами Коцурци пришли у малим чишлє. Друженє зоз писню и у учальнї, дзе було симвомузику предлужене у реличне преволованє, та касторану „Бачки полудзежде од присутних гуторел нок”, а порадзене же пар слова о своїм живоце од шлїдуюци сход будзе о теди по нєшка. Бувши шкодва роки. Пейдзешат роляре ше тиж здогадли и на ки малей матури наисце покойних зоз тей ґенерациї красни ювилей котри закотрих єст вецей як 20. На служує же би ше го ознапреслави були и бувши учичело и преславени весетелє и наставнїки – Силвело зоз писню и танцом, стер Макаї, класни старшиалє то и нагода же би ше на у руским оддзелєню, здогадло и на тих котри Ґеорґиє Йоцев, класни вецей нє з нами. старшина у сербским одЗаєднїцки знїмок школярох ґенерациї Зл. Колєсар дзелєню, як и наставнїки народзених 1952. року зоз наставнїками

10 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

mesta@ruskeslovo.com

КРУЖНИ ЦЕК МЕДЗИ ЖАБЛЬОМ И ДЮРДЬОВОМ

ОТВОРЕНА ДРАГА ҐУ ЗРЕНЯНИНУ Од прешлого тижня по маґистралней драги Нови Сад–Зренянин з преходом по новим кружним цеку при Жаблю мож пойсц до Зренянину. Оправена ище єдна часц маґисталней драги та ше вецей нє муши заобиходно през Жабель Реконструованє кружного цека закончене як и наявйоване, штредком новембра. Предвидзене ище же би ше ушорели два менши крижаня драгох, єдна при старей маґистралней драги од Жаблю ґу Зренянину и друга на круценю ґу Арацу, як и виходи з маґистралних драгох до хотара. По проєкту реконструоване крижанє драгох Жабель–Дюрдьов и Нови Сад–Зренянин до кружного цеку з єдну пантлїку котри у функциї од септембра, а круценє до Зренянину було заварте два мешаци и отворене є од прешлого тижня. Коло кружного цеку поставене нове ошвиценє, та вноци драга вельо прегляднєйша як цо була пред тим. На часци маґистралней драги коло кружного цеку означени и два места дзе будзе ставац автобуси котри ше найчастейше рушаю спрам Зренянину и Вершцу, и отамадз до Нового Саду. Нєдавно означени преходи за пешакох по драгох пред кружним цеком и виасфалтована дражка за пешакох и бициґлистох обок кружного цеку за шицки штири напрями. Тота часц маґистралней драги досц транзитна, а зоз кру-

жним цеком преходносц ше швидко одвива, драга прегляднєйша и поєдноставена. Роботу окончує подприємство „Войпут” зоз Суботици, надпатра служба „Шидпроєкт” зоз Шиду. Шицки роботи би требали буц закончени по марец идуцого року, а буду коштац коло 760 милини динари. Финансує ше зоз средствох кредита Шветовей банки, Европскей инвестицийней банки, Европскей банки за обнову и розвой. На реконструованих часцох драги дзе було потребне поставени и нови транспортни ознаки. Єдна и зоз гришку, односно нєясносцу – же ше од Жаблю предлужує до Шайкашу. Дюрдьова нєт! Шайкаш, заш лєм, место после Дюрдьова, а тоти цо путую требали би то мац на розуме. С. Саламун

АКТИВНОСЦИ ЯП „ВОДИ ВОЙВОДИНИ” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

ОЧИСЦЕНИ ЯРКИ НЄДАЛЄКО ОД БЕҐЕЛЮ

У Руским Керестуре закончене вичисцованє атмосферских яркох хтори у инґеренциї ЯП “Води Войводини”, то значи мрежа яркох цо водза до беґелю, та ришена єдна часц одводзеня атмосферских водох на дзепоєдних критичних точкох у валалє. “Води Войводини” и окончели тоту роботу у сотруднїцтве з валалским ЯКП “Руском” хторе надпатрало и координовало роботу на самим терену. Як за “Руске слово” виявел його директор Иґор Фейди, дотераз ярки хтори требали воду одводзиц були висши як тоти цо зберали воду. Понеже ярки хтори одводза воду розчисцени, достали адекватни пад и на тот способ розришене одводзенє води. – Вичисцованє почало у Беґельскей улїци од моста на главней улїци ґу базену, бо ярок на Каналскей улїчки барз важни, бо тадзи ма шицка вода пад, и з Ленїновей, и з других улїцох. Тот ярок далєй вичисцени на цалей длужини по улїванє до 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

беґелю. Найкритичнєйши точки було на местох дзе ярок бул засипани, та вода нє одцекала. Таке було на самим початку Беґельскей улїци, потим на углє Беґельскей и Йовґена Сопки, а найвецей роботи було на ярку котри идзе од долїни на улїци Сримского фронта и коло цалого Блока 3 односно Нового населєня. – Тот ярок барз широки и було у нїм вельо мулю, глїни, та и шмеца и машини мушели копац и до 80 см. Там бул проблем и же тим вельким и моцним машином завадзали древа та ше мушело даєдни и поваляц, алє ярок, одн. одцеканє води бул приоритет, а древа ше посадза нови – виявел Иґор Фейди.

ЯКП “Руском” дал допущенє же би ше викопану глїну одвожело на валалску депоною дзе ше з ню засиповало вельки количества фолиї од паприґи, и по Фейдийових словох, машини “Водох Войводини” ю там мали и розґурац. Єдна часц глїни вивежена и до долїни при Роботнїцкей улїци и тиж є розґурана. Тото вичисцованє финансовало подирємство “Води Войводини” и окончело го по своїх приоритетох, а як оценєл Фейди, робота поробена швидко и барз добре, дзекуюци добрим и моцним машином того подприємства. Дальше вичисцованє атмосферских яркох хтори у самим валалє ма орґанизовац ЯКП “Руском” и воно ше финансує зоз средствох месного самодоприносу, а як познате з їх трошеньом вецей нє розполага Совит Месней заєднїци алє општина Кула, та ше чека на єй дальши одлуки. М. Афич

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ ИНСТИТУТ ЗА ПОЛЬОДЇЛСТВО И ЗАГРАДКАРСТВО У НОВИМ САДЗЕ

ПРИХОДИ З ДИРЕКТНОГО ПРЕДАВАНЯ НАШЕНЯ

Пише: Мирон ГОРНЯК КУХАР

Институт за польодїлство и заградкарство у Новим Садзе то компания 100 одсто у власнїцтве держави Сербиї, под инґеренцию Министерства за науку. Предава нашенє и занїма ше зоз науково-виглєдовацку роботу и участвує на числених проєктох

И

нститут за польодїлство и заградкарство з Нового Саду орґанизовани до оддзелєньох – за кукурицу, сцернянково житарки, за сою, покармово рошлїни, за желєняву, индустрийни рошлїни, од хторих найважнєйши слунечнїк. Єст оддзелєнє за алтернативни култури, попри тим специялизовани лабораториї. – Маме и обєкти у хторих ше дорaбя нашеня – гварел Иван Добренов, шеф за комерциялни роботи у иножемстве. – Ту зме надосц инвестовали у остатнїх рокох, бо то дзвига квалитет продуктох. Инвестовали зме и до обєктох за змесценє нашеня. Мали зме вецеймилионску инвестицию у остатнїх коло дзешец рокох. Досц зме уложели же бизме дзвигли квалитет нашеня и способ чуваня нашеня – наглашел Добренов. На чолє Компаниї директор вєдно з менаджментом. Кажде оддзелєнє ма руководителя. Держава поставела Управни одбор и вон управя зоз Компанию. ПОЛ ЗАРОБКУ З ВИВОЗУ У структури приходох Института 50 одсто ше витворює на домашнїм тарґовищу, а 50 одсто зоз вивозу. Активно ше вивожи до вецей як 30 жемох. Вивоз насампредз до околних жемох, до Болгарскей, Румуниї БиГ и Македониї. По обсягу предаваня и количестве роби, найзначнєйши Русия, Україна, Иран. Институт за-

12 РУСКЕ СЛОВО

ступени и на заходним тарґовищу, як цо Французка, Италия, Шпания, Нємецка... Так повесц у шицких релевантних жемох за бизнис з нашеньом єст сотруднїцтво – наукове, черанє нашеньского материяла и комерциялне предаванє. – Цо ше дотика тарґовища України, уж 25 роки комерциялно сотрудзуєме – гварел Добренов. – Найвецей предаваме нашенє слунечнїку, у питаню такволани „родительски компоненти”, то висши катеґориї нашеня. Мултипликацию нашого нашеня робя фирми у України и забераю значне место на тарґовищу. У України маме вельких партнерох, пейц вельки, так повесц аґро-голдинґи. Вони купую од нас високи катеґориї нашеня з мултипликацию, а потим вони предаваю конєчним купцом. Мултипликация значи же од од нас купую „родительски компоненти” нашеня. Крижаю их, умножую и предаваю. То якошик за нїх найпрофитабилнєйши ПОКАРМОВО РОШЛЇНИ ПОСТАВАЮ способ и у тим су искусни Окрем предаваня нашеИНТЕРЕСАНТНИ ня, даваме и дополнююци Окрем о слунечнїку зоз хторим Институт дїлує, Иван сервис. Маме менаджера Добренов, шеф за комерциялни роботи у иножемстве бе- за українске тарґовище, шедовал и о других културох. хтори шейсц мешаци у ро– Кукурица скорей була присутнєйша, алє є гиперпро- ку там. Маме и подприємдукована, так же вельки компаниї маю залихи и обсяг ство хторе ше там занїма тарґовини опаднул, алє бим визначел же тераз ту досц зоз контролу рошлїнох – знача и соя и покармово рошлїни. Звекшує ше присутпоинформовал Иван о носц жимского статкового гращку (хтори ше шеє вєшенї). Так покармово рошлїни у остатнїм чаше интере- иножемним дїлованю. Українске тарґовище сантни на тарґовищу. Тиж так и соя, а маме и жита наИнституту єдно з трох нашей продукциї. йважнєйших. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ekonomija@ruskeslovo.com

Прето там основал компанию „НС нашенє Україна”, дзе ма занятого чловека, Українца хтори ше занїма зоз технїчнима стварами и лоґистику, информациями, даваньом суґестийох, реґистрацию сортох. Так робя и други держави и компаниї у швеце.

оглядзе и же зме компания од националного значеня – потолковал Иван Добренов. У УКРАЇНСКЕЙ ЖЕМИ, И ҐОМБИЧКА БИ ВИРОСЛА

Ирина Кучевич по походзеню з України, сотруднїк за комерциялни роботи у тим Институту. Водзи роботи на тарґоЄДНА ГРИШКА вищу у України, а позна и тарґовище И ЦАЛИ КАПИТАЛ ПРЕПАДА Русиї и Казахстану, односно покрива русийске бешедне подруче. У нашеньскей продукциї єст чув– У України сотрудзуєме з науковоствительни фази, пре уплїв вонкавиглєдовацкима установами и институшнїх факторох, нєпогоди, суши, витами и скорей кажди шести гектар слулївох... Важне знац же у продукциї Иван Добренов нечнїку у України бул наш – виприповеєст и дзепоєдни технїчни ствари при дала Кучевичова. – Тераз тоти поверхришлїнох хтори треба надпатрац. носци дакус зменшани, розуми ше, бо Институтово нашенє, тих родитеконкуренция роби свойо. Пред 10-15 льских компонентох, досц драге и роками зме доминовали там и коло шедїловни партнере муша барз меркойсц милиони гектари були пошати з навац у тим процесу мултипликациї. шим нашеньом. Часц нашого нашеня Кед направя єдну гришку у процезоз України идзе и до Русиї. То досц посним ланцу, цали капитал препада. вязани тарґовища. Наприклад, може буц и же нєт У занїманю з мултипликацию нашеня пчоли, вец уж нє може буц опранашо партнере хасную, односно маю шковйованя, бо при слунечнїку барз добру жем, та вец достаню и барз опрашковйованє нє може буц зоз добри квалитет конєчного продукта Ф1 витром. Прето, у критичних фазох, (сертификоване нашенє першей ґенерау квитнуцу, муши буц идеална влациї, перша сортна репродукция) хтори жносц воздуху. Кед воздух барз ше предава на тарґовищу. То ше роби у влажни, инсекти, односно пчоли нє фабрики под отвореним нєбом, та вец сцу лєциц. Кед барз сухо, вец нєт то и їх ризик продукциї. Гоч, нашо фанектару хтори их прицагує. Значи, Ирина Кучевич ховци иду и контролую тоту продукцию муши ше потрафиц хвильку у цеку шаца, квитнуца, жатви и доробку. оплодзованя, у идеалним тайминґу. По Иринових словох, вони маю лєм слунечнїку вецей Прето ше на польо приноши кошнїци пчолох. На єдним гектару муши буц до пейц кошнїци. Значи, цала продук- як 80 реґистровани гибриди и лениї у України. Треба три роки же би прешло же би єдна сорта лєбо гибрид бул приция вимага вельо ресурси и пририхтованя. – Ми нє сцеме компромитовац наш бренд и прето со- познати. То значи же єст надосц и административни ротрудзуєме лєм зоз преверенима фирмами и вельорочни- боти. Односно, же би дацо могло комерциялизовац, конкретма, наприклад и двацецрочнима сотруднїками. Сцеме и любиме буц у України, а так и вони ту, на фахових схо- но гибрид, треба го перше тестирац. Три роки ше гибрид дох, саймох и рижних формох сотруднїцтва. Тиж, со- шеє у України. Призначує ше урожай и чи може з тим трудзуєме добре и зоз партнерами у Русиї. И вони нам урожайом присц на урядову лїстину (як цо єст лїстини за барз значни. Потим ту и Молдавия, Ґрузия, Казахстан, Уз- лїки). Кед же нова сорта лєпша од стандарду, вец вона бекистан, зоз хторима розвиваме сотруднїцтво. будзе уписана. Наш сортимент конкурентни, маме партнерох и на тих – По тих параметрох, наш материял добри и далєко тарґовищох, хтори заш лєм финансийно слабши у одно- премахує, односно надвисшує стандард українскей шеню на других. У тих державох треба меняц и звикнуца сортней комисиї. После уписованя у українскей сортпродуковательох, же би нє шали зоз културами зоз пойда, ней комисиї, мож предавац на тарґовищу. Предходни хтори нє маю ґенетски потенциял за родносц и так далєй. анализи и процедури тирваю три роки. У блїзкей будучносци, похопя и вони же без сучасней Ми Укрїнцом посиламе нашенє, вони го шею у роґенетики нє можу мац лєпши резултати. зличних станїцох, на розличних локалитетох, беру реКонкурентски нам компаниї, наприклад америцки – їх зултати и одлучую цо може прейсц на лїсту. фаховци хтори ше занїмаю з ґенетику маю свойо станїци Україна ма найлєпшу жем у Европи, ма найвецей чери лабораториї, там су нєпреривно. Мултинационални ножему. Кед ше патри пререз черножема у Сербиї, накомпаниї маю свойо убавени тарґовища. Фаховец, одно- приклад у Србобрану, дзе жем найлєпша, у України черсно тот хто видума нову сорту, нє ма контакт зоз крайнїм ножем вельо глїбши. Єст присловка же кед бисце и ґомхасновательом. бичку руцели до жеми у України, вона би виросла. ТеНашо фаховци, попри узше фахових активносцох бе- раз ше у України и уклада вельо вецей як скорей, зоз сушедую зоз фармерами, нащивюю купцох, чераю искуства часнима аґротехнїчнима применками, и на високим и шицко то нам важне. То даяка додатна услуга хтора уровню – заключела Ирина Кучевич. ■ злєпшує цалу роботу, то и наша предносц, маюци у 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

РУСКЕ СЛОВО 13

ЕКОНОМИЯ

Пишe: Мирон ГОРНЯК КУХАР

П

КРЕДИТОВАНЄ ПОЛЬОПРИВРЕДИ

УСЛОВИЯ МОЖ ВИБЕРАЦ, КЕД ЄСТ ПРЕДУСЛОВИЯ

Фото: Лю. Рац

ольопривреднїком, насампредз, можу буц интересантни субвенционовани кредити у сотруднїцтве з Министерством польопривреди. Наприклад, ПроКредит банка оможлївує вихасновац субвенциПри рижних банкох рижни и условия за кредитованє у аґрару, оновани кредити за од ка матних стопох по одредзованє кельо кредитовани параст може инве стициї до ромац роки, а дакеди тото кредитованє у сотруднїцтве шлїнскей продукциї и з Ми ни стерством польопривреди, лєбо и локалну самоуправу набавянє репроматериялу, набавянє механїзациї и опреми (цо интересантне пре векшином стари жу явиц найблїзшей експозитури и поднєсц вимогу за машини), як и за набавку статку за покарму и основне кредит, и у розгварки з банкарскима фаховцами ше розпитац о цалей програми. стадо. Зоз заокружену програму потримовки и здобутим исПо контракту хтори подписани з Министерством польопривреди, номинална каматна стопа по хторей ше куством, сце ше оможлївиц барз велькому числу домаодобрує субвенционовани кредити польопривреднїком шнїх продуковательох же би предлужели зоз ширеньом то од штири одсто за набавянєу статку за покарму и при- и унапредзеньом своєй роботи. плодни статок, односно шейсц одсто за шицки други наЗМЕНШАНА ПРОЦЕДУРА И ШВИДКЕ мени. ОДОБРЕНЄ СРЕДСТВОХ АКТИВНИ У ВИПЛАЦОВАНЮ У ОТП банки наглашую же даваю безкаматни кредит СУБВЕНЦИОНОВАНИХ КРЕДИТОХ за обрацаюци средства и вигодне финансованє за тоту У ПроКредит банки визначую же вони були найактив- сезону, з минималну процедуру и швидким термином нєйши и найуспишнєйши у виплацованю суБвенционо- одобреня, так же, цо ше их дотика, польопривреднїки ваних кредитох за польопривреду. О тим гутори податок свойо плани можу почац реализовац такой. Вони поручую же у аґрару можу плановац ярню шаже од шицких субвенционованих аґро кредитох, хтори од 2008. року по нєшка виплацени у Серби, ПроКредит тву и други активно сци у своїм ґаздовству, з напредок познатима трошками за цали период одплацованя кребанка виплацела вецей як 50 одсто. У тей банки гваря же и тераз сцу буц єдна з найактив- дита, без валутного ризика зоз сто одсто фиксну динєйших банкох у виплацованю субвенционованих кре- нарску рату. Так вец общи условия кредитованя тоти же период оддитох, а шицки заинтересовани, за подробносци ше моплацованя до 12 мешаци, а НКС (номинална каматна стопа) нула одсто. Надополнєнє за одоброванє виноши ПОМОЦ З ИПАРД ФОНДОХ ЕУ шейсц одсто єднократно, при чим надоплнєнє мож плациц зоз средствох одобреного кредиту, а скорейчасове Концом новембра обнародоване же Сербия достанє одплацованє без надоплнєня. акредитациї за хаснованє 175 милиони евра з ИПАРД фондох Европскей униї, понеже, медзи иншим, вимеЄСТ И ПРЕДУСЛОВИЯ нєни Закон о польопривреди и дефиновани ришеня за ИПАРД процедури. Прилапени шицки правилнїки о условийох за доПонуканя од одредзених банкох треба барз осторожно ставанє пенєжу и у другим и трецим тижню децембра пречитац, а гражданє уж з искуства совитую єдни друбуду доручени перши поволанки за трактори и другу гих же треба обрациц увагу на тото цо пише з дробнима механїзацию, а польопривреднїком за тоти намени словами. будзе обезпечене 40 милиони еври. Заш лєм, перше треба видзиц хтори то предусловия, З тей нагоди орґанизовани и обуки польопривреднїконкретно за одобренє польопривредних кредитох. У кох, а у Министерстве польопривреди єст фахово и Адико Банки а. д. Беоґрад глєдаю же би польопривредне совитодавни служби за помоц малим продуковательґаздовство було реґистроване, а цо ше дотика рокох стаом, док векшим буду помагац розвойни аґенциї. росци, потребне минимум полнолїтство, максимум 68

14 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ekonomija@ruskeslovo.com

роки у моменту одплацованя остатнього ануитета. Попри тим, треба мац шорову, нормалну кредитну историю. Тота банка одобрує кредити за обрацаюци средства, за купованє польопривредней жеми, за основни средства, за фарми и продукцийни обєкти. Тиж и вони маю кредити у сотруднїцтве з Министерством польоприНОМИНАЛНА И ЕФЕКТИВНА КАМАТНА СТОПА Фаховци спозорюю же кед ше бере кредит, треба розликовац НКС (номиналну каматну стопу) и ЕКС (ефективну каматну стопу), же би ше заобишло маркетинґски трики. Номинална каматна стопа то основна камата хтора представя цену кредита – кельо плацице услугу пожички. Ефективна каматна стопа то обєдинєна цена кредита зоз шицкима провадзацима трошками, значи то цала цена кредиту хтору клиєнт плаци. Кед ше то зна, вец ЕКС постава поровнуюци критерий за понуканя розличних банкох, односно треба патриц же би ЕКС була цо менша.

У НОВИМ ОРАХОВЕ

НАЙВЕЦЕЙ ПОШАТЕ ЯРЦУ Дзекуюци красней єшеньскей хвилї польски роботи у новоораховским хотаре поробени. Жимского ораня нє було лєм на парцелох на котрих власнїки планую на яр вивесц хлївски гной Правда же тей єшенї роботи тирвали длужей як звичайно, алє пре вельку сушу през лєто (а анї вєшенї нє було векшого дижджу) жем порихтана, алє зоз шатву ше нє понагляло. Углавним ше почало шац аж после оптималного термина. У новоораховским хотаре и того року вєшенї найвецей пошате ярцу. Нє лєм пре менши укладаня, а цену ма лєпшу як жито, алє и прето же того року на тим подручу зродзело барз мало кукурици, а ярец перши придзе за покарму.

Булевар ошлєбодзеня у Новим Садзе волаю и банкарска улїца

вреди и защити животного штредка Републики Сербиї, кредит з ґаранцию Ґаранцийного фонда АП Войводини, як и кредит хтори покрити з одредзену суму депозиту. Одобрує ше кредити з валутну клаузулу, девизни и динарски кредити, хтори мож одплацовац як одвитує клиєнтови (мешачно, тромешачно, шейсцмешачно, полрочнє и рочнє). Законтречени маржи фиксни на цали период одплацованя. СОТРУДНЇЦТВО З ОПШТИНУ Як искуство сотруднїцтва банки и општини може послужиц приклад за кредитованє прешлей ярнєй шатви Општини Боґатич и Банки Интеса. Вєдно, вони обезпечели 52 милиони динари динари, а заинтересовани власнїки реґистрованих польопривредних ґаздовствох ше до одредзеного термина могли приявиц Дирекциї за польопривреду и валал. На одобрени кредит (максимално 200 000 динари по ґаздовству) раховало ше 8,5 одсто камати на рочним уровню. З аґрарного буджета Општини Боґатич субвенционована половка камати кед ше пожичку враци на час. ■ 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

Золтан Фаркаш, руководитель одкупней станїци ,,Либела” гварел же уж треци рок як правя контракти за олєйову цвиклочку. – Тоту роботу зме почали зоз штерацец гольтами, а того року законтрачени коло двасто гольти олєйовей цвиклочки – наглашел Фаркаш. – Ярцу маме законтрачени коло 170 гольти, алє зашати вельо векши поверхносци. Хто могол, купел нашенє за готови пенєж, а шали людзе и як ше то гвари, зоз пойда. Жито по контракту маме пошате на коло 200 гольтох. И його ше шало зоз пойда. Ми по контракту даваме нашенє и штучни гной, а кед продукователь випоручи робу, обраховює ше по штреднїм курсу евра на дзень обрахунка. Польопривреднїки углавним закончели цо мали и цо могли и продукция далєй завиши од хвилї. Штредком новембра було дижджу у Орахове, алє то було мало. Зашати житарки ше, по словох фаховцох, и попри шицким, добре розвивали у новембру. Лю. Рац

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА У ШИДЗЕ ОТРИМАНИ РОЧНИ КОНЦЕРТ КПД „ДЮРА КИШ”

У ЗНАКУ ҐЛУМИ И ШПИВАНКИ Свою роботу Културно-просвитне дружтво „Дюра Киш” зоз Шиду представело прешлей соботи, 25. новембра,на рочним концерту у Руским доме. З музику, у шпиванкох, танцох и ґлуми аматере прикрашели вечар, хтори и свойофайтови резултат цалорочного закладаня велїх ентузиястох

Ч

есц же би отворели концерт припадла наймладшим, дзецинскей драмскей секциї хтора виведла фалат „Алибаба и 40 збойнїки” у режиї Цветина Аничича. Дзеци зоз Шиду, Беркасова, Бачинцох и Бикичу през щире бависко приказали як вони патра на сказку о Алибаби и його збойнїкох, а порихтали их Вера Дупало, Златица Сивч Здравич, Далибор Болдиш, Наташа Еделински Миколка и о. Владимир Еделински Миколка. Представа уж виведзена у Шидзе, алє и у Дюрдьове на „Змайових дзецинских бавискох”, як и у Руским Керестуре. ГОСЦИ З МИТРОВИЦИ Як госци, на концерту наступело Здруженє гражданох „Руснаци” зоз Сримскей Митровици. Представела ше шпивацка ґрупа „Руски зарї”, хтора снована 2013. року и часто ю мож видзиц на рушпиванку и танєц з провадзеньом орских манифе стакестра, здогадли на нашу прешлосц, цийох, як и риодносно як ше у руским обисцу у жних програмох. Шид зе означовало конєц ко сидби. Вони ше предстаШидянє з тим обичайом мали замервели зоз шпиванковани наступ на наших руских феками „Били орґостивалох, як и на Фестивалу култури ни”, „Ей, млїнаВойводини „Панонски вашар”. Идею ру”, „Под явоВладимира Торми же би ше спомнути ром”, „Лєтай, лєобичаї поставело на сцену, мизично тай”, „Ой, мешачпомогнул Драґан Макивич, руководику, мешачочку” и тель оркестра, а у шпивацкей часци „Червена ружа помогла Снежана Лазич. трояка”. ШпивацУ Дружтве у Шидзе активна и младку ґрупу провадша мишана шпивацка ґрупа, хтора одзел их оркестер – шпивала венчик ру„Ходоба и приятелє”. ПО КОНЦЕРТУ – ОЛОВРАНТИ ских шпиванкох „Кед Митровчанє за соботови вечар зая на Торише”, „Фуяплановали и поетски слова, та МиПосле концерту шицки вєдно мали нагоду ра, фуяра”, „А на голош Малїк рецитовал стихи Миколи опробовац, т. є. засмачиц ше з лакотками и кола- ри” и „Сходзи долу”. Кочиша „Ми ту нє госци”, а Звонко чами хтори порихтали и напекли жени зоз Стар- И наймладши активБеднар интерпретовал стихи колеґинї шей шпивацкей ґрупи. Вони и през рок активни, ни през цали рок и зоз шпивацкей ґрупи Олґи Олєяр Раїч. окреме на етно-манифестацийох у Шидзе и у дру- поряднє участвую на Свойо писнї гуторела Ясна Димитри- гих местох дзе представяю руски традицийни наших манифестацишин Арбанас, а окрем шпиваня, за по- єдла, алє и ручни роботи. йох у жеми и иноезию була задлужена и Душанка Кожемстве. Окреме застич. мерковани наступи мали на „Червеней ружи” у Руским Керестуре, на манифестациї „Миклошевске лєто”, як и ДОБРЕ ДОК ЄСТ ЕНТУЗИЯСТОХ на „Панонским вашаре”. Дзеци на таких, або подобних манифестацийох вше Того року була вредна и Старша жридлова мишана прицагню вельку увагу. Вони од старших пребераю и шпивацка ґрупа Шидянох хтора порихтала приказ оби- предлужую роботу. Дзеци и на Концерту дострали моцчайох у сримским обисцу на концу косидби. През ґлуму, ни аплауз.■ В.Дїтко

16 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

kultura@ruskeslovo.com

РОЧНИ КОНЦЕРТ РУСКОГО КУЛТУРНОГО ЦЕНТРА НОВИ САД

ВИВЕДЗЕНЕ НАЙЛЄПШЕ З ЦАЛОРОЧНЕЙ РОБОТИ У Ґимназиї „Лаза Костич” у Новим Садзе, всоботу, 25. новембра, Руски културни центер Нового Саду отримал свой рочни концерт. На нїм виведзени двацец точки хтори медзи лєпшима з рочней продукциї Центра

Н

ашо културно-уметнїцки дружтва, як и шицки други нашо институциї, звичайно концом рока подцагую смужки. Єдну, кед слово о финансийох, а другу кед слово о продукциї. Перша з нїх предусловиє же би спод другей бул лєпши виказани резултат. У тим смислу, єдна стара присловка – кельо пенєжу, тельо и музики – насампредз применлїва кед ше бешедує о култури вообще. Медзитим, то нє вше так, а то ше могло видзиц праве прешлей соботи на рочним концерту Руского културного центру. ПРЕДСТАВЕНА БОГАТА ПРОДУКЦИЯ З тей нагоди на програми було двацец точки, хтори вибрани як найлєпши з богатей рочней продукциї. Як надпомла Наташа Макаї Мудрох, директорка Руского културного центру у Новим Садзе, кед би було виведзене шицко цо пририхтали вредни ентузиясти, програма рочного концерта би тирвала вецей годзини. – Шицко цо члени наших секцийох витворели, мешацами пририхтоване у наших про сторийох. У скромних условийох. Праве прето сом насампредз подзековна шицким членом хтори упарто и з вельо ентузиязму приходзели и вежбали свойо танци, шпиванки... Безсумнїву, слово о велькей любови и прихильносци – гврела Наташа Макаї Мудрох. Кед слово о рочней продукциї, важне надпомнуц же секциї участвовали на шицких наших манифестацийох. Просеково голєм три раз мешачно Центер бул домашнї и глав-

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ни у числених манифестацийох, хтори отримани у його просторийох, лєбо бул госц у других местох. З числом то би було коло штерацец манифестациї у тим року. У спомнутих условийох у яких настали шицки креациї вредних аматерох, скромно поведзено, то бул богати рок. ПРОГРАМА На самим початку дзецински гласи и танци розвешелєли числену публику у ґимназийней сали. Зоз шармом хтори лєм дзеци маю, одшпивали штири писнї и виволали бурю емоцийох публики. Потим, дзецинска, младша и старша фолклорна ґрупа одтанцовала „Козачок” и „Баришивску полку”. У предлуженю програми шлїдзели наступи старших. Хор „Гармония” одшпивал пейц хорски писнї, а старша ґрупа фолклора одтанцовала хореоґрафию „Руски танци”. По два шпиванки одшпивали женска и хлопска шпивацка ґрупа. Старши фолклорни ансамбл одтанцовал „Танци зоз Шумадиї”, а солистка Катарина Кочиш у провадзеню народного оркестра РКЦ одшпивала два шпиванки – „Дзбай, мамо, дзбай” и „Под стреху ше гнїздзи ластовка”. На концу Народни оркестер РКЦ одграл композицию „Верба”. Програма тирвала нєполни два годзини, а спрам того цо публика з тей нагоди мала видзиц, тот рок у продукцийним смислу за РКЦ бул богати. Здобуте богатство хторе дотала присутна публика, нє мож вимерац.■ А. Паланчанин

РУСКЕ СЛОВО 17

КУЛТУРА И ПРОСВИТА КОЦУРЦИ РИХТАЮ ТЕАТРАЛНУ ПРЕДСТАВУ

НА ПОДРОСТОК ГОДНО РАХОВАЦ У коцурским Доме култури после даскельо рокох паузи, почало ше рихтац нову драмску сличку, театралну представу, у котрей участвую дзеци, односно подросток драмскей секциї. Представу „Лєнїва Марча” режира Татяна Бркич, а то будзе єй перша представа на руским язику. Спомнути драмски фалат Бркичова нашла у старим Руским календаре зоз 1928. року, а текст, теди, за дзеци присподобел учитель Михал Няради. Же би ше ю нєшка могло бавиц, текст ознова требало „прероштовац” и присподобиц го, а за тото ше остарала длугорочна културна дїячка и ґлумица Аранка Медєши. „Лєнїва Марча” дзецинска престава у котрей участвую коцурски школяре: Силвия Маґоч, Сара Гарди, Исидора Бркич, Катарина Недич, Михайло Буша, Павле Бесерминї и Алберт Мади, а плановане же би ше ю премиєрно одбавело у Коцуре, на початку 2018. року. „Лєнїва Марча” ма значну улогу и прето же ше, рихтаци ю, почина раховац єден мултиетнїчни подросток мла-

дих ґлумцох котри би у наиходзацих рокох ношел драмски живот у тим нашим валалє. Представу рихта Етно клуб „Одняте од забуца” вєдно з МО Рускей матки Коцур. З. Колєсар

IN MEMORIAM

МЕЛАНИЯ ПЛАНЧАК (1929–2017)

Учителька и панїматка Мелания Планчак, упокоєла ше 22. новембра у Руским Керестуре, у своїм 88. року живота. Мелания Планчак (дзивоцке Канюх), народзена 13. мая 1929. року у Руским Керестуре дзе закончела основну школу и нїзши класи ґимназиї. До учительскей школи ходзела у Сримских Карловцох перши два роки, а потим одходзи до Суботици дзе матуровала школского 1949/1950. року. Перше роботне место було єй у родним валалє, у Руским Керестуре, дзе робела док ше нє одала за паноца, о. Кирила Планчака. Теди є премесцена до Нового Орахова дзе робела осем роки, а кед єй супруг Кирил премесцени на душпастирску роботу до Руского Керестура, єден рок робела и у Коцуре. До Руского Керестура учителька Мелания ше враца и роби од 1962–1969. року. Найдлужей робела у Петровцох, у Сриме, дзе ше цала фамелия преселєла кед єй супруг Кирил меновани за петровского пароха, 1969. року. Там почала робиц як учителька класней настави, а по одходу Вири Гудаковей до Петроварадину, виклада годзини руского, а познєйше и українского язика. У Петровцох, окрем настави, учителька пририхтовала школярски програми, а у КПД „Яким Гарди” режирала представи зоз хторима Петровчанє госцовали на Драмских мемориялох „Петра Ризни-

18 РУСКЕ СЛОВО

ча Дядї” у Руским Керестуре. Вєдно зоз супругом Кирилом витворели паметлїви улоги у представи „Сорочински ярмарок” у режиї Юрия Шереґия. У школи пририхтовала рочни школски часопис за литературни роботи „Венчик”. У Петровцох була и директорка подручней школи, хтора припадала под вуковарску ОШ „Други конґрес КПЮ”, одкаль одходзи до пензиї 1985. року, после 35 рокох служби. Зоз своїм супругом одходза до Нємецкей, дзе о. Кирил предлужує свою душпастирску роботу у Нирнберґу. З Нємецкей ше врацаю до Руского Керестура 1998. року, ґу своїм дзецом и унуком. Учителька Мелания мала штири дзивки Марию, Емилию, Оленку, нашу колеґиню, и Татяну, дзевец унуки и праунука Исака. За свою витирвалу роботу у просвити учителька достала вецей припознаня и награди, Єдно з нїх Орден зоз стриберним венцом Републики Сербиї за 20рочну роботу, а остатнє Припознанє „Осиф Фа” Дружтво за руски язик, литературу и културу єй додзелєло 2016. року за длугорочну воспитно-образовну роботу зоз школярами. Учителька Мелания була єдна спомедзи перших членох Дружтва за руски язик, литературу и културу. Учителька и панїматка Мелания Планчак похована на керестурским теметове штварток, 23. новембра. Я. Дю. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ROK XVI ^ISLO 11

наша тема: ХРАНЇТЕЛЄ – ХТО ВОНИ?

Фото: Stock.io

Число ушорела: Славица ФЕЙСА

Х

ПОРИХТАНИ ПРИТУЛЇЦ

ранїтельство як єдна файта социялней защити у нашей жеми вше баржей ше почало розвивац у остатнєй децениї, гоч коренї тей гуманей активносци добре познати од давна, окреме у войнох, нєщесцох и нєпогодох, а у остатнї час и миґрацийох, кед ше случує же дзеци оставаю без родичох, и хтошка треба же би ше о нїх далєй старал. Од 2006. року у нашей жеми отворени 6 Центри за фамелийне змесценє и усвоєнє, а єден з нїх у Новим Садзе, точнєйше у Сримскей Каменїци. И попри тим же тот Центер отворени и активни вецей як три роки, и далєй маме вельо дзеци хтори жию и робя на улїцох у Новим Садзе, а хранїтельох нєт досц. Причини пре хтори ше дзеци одводзи до хранїтельских фамелийох розлични, кед дзеци останю без родичох, кед обачене злоставянє и занєдзбовйованє дзецка, пре вельку биду, з єдним словом – кед ше фамелия, односно биолоґийни родителє пре даєдни причини нє можу старац о власному дзецку. Скорейших рокох ше думало же институцийне змесценє спомнутих дзецох найлєпши способ же би 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ше их „виведло на добру драгу”, алє пракса заш лєм указала же дзеци у хранїтельских фамелийох, лєбо фамелийох хтори их усвоєли, успишнєйши, познєйше ше лєгчейше знаходза у живоце... Одлуку о тим же дзецко треба же би пошло до хранїтельскей фамелиї дава Центер за социялну роботу як орґан старательства, алє пред тим, єден тим фаховцох длугши час розпатра, анализує фамелиї, и хранїтельох, їх обичаї, потребни условия же би у нєй дзецко крашнє росло и же би му було добре. Воно звичайно прешло през рижни нємили ситуациї ( насилство, трауми, охабене є од родичох...) Хранїтелє у тим случаю отвераю свойо дзвери, порихтани су притулїц их и старац ше о нїх, о їх школованю, одрастаню, алє и вони муша прейсц през програму обуки... Хто вони, як мож постац хранїтель и з чим ше шицко зочує хранїтельска фамелия, пробуєме одвитовац у тим чишлє Додатку.

РУСКЕ СЛОВО 19

famelija@ruskeslovo.com

наша тема: ХРАНЇТЕЛЄ – ХТО ВОНИ?

Родительство вообше нє лєгке, напроцив, єдна є з найчежших животних улогох, а за ньго нєт конкретне упутство. Проблем настава теди кед фамелия дисфункционална, кед ше случи же ше пре дацо дзецко муши охранїц, дац хранїтельом, або усвоїтельом же би там нашло свой мир и росло як и кажде друге дзецко

Ч

исло дзецох у Системи социялней защити з дня на дзень вше векше, вецей як половка худобни, бидни, а велї дзеци роками у зраженю зоз Законом. Каждому на розуме – цо треба робиц же би нє було так? Остатнї 10-15 роки отворени Центри за фамелийне змесценє и усвоєнє, дзеци ше дава до хранїтельских фамелийох, а кандидатом за хранїтельох и усвоїтельох орґанизовани преподаваня, едукациї – помкло ше з места. Тото цо добре, то же и хранїтелє и фамелиї хтори сцу усвоїц дзецко, нє чекаю роками же би достали дзеци, як цо бул случай донєдавна, гоч процедура и сам процес и єдного и другого нє лєгки. Тото цо треба знац то, яка розлика медзи хранїтельску фамелию и тоту хтора дзецко сце усвоїц. – Хранїтельство то єдна файта змесценя дзецка до другей фамелиї пре велї причини пре хтори дзецко нє може остац при биолоґийних родичох, або их нє ма. Теди у новей фамелиї находзи сиґурносц, мир, защиту... Но, треба наглашиц же дзеци при хранїтельох дочасово, док ше нє сполня условия же би ше их врацело биолоґийним фамелийом – гвари директорка Покраїнского заводу за социялну защиту, Татяна Ґрнчарски. Дзецко хторе усвої даєдна фамелия, то тирваци способ защити дзецка, и тото дзецко ма исти права як и дзецко биолоґийних родичох. – Гоч би требало же би хранїтельство тирвало цо кратше, то звичайно нє так. Прейду велї роки док ше нє витворя условия же би ше дзецко врацело ґу биолоґийним родичом, або ше тото вообще нє случи, и кед случай таки же дзецко при хранїтельох од народзеня по 18, односно 26 роки, знаже же ту слово о моцних емоцийних вязох, та розлука и дзецох и родичох хранїтельох зна буц боляца – гвари наша собешеднїца. – Тото цо тиж нє барз добре то же ше нє вельо дзеци врацаю биолоґийним родичом – гвари вона, гоч ше тераз барз роби на тим же би ше потримало, змоцнєло биолоґийни фамелиї, и то, будзе императив у наиходзацим периоду. ХРАНЇТЕЛЄ НЄ ВИБЕРАЮ – У општини Вербас у 27 хранїтельских фамелийох коло 50 дзеци, а пейц фамелиї прешли обуку, но у тей хвильки су без дзецох. Же би дахто бул хранїтель, муши придац документацию (лїкарске и потвердзенє о державянстве, о занятосци и мешачним заробку, потвердзенє о маєтку и о тим же особа нє осудзована, же є нє на евиденциї особох процив хторих одредзена мира защити од насилства у фамелиї и друге – визначела психолоґ у Центре за социялну роботу Вербас, Даря Радович Крчмар: – Дзеци на хранїтельстве углавним з териториї нашей Оп-

20 РУСКЕ СЛОВО

штини, а хранїтелє найчастейше сцу же би достали мали дзеци з добрих фамелийох, цо у пракси нє так. Нажаль, родичи дзецох часто алкоголичаре, або су насилни – гвари Радович Крчмар и додава же им у Центре барз значне кед хранїтелє порихтани на урґентне хранительство, а то значи же кед ше дацо случи и треба дзецко даґд зе змесциц, же би хранїтелє були вше порихтани прияц таки дзеци. Раз рочно ше окончує ревизия хранїтельства, а службенїки зоз Центрох за социялДаря Радович Крчмар ну роботу маю обовязку нащивиц и хранїтельох. Центру за социялну роботу ше подноши звит цо ше случовало за остатнї рок, яки здравствени стан дзецка, чи було пременки у школи, як функционовали и подобне... – Важна, документация хтору нам хранїтелє приноша, т. є. писани звит за предходни рок, а ми одходзиме нащивиц обисце. Но, сцем повесц же ми маме добре сотруднїцтво з нашима хранїтелями, вони приходза кеди ґод маю даяки проблем, так же зме часто у контакту. Окрем того, раз мешачно орґанизуєме и Клуб хранїтельох, преподавяня, совитованя на рижни теми... Кед слово о финансийох, хранїтелє у Сербиї маю коло 23 тисячи динари за витримованє дзецка. Дзеци хтори ходза до школи маю трошок коло 3,5 тисячи, а надополнєнє за роботу хранїтеля ко1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ло 12 тисячи кед хранїтель ма єдно дзецко, односно по 8 тисячи за кажде друге, кед ма вецей дзеци. ЛАЛОВИЧОВА ВЕЛЬКА ФАМЕЛИЯ Татяна Лалович (дзивоцке Буїла) з Вербасу ма двойо дзеци на хранїтельстве, хлапца хтори ма скоро 18 роки, и дзивче хторе ма скоро 8 роки. Од юлия су у Лаловичох. – Хлапца нє мали дзе змесциц, та пришол до нас дочасово, а на концу у нас остал. Добре функционуєме, догваряме ше... Вон у Новим Садзе у школи, у школярским доме, а кажди викенд приходзи дому. З дзивчецом зме дакус мали бриґи кед слово о школи, понеже була занєдзбана. Прешлого року часто хибела зоз настави и ище вше нє сцигла своїх парнякох, алє намагаме ше – гвари Татяна хтора иншак ма и штверо власни дзеци, а медзи нїма и наймладшого хтори по рокох таки як и дзивче, так же з нїма вец вєдно роби и домашнї задачи и помага им коло школских обовязкох. Иншак, у Лаловичово мали дзеци на хранїтельстве и роками пред тим. Понеже су велька фамелия, добре ше орґанизовали и добре функционую. Ирина Тимкова зоз Коцура хранїтелька трирочному хлапцови котри до єй обисца приТатяна Лалович нєшени кед мал лєм 21 дзень. У чаше кед Ирина остала без роботи и кед єй дзивка Мелания пошла на студиї до Беоґраду, вона одлучела помогнуц даєдному дзецку, и порушала процедуру. – Нє знала сом же яке дзецко достанєм, а анї сом нє могла виберац, но на мойо вельке нєсподзиванє, достала сом бебу, малого хлапчика. Нєшка ма три роки и я ше чувствуєм як його мац, гоч сом го нє народзела – гвари Ирина. Од хвильки кед ше поднєше вимогу, та по доставанє дзецка на старанє чека ше по даскельо мешаци, а Ирина Тимкова, мала щесца же нє чекала длуго, вимогу поднєсла концом яри, а дзецко достала у децембру. – Пошла сом до Центру за социялну роботу и там сом пополнєла вимогу, порихтала документацию. После тей, обовязней процедури, шлїд зи обука за хранїтельох. Я аж тераз рушела на обуку, дакус ретроактивно, понеже теди ситуация була специфичPixabay

Пишу: А. МАРКОВИЧ, З. КОЛЄСАР, С. ФЕЙСА

Pixabay

ИСПИТ ГУМАНОСЦИ

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

на, дзецко було барз мале, була жима, а я, випатра, була єдина од кандидаткох котра у ситуациї же бим ше могла старац о дзецку 24 годзини дньово. На обуки котра тирва 10 днї по три годзини ше учи о способе стараня о дзецку зоз рижних аспектох – гвари Тимкова. НА РОЗХОД НЄ ШМЕ АНЇ ПОДУМАЦ Гоч кельо хранїтельска фамелия жиє у злагоди зоз дзецком, Социялна служба роби на тим же би ше дзецко заш лєм врацело ґу биолоґийним родичом. Кед за тото и далєй нєт условия, вец дзецко у хранїтельскей фамелиї остава по 18, лєбо по 26 роки кед ше школує. Як Ирина гварела, вона ше наисце чувствує як мац Дамирови, алє є свидома же вон ма свою мацер котра го нє зохабела. – Дамирова биолоґийна мац го поряднє нащивює, ту, у моїм обисцу, и вон люби буц зоз ню. Може приходзиц и кажди дзень кед сце, алє понеже жиє у другим месце, приходзи раз до тижня. Одпочатку сом го учела же му то мама, а я му нина Ирина. Його мац, нажаль, кед го народзела нє мала средства и условия же би ше старала о нїм, та го дала до хранїтельскей фамелиї, алє приходзи, бави ше зоз нїм и ми два ше добре складаме. Вона роби на тим же би обезпечела условия, и же би єй сина Центер за социялну роботу врацел. Кед слово о таких малих дзецох, о котрих ше родичи нє можу старац, вони ше углавним даваю на усвойованє. Гоч лоґичне же би хранїтельска фамелия мала предносц, заш лєм то нє так. – Кед же би пришло до такей ситуацї, я би нє мала першенство на усвойованє, понеже розлика медзи мну и дзецком нє шме буц векша од 45 роки, а я заш лєм старша. Пре розлику у рокох нє можем усвоїц Дамира, а кед бим могла, можебуц бим и достала можлївосц, понеже вон ту одроснул, ту му дом, а вше ше перше патри цо найлєпше за дзецко. Моя ширша фамелия го прилапела, моя дзивка за ньго шестра, а при нас научел бешедовац по руски понеже так дома бешедуєме. У оводи, дзе почал ходзиц, учи бешедовац и по сербски. Нє знам, барз зме повязани, на розход нє шмем анї подумац – гвари Тимкова. И попри тим же и Центри и компетентни ришени злєпшац стан у социялней защити, вельо того остало нє ришене. Ище вше нєт одвити цо з дзецми после 18, односно 26 рокох хтори виходза з хранїтельских фамелийох. Гоч су и вишколєни, маю закончени курси, або ше виучели за даяке ремесло, пре чежки стан у держави и нєзанятосц, у сущносци су препущени сами себе. Ознова ше врацаю до институционалного змесценя, и держава пребера старосц о нїх. Даєдни хранїтелє ше и после „огранїчених рокох” и далєй стараю о тих дзецох, звичайно их од скорей рихтаю же би постали самостойни, алє таки случаї, як би ше гварело – на пальцох мож почитац. ■

РУСКЕ СЛОВО 21

famelija@ruskeslovo.com

наша тема: ХРАНЇТЕЛЄ – ХТО ВОНИ?

Родительство вообше нє лєгке, напроцив, єдна є з найчежших животних улогох, а за ньго нєт конкретне упутство. Проблем настава теди кед фамелия дисфункционална, кед ше случи же ше пре дацо дзецко муши охранїц, дац хранїтельом, або усвоїтельом же би там нашло свой мир и росло як и кажде друге дзецко

Ч

исло дзецох у Системи социялней защити з дня на дзень вше векше, вецей як половка худобни, бидни, а велї дзеци роками у зраженю зоз Законом. Каждому на розуме – цо треба робиц же би нє було так? Остатнї 10-15 роки отворени Центри за фамелийне змесценє и усвоєнє, дзеци ше дава до хранїтельских фамелийох, а кандидатом за хранїтельох и усвоїтельох орґанизовани преподаваня, едукациї – помкло ше з места. Тото цо добре, то же и хранїтелє и фамелиї хтори сцу усвоїц дзецко, нє чекаю роками же би достали дзеци, як цо бул случай донєдавна, гоч процедура и сам процес и єдного и другого нє лєгки. Тото цо треба знац то, яка розлика медзи хранїтельску фамелию и тоту хтора дзецко сце усвоїц. – Хранїтельство то єдна файта змесценя дзецка до другей фамелиї пре велї причини пре хтори дзецко нє може остац при биолоґийних родичох, або их нє ма. Теди у новей фамелиї находзи сиґурносц, мир, защиту... Но, треба наглашиц же дзеци при хранїтельох дочасово, док ше нє сполня условия же би ше их врацело биолоґийним фамелийом – гвари директорка Покраїнского заводу за социялну защиту, Татяна Ґрнчарски. Дзецко хторе усвої даєдна фамелия, то тирваци способ защити дзецка, и тото дзецко ма исти права як и дзецко биолоґийних родичох. – Гоч би требало же би хранїтельство тирвало цо кратше, то звичайно нє так. Прейду велї роки док ше нє витворя условия же би ше дзецко врацело ґу биолоґийним родичом, або ше тото вообще нє случи, и кед случай таки же дзецко при хранїтельох од народзеня по 18, односно 26 роки, знаже же ту слово о моцних емоцийних вязох, та розлука и дзецох и родичох хранїтельох зна буц боляца – гвари наша собешеднїца. – Тото цо тиж нє барз добре то же ше нє вельо дзеци врацаю биолоґийним родичом – гвари вона, гоч ше тераз барз роби на тим же би ше потримало, змоцнєло биолоґийни фамелиї, и то, будзе императив у наиходзацим периоду. ХРАНЇТЕЛЄ НЄ ВИБЕРАЮ – У општини Вербас у 27 хранїтельских фамелийох коло 50 дзеци, а пейц фамелиї прешли обуку, но у тей хвильки су без дзецох. Же би дахто бул хранїтель, муши придац документацию (лїкарске и потвердзенє о державянстве, о занятосци и мешачним заробку, потвердзенє о маєтку и о тим же особа нє осудзована, же є нє на евиденциї особох процив хторих одредзена мира защити од насилства у фамелиї и друге – визначела психолоґ у Центре за социялну роботу Вербас, Даря Радович Крчмар: – Дзеци на хранїтельстве углавним з териториї нашей Оп-

20 РУСКЕ СЛОВО

штини, а хранїтелє найчастейше сцу же би достали мали дзеци з добрих фамелийох, цо у пракси нє так. Нажаль, родичи дзецох часто алкоголичаре, або су насилни – гвари Радович Крчмар и додава же им у Центре барз значне кед хранїтелє порихтани на урґентне хранительство, а то значи же кед ше дацо случи и треба дзецко даґд зе змесциц, же би хранїтелє були вше порихтани прияц таки дзеци. Раз рочно ше окончує ревизия хранїтельства, а службенїки зоз Центрох за социялДаря Радович Крчмар ну роботу маю обовязку нащивиц и хранїтельох. Центру за социялну роботу ше подноши звит цо ше случовало за остатнї рок, яки здравствени стан дзецка, чи було пременки у школи, як функционовали и подобне... – Важна, документация хтору нам хранїтелє приноша, т. є. писани звит за предходни рок, а ми одходзиме нащивиц обисце. Но, сцем повесц же ми маме добре сотруднїцтво з нашима хранїтелями, вони приходза кеди ґод маю даяки проблем, так же зме часто у контакту. Окрем того, раз мешачно орґанизуєме и Клуб хранїтельох, преподавяня, совитованя на рижни теми... Кед слово о финансийох, хранїтелє у Сербиї маю коло 23 тисячи динари за витримованє дзецка. Дзеци хтори ходза до школи маю трошок коло 3,5 тисячи, а надополнєнє за роботу хранїтеля ко1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ло 12 тисячи кед хранїтель ма єдно дзецко, односно по 8 тисячи за кажде друге, кед ма вецей дзеци. ЛАЛОВИЧОВА ВЕЛЬКА ФАМЕЛИЯ Татяна Лалович (дзивоцке Буїла) з Вербасу ма двойо дзеци на хранїтельстве, хлапца хтори ма скоро 18 роки, и дзивче хторе ма скоро 8 роки. Од юлия су у Лаловичох. – Хлапца нє мали дзе змесциц, та пришол до нас дочасово, а на концу у нас остал. Добре функционуєме, догваряме ше... Вон у Новим Садзе у школи, у школярским доме, а кажди викенд приходзи дому. З дзивчецом зме дакус мали бриґи кед слово о школи, понеже була занєдзбана. Прешлого року часто хибела зоз настави и ище вше нє сцигла своїх парнякох, алє намагаме ше – гвари Татяна хтора иншак ма и штверо власни дзеци, а медзи нїма и наймладшого хтори по рокох таки як и дзивче, так же з нїма вец вєдно роби и домашнї задачи и помага им коло школских обовязкох. Иншак, у Лаловичово мали дзеци на хранїтельстве и роками пред тим. Понеже су велька фамелия, добре ше орґанизовали и добре функционую. Ирина Тимкова зоз Коцура хранїтелька трирочному хлапцови котри до єй обисца приТатяна Лалович нєшени кед мал лєм 21 дзень. У чаше кед Ирина остала без роботи и кед єй дзивка Мелания пошла на студиї до Беоґраду, вона одлучела помогнуц даєдному дзецку, и порушала процедуру. – Нє знала сом же яке дзецко достанєм, а анї сом нє могла виберац, но на мойо вельке нєсподзиванє, достала сом бебу, малого хлапчика. Нєшка ма три роки и я ше чувствуєм як його мац, гоч сом го нє народзела – гвари Ирина. Од хвильки кед ше поднєше вимогу, та по доставанє дзецка на старанє чека ше по даскельо мешаци, а Ирина Тимкова, мала щесца же нє чекала длуго, вимогу поднєсла концом яри, а дзецко достала у децембру. – Пошла сом до Центру за социялну роботу и там сом пополнєла вимогу, порихтала документацию. После тей, обовязней процедури, шлїд зи обука за хранїтельох. Я аж тераз рушела на обуку, дакус ретроактивно, понеже теди ситуация була специфичPixabay

Пишу: А. МАРКОВИЧ, З. КОЛЄСАР, С. ФЕЙСА

Pixabay

ИСПИТ ГУМАНОСЦИ

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

на, дзецко було барз мале, була жима, а я, випатра, була єдина од кандидаткох котра у ситуациї же бим ше могла старац о дзецку 24 годзини дньово. На обуки котра тирва 10 днї по три годзини ше учи о способе стараня о дзецку зоз рижних аспектох – гвари Тимкова. НА РОЗХОД НЄ ШМЕ АНЇ ПОДУМАЦ Гоч кельо хранїтельска фамелия жиє у злагоди зоз дзецком, Социялна служба роби на тим же би ше дзецко заш лєм врацело ґу биолоґийним родичом. Кед за тото и далєй нєт условия, вец дзецко у хранїтельскей фамелиї остава по 18, лєбо по 26 роки кед ше школує. Як Ирина гварела, вона ше наисце чувствує як мац Дамирови, алє є свидома же вон ма свою мацер котра го нє зохабела. – Дамирова биолоґийна мац го поряднє нащивює, ту, у моїм обисцу, и вон люби буц зоз ню. Може приходзиц и кажди дзень кед сце, алє понеже жиє у другим месце, приходзи раз до тижня. Одпочатку сом го учела же му то мама, а я му нина Ирина. Його мац, нажаль, кед го народзела нє мала средства и условия же би ше старала о нїм, та го дала до хранїтельскей фамелиї, алє приходзи, бави ше зоз нїм и ми два ше добре складаме. Вона роби на тим же би обезпечела условия, и же би єй сина Центер за социялну роботу врацел. Кед слово о таких малих дзецох, о котрих ше родичи нє можу старац, вони ше углавним даваю на усвойованє. Гоч лоґичне же би хранїтельска фамелия мала предносц, заш лєм то нє так. – Кед же би пришло до такей ситуацї, я би нє мала першенство на усвойованє, понеже розлика медзи мну и дзецком нє шме буц векша од 45 роки, а я заш лєм старша. Пре розлику у рокох нє можем усвоїц Дамира, а кед бим могла, можебуц бим и достала можлївосц, понеже вон ту одроснул, ту му дом, а вше ше перше патри цо найлєпше за дзецко. Моя ширша фамелия го прилапела, моя дзивка за ньго шестра, а при нас научел бешедовац по руски понеже так дома бешедуєме. У оводи, дзе почал ходзиц, учи бешедовац и по сербски. Нє знам, барз зме повязани, на розход нє шмем анї подумац – гвари Тимкова. И попри тим же и Центри и компетентни ришени злєпшац стан у социялней защити, вельо того остало нє ришене. Ище вше нєт одвити цо з дзецми после 18, односно 26 рокох хтори виходза з хранїтельских фамелийох. Гоч су и вишколєни, маю закончени курси, або ше виучели за даяке ремесло, пре чежки стан у держави и нєзанятосц, у сущносци су препущени сами себе. Ознова ше врацаю до институционалного змесценя, и держава пребера старосц о нїх. Даєдни хранїтелє ше и после „огранїчених рокох” и далєй стараю о тих дзецох, звичайно их од скорей рихтаю же би постали самостойни, алє таки случаї, як би ше гварело – на пальцох мож почитац. ■

РУСКЕ СЛОВО 21

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

женоблоґ

Пише: Ясмина ДЮРАНЇН

Шицко почало кед мой єдного дня предвечаром пришол дому з роботи. Дзеци и я опущено длобали до телефонох, кед одразу згирмело: Гибайце ту! Шицки тройо! Наздавали зме ше же купел ґайбу яблукох, лєбо вшелїячини, та му треба помогнуц з мещками. Гоч зме по слуху напредок знали же за тото єст мало шанси, спатрели зме ше и єдно за другим, як позлєкани школярики, пошли до конку. Аж вец почало гирмиц: А тото – цо? Пияц? Опатьце як сце поохабяли обуй! Патики, ципели, чижми... Нє мож прейсц до купатила и ґррррр ґррррррррррр, ґрррррр и ґрррррр... Вецей сом го анї нє слухала. Та, можеш думац! Вельке! Да му наисце так хитно треба до купатила, та би себе вибил дражку. А ґу тому, то висша сила. Дзеци муша мац и жимску ципелу, патики до школи, копачки, патики за штучну траву и патики у хторих ше бавя. 5х2=10. И я мам чижми зоз запетку, ровни ципели, бо нє можем буц вше у високим, патики, а ту стоя и кломпи за вонка. 10+4=14. Нє лєм висша сила, алє и висша математика. У конку стої и його обуй, з хторей вон нє вицагує ноги, алє то наисце нє наш проблем. Ша и я да мам два-три пари, та би ми стали вше посладани. А и до моєй обуї вше дахто копнє кед

виша шмати на фоґаш, так же, мили мой, ту мали шанси же то моя вина. Малючки. Воно, правда, маме и орманчик за ципели, алє у нїм стоя шветочни ципели. Озда ми нє будзе на нїх шедац прах! А, руку на шерцо, у шпайзу мам и дас петнац шкатули у хторих стої лєтня обуй – моя и дзецинска, велька, мала, половна, и мужово найкрасши ципели, хтори обул лєм до винчаня... Кед ше дакус примирел (и окончел нужду), на мирни, дипломатски способ сом му почала толковац цалу проблематику. Здогадла сом го и на часи кед стално зохабял шмати на терпезарийским карсцелю, а ботоши койкадзи. Док сом нє купела гевту полїчку цо ю мож гоч дзе положиц. Тераз тото исте роби у спавацей, та мир. Лєм з ботошами нє знам цо будземе. Так же, кед шицко поскладам у глави, випатра же нам треба векши орманчик за ципели, лєбо будземе ходзиц боси. Складаце ше же то скоро же єдине ришенє? Га, гей. Як же иншак... Того дня зме вецей нє бешедовали. А мнє и надалєй остало нє ясне чом. Таке обгрунтованє сом анї своїм родичом як дзивка нє давала кед сом пожнєла з виходу дас два-три годзини. Ша могол лєм скричац ище на ґарадичох: Местааааа! Мушим бежац до вецеу!...☺

Foto: Stock.io

МЕСТААААА!

email: jasmina.djuranin@gmail.com www.zenoblogija.com

я

и

22 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

kultura@ruskeslovo.com

ПРОМОЦИЯ У КНЇЖКАРНЇ „МОСТ”

ИТАКА И КОМЕНТАРИ ЮЛИЯНА ТАМАША У кнїжкарнї „Мост” у Новим Садзе, вовторок 28. новембра, отримана промоция найновшей поетскей кнїжки Юлияна Тамаша „Испред смртног таласа” (Опрез смертельней габи). Кнїжка написана по сербски, обявел ю углядни новосадски видавач „Прометей”, а на промоциї о кнїжки и дїлу академика Тамаша бешедовали редактор и власнїк видавательней хижи Зоран Колунджия и рецензент, углядни сербски поетА, Стеван Тонтич. Святочносци презентациї вельо допринєсол ґлумец и професор театралней академиї Предраґ Момчилович, хтори читал писнї зоз кнїжки. У своєй бешеди Тамаш наглашел же тоту кнїжку поезиї треба читац у пару з романом хтори обявени на початку рока, „Река Мономах, мерач посмртног времена” (Рика Мономах, мерач посмертного часу), прето же тоту поезию мож лєпше розумиц кед ше чита и тот роман у хторим дати ширши контекст зявеня тих писньох. Подобно так як цо Црнянски написал свою Итаку и коментари, гварел Тамаш. У инспиративним амбиєнту кнїжкарнї, пред коло трицец любителями по е зиї и почитователями дїла

Юлияна Тамаша, представени нє лєм автор и його найновша кнїжка, алє афирмована и руска литература и руска заєднїца вообще, бо, мед зи иншим, було бешеди и о статусу руского писателя и рускей литератури у Сербиї и ширше. М. Шанта

У ДЮРДЬОВСКЕЙ И ҐОСПОДЇНСКЕЙ ОСНОВНЕЙ ШКОЛИ

ШКОЛЯРЕ ЗАИНТЕРЕСОВАНИ ЗА РУСКИ ЯЗИК класа, а у висших – шицки У Дюрдьове и Ґосподїнштири, (пията, шеста, седцох ше од початку школма и осма класа). ского рока почало и з учеУ ОШ „Жарко Зреняньом руского язика у двох нин” у Ґосподїнцох прешколох – ОШ „Йован подаваня почали у другим Йованович Змай” у Дюрдьтижню у септембру, такой ове, и ОШ „Жарко Зренянакадзи достате дошлєнин” у Ґосподїнцох. У дюрбодзенє од Министерства дьовскей школи, односно у же би ше формовало одєй пейцох оддзелєньох, рудзелєня. У ґрупи єст шкоски язик порядни предмет. лярох од першей по осму На початку того школкласу, шицки вєдно су на ского року за основне годзини и прето наставнїшколованє на руским язици руского язика Ани Маку до дюрдьовскей основДзеци ше найволя учиц през бависко риї Рац анї кус нє лєгко. ней школи ше приявели – Дзеци найволя кед ше их з гоч чим заинтересує, так лєм двойо школяре до першей класи, а на основи того числа по Закону нє дошлєбодзене формовац оддзелєнє. же ше намагам учиц их на рижни и їм прицагуюци споПрето вони, як и други школяре у тей школи, руски язик соби. Рисуєме, пишеме, та и лїпкаме до теки нарисовани предмети, животинї и рошлїни, же би вони цо лєгчейше уча як виборни предмет. У першей класи на годзини руского язика ходза дзеше- запаметали тото цо учиме. У оддзелєню єст пейц возроцеро школяре з мишаних, руских або сербских малжен- сти, та треба добре обдумац годзину же би шицким було ствох, а по штварту класу их єст штерацецеро. Медзи интересантне. Вони нє маю исти уровень знаня руского нїма и школяре пиятей класи зоз сербских оддзелєньох язика, цо найвекши проблем, даєдни знаю читац, а дакотри виражели жаданє учиц тот язик, гоч у їх ґенерациї єдни ище вше уча букви. Треба добре присподобиц годзину каждому дзецку окреме – гвари Рацова. єст руске оддзелєнє. По єй словох, заинтере сованих школярох єст ище Руски язик у шицких оддзелєньох, од першей по осму класу преподава наставнїца руского язика Мария Самарджич. У вше, та з часу на час на год зини приход за и но ви С. Саламун тей школи исную пейц руски оддзелєня, а у нїзших то друга школяре. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

РУСКЕ СЛОВО 23

МОЗАЇК ОТРИМАНА ЮВИЛЕЙНА

ТАКА ЯК И ВШЕ, А ВШЕ ИНШАКА Манифестация младих „Дньовка” отримана 17. и 18. новембра, кед отримани други вечар тей манифестациї у Велькей сали Дома култури, дзе нащивителє мали нагоду опатриц виставу фотоґрафийох зоз прешлих „Дньовкох”, и одпатриц програму на хторей млади презентовали свойо твори Пишу: Лидия КОСТЕЛНИК Марина БИРКАШ

П

рограма була рижнородна а учашнїки указали свойо таланти през музични и танєчни точки, у писаню поезиї, а пущало ше и видео прилоги котри анимировали публику.

РИЖНОРОДНИ ТОЧКИ Зоз музичну точку ше представел Себастиян Надь зоз Руского Керестура хтори виведол соло на ґитари. – За тогорочну „Дньовку” сом вибрал писню хтора баржей по моїм вибору. Задовольни сом як прешло, бо звичайно кед шпивам та ше знам побунїц у тексту, лєбо погришни акорд одграц, алє думам же ми ше першираз случело же сом нїч нє помишал – ошмихує ше Себастиян. Наступала и шпивацка група „Пашово ангелки”, а интересантни дует виведли и Кристина Афич и Марина Роман, а на ґитари их провадзели Сашо Палєнкаш и Владимир Медєши. А, було и активних учашнїкох хтори мали вецей точки на тим вечаре. Єден з нїх и Мирослав Малацко хтори пречитал поезию чий автор Андрий Рац, и у другей точки ше представел зоз Елеонору Вучкович у дуету, а на ґитари их провадзела Марина Роман.

ПУБЛИКА ВШЕ ЩИРА Дарян Рац: – Тогорочна програма ме нєсподзивала, „Дньовка” ме здогаднє же заш лєм єст нєвихаснованого таланту медзи Руснацами. По моїм думаню ше найбаржей визначели Мирослав Малацко зоз обробком писнї „House of the Rising Sun”, Марина Роман зоз своїм музичним талантом, и Мирослав Виславски зоз даяку свою форму бунта, треба нам такей енерґиї и гласни думки. Тадей Малацко: – Пачела ше ми „Дньовка”, кажди наступ бул за похвалу, по моїм думаю ше найбаржей визначели Миксер бо його точка була специфична и нєобчекована, и Мирослав Малацко хтори пречитал поезию Андрия Раца. Бул сом и прешлих рокох на Дньовки, можем повесц же тогорочна програма у даєдних аспектох успишнєйша, а у даєдних отримала свой квалитет, гоч прешлих рокох було вецей бунту хторого тераз нєт. Кед у питаню публика „Дньовка” вше успишна, бо сала каждого року полна.

24 РУСКЕ СЛОВО

Орґанизаторе зоз здруженя „Пакт Рутенорум”

– Прешлого року сом ше випробовал зоз Марину шпивац, видзели зме же нам то идзе та зме и того року надумали наступац вєдно и зоз Елеонору, и можем повесц же зме задовольни як прешло – толкує Мирослав. Од литератури нащивителє могли послухац и поезию Сашу Сабадоша зоз Зомбора, и писню хтору виведол Мирослав Виславски – Миксер. – З оглядом на тото же першираз наступам на „Дньовки” достал сом позитивни упечаток од публики. Представел сом ше зоз єдним дїлом хторе сом написал, а вязане є за людзох у Руским Керестуре. Думам и надалєй твориц, баржей за себе як за явносц, алє на „Дньовки” ше вше можем представиц. Сцел сом повесц людзом цо наисце думам о нїх, прето же я у сущносци поцагнутша особа, хтора нє люби конфликти и аґресию, алє сом тераз надумал винєсц свойо думанє – толкує Мирослав Виславски. На видео-биму нащивителє мали нагоду видзиц Себастияна Нярадия, а тиж и диялоґ хтори виведли Дарко Папуґа и Мирослав Виславски, док ше з танєчну точку представели Николина Шарич и Марина Роман. По одволаню публики, а нащивеносц була велька, могло обачиц же виводзаче були добри и достали моцну потримовку и аплауз..

ЗДОГАДОВАНЄ НА ПОЧАТКИ Орґанизаторе и того року задовольни як прешла и тота ювилейна „Дньовка”. Нє була вельо иншака од прешлих рокох, окрем же ше у конферанси спомла и кратка история першей „Дньовки” 1998. року хтору написал Борис Варґа. Цо було тиж цикаве и нєзвичайне, то же ше пияток, дзень пред Дньовку отримало „Округли стол”, дискусию. – Барз сом задовольни як прешла и тогорочна „Дньовка”, а и як прешол вечар скорей. Нє могол сом себе анї задумац же то таке будзе, думал сом же то будзе о тим як то скорей було, як скорей випатрала „Дньовка”, а до конца, дотхли ше и теми хтори нє були плановани. Заключок шицкого то же добре же гварене шицко цо треба же би було поведзене – гвари Яким Винаї, предсидатель здруженя „Пакт Рутенорум”. ■ 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

mozajik@ruskeslovo.com БАЛ МЛАДИХ У ДЮРДЬОВЕ

20. „ДНЬОВКА” „ОКРУГЛИ СТОЛ БЕЗ СТОЛА”

ОХАБИЦ ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Тогорочна „Дньовка” почала 17. новембра у Червеней сали у керестурским Доме култури, зоз дискусию „Округли стол без стола” на хторей, з нагоди „Дньовковей” 20-рочнїци, бешедовали даєдни єй бувши и терашнї орґанизаторе, лєбо особи хтори на даяки способ участвовали у єй реализованю

О

тим як „Дньовка” настала, як ше з роками меняла, розвивала, яки розлики медзи дакедишнїма и терашнїма манифестациями, алє и яка єй будучносц, приповедали єдни з єй сновательох Павле Малацко и Борис Варґа, як и єй длугорочни орґанизаторе Сашо Палєнкаш и Марина Дудаш. Тиж так, на дискусиї участовала и Ивана Дудаш, а модератор бул Яким Винаї, предсидатель здруженя „Пакт Рутенорум” и єден з терашнїх орґанизаторох, а у мено „Пакту” и терашнєй орґанизациї „Дньовки” бешедовали и Дарко Папуґа, Томи Рац и Ясна Медєши. Тиж так, и публика ше уключовала до дискусиї.

На „Округлим столу без стола” гварене же „Дньовка” 1998. року настала як алтернатива шицким нашим културним манифестацийох, понеже млади нє мали дзе презентовац свойо твори. На початку була самостойна, а пред коло дзешец роками єй орґанизацию превжало здруженє „Пакт Рутенорум”, а скоро децению ше ю отримує и у рамикох манифестациї „Костельникова єшень”. Медзи иншим, на дискусиї заключене же ше „Дньовка” за тоти 20 роки барз пременєла, як ше меняли и ґенерациї младих, алє и же то, насампредз, цалком природне, бо кажда ґенерация младих треба же би на тей манифестациї охабела свой власни печац. М. З. Г. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ДРУЖЕЛИ ШЕ НАЩИВИТЕЛЄ З ВЕЦЕЙ НАШИХ МЕСТОХ Млади и вредни Дюрдьовчанє з Културно-уметнїцкого Дружтва „Тарас Шевченко”, 18. новембра орґанизовали други по шоре Бал младих, котри отримани у їх просторийох. На нїм ше баловали вельо младих з валалу, алє и гевти хтори до Дюрдьова пришли з вецей наших местох

Д

юрдьовски млади за младих орґанизую рижни подїї з рижнима змистами – културни, уметнїцки, едукативни, образовни та и забавни, а медзи нїма и Бал младих котри прешлого року прешираз орґанизовали. На тогорочним ше баловали скоро сто млади особи зоз Руского Керестура, Коцура, Нового Саду, Вербасу, Бачинцох, Сримскей Митровици, Кули и Дюрдьова. На балє ше слухало преважно руску народну и забавну музику, а грал „Пицикато бенд”. Орґанизаторе гваря же су задовольни з орґанизацию балу, алє и же су Баловало ше до самого рана свидоми же вше мож лєпше, та планую вше ослуховац потреби младих. – Бал нащивело красне число младих котри пришли и зоз других наших местох цо нам барз мило, а окреме нам мило же того вечера наша сала була полна з младима котри ше пришли дружиц. Тото нам и найзначнєйше, прето ше наздаваме же зме бал годни поряднє орґанизовац и же вше будзе крашнє нащивени – гвари Лидия Кухар, єдна з активнєйших младих з КУД „Тарас Шевченко”. Орґанизаторе обезпечели и богату томболу – седемдзешат дзевец спонзорох зоз Жаблю, Руского Кересура и Дюрдьва, а вони даровали понад сто трицец томболи. Було рижни дарунки, од польопривредних до козметичних продуктох и услугох, а медзи нїма були и гевти дарунки котри Дюрдьовчанє направели ручно и з дзеку, же би помогли, а найинтересантнєйши медзи нїма були колачики на котрих було виписане мено балу. Главну награду, котру обезпечели орґанизоре, достал Давор Сабо з Вербасу. Млади ше вешелєли и баловали до самого рана, та найвитирвалши на драги дому зашли до пекара купиц цепли хлєб за фриштик своїм у обисцу. Орґанизаторе ше наздаваю же ше госцом попачело друженє и же на бал приду и нарок. Шлїдуюци їх активносци буду уж у децембру, кед планую орґанизовац Крачунски креативни роботнї и Литературни вечар младих. С. Саламун

РУСКЕ СЛОВО 25

Число 5 Ушорела: Maя Зазуляк Гарди

МАТЕЙ ШЕПИНСКИ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА

„НАПРАВ САМ” МАЙСТОР О Матейови Шепинского з Руского Керестура сце вироятнє уж дакеди дацо и чули, бо вон успишни рецитатор и ґлумец, алє тераз пишеме о нїм у „Руским словечку” з другей нагоди, бо Матей, школяр осмей класи, ма ище єден интересантни и нєзвичайни гоби. Вон – „направ сам” майстор.

З

а тот гоби ше заинтересовал пред коло трома роками, алє ше того року озбильнєйше пошвецел „майстрованю”. То значи же Матей зоз рижних старих стварох, лєбо часцох хтори им дома вецей нє требало, сам прави вшелїяки ствари, як наприклад, кормань и педали (ґаз и гамовачку) за бавенє бавискох на компютеру, хтори виробел зоз картону, древа, старого корманя з авта и пориска з метли. –Кормань роби так же даєдни часци повязани з мишом и тастатуру. Тиж так, направел сом и шмирґлу на мотору, хтора ше обраца, а хтору мож и меняц. Мам и подлогу за лаптоп, такволани „кулер”, же би ше лаптоп нє прегри-

вал. Тиж так, направел сом и гобель – алат за гладканє, а и машинку за тетовиранє. Я ше, нормално, нє тетовирам, анї дакого другого, лєм сом то так справел, бо любим и на паперу рисовац скици за тетоважи. Кед ми даґдзе зашкрипи, помогнє ми оцец, алє иншак шицко робим сам. И наставнїк з технїчного ми давал совити за дацо цо сом нє знал як мам поробиц – гвари Матей. На початку, Матей розклапял стари ствари, опатрал цо єст нука, виглєдовал и зберал рижни часци, та так назберал громаду шрубики, мали мотори, шнури и подобне, а алат му пожичел оцец, лєм муши барз мерковац як з нїм роби. Гвари же алат анї нє одклада, бо накадзи попораї, такой ознова направи русвай.

26 РУСКЕ СЛОВО

– Вельо сурфуєм по интернету, та ми на Ютюбу „западли за око” видеа у хторих ше толкує як дацо направиц сам. Так сом и тоти ствари понаправял, же сом принцип правеня патрел на интернету, алє дацо сом направел и сам, „зоз глави”. Велї ствари досц коштаю, даєдни можебуц у нас анї нєт, та ше их муши наручовац зоз иножемства, а вельо од того мож направиц и сам. У ствари, я думам же шицко мож направиц сам, бо воно якошик лєм муши буц направене, алє ту тераз завиши квалитет и чи маш алат за правенє – толкує вон. Матей гвари же го тот його гоби барз виполнює и припознава же би єдного дня любел мац даяки свой патент, односно, видумац дацо цо потераз ище нїхто нє направел. – Тераз правим таке дацо як „сталак” за кавч, хтори ми будзе на корунки тримац погар. Думал сом же то будзе єдноставне, алє випадло барз компликоване. Родичи ме нє спераю у тим моїм гобию, бо видза же то любим робиц алє, заш лєм, мам даяки гранїци. Потримовка ми и мойо три шестри, дванац роки одо мнє старша Мартина, дзевец Павлина и осем Кристина. Попри того гобия, як и рецитованя, ґлуми, барз любим и природу, а найволїм припатрац ше на птици, бо ме фасцинує тото же яки су шлєбодни, як им нїхто нїч нє заповеда, та можу робиц цо кеди сцу. И я би любел буц таки – наглашел Матей. Кед и ви дакеди надумаце направиц дацо сами, нє робце то без догварки и без допущеня ваших родичох. Мая Зазуляк Гарди 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

slovecko@ruskeslovo.com

ВАЛЕНТИНА КОЧИШ И МАТЕА ЮГИК

ВИРНИ НАВИЯЧКИ И ФОДБАЛЕРКИ „РУСИНА” Фодбал мож барз любиц и добре го можу бавиц и дзивчата, а то нас прешвечели Валентина Кочиш и Матеа Югик з Руского Керестура, школярки трецей класи Основней школи „Петро Кузмяк”, хтори однєдавна и тренираю у катеґориї когуцикох у Фодбалским клубе „Русин”. Влєце зме их могли патриц як бавя фодбал и на Ноцним турниру у малим фодбалу На хторих позицийох бавице они два за „Руске словечко” и чи сце дакеди дали и ґол? виприповедали свойо искуВалентина: Два раз сом даство у тим спорту.

В

Як и прецо сце почали тренирац праве фодбал? Валентина: Одвше сом любела фодбал и бавела го зоз хлапцами. И мойо старши браца бавя фодбал, та сцела и я бавиц. У „Русину” сом почала тренирац кед сом мала осем роки. Матеа: И я одмалючка бегала за лабду. У „Русину” сом од того року, а кум ме совитовал же бим почала тренирац, бо гварел же знам бавиц. Цоже хлапци гваря на тото же з нїма тренираце? Матеа и Валентина: Даєдним ше то пачи, даєдним нє. Алє, то нє правило же лєм хлапци муша бавиц фодбал. Можебуц ище вше нє знаме бавиц так як даєдни з нїх, алє заш лєм, даєдни бавя лєпше од нас, а од даєдних и ми лєпши. А цо на тото гваря вашо школски пайташе и пайташки? Матеа и Валентина: Нє ходзиме до истей класи, алє обидвом нам пайташе и пайташки углавним нє гуторя нїч, лєм же добре бавиме. У школи од предметох найволїме физичне и подобове. Як часто маце тренинґи и як вони випатраю? Робице на нїх шицко цо и хлапци?

ла ґол, а бавим у шпицу. Матеа: Я бавим у шпицу, лєбо у одбрани. Ище сом нїґда нє дала ґол на змаганю, алє бим любела. Тренираце можебуц ище даяки спорт? Валентина: Я ходзим до Малей школи спорту „Скочко”. Матеа: А я тренирам атлетику. За хтори клуб навияце и чи маце дакого на кого ше упатраце? Матеа и Валентина: Навияме за „Барселону”, а Меси нам облюбени бавяч. Ходзиме потримовац сениорох „Русина”, а єдного дня би и ми

Валентина и Матеа

Матеа и Валентина: Тренинґи маме два раз до тижня, а волїме тренирац у Спортскей гали, як на Ярашу. На тренинґох зме вше пара у вежбох, а и иншак зме пайташки. Тренер на нас патри як и на хлапцох. Бежиме даскельо круги, робиме вежби, копаме на ґол, лєбо бавиме фодбал, и так ше рихтаме за змаганя. Бавели зме уж дас на коло дзешец змаганьох. Фине чувство кед победзиме и кед нам кляпкаю.

любели бавиц у тей, катеґориї сениорох. Чи бисце любели кед би ше основало и женски Фодбалски клуб „Русин”? Матеа и Валентина: Нє любели бизме. Волїме буц зоз хлапцами, бо вони барз добре бавя, та можеме дойсц до першого места. Мая Зазуляк Гарди 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

РУСКЕ СЛОВО 27

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ЯК (НЄ) СКАПАЛ РОКЕНРОЛ (XXIII)

ПО НЄШКА ЖИЄ У ШВЕЦЕ РОК МУЗИКИ

Пише: Мария АФИЧ

На керестурскей рокенрол сцени штредком 70-тих рокох прешлого вику дорастали нови ґенерациї музичарох. Медзи нїма визначел ше и Слободан Бобан Костич. Грал у ґрупох Наш страх”, Паприґаре”, ” ” Април” и Миниятура”, з хтору дошол по студийни демо знїмок ” ”

С

войо початки як ґитарста Бобан запаметал у Огньогасним доме кед му Кимо Фунзи указал стару електричну ґитару. Очухал ю од праху, наштимовал и заграл початок шпиванки Улазак у ха”

АНЕҐДОТИ – Мижо Зазуляк обдумал якишик Рок вечар, мал порихтани концепт и водзел програму у хторей участвовали вецей ґрупи и шпиваче з Керестура, а з оглядом же зме ше меняли, випадла єдна анеґдота. Фейди сцел одграц якиш инструментал, Йоне бул за бубнами, а помедзи була рецитация и у єдней хвильки я ше огляднєм, а за бубнами нєт нїкого. Шлїдуюци кадер кед сом ше ознова обрацел, Йоне нашмеяни шедзи на месце. Познєйше сом дознал же ше му поламали палїчки, а при Доме култури бул єден явор, та вибегнул просто през дзвери, випендрал ше на древо, одламал палїчки и предлужел грац. А було и таке же на єдним наступу, думам же то уж зоз Зером було, бубни були з Доме култури, и вон якош вдерел по чинели так же спадла просто на шнур и пререзала го. Ми граєме, граєме, а нїч нє чуц – през шмих ше здогадує Бобан.

28 РУСКЕ СЛОВО

рем” од ґрупи Смак”... Перши такти тей ” композициї випатра одредзели його повязаносц зоз роконрол музику з хтору поштредно – професийно, остал повязани по нєшка – Познєйше, дас у шестей класи, пайташ Владо Танович Болан пришол до мнє и одграл ми на єдней струни якуш крачунску и гварел, повтор и ти. До Керестура теди приходзели наступац и познатши, як ґрупа Тако” и Ю-ґрупа” з Беоґраду, ” ” потим локални нєафирмовани Октопус” ” зоз Суботици, Делта” з Кули и Шкор” ” пиони” зоз Савиного Села, а леґендарни Бустер Миле и Джено, наш Коцурец, праве там грали. Вельки вплїв на мнє мал мой старши братняк Бане Йосипович з Беоґраду хтори уж дакус лєпше грал. Я часто ходзел до нїх, водзел ме и на концерти вельких Юрая хип” и других. Бу” ли популарни касети, лиценцни виданя и тоти цо ту нїґда нє видати. Їх ше презнїмовало и вредзело нам як сухе злато. Братняк ме упутел до рижних жанрох, и 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ljudze@ruskeslovo.com

на стандардни класични рок. Теди и пайташе, Славко Будински и Славко Еделински Шуцо купели ґитари, та и вони, як и я, и почали грац по слуху. Мали яме и якиш теки з текстами, акордами, хтора ишла з рук до рук, а паметаме и єдну анеґдоту. Славко Будински раз пришол з Нового Саду, та гвари же од братняка видзел же ше грає нє лєм од горе, так як ми по теди знали, алє и од долу – през шмих приповеда Бобан. ЛЕҐЕНДАРНИ МЛАДЕЖСКИ МАРШАЛ” ” Костича до ґрупи поволали Янко Николич Йоне, Драґан Новакович Шильо и Владимир Фейди, та вєдно пробовали грац. За шпивачки поволали Олесю Хринову, хтора зоз шестру Марчу наступала на младежских програмох. Йоне тоту ґрупу накресцел Наш страх”. Инструменти були барз скромни, Бо” бан мал свою електричну ґитару, и Йоне, за Шилю ше нє памета, а бубни були єден комплет зоз трох часцох. Нє длуго вежбала тота ґрупа, мали даскельо наступи, а єден час з нїма грал и Стево Лакатош, тиж бубняр. Бобана потим поволали Йовґен Сопка Ґено и Владо Семан Зеро же би вєдно пробовали грац. У тим чаше Бобана прицаговала и класична музика, та на ґитари на програмох провадзел наступи поетох и рецитаторох. Теди у Младежским доме оформена и музична секция. Керестурска младеж мала нови дом, алє после Ореолох” нє мала свойо озбильни ґрупи. Тоти млади ” цо сцели грац, зазберовали ше у музичней секциї, а з нєй виросли велї познєйши рок музичаре. – Там бул фамозни Маршал”, цо би шицко випри” поведал кед би могол бешедовац, вец думам же Владо Малацко и я ишли купиц орґулї, алє вше ше кубурело зоз розгласом. И там зме велї вежбали и наша ґрупа Паприґаре”, Април”, познєйше Минияту” ” ” ра”. Ґено и я були стандрардни, а гевти члени ше меняли. У ґрупи Април” грали з нами и Предраґ Па” влович Ако, и Загорянски Пиле з Коцура, а кед зме наступели на другей Керестурияди”, члени були ” Ґено, Чамо, Зеро, Ако, я, а шпивал Дюра Дудаш Шудла – толкує Бобан.

ПАПРИҐАРЕ ДРУГИ У РАТКОВЕ – Була позната ґитарияда у Раткове на хторей грали вельо озбильни ґрупи аж и з Нового Саду. И ми там барз добре прешли, други зме були од шицких тих ґрупох. Грали зме даскельо композициї, а єдна була авторска, по руски, Влади Малацка Падлаша. Вон з нами з часу на час грал, на клавиятурох, Радо Пап на усней гармоники, Юлин Чапко Чапе на басу, Зеро на бубнох, Ґено и я ґитари. По моїм думаню, анї єдна його рок писня на руским язику нє прилапена так добре як тота, и то одлично звучало. Паметам же кед зме вишли на бину и почали грац, людзе ше ґу бини гарли, значи же им ше пачело. Волали зме ше Паприґаре” – шведочи Костич. ” 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

Слободан Бобан Костич и далей з инструментами

Репертоар хтори грали були класик-рок стандардни, од странских Криденс”, Ролинґстонс”, Бед компа” ” ” ни”, Лед цепелин”, Фри”, дацо од Тен їрс афтр”, ” ” ” углавним шицки актуални гити, и домашнї Ю- ґру” па”, Рибля чорба” хтора теди почала, Друґи начин”... ” ” По врацаню з войска, коло Бобана, Ґени и Шудли, до ґрупи пришол його братняк Бане з Беоґраду хтори грал на басу, а за бубни шеднул Владо Дробняк. Дробняк уж знял два албуми нєкомерциялней психоделичней музики за ПҐП РТС, а мал и одличну опрему, т. є. дупли бубни, бо жил у Ню Йорку. – Шицко тото вон принєсол ту, до Керестура, до Младежского, дзе зме вежбали. На тоти бубни ше налашели аж и Дивлє яґоде” котри теди госцовали у ” Керестуре, а до конца закончели у ґрупи Смак”. Ми ” як Миниятура” у студию у Буковцу при Беоґраду ” зняли свой материял, алє лєм як демо знїмки. За вецей зме нє мали пенєжи, гоч зме и пожичели, а годзина знїманя коштала сто марки – памета наш собешеднїк. И ПРОФЕСИЙНО У МУЗИЧНИМ ШВЕЦЕ Роки преходзели, а живот порозшевал и младих музичарох. Бобан и Ґено на кратки час пребували у Лондону, вец Ґено пошол жиц до Америки, а Бобан ше зоз будуцу супругу сцел преселїц до Лондону. Защ лєм ше врацел до Керестура, а отамаль принєсол идеї и за свой бизнис, а то предаванє музичних инструментох и опреми. Свою фирму з товаришами отворели 1990. року, хтора була перша у тедишнєй Югославиї, а хтора роби и нєшка. Дзекуюци тей роботи Бобан остал у швеце рок музики прейґ сотруднїцтва з найпознатшима бендами. Тота робота му принєсла и особни приятельства з велїма познатима музичарми, од Бори Чорби, ґрупи Друґи начин”, а поготов ” зоз Сладяну Милошевич и велїма, велїма другима. Бобан ше цеши же и його син Дарян, школовани ґитариста, почина озбильно грац, а вон сам и нєшка заграє за свою душу. Як гвари супруга Емилка, нє раз ше случи же обидвоме задриму при ґитари. У Костичових ше предлужує шнїц рокенрол сон.■ (Предлужи ше)

РУСКЕ СЛОВО 29

ДУХОВНИ ЖИВОТ КИРБАЙ У КУЛИ

У ЗНАКУ ОЗНАЧОВАНЯ 400-РОЧНЇЦИ ЧСВВ Швето преславене з окремним огляднуцом на живот и роботу св. Йосафата котри ше пошвецел християнскому єдинству, а Служба була пошвецена и означованю 400-рочнїци снованя Чину св. Василия Велького (ЧСВВ) Грекокатолїцка парохия св. Йосафата у Кули внєдзелю, 26. новембра, преславела свойо швето – Кирбай. Архиєрейску Службу Божу предводзел преосвящени владика кир Георгий Джуджар, а домашнї парох Дамян Кича ЧСВВ повинчовал Кирбай и привитал владику, священїкох, шестри служебнїци зоз Кули и Керестура, мали шестри з Керестура, шицких вирних и їх госцох. У своєй казанї по українски и руски владика тиж повинчовал швето, а бешедовал о поволаню предлужованя роботи св. Йосафата, та и достойносци буц його нашлїднїки котри дал свой живот за християнство, подрозумююци єдинство. Владикови парох о. Дамян Кича ЧСВВ подаровал копию чудотворней икони Краснобродскей мацери господскей зоз 14. вику. Архиєрейску Службу Божу зоз шпиваньом возвелїчала и шпивацка ґрупа Катедралней церкви з Руского Керестура, на чолє з дириґентку Лидию Пашо.

СВЯЩЕНЇКИ Зоз кир Геогийом сослужели священїки – керестурски парох о. Михайло Малацко, коцурски парох о. Владислав Рац, новосадски парох о. Юлиян Рац, индїйски о. Петро Дудка, о. Володимир Седлачек ЧСВВ зоз Словацкей, о. Виталий Лотоцки ЧСВВ з України, старовербаски парох о. Алексий Гудак, керестурски капелан Михайло Шанта, домашнї о. Платон Слак ЧСВВ, дияконєл о. Теодозий Шнирц ЧСВВ зоз Словацкей, а споведал нововербаски парох о. Иґор Вовк.

На концу Богослуженя владика помировал шицких парохиянох и їх госцох, котри пришли у вельким чишлє. Пре диждж нє бул обход коло церкви, а у церковней сали отримане друженє и закуска за шицких присутних, хтору пририхтали шестри служебнїци и парохиянє. М. Дж.

КИРБАЙ У КОЦУРСКИМ МАНАСТИРЕ

БУДЗМЕ ЗЛОЖНИ И ЄДИНСТВЕНИ У манастире шестрох служебнїцох Нєпорочней Дїви Мариї у Коцуре, 25. новембра, на швето священомученїка Йосафата пресавени Кирбай. У манастирскей каплїчки була Служба Божа хтору служели штирме паноцове зоз наших парохийох у Ко-

30 РУСКЕ СЛОВО

цуре и Руским Керстуре, о. Виталий Лотоцки ЧСВВ зоз України, як и о. Леополд Рохмес, францискан зоз Беоґраду котри у казанї парохияном повинчовал Кирбай. Вон бешедовал о живоце святого Йосафата и наглашел же нє святи лєм тоти котрих Церква канонизовала, алє и шицки родичи котри укладаю вельки труд же би свойо дзеци виведли на добру драгу зоз порученьом же би остали зложни и єдинствени у своїх парохийох. Парохиянох у манастире споведал кулянски парох о. Дамян Кича. На Служби преслави Кирбаю у манастире присуствовали числени шестри и парохиянє зоз других местох. По Служби було послуженє порихтане за тото швето. З. К. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

duhovni@ruskeslovo.com

У БЕОҐРАДЗЕ

ОЗНАЧЕНИ ДЗЕНЬ ГОЛОДОМОРУ У „Медия Центру” у Беоґрадзе 24. новембра означена 80-рочнїца Голодомору на України. Сход отворел Олександер Александрович, амбасадор України у Републики Сербиї, а були тиж подзелєни и брошури странских авторох на анґлийским язику котри документую тоту подїю зоз 1932–1933. року. Як амбасадор спомнул, то була велька траґедия, и за других у Совєтским Союзу, а окреме за людзох на України кед од штучного гладу поумерали даскельо милиони людзох. То були часи кед ше нова совєтска атеїстична власц сцела похвалїц зоз своїма успихами пред иножемством, та вивожела поживово продукти и жито, а од селянох одОлександер Александрович, амбасадор України и учашнїки нїмала найосновнєйше за живот. котри означели рочнїцу Голодомору После кратшей бешеди на сербским язику, дзепоєдни присутни ше уключели зоз питанями и коментарами, на„Господи, нєвиновати жертви Голодомору нам бешедую глашуюци же, нажаль, о тей подїї ше у нас барз мало бешеже покля лєм людзе нє буду слухац Твою спасительну наудує, а ище менєй ше о тим зна. Познате нам же тоту траґедию як ґеноцид припознали 36 ку, буду спокуси же би ше зоз тоталитарнима и насилнима жеми швета, медзи котрима и Католїцка Церква, патриярх способами ришовало ствари людского живота. Ми Це моцаргородски Вартоломей, як и шицки Церкви и вирски заєд- длїме, Гоподи, за себе и за наступни поколєня же бизме були будни, та же бизме таку спокусу напредок препознали и нїци на України. Сход почал зоз молитву нєдавно упокоєного кардинала спроцивели ше єй, а шицким людзом наполнї шерца зоз таЛюбомира Гузара, хтору пречитал парох беоґрадски о. Вла- кима чеснотами и ласку же би така спокуса постала нєможлїва”. О. Радович (Лендєр) дислав Варґа, у хторей ше медзи иншим модлї:

ОЗНАЧОВАНЄ ДНЯ ХУДОБНИХ И НЄДЗЕЛЇ КАРИТАСУ

ГУМАНОСЦ З НАЗБЕРАНОГО ДИНАРА Важносц Нєдзелї Каритасу у Руским Керестуре у шицких Службох Божих у казанї наглашел капелан о. Михайло Шанта, а з тей нагоди до дзвончка назберани 27 630 динари, цо будзе похасноване за людзох у потреби у тей парохиї. Коцурски Каритас порушал акцию „Дунц-шпайз” у котрей ше за потреби худобних у коцурскей парохиї зберало помоц у поживи и стварох котри ше можу найсц у шпайзу. Шицки заинтересовани за помоц могли принєсц и средства за гиґиєну. У новосадскей парохиї св. апостолох Петра и Павла у каритасовей каси у церкви назберани 15 350 динари, а до дзвончка 10 320 динари, цо вєдно за людзох у потреби у парохиї 25 670 динари. Як гварел парох о. Юлиян Рац, средства ше похаснує за купованє найважнєйших животних намирнїцох, а зна ше же єст дзешец-петнац обисца у парохиї хторим треба помогнуц, а нашо людзе вше порихтани за помоц и там дзе будзе требац. У парохиї Рождества Пресвятей Богородици у Дюрдьове парохиянє по оглашованю у церкви даровали добродзечни прилог. Як гварел Влада Кухар, член Церковного одбору и касир, парохиянє даровали 4 650 динари. У наших местох у шидскей општини дзвончок хтори у церквох назберани на Службох Божих наменєни за гуманитарни потреби у парохийох. У Шидзе назберани 1 767 динари и тот пенєж, по словох пароха о. Михайла Режака будзе потрошени за гуманитарни потреби у тей парохї. 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

И дзвончок хтори назберани у церквох у Беркасове и Бикичу, як гварел парох о. Владимир Еделински Миколка, тиж будзе потрошени за гуманитарни потреби вирних. У церкви у Бачинцох дзвончок, по словох пароха о. Дарка Раца, подаровани младому паноцови Данилови Задрепкови, хтори у тим нашим валалє служел свою першу Службу Божу. У старовербаскей парохиї Покрова Пресвятей Богородици назберани 9 710 динари, хтори буду розподзелєни там дзе ше укаже же найвекша потреба. У нововербаскей парохиї Святого Владимира назберани 2 800 динари, а час тиж так укаже дзе найвекша потреба. Єст можлївосци и же би пенєж бул уложени до купованя новей табли за виронауку, або розвешелїц дакого хто у потреби под час крачунских шветох. У акциї помоци сримскомитровицка парохия назберала 11 890 динари, а беоґрадска парохия 2 600 динари. Представнїки парохийних каритасох одлучели тоту нє вельку помоц послац до широтинцу до места Виноградов у України, дзе шестри Служебнїци водза старосц о 7 дзецох широтох. То уж треци раз же тоти парохиї помагаю широтом на Закарпатю. Тиж, по словох пароха о. Владислава Варґи, парохиянє побрали и каси Каритасу до хторих буду докладац до Нового року свойо добродзечни прилоги, а вец ше шицко прида шестром служебнїцом до Керестура, котри за Крачун однєшу тоту помоц до Виноградова. Мрежа дописовательох

РУСКЕ СЛОВО 31

informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 22. новембра у Руским Керестуре умарла наша мила мац, баба и прабаба УЧИТЕЛЬКА И ПАНЇМАТКА

ЛОВРО – МИЛЕ НЄҐОВАН (1936–2017) У Риєки 23. новембра 2017. року ше упокоєл наш шовґор. Ожалосцена його фамелия, його наймилши и родзини зоз Нового Саду, Шведскей и з Руского Керестура Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. децембра 2017. року наполнї ше рок як нас занавше зохабела наша мила

МЕЛАНИЯ ПЛАНЧАК народзена КАНЮХ (1929–2017) з Руского Керестура Мамо, твою любов и доброту нїґда нє забудземе. Твойо наймилши Спочивай у мире Божим!

СЛАВА ПАП народзена Роман (1929–2016) з Руского Керестура Памятку на ню чуваю Папянково: дзивка Мария, жец Янко и унучата – Славка, Мирко и Томислав з Нового Саду

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ

Прешло уж вельо боляци роки як ме напущели мили родичи оцец Янко и мац Мелана. Потим двоме браца и два шестри и велї блїзши и дальши родзини нас зохабели.

ЯНКО ДУДАШ (1909–1944)

МЕЛАНА ДУДАШ народзена СЕМАН (1910–1997) Ожалосцени Янко Дудаш зоз свою фамелию зоз Шведскей Спочивайце у мире Божим!

ЙОВҐЕН КОЛОШНЯЇ (1928–2000)

МАРИЯ КОЛОШНЯЇ (1936–1999)

ВЛАДИМИР КОЛОШНЯЇ (1960–2005)

Прешли уж вельо жалосни роки як сце нє з нами. Остали памятки и любов за вами. Ваша Марча зоз наймилшима Спочивайце у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На свойого милого супруга и оца котри ше упокоєл пред 35 роками

ШТЕФАН ЧЕРНОК (1932–1972) з Руского Керестура Твойо наймилши: супруга Ирина, дзивка Иринка зоз фамелию, дзивка Илонка зоз фамелию, син Мижо зоз фамелию и нєвеста Андреа зоз сином Стефаном Спочивай у мире Божим!

32 РУСКЕ СЛОВО

На супруга, сина и оца котри ше упо- На дзивку, мацер и супругу коєл пред 13 роками

ЯНКО ЧЕРНОК (1957–2004) з Руского Керестура Твойо наймилши: мац Ирина, супруга Андрея, син Стефан, шестри Иринка и Илонка зоз фамелиями и брат Мижо зоз фамелию Спочивай у мире Божим!

ЯСМИНКА ПАКШЕЦ народзена Голик (1975–2015) з Осиєку Жалую за тобу твойо наймилши: мац Иринка, оцец Янко, супруг Владо, син Хрвоє, дзивка Сара, шестра Невенка, баба Чернокова, цала фамелия Чернокова и Голиковa Спочивай у мире Божим!

OGLA[OVANW 021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com 1. ДЕЦЕМБEР 2017.

informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На нашу сушеду

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 29. новембра 2017. року наполнєл ше рок як вецей нє з нами наша мила мац

СЕРАФИНА ШАНТА народзена Няради (1940–2016) з Коцура Памятки на єй любов и доброту навики чуваю син Яни зоз фамелию, дзивка Марча зоз фамелию и дзивка Славка зоз фамелию Спочивайце у мире Божим! Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС147, НСУ147 НСЛ147 НС-ВОЙВОДИ МИШИЧА” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта - базней станїци мобилней телефониї „НС147, НСУ147 НСЛ147 НС-ВОЙВОДИ МИШИЧА” у Улїци Войводи Мишича число 1, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 685, К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 22. новембра 2017. року принєсла ришенє число VI-501-657/17 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок стану и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок базней станїци мобилней телефониї. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www. environovisad.org. rs. Заинтересована явносц може виявиц жалбу процив того ришеня у чаше од 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС229, НСУ229 НСЛ229 НСО229 НС ПМФ” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта - базней станїци мобилней телефониї „НС229, НСУ229 НСЛ229 НСО229 НС ПМФ” у улїци Площа Доситея Обрадовича 3, Нови Сад, на катастерскей парцели число 3660/6, К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 24. новембра 2017. року принєсла ришенє число VI-501-694/17 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок стану и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок базней станїци мобилней телефониї. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www. environovisad.org. rs. Заинтересована явносц може виявиц жалбу процив того ришеня у чаше од 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

1. ДЕЦЕМБEР 2017.

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. децембра наполнюю ше 40 днї як нє з нами наш оцец, дїдо и прадїдо

СЕРАФИНУ ШАНТОВУ (1940–2016) з Коцура ВЛАДИМИР РУСКОВСКИ Сушедо, прешол єден рок як (1939–2017) остатнїраз забренкал теле фон. з Руского Керестура Ваш глас вецей нє чуц, алє у думПамятку на ньго чуваю твойо кох сце зоз нами найблїзши Сушедово Хромишово Спочивайце у мире Божим! Спочивайце у мире Божим!

* дзе цо будзе *дзе цо будзе *

РУСКИ ФЕСТИВАЛ МАЛИХ СЦЕНСКИХ ФОРМОХ „ДЮРА ПАПГАРГАЇ” У Новим Садзе того викенду, од 1. до 3. децембра, будзе 15. Руски фестивал малих сценских формох „Дюра Папгаргаї”, у орґанизациї Матки-Дружтва Руснацох Нового Саду-Войводини и Городского одбору Рускей матки Нови Сад. Фестивал того року будзе у Театралней сали Ґимназиї „Лаза Костич” (Лази Лазаревича 1), дзе на пияток, на 19. годзин, Фестивал отвори Хлопска шпивацка ґрупа РКЦ, а потим Владимир Кочиш наступи зоз монодраму „Под образом”. На соботу, 2. децембра, керестурски РНТ „Петро Ризнич Дядя” наступи зоз представу „Зазбероваче труплох” по тексту Звонимира Павловича, а у режиї Михайла Зазуляка и Славка Ороса. Руске КУД „Др Гавриїл Костельник” з Кули ше на нєдзелю, 3. децембра, представи зоз монодраму Ирини Гарди Ковачевич „Милионерка” у виводзеню Амалиї Ковач, а у режиї Янка Лендєра, а потим Драмски студио РКЦ одбави представу „Божеска ноц” по тексту Мира Ґаврана, а у режиї Звонимира Павловича. На концу програми наступи Дзивцока шпивацка ґрупа РКЦ з Нового Саду

1. децембра, почина манифестация Днї Миколи М. Кочиша у Новим Садзе котра будзе тирвац до 14. децембра. Тогорочна манифе стация почнє зоз Округлим столом на тему „Културолоґийни процеси у сучасней русинистики”, а будзе означена и 140-рочнїца од народзеня Дюри Биндаса (1877–1950). Манифестация будзе предлужена на соботу, 2. децембра, кед будзе положене квеце на гроби Миколи М. Кочиша, Меланиї Павлович и Владимира Бильнї на Городским теметове у Новим Садзе. ***

ПРЕДПРЕМИЄРА МОНОДРАМИ „МИЛИОНЕРКА” У КУЛИ

На соботу, 2. децембра 2017. року, на 19 годзин, у просторийох РКУД „Др Гавриїл Ко стельник” у Кули, будзе предпремиєра монодрами „Милионерка” И. Г. Ковачевич у виводзеню Амалиї Ковач, режия Янко Лендєр, уход шлєбодни. Монодрама будзе на 15. фестивалу Малих сценских формох у Новим Садзе 3. децембра 2017 року. ***

СБ „ЯША БАКОВ” У РКЦ

У просторийох новосадского Руского културного центру (РКЦ), на нєдзелю, 3. децембра, будзе отримане остатнє змаганє у тогорочним *** циклусу Спортских бавискох ПОЧИНАЮ „Яша Баков”. На тот завод ДНЇ МИКОЛИ М. КОЧИША екипи ше буду змагац у пикаду и штреляцтву, а сход плаУ Заводзе за културу войво- новани за 9 годзин у РКЦ. дянских Руснацох на пияток,

РУСКЕ СЛОВО 33

informator@ruskeslovo.com ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА „РАДИО - ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” (РТВ) Обявює КОНКУРС ФЕСТИВАЛА „РУЖОВА ЗАГРАДКА 2018” Условия конкурсa: 1. Право участвованя на конкурску за нови руски народни шпиванки маю шицки заинтересовани особи (композиторе и текстописателє) державянє Републики Сербиї и странски державянє, з тим, же иста особа може буц коавтор 2 (ДВОХ) шпиванкох. На конкурсу нє можу участвовац члени конкурсней комисиї, котра вибера шпиванки. 2. Шпиванки котри ше посилаю на конкурс нє шму буц виводзени анї обявени, а муша буц у духу рускей народней музики. Дошлєбодзене приявйованє шпиванкох котри компоновани на иснуюци текст, односно на уж обявени твор зоз обласци поезиї, под условийом же автор текста, односно нашлїднїки, дали согласносц и же исти текст нє хасновани за компонованє и обявйованє музичних творох. 3. Прияву на конкурс ше посила по пошти, або особнє, на адресу: ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА „РАДИО - ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” Радио Нови Сад – за Фестивал „РУЖОВА ЗАГРАДКА 2018” НЄ ОТВЕРАЦ Улїца Иґнята Павласа 3 21000 Нови Сад Приява ше состої з двох ковертох (означени як Коверта 1 и Коверта 2) у котрих шлїдуюце: – Коверта 1 – нотни запис композициї и текст на руским язику (обидва у трох прикладнїкох), под шифру – Коверта 2 – ришенє шифри, з податками коавторох (композитор и текстописатель): 1. мено и презвиско, 2. адреса, 3. контакт телефон и e-mail. Подношитель прияви одвитує за точносц податкох о шпиванки и коавторох. У случаю же ше хаснує текст уж обявеного твора зоз обласци поезиї, потребне доручиц податки автора

текста и согласносц за хаснованє текста пре компонованє музичного твора. 4. Конкурс отворени од дня обявйованя на web сайту www.rtv.rs и у тижньових новинох „Руске слово” до 22. 12. 2017. року. Прияви котри сцигню по завераню конкурса (23.12. 2017. року и познєйше), нє буду ше розпатрац. 5. Прияви котри сцигню на конкурс ше нє врацаю. Подношитель прияви нє ма право поцагнуц приявени шпиванки. 6. Од доручених приявох – шпиванкох, Комисия, менована з боку РТВ-а, вибера 16, котри буду виведзени на фестивалу. Кед комисия констатує же нєт достаточне число квалитетних композицийох, можлїве отримованє фестивала и з меншим числом вибраних нумерох. Зоз коавторами шпиванкох, котри буду виведзени, заключує ше контракт. У случаю хаснованя уж обявеного текста/твора з обласци поезиї, контракт подписує автор текста, односно нашлїднїки автора текста. 7. Шицки вибрани шпиванки виводза ше з провадзеньом Народного оркестра (НО) РТВ-а, у аранжману за НО. Аранжерох виключно вибера Музична продукция РТВ-а. Подношитель прияви, односно композитор и текстописатель, можу у прияви предложиц вокалного солисту за шпиванку за котру подноша прияву. Одлуку о вокалному солистови приноши Комисия. 8. З посиланьом прияви на конкурс, подношитель (композитор и текстописатель) дава согласносц же би ше вибрани шпиванки перши раз явно виведли на Фестивалу, преношели/емитовали на програми РНС и ТВВ зоз шицкима познатима модалитетами емитованя, записали, умножели и положели до обтоку, без огляду на способ умножованя и кладзеня до оботку, зняли на ношачи звука, односно слики и звука, умножели и положели до обтоку без огранїченя у поглядзе числа прикладнїкох. Согласносц ше дава за доручени шпиванки и шпиванки вименєни и преробени з аранжманами за потреби РТВа. Права ше преноша як виключни

MALI OGLA[KI DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 060/5088433. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 060/5088-433 i (025) 58-27-710. *** ПОНУКАМЕ квалитетни пелет, брикет, углє

34 РУСКЕ СЛОВО

„бановичи”, древо у палетох од 1 и 2 кубики. Превоз и витоварянє обезпечени. Руски Керестур, 064/268-38-62. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14. ***

предметно, часово и просторно и по чишлє, без огранїченя. РТВ ма право наведзени права пренєсц на треци особи, без потребней согласносци коавторох. Зоз коавторами вибраних шпиванкох ше заключує контракт. Надополнєня за коавторох виноша: - музика: 4 500,00 динари нето - текст: 2 500,00 динари нето - аранжман: 4 500,00 динари нето 9. Фестивал ше отримує 4. марца 2018. року. Кед придзе до вименкох, о точним датуме и тремину учашнїки буду благочасно информовани. 10. Награди котри ше додзелюю на Фестивалу то награди жирия и публики у пенєжней суми и то: – I Нагарада жирия за автора музики (музику/композицию): 20.000,00 динари нето – II Нагарада жирия за автора музики (музику/композицию): 10.000,00 динари нето – III Нагарада жирия за автора музики (музику/композицию): 5.000,00 динари нето – Нагарада жирия за аранжман: 10.000,00 динари нето – Нагарада жирия за текст: 10.000,00 динари нето – Нагарада жирия за интрепретацию: 10.000,00 динари нето – Нагарада публики: 20.000,00 динари нето Награда публики ше додзелює за шпиванку и дзеля ю на єднаки часци автор музики, текста, аранжмана и интерпретатор. Награди жирия доставаю ше у зависносци од достатих бодох. Члени жирия додзелюю боди (од 1 до 15) окреме за музику, текст, аранжман и интерпретацию. Награду достава коавтор шиванки, односно интерпретатор зоз найвецей достатима бодами, а у случаю награди за музику/композицию, перши тройо коавторе. Публика гласа писано (на окремним лїстку). Награду достава шпиванка котра достанє найвецей гласи. 11. Шицки додатни информациї мож достац: – на телефон +381 21 210 1761 – на e-mail: rusinska.radio@rtv.rs

CENOVN>K MALIH I POSMERTNIH OGLA[KOH

– mala ogla{ka do 20, slova ko{ta 200 dinari – mala ogla{ka vecej yk 20 slova ko{ta 300 dinari – uramikovani tekst ogla{ki, abo vin~ovanki ko{ta 500 dinari – posmertna ogla{ka na wdno polqo ko{ta 600 dinari – posmertna ogla{ka na dva poly ko{ta 1 200 dinari.

Cenovn<k va`i od 1. мая 2015. roku. Ogla{ki mo` poslac na mejl office@ru skeslovo.com лєбо ruske.redakcija@gmail i uplacic na rahunok Novinskovidavatelqnej ustanovi “Ruske slovo” u banki Inteza ~islo 160-923244-82. In forma ci< mo` dostac na telefon 021/ 6613-697.

1. ДЕЦЕМБEР 2017.

ИНФОРМАТОР/СПОРТ

ПОНУКНУЦЕ ЗА ОГЛАШОВАНЄ

У рочним алманаху „РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР 2018” хтори виходзи з друку концом того року РАМИКИ – нукашнї бок рамикох 1/1 8760,00 – нукашнї бок рамикох (пол бока) 3720,00 НУКАШНЇ БОКИ – цали огласни бок 19х13 7680,00 – пол огласного бока 9х13 4440,00 – трецина огласного бока 6х13 3360,00 Цени виражени зоз пдв-ом Контакт огласна служба : НВУ „Руске слово” office@ruskeslovo.com Телефон: 021/6613-697, Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

o явним увиду, явней презентациї и явней розправи о Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС-Булевар ошлєбодзеня V”НСУ248/НСЛ248, у Улїци Булевар ошлєбодзеня число 5, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 6900/3, К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию

1. ДЕЦЕМБEР 2017.

зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, роботни днї од 10 по 15 годзин по 3. януар 2018. року. У складзе зоз членом 6. Правилнїка о поступку явного увиду, презентациї и явней розправи о студиї о преценьовню вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, 69/05) заинтерсованих орґанох, орґанизацийох и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студиї о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку. Явну розправу и презентацию ше отрима 4. януара 2018. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Руменацка 110A, Нови Сад, на 11 годзин.

КАРАТЕ КЛУБ КОЦУР

ЗОЗ ЗРЕНЯНИНУ 15 МЕДАЛЇ

Каратисти зоз Коцура участвовали на турниру медзинародного характеру „Зренянински побиднїк” котри отримани у Зренянину. На змаганю участвовали 600 каратисти, а тренер коцурских каратистох Йован Сабо на турнир одведол 17 учашнїкох и добре их пририхтал, бо освоєли аж 15 медалї. Коцурски млади каратисти достали 6 бронзово медалї, 3 стиберни и 6 златни медалї. Змаганє у Зренянину було остатнє у тим року за каратистох зоз Коцура, а шлїдуюце змаганє на котрим буду участвовац то „ЕНПИ Куп” у Суботици котри тиж будзе мац медзинародни характер . Карате секция у Коцуре функционує як оддзелєнє Карате клуба „Вербас” зоз Вербасу. З. Колєсар

ВИШЛА НОВЕМБЕРСКА „ЗАГРАДКА”

Пецеро школяре першей класи у руским оддзелєню у Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре прибрали рамик новемберского числа „Заградки”, хторе тих дньох вишло з друку. О Стретнуцох з писателями и о нових кнїжкох за наймладших читачох хтори у рамикох Културней манифе стациї „Ко стельникова єшень” отримани у Руским Керестуре, Коцуре и у Кули, можеце пречитац на 2. и на 18. боку. Зоз творчосци руских писательох за тото число вибрани стихи Ирини Гарди-Ковачевич и Дюри Папгаргая, и приповедки Мирона Будинския, Евґения М. Кочиша и Штефана Чакана. У „Малей заградки” аж шти-

ри загадки поетеси Меланиї Павлович и даскельо нє цалком закончени илустрациї, же би дзеци мали цо вифарбйовац. На трох бокох „Школяре авторе” красни литературни и подобово роботи найбаржей инспировани зоз єшеню и з домашнїма любимцами. Пиятковим друженьом дзецох, без мобилних телефонох и компютерох, у Каритасу у Руским Керестуре, пошвецени цали 19. бок, а остатнї боки часописа за розвагу. М. Р.

РУСКЕ СЛОВО 35

СПОРТ ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА НОВИ САД

ЗАКОНЧЕНА ЄШЕНЬСКА ЧАСЦ ЗМАГАНЯ ФК „Бачка 1923” – РФК „Нови Сад 1921” 1:1 (0:0)

Фодбалере госци штири раз були опомДюрдьов: стадион ФК „Бачка 1923”, нути, а домашнї анї раз. Надополнєнє патрачох коло сто. Главни судия Мичасу було 3 минути. После шицкого цо ленко Чолич з Шайкашу, помоцни ше случело, у 88. минути ґол достали Марко Ґнятович з Нового Саду и Ладомашнї, и з тим бул вировнани резулзар Лазаревич з Нового Саду. тат. БАЧКА: Калайджич, Дякович, ДанґуПосле остатнього змаганя ФК „Бачка бич, Курушич, Павлов, Пантич (капи1923” остал на истей позициї на таблїчтен), Цвиїч, Деянович, Балоґ, Д. Трики Подручней фодбалскей лиґи Нови вунович и Маркович. Вименки: було Сад, з єдним бодом вецей. На 14. месце лєм у другим полчасу у 72. минути мез 18 боди, цо за 10 боди менєй од персто Балоґа вошол Матич и у 85. минушопласованого ФК „Татра“ з Кисачу, а ти место Цвиїча вошол Петрович. за 18 боди вецей од остатнього, 18. клуУ 17. колє єшеньскей часци першенбу на таблїчки, ФК „Виноґрад“ з Лества Подручней фодбалскей лиґи Нови динцох. Сад, внєдзелю 26. новембра, дюрдьовски ФК „Бачка 1923” була домашня остатньоҐоран Андєлкович тренер З ЛЄПШИМА БАВЕЛИ ЛЄПШЕ, му змаганю у тей часци першенстав котре пер шо го тиму ФК „Бачка 1923” – З СЛАБШИМА ГОРШЕ закончене нєришено. Бачка прияла госцох РФК „Нови Сад 1921” з Нового Саду хто- Треба змоцнїц екипу, а на котри способ, одлучи ше на схадзки Фодбалере Бачки у єшеньскей часци ри на дзевятим месце на таблїчки. Управи першенства бавели пременлїво, без праЗмаганє ше бавело у очежаних условийвилох та дакеди од подлєйших трацели, ох, по мокрим терену, бо под час змаганя стално падал диждж и дул витор. Таки обставини нє за- а у змаганю з лєпше пласованим ше указали як добри вадзали нормалному бавеню, та є нє претаргнуте. Перша тим. Так було кед у 10. колє бавели з теди трецопласованим ФК „ТСК“ з Темерину половка бависка закончена без ґолох. – У Темерину нашо фодбалере указали же су добри баУ другим полчасу, у 63. минути за домашнїх ґол дал Урош Павлов. Як ше блїжел конєц змаганя так вше бар- вяче, змаганє закончене нєришено, а дакус нам хибело же жей росла тензия при госцинских бавячох и їх представи- би зме их побили. Медзитим, процивне од того трацели тельох Клубу, та часто гласно вигваряни бритки слова за зме од екипох котри на таблїчки, а и по моци попод нас – цо их покарал и судия. Прето у 80. минути виключени гварел Ґоран Андєлкович тренер першого тиму ФК „Бачєден од бавячох РКФ „Нови Сад 1921” котри судийови ка 1923”. На половки першенствених змаганьох мали штири поупутйовал бритки слова, а пейц минути потим покарани и ґолман котри напущел каребни простор з пригварку су- биди за шором и нєришени змаганя. Вєдно, нє страцели диї. Двацец минути пред тим пре части пригварки на од- шейсц змаганя, док початок и конєц першенства бул инлуки судиї котри вигварели гласно док ше бавело и копа- шаки. То резултовало же сезону закончели на 14. месце. – Нє задовольни зме з посцигнутим резултатом. Уж з нє лабди до терену судия представителя госцуюцого клубу оддалєл зоз оградзеного терену за бавенє фодбалу. початку обачене же зме були надосц ослабени, слабши як скорей. Барз зме слабо тренирали, та екипа була цалком нєпорихтана. Попри того даскельо добрих бавячох вецей нє бавя у тиму, а було надосц покалїченя та зме нє мали вельо нагоди бавиц у полним розмаху. Нє мали зме анї спортского щесца – гварел Ґоран Андєлкович тренер першого тиму ФК „Бачка 1923”. У єшеньскей часци змаганя ФК „Бачка 1923” мала 17 змаганя, посцигла 29 ґоли, прияла 35 ґоли, мала 4 побиди, 6 нєришених и 7 страцени змаганя. По конєц того рока, або початком шлїдуюцого будзе отримана Рочна скупштина ФК „Бачка 1923” на котрим будзе вибрана и нова Управа котрей того роки виходзи ман дат.■ ФК „Бачка 1923” сезону закончела на 14. месце на таблїчки С. Саламун Подручней лиґи Нови Сад

36 РУСКЕ СЛОВО

1. ДЕЦЕМБEР 2017.

sport@ruskeslovo.com

ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА СУБОТИЦА

ИСКРА – ШАМПИОН ПОЛУСЕЗОНИ ФК „Пролетер” (Нєґошево) – ФК „Искра” 1:2 (1:1)

ИСКРА: Мирицки, Иван, Барович, Юшкович , Дамир Ґубаш, Ваяґич, Мароєвич, Перович (Малацко), Країнович (Малїк), Дамян Ґубаш и Сердар. Ґоли за Искру: Лука Країнович и Дамян Ґубаш. После шокантного пораженя у прешлим колу на домашнїм терену од Вербасу ше обавало же у яким психичним стану фодбалере Искри дочекаю змаганє остатнього кола у Нєґошеву у котрим ше стретли зоз Пролетером. Жимна хвиля, чежки терен, гласна публика були подли предусловия же би ше до Коцура принєсли шицки три боди. Почало оштро, а у дзепоєдних хвилькох домашнї фодбалере були и пребарз оштри. Медзитим, Искрово фодбалере ше нє злєкли од такого бависка, аж их можебуц то и мотивовало же би доказали же можу победзиц и у таких условийох. У першим полчаше ше бавело углавним на стредку терена и було даскельо шанси за ґол на обидвох бокох. Єдну таку шансу вихасновал найлєпши стрилєц Искри Лука Країнович котри дал ґол за 1:0. Радосц Коцурцох тирвала 15 минути понеже домашнї у 35. минути вировнали резултат на 1:1 и зоз тим резултатом ше пошло на одпочивок.

НОВИ ТРЕНЕР Искра до ярнєй часци сезони войдзе зоз новим тренером, понеже потерашнї Зоран Дюрович дал задзекованє. Руководство Искри у наиходзацим периодзе отрима схадзку на котрей ше будзе розпатрац хто будзе тренер.

У другим полчаше домашнї почали бавиц отворенше, у намаганю же би победзели у тим змаганю, а таке бависко оможлївело Искровим фодбалером же би лєгчейше дошли до ґолу процивнїка и мали даскельо добри шанси котри остали нєвихасновани. Медзитим, шмеле бависко ше на концу виплацело, понеже Дамян Ґубаш у 20. минути пред концом дал ґол, котри Искри принєсол побиду на тим чежким госцованю. Єшеньску часц сезони Искра закончела на першим месце на таблїчки зоз 37 бодами. Искра ма найлєпшу ґол розлику у лиґи +34. Дала 52 ґоли, а прияла 18. Одпочивок будзе тирвац по конєц януара, кеди би фодбалере требали почац пририхтованя за другу часц у котрей Искра будзе мац чежки задаток, а то предлужиц у истим ритму и зазначовац нови побиди. З. Колєсар

У ВИШНЇЧЕВЕ ПРИ ШИДЗЕ ОТРИМАНИ СПОРТСКИ СТРЕТНУЦА

ПРОМОЦИЯ СПОРТСКОГО ЖИВОТА У Вишнїчевє, валалє на побрежю Босута нєдалєко од Шиду, отримани спортски стретнуца наймладших спортистох шидскей општини под слоґаном „Викроч и ти, спортски, здраво о безпечно”. Стретнуца отримани под покровительством Министерства спорту и младежи Влади Сербиї. Манифестация отримана у седем општинох у Сербиї, медзи хторима и шидска општина, а потримали ю Завод за спорт, Антидопинґ аґенция Сербиї и цивилни сектор, як и Канцелария за младих. Як гварене на сходзе, општина Шид дава значни средства за розвой спорту у числених спортских дисциплинох, а окремну увагу ше пошвецує наймладшим спортистом. З тей нагоди у Вишнїчеве, представели ше ка-

якаше, бициґлисти, рукометаше, столнотенисере и тенисере и на найлєпши способ презентовали спортски дисциплини. У шидскей општини Вишнїчево було перши домашнї такей єдней спортскей манифестациї, а стадион малих спортох як и „каякашска дражка” були полни з нащивителями гоч було жимно. Наглашене же тота манифестация потвердзенє же и у малих штредкох годно орґанизовац таки манифестациї же би ше популаризовал спорт и спортски способ живота. То потвердзели и Александар Вичентиєвич, предсидатель Асоцояциї факултетох за физичну културу зоз Беоґраду и Никола Тараїч, у мено Канцелариї за младих општини Шид. Фото: П. Вейнович Вл. Дї.

1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

РУСКЕ СЛОВО 37

СПОРТ ТРЕЦИ ПОЛЧАС: МАРКО РА ДИШИЧ, СПОРТИСТА И ШПИВАЧ З ДЮРДЬОВА

РУШАНЄ НА ПЕРШИМ МЕСЦЕ Пише: Сандра САЛАМУН

Велї го познаю як шпивача и любителя уметносци, а ґу тому треба додац и же є прихильнїк спорта и здравого способу живота. Марко Радишич пред трома роками основал Школку спорта за дзеци. Того лєта здобул диплому професора спорта и физичного воспитаня, а специялизовал и кинези терапию

Г

варя же чловек створени же би жил у природи, бул физично активни, костирал ше зоз швижу поживу и уживал у амбиєнту своєй фамилиї. Медзитим, шицки зме шведкове же ше нашо околїско вше швидше меня. Преважно ґу сучасному, а ридше ґу природному способу живота. Сучасни способ живота менєй активує чловеково физични способносци, та ослабуює його моторику. У тим найвецей ощербени дзеци, окреме пре часте хаснованє телефонох, таблетох и компютерох. Прето ше професор Марко Радишич унапрямел на ришованє тей проблематики, бо твердзи же дзецом барз часто нєрозвита моторика, а окрем того дзеци маю проблеми зоз социялизацию, маю подле триманє цела цо пошлїдок частого нєправилного розвою похребцини. Конєчно, шицко спомнуте ше одражує на їх особни характер. Прето ище док студирал у Дюрдьове основал Школку спорта за дзеци од штири по дзешец роки. Тренинґи отримує двараз до тижня по єдну годзину, кажду стреду и пияток у спорсткей сали Основней школи у Дюрдьове. Уж у другим року школки обачел же єст потреби акцентовац вежби з котрима би ше дзецом виправело похребцину, криви ноги и лєпше тримали талпи. Намага ше зацикавиц дзеци за физичну активносц, прето през бависко, бавенє, робя коректвни вежби, а базую ше на розвою моторичних способносцох, а през бависко и социялизацию дзецох.

38 РУСКЕ СЛОВО

– Велька гришка родичох хтори дзецом допущую же би ше длуго бавели на компютеру, телефону, лєбо таблету, бо теди преважно подло шедза, угавним ше скруца и спуща главку. Було би добре кед би дзеци, а и родичи прилапели шлїдуюце, а то же кед ше дзецко бави на телефону, наприклад, най му вон будзе у висини очох, алє най нє шеда. Най ше на нїм бави докля витрима стац на ногох – гварел Марко Радишич, професор спорта и физичного воспитаня. Дзеци значне унапрямиц на спорт, бо ище вше важи присловка – у здравим целу, здрави дух. З другого боку, дзеци котри активни нє маю проблем з килограмами, зоз кревову слику, диябетесом, рухомши су, розположенши, а кед их родичи од малючка науча же би ше здраво костирали, дзеци буду мац лєпши кревово судзини и менєй можлївосци же би охорели у будуцим живоце. Треба ше костирац зоз цо природнєйшу поживу, зоз нєпреробеним месом и другима инстант єдлами и додатками єдлом котри преважно полни з масцу и цукром, спозорює професор Марко Радишич. ДЗЕЦИ УЧИЦ ЖЕ БИ ПОЛЮБЕЛИ СПОРТ Найчастейши деформитети при дзецох кривенє похребцини, хторе настава пре подле и нєправилне триманє цела. Тиж так, иста причина и за подлу моторику, ха1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

sport@ruskeslovo.com

снованє рукох и ногох, пальцох и мускулох. То пошлїдок нєрушаня, нєхаснованя цо векшого числа мускулох, обидвох рукох, ногох, талпох, и вообще у цалим целу. Найлєгчейше их активовац зоз цо рижнима рухами, зоз активним рушаньом цалого цела. Прето дзеци треба учиц же би полюбели спорт. У Школки спорта професорови Маркови Радишичови помага Аександар Боґданов зоз Дюрдьова, студент Електротехнїчного факултету котри одмалючка фодбалер, прихильнїк спорта и здравого живота. – Крашнє ми сотрудзовац з Марком. Задовольни зме же дзеци на наших тренинґох розположени и нашмеяни. Важне же дзеци напредую. Поряднє провадзиме розвиванє каждого дзецка. Даєдни обачлїво комуникативнєйши, даєдни маю лєпши рухи, лєгчейше бегаю, або ше рушаю. Важне же робиме добре, а позитивни резултати обачлїви – гаврел Александар Боґданов. На тренинґох ше намагаю же би дзецом тримали увагу, даваю им задатки, а дзе можу подучую их у креативносци и уча их же важне послухац цо други гуторя, алє так же би им було прилаплїве. – Родичи нє треба же би дзецко унапрямовали лєм на єден спорт, алє на вецей. Же би воно розвивало цо вецей схопносци, з тим ше лєгчейше пренайдзе у єдним, кед будзе знац вецей спортски схопносци. Бо важне же би були цо баржей моторично „писмени”, теди лєгчейше найду свой напрям – гварел Марко Радишич. КИНЕЗИ ТЕРАПИЯ – ЛЇЧЕНЄ З РУХОМ По закоконченю Електротехнїчней школи у Новим Садзе, Марко Радишич мал жаданє уписац Соло шпиванє и Академию уметносцох. Медзитим, превагла друга любов – спорт. Насампредз же вше почитовал дисциплину и прецизносц. На штвартим року на Факултету спорта и физичного воспитаня у Новим Садзе, дзе и дипломовал, вибрал напрям кинези терапия и корективна ґимнастика, бо обачел же вше векши тренд присутносци нєправилного триманя и хаснованя мускулох при людзох, а цо за пошлїдок ма рижни деформитети цела. – Почал сом робиц з меншима дзецми, бо их жадам научиц же би любели спорт и були физично активни, теди ше сиґурно буду лєпше чувствовац як кед би шедзели. Добре буц вонка на швижим воздуху и бавиц ше, алє анї нє страшне побрудзиц ше, а то треба же би знали и родичи – гварел професор Марко Радишич. ЗА РУКУ И ВЄДНО ДО ПАРКУ Марко толкує же любиц дзецко нє значи побочкац го и дац му телефон же би ше бавело, алє вєдно з нїм пойсц до парку, бавиц ше, оганяц, звладовац цо вецей и розлични препреченя. Бо, и родичи гриша. – Бавиц ше з дзецком, шмеяц ше и помагац му звладац рижни препреченя, то барз здраве и за родичох. Спреведаю ше же думаю же ше баржей одпочиню опрез телевизора. З рушаньом у природи им будзе вшелїяк лєпше. Окрем того, мускули ше почню лєпше опущовац и 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

Aлександар Боґданов и Марко Радишич

ВОДУ НА ДРУГИ КОНЄЦ ПРОСТОРИЇ Здраве цело тото котре лєгко може поднєсц напруженя з котрима ше стретаме кажди дзень. – Нашо цело мудре, алє глупе. Воно себе зна олєгчац, алє теди друга часц цела церпи. У нашей популациї єст вельо болю у долнєй, лумбалней часци похребцини. Док ше шедзи, велї з нас ше намесца до єдного положеня и звикню ше на ньго. Мускули котри теди нє активни ше скрацую, та ше зоз випросцованьом похребцини чувствує боль. За нїх мам совит – най положа фляшу з воду на други конєц просториї дзе робя. Най кажди пол годзини, годзину станю попиц води и розцагнуц ше на цо вецей способи, посовитовал – Марко Радишич, професор спорта и физичного воспитаня.

розвивац. Шицким нам потребна физична активносц. То у природи чловека – гварел професор Марко Радишич. Окреме визначел же ше после физичней активносци вилучую велї гормони котри злєпшую розположенє и даваю лєпше чувство у целу и глави. Уключени є до проєкта „Спорт до школох” у ново садскей ОШ „Иво Лола Рибар”, дзе тренира з дзецми од першей по осму класу. Активни є и у Спорт ским союзу Општини Жабель, та у малей сали спорт скей гали у Жаблю каждей соботи од 9,30 до 10,30 год зин трима безплатни год зини спорта за шицки заинтере со ва ни дзе ци. Окончує препатрунки положеня це ла при стар ших и младших, дияґно стикує и дава совити яки треба робиц вежби, препоручує меня нє под лих звикнуцох, а роби и як особни тренер.■

РУСКЕ СЛОВО 39

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

РОК LXXIII ЧИСЛО 48 (3761) НОВИ САД, 1. ДЕЦЕМБЕР 2017.

ПРИКАЗАНА УПАРТА РОБОТА ва Руски здруженя отримали през викенд успишни концерти, на хторих приказана програма рижД них секцийох, хтори активно робя и вежбаю у наших

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

У ОПШТИНИ КУЛА

Фото: Владимир Дїтко

Фото:

о В. Дїтк

Фото: В. В.

Дружтвох. У Ґимназиї Лаза Костич” у Новим ” Руского Садзе члени културного центра приказали вибор того цо найлєпше презентує їх роботу, а хтори витворени дзекуюци вредним и упартим ентузиястом, у чежких условийох. З оглядом на тото же публика у тей цаловечаршей програми уживала нєполни два годзини, мож повесц же тот рок, у продукцийним смислу, бул наисце богати. У Руским доме у Шидзе тиж отримани Рочни концерт Културно-просвитного дружтва Дюра Киш” на хторим ” през ґлуму, музику и представени активносци секцийох шпиванку. Госци на концерту були члени Здруженя гражданох Руснаци” зоз Сримскей Митровици. ”После концерта, у добрим розположеню, предлужене друженє госцох и домашнїх.

■ ОЗАКОНЬОВАНЄ БУДИНКОХ

ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.

П

Фотоґрафия: 0664P

■ 16 ДНЇ АКТИВИЗМА ПРОЦИВ НАСИЛСТВА НАД ЖЕНАМИ