Ruske slovo 46 by Руске слово

РЕНОВИРАНА МАЛА САЛА У РКЦ ТЕРАЗ

РОК LXXI ЧИСЛО 46 (3655) НОВИ САД, 20. НОВЕМБЕР 2015. РОКУ

У Руским културним центре (РКЦ) у Новим Садзе робело ше цале лєто, а вец ше кус и понагляло з роботами, та уж концом октобра, шицко було закончене и попораєне. Реновирана и обновена мала сала. Дзвери и облаки префарбени, мури обилєни, офарбени и радиятори, положени ламинат, намонтиране ошвиценє. У Матки, як новосадски Руснаци популарно волаю РКЦ, учительки Ана-Мария Рац и Оля Яковлєв з дзецми, уж у обновених и ошвижених просторийох, отримали роботню „Бал под масками”. Роботню з тему „Ноц босоркох”, попри домашнього РКЦ, обдумали учительки, а дзеци були креативни, та з бундавох, плаценкох и рижного прибору, направели прикраски и рисунки. В. В.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ 165-РОЧНЇЦА ПРИСЕЛЄНЯ РУСНАЦОХ ДО МИКЛОШЕВЦОХ

■ АКТИВНОСЦИ МЛАДИХ НАУКОВЦОХ

ДАКЕДИ

ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/ 548 421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.

Фото: Вероника Вуячич

еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских В Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским

Фотоґрафия: K006a–0127P

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ РОК РОБОТИ НАЦИОНАЛНОГО

СОВИТУ РУСНАЦОХ

БИЛАНС ПОГРИШНИХ ПРЕДПОСТАВКОХ Пише: Єлена ПЕРКОВИЧ, новинарка и дружтвена активистка

Фото: В. Вуячич

Чи гражданє Сербиї после 31. октобра, кед конєчно тре- тивована пасовац ше зоз наиходзацу приватизацию лобал буц закончени процес приватизациї державних ме- калних електронских медийох и ришованє проблемох дийох, достаню квалитетнєйше информованє? Здогаднї- препущела другим меншином котри, треба отворено поме: приватизация медийох почала 2002. року з предпо- весц, нє маю анї кадровски, анї политични капацитети ставку же кед вони буду у приватних рукох, власц нє год- яки ма мадярска заєднїца. После осем рокох „у повласцена уплївовац на професийни стандарди информованя, ним статусу” котри мали вецейязични медиї, держава пеновинаре-редакторе, на мире буду подписовац тексти, а дантно рушела закончиц приватизацию. Остава отворене власнїком медийох будзе роснуц банковни конто. Права питанє чом национални совити и фахова явносц вєдно зоз идила, алє нажаль, предпоставка, односно очекованя за- державу у прешлих осем рокох нє указали вецей инициятиви же би нашли ефикасни модел(и) котри зачуваю конодавца, нє сполнєти. Шлєбода информованя у Сербиї, на основи виглєдованя меншински редакциї у локалних електронских медийох? Можебуц прето же достаРепортерох без гранїци Упечаток, заш лєм, таки же „добре” ли сновательни права над (РСФ), у 2014. року ранґовадрукованима медиями дзе на на 67. месту од 180 дерпрешла держава, бо окончела тото цо зоз мали и маю значни полижавох, и ту зме рапли за 13 Законом предписане, зашпорує ше голєм места у одношеню на 2013. у єдним кратшим чаше и пенєж, бо загашени тично управяцки уплїв, а без бриґи коло пенєжу, порок. Квалитет информованя медиї вецей нє буду „на карку” насампредз неже ше тоти медиї з найспод професийного стандарлокалним буджетом векшей часци финансую з ду (єст и винїмки), а нєпокраїнского буджета. транспарентносц власнїцтва спозорює на можлїви монопол у медийох и нєдошлє- У редакцийох Явного сервиса Войводини, Национални бодзуюцу вязу политики и медийней сфери. То би була совити по природи мисиї котру окончую, маю цалком сокроки информация за общи актуални стан у сербским лидни медийни простор, а без даякей финасийней и орґинформованю. За потїху маме информацию же анї у анизацийней обовязки. Прецо би ше вец Совити „убивали” зоз гашеньом меншинских редакцийох на локалу, кед окруженю стан нє вельо лєпши. Факт же найвекша часц медийох у Сербиї уж давно при- там нє мали вельки уплїв, а кед би их у процесу привативатизована, а по конєц октобра власнїцтво требали пре- зациї вжали под свою юрисдикцию, на хрибет би себе менїц лєм 73 медиї медзи котрима и Танюґ и Радио накладли и финансийни и орґанизацийни бриґи. Югославия. Найвекша часц тих медийох то локални, або З другого боку, держава, гоч є нє ошлєбодзена од обовязреґионални Радио и ТВ станїци, и то углавним з Войво- ки финансовац явни интерес у медийох, нє остарала ше дини. Ознова ше здогаднїме: приватизация тих локал- направиц механїзми и принєсц провадзаци одлуки (а тоних медийох, котри у своїм составе мали редакциї на то обецане ище прешлого року) котри би обезпечели меншинскей бешеди, застановена концом 2007. року по- континуовану роботу меншинских медийох и после їх сле прициску фаховей явносци, Националних совитох и приватизациї. И тото цо принєсла як законске предписапокраїнскей Влади. Тота, тераз уж видзиме „Пирова по- нє за директну охрану меншинских програмох, баржей бида”, отупела меншински рефлекс, та ше злєгка реаґо- декларативне становиско, понеже нєт санкциї за рижни вало на националну медийну стратеґию и три нови ме- можлїви „комбинаторики” у нєпочитованю Закона о явдийни закони. На час реаґовала лєм мадярска заєднїца. ним информованю и медийох. Понеже нашла адекватни и леґитимни модел, нє була мо- Биланс приватизациї медийох котри информовали на рускей бешеди таки же їх число два раз менше. Од штирох локалних радио и ТВ станїцох, приватизацию „прежили” два. Упечаток заш лєм таки же „добре” прешла держава, бо окончела тото цо зоз Законом предписане, зашпорує ше голєм у єдним кратшим чаше и пенєж, бо загашени медиї вецей нє буду „на карку” насампредз локалним буджетом. Национални совити „умию руки”, бо нє мали инструменти зачувац меншински редакциї. Заняти у загашених руских медийох пошли зоз одпремнїну. Медзи тима цо страцели – то припаднїки и рускей заєднїци. Як им потолковац же по 31. октобер мали право у своєй локалней заєднїци чуц живе слово по руски, а од 1. новембра тот бенефит, занавше, або дочасово, у велїх медийох дзешка скапал? ■

2 РУСКЕ СЛОВО

20. НОВЕМБЕР 2015.

УВОДНЇК

ЗМИСТ Пише: Борис ВАРҐА, одвичательни редактор

■ Тижньовнїк 4–5. Рок роботи Националного совиту Руснацох 8–9. Цо после приватизациї медийох?

■ Нашо места 10–11. Отримованє транспортней инфраструктури у Општини Жабель 13. Означена 165-рочнїца приселєня Руснацох до Миклошевцох

■ Култура и просвита 14–15. Интервю – Светислав Басара 16–21. Културна манифестация „Костельникова єшень”

■ Дом и фамелия 17–19. Помоц бувшим зависнїком 20. ЖеноблоґИя

■ Мозаїк 22–23. Ивана Будински, биолоґ виглєдовач

■ Медзипростор за кафу 24–25. Обсервациї Яна Мезея

■ Економия 27. Отворени перши витропарк у Сербиї

■ Духовни живот 29. Почала робиц „Нїтка”

■ Информатор

30–32. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 35. ОФК „Бикич” означел три децениї иснованя На насловним боку – єдна зоз схадзкох Националного совиту Руснацох Авторка фотоґрафиї – Вероника Вуячич.

КЕЛЬО ЗМЕ ОДВИЧАТЕЛЬНИ? Остатнї рок „Руске слово” вельо писало о приватизациї медийох, окреме меншинских. Нє шицким тота тема блїзка, алє ми окреме длужни провадзиц трансформацию локалних медийох котри мали програми и по руски. Цо сущносц шицких тих пременкох? З єдного боку, держава муши престац финансовац локални медиї пре нєчесну конкуренцию спрам приватних медийох. З другого боку, шицки медиї у Сербиї дожили вельку пременку. ТВ станїци ше комерциялизую, доминує трошительна програма. Власц контролує медиї. Познати новинаре охабяю професию. У фокусу дно моралу риялити емисиї, таблоиди коло водза”. Но, то нє значи же ше у Сербиї нєт одкаль информовац. Интернет портали постали праве жридло найсовершеншей файти виглєдовацкого новинарства. Алє, за нїх зна лєм мала часц публики... У Европи медиї тиж под рижнима прицисками. Початком рока бул терористични напад на сатирични часопис у Французкей. Кризу з вибеженцами ше на рижни способи толкує, а терористични напад прешлого тижня у Паризу потресол дружтва ЕУ... Дзе у тим „Руске слово”? Трансформацию котру зме направели зоз форматом, змистом, як и уводзеньом колору и приблїжованьом новини ґу младим – нє закончена. За розлику од других локалних медийох, „Руске” остава дотиране од держави. Покля – нє знаме. Прето, за розлику од других котри обтерховани зоз еґизстенцию, ми маме можлївосц максимално усовершиц свой медий. Найвекши проблем руского новинарства то – зраженє интересох и проблем професийних капацитетох. На єдним з округлих столох о медийох котри бул орґанизовани тих дньох було поведзене же би требало направиц „окремни кодекс новинарох за меншини”. Особнє сом ше тому оштро спроцивел, бо ми нє жиєме у ґетох, и за нас важа правила и обовязки исти як и за шицки медиї у Сербиї. А глєдаме и право на награду на язикох котри ше у Войводини службено хаснує, праве так як цо маю новинаре котри пишу по сербски. Ище єдна ствар – у новинарстве, окрем етики, важна и мира доброго смаку. Та, гоч зме малочислени, нє можу исти особи орґанизовац подїї, гласац о себе, писац о себе, видавац сами себе, наградзовац самих себе... Прето, модлїме руски орґанизациї же би „Руске слово” волали на свойо подїї, же би ше дзепоєдни ситуациї нє закончовали зоз критиками и писаньом Одвитох. Пишце нам – ruske.redaktor@gmail.com

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – ; редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Мая Зазуляк, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Лекторка – Ясмина Дюранїн * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa 160-923244-82 * Девизни рахунок Raiffeisen BANK a.d. Београд 26 5100000002458904 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 300 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

20. НОВЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК ПЕРШИ РОК АКТУАЛНОГО ЗВОЛАНЯ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ

ЧИ МОГЛО ВЕЦЕЙ? Пишe: Иван САБАДОШ

Водзацим особом з найвекших лїстинох питали зме ше як оценюю перши рок Националного совиту. Перцепция резултатох завиши од позициї. Представителє векшини визначую тото цо зробене, а представителє опозициї тото цо нє зробене. Пред Националним совитом єст ище три роки порядного мандату же би ше тоти дилеми одклонєло

едзи 19 членами актуалного зволаня Националного совиту Руснацох хтори конституовани праве пред роком, 17. новембра, єст представительох шицких седем лїстинох хтори участвовали на лоньских виберанкох 26. октобра 2014. року. Векшину формовали лїстини „Вєдно за Руснацох” (пейц мандати) чий ношитель Славко Рац вибрани за предсидателя Националного совиту, и лїстина „За Руски Керестур” (три мандати) чий ношитель Желько Ковач постал предсидатель Вивершного одбору НС Руснацох, з потримовку трох членох з других лїстинох. Формовани штири одбори – за културу, образованє, информованє и службене хаснованє язика и писма, три роботни цела (за младих, спорт и науку) и пододбор за демоґрафию, а формованє пододбора за управу и предписаня, ище тирва. Помедзи зашеданя, ношитель активносцох Националного совиту насампредз його Вивершни одбор. Предсидатель Вивершного одбору НС Руснацох Желько Ковач пре функцию можебуц найбаржей у цеку з каждодньовим функционованьом Совиту, и ма найлєпши увид до того цо през рок поробене, алє и як ше роби: – Думам же добре же єст велька согласносц коло сущних питаньох значних за руску националну заєднїцу, маме єдинство у одлучованю, гоч, вшелїяк, єст и критики и конфронтованя коло даєдних питаньох. То реґуларне право, и сцем визначиц же кажда добронамирна и конструктивна критика хасновита, кед нам поможе же бизме виправели або злєпшали дацо у своєй роботи. З другого боку, єст и критизерства, а у пракси ше указало же найвецей зраженя и подзелєня у гласаню було коло дзепоєдних кадрових питаньох о хторих одлучує лєбо ше вияшнює Национални совит. Добре же у фахових одборох хтори задлужени за окремни обласци з компетенцийох Националного совиту участвую особи з рижних лїстинох хтори сцу робиц у интересу заєднїци – гвари Ковач. УВАГА НАЙМЛАДШИМ И ЛОКАЛНИМ ШТРЕДКОМ Заєднїцка нїтка у програмох шицких лїстинох хтори гинто участвовали на виберанкох за Совит була увага пошвецена образованю и наймладшим припаднїком рускей заєднїци. Праве у тей обласци резултати найвидлївши, оценює Желько Ковач. Окрем стипендийох, финансийних стимулацийох и безплатних учебнїкох з чим ше залапело потераз найвекше число предшколских дзецох, школярох и студентох, Национални совит водзи мотивацийну кампаню медзи родичами най уписую дзеци на наставу по руски, а як окреме добре привитани акциї Ковач визначує Лєтню школу

4 РУСКЕ СЛОВО

хтора отримана у Словацкей и орґанизовани приход школярох з руских штредкох на дзецински представи на Драмским мемориялу у Руским Керестуре. Як значни резултати, предсидатель Вивершного одбору наводзи активне участвованє Националного совиту Руснацох у роботи Координациї националних совитох, як и роботну схадзку шицких одборох и подручних канцеларийох концом лєта у Керестуре, з надпомнуцом же ше таки сход потераз нїґда нє орґанизовало. Представителє Националного совиту през рок нащивели шицки подручни канцелариї у наших местох, упознац ситуацию на терену и розпатриц можлївосци и способи дзе би и як Национални совит могол помогнуц на локалним уровню. Предсидатель Националного совиту Славко Рац обчекує же уключованє ширшого пасма людзох до живота заєднїци укаже резултати: – Подручни канцелариї представяю нови способ орґанизованя роботи на терену, же бизме нашу заєднїцу повязали и по вертикали и горизонтали. Представителє локалней рускей заєднїци сами мали нагоду повесц цо им найпотребнєйше, и дзе найбаржей може помогнуц Совит. Даґдзе то школа, даґдзе култура, даґдзе контакт з општину. Алє найважнєйше же би и вони превжали часц одвичательносци. Як приклад спомнїме Коцур – сами обдумали акцию же як найефикаснєйше дойсц до родичох дзецох у предшколским возросту, Совит и ресорни одбори у тим потримали коцурску подручну канцеларию и верим же ту можеме обчековац резултати – толкує предсидатель Националного совиту Славко Рац. Подобну акцию нарок обчекує и у Дюрдьове. Иншак, предсидатель Совиту дзечнєйше патри напредок. 20. НОВЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК – Уж направени перши крочаї за формованє Музейней збирки Руснацох, а почало ше и розплєтац маєтно-правни статус найстаршей рускей хижи у Керестуре, нашого скарбу хтори мушиме ратовац. Рихтаме ше нарок конкуровац за фреквенцию „Рутен радия” хтори дополнї информованє по руски на локалним уровню, цо значи же будзе роботи за цали мандат – заключел Славко Рац. ПИТАНЄ КОМПЕТЕНТНОСЦИ У каждодньовей роботи, алє и на стратеґийним уровню, указує ше же Национални совит на розполаганю нє ма достаточно компетентни кадри, насампредз правнїкох специялизованих за обласц людских и меншинских правох, цо окреме значне у контексту прегваряцкого процесу о членству Сербиї у Европскей униї. – Маме фахових людзох, алє нєдосц тих хтори анґажовани у рускей заєднїци. У Одборох маме компетентне и квалитетне членство, алє ше людзе пре професийни обовязки нє можу пошвециц тельо кельо би сцели и требали. Треба розумиц же нєшка еґзистенция на першим месце – коментарує Желько Ковач и надпомина же праве прето барз важне участвованє НС Руснацох у Координациї националних совитох.

РУСКИ КЕРЕСТУР – У першим року мандата у фокусу нам були руски штредки дзе очиглядно потребна помоц и потримовка од Националного совиту, алє то нє значи же Керестур нє заслужує увагу. У наступним периодзе, на даяки прикладни способ треба наградзиц и керестурски дзеци, же би ше нє чувствовали занєдзбано, же бизме отримали мотивацию и можебуц злєпшали квалитет националного живота у найвекшим руским штредку – гвари предсидатель Вивершного одбору НС Руснацох Желько Ковач.

Член Националного совиту з лїстини „Руска лиґа” Олена Папуґа вельо критичнєйша: – Думам же Национални совит кадрово слаби же би попровадзел шицки вимоги хтори поставя Закон о националних совитох и други предписаня з тей обласци, а ґу тому, нє видзим же би ше члени Совиту анґажовали у обласцох хтори ше дотикаю меншинских правох. Нє розумим же нє орґанизована даяка едукация же би ше членству розтолковало же цо тото „Поглавє 23” и чом є за нас важне, та векшина анї нє зна яки нам права дава держава и єй закони. Нє порихтани зме отворено бешедовац о проблемох, нєт дискусиї о отворених питаньох анї интерсованя при членству о сущних питаньох, та ше схадзки Националного совиту зводза на дзвиганє рукох и гласанє. А проблеми єст – знова нє маме руске оддзелєнє у Дюрдьове, гаша ше медиї з програму по руски, а слабосци наших фестивалох нє риша драги естрадни концерти. Гайзибан нам уж сцека, або ше огутаме же нашо проблеми нє риши нїхто окрем нас, або нє будзе добре – гвари Олена Папуґа, алє зауважує же окрем у фахових питаньох, Национални совит нє видлїви анї у каждодньовим живоце рускей заєднїци. – Пойсц на кажди фестивал лєбо манифестацию, пойсц ґу людзом и до каждого руского штредку, вшелїяк вимага час, то и трошок, и одреканє алє хто ше кандидовал до Совиту и прилапел тей одвичательносци, роботи и мисиї, муши ше дачого и одрекнуц – заключує Олена Папуґа. И член Националного совиту зоз лїстини „Я Руснак” Миломир Шайтош критични ґу дотерашнїм резултатом: 20. НОВЕМБЕР 2015.

– Особни упечаток о дотерашнєй роботи неґативни, прето же нїяки успих нє посцигнути анї на єдним полю над хторим Национални совит ма инґеренциї. Напроцив, тренд препаданя предлужени, прето же руководство Совиту нє ма ясну визию, програму, хтора би принєсла гоч яки, та и найменши позитивни резултат. Найвекша заувага праве тото одсуство ясного и розробеного плану роботи предсидателя и найузшого руководства Совиту. Шицко ше роби ад-хок цо ше ясно одражує на нєуспих реализациї „континуитету” на хторим була базована предвиберанкова кампаня нового-старого предсидателя; на одвичательних позицийох особи хтори там лєм пре подполну, партийну, лєбо иншу, лоялносц, пре власни бенефити, як и пре послух найузшому руководству НС, а нє пре одвитуюце знанє и предиспозициї потребни за тоти позициї, чесц винїмком. У таких обставинох маме нєпочитованє, нєприлапйованє и нєпотримованє инших и иншаких думаньох и конструктивних предкладох других членох НС хтори нє на „линиї”, цо приноши лєм неґативни резултати. Як єдини успих того зволаня видзим тото же єст векше число членох Совиту, як у прешлим зволаню, хтори шмело виноша свойо видзенє проблемох и їх ришеньох гоч знаю же пре опортунистичну векшину їх становиска буду марґинализовани – виноши свойо становиско Миломир Шайтош. ОДВИЧАТЕЛЬНОСЦ Медзитим, подпредсидатель Националного совиту Руснацох зоз лїстини „Руска инициятива”, Микола Шанта ситуацию видзи иншак – Часто чуєм зауваги на роботу Националного совиту же Совит нє ма досц компетентних членох. У началє то так, алє поставям питанє ношительом лїстинох, чом на лїстини кладли нєдосц компетентни особи за таку роботу? Ключна одреднїца о хторей треба бешедовац, то одвичательносц ґу рускей заєднїци и ґу обовязком хтори члени Националного совиту прилапели на себе. Вельо лєгчейше буц опозицийно деструктивни як позицийно конструктивни. А найчежше буц опозицийно конструктивни. Шицки поволани же би, през компромис, були позиция. Ступень порихтаносци на компромиси єднаки зоз ступньом узретосци поєдинца и заєднїци – коментарує Шанта и предклада: – Людзом треба потолковац и пребудзиц при нїх одвичательносц за стан у нашей културней автономиї, як и їх улогу у истей. Кажде хто зоз свою роботу, професийну або аматерску, присутни у системи, ноши и одвичательносц за стан у тей системи. Нє може, наприклад, просвитни роботнїк у системи нє буц заинтересовани за питанє уписованя дзецох до руских оддзелєньох, чекаюци же Совит покончи шицко и вежнє одвичательносц на себе же би тот просвитни роботнїк мал роботне место. И вон муши дац свою часц труду – заключує подпредсидатель Националного совиту.■

РУСКЕ СЛОВО

ТИЖНЬОВНЇК КОНФЕРЕНЦИЯ О ПОЛОЖЕНЮ НАЦИОНАЛНИХ МЕНШИНОХ У АП ВОЙВОДИНИ

КРОЧАЙ БЛЇЖЕЙ ҐУ ЕВРОПИ Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН

Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци, вовторок, 10. новембра, у Скупштини АП Войводини, бул домашнї конференциї хтора пошвецена виробку Акцийного плану за витворйованє правох националних меншинох

оботна ґрупа хтору оформело Министерство правди Републики Сербиї од яри робело на виробку Акцийного плану о хторим ше вовторок дискутовало. Мож го похопиц як нарис хтори по конєц рока треба же би бул пречисцени и конкретизовани з вименками и дополнєнями. Акцийни план ма єденац важни обласци, материялни елементи, у хторих ше пробує винайсц оптимални ришеня кед слово о витворйованю правох националних меншинох. Одноша ше на: особни статус и положенє, забраньованє дискриминациї, обласц култури и медийох, шлєбоду виросповеданя, хаснованє язика и писма, образованє, демократску партиципацию, зрозмирну заступеносц припаднїкох националних меншинох у явним секторе и явних подприємствох, национални совити националних меншинох, економске положенє припаднїкох меншинских заєднїцох и медзинародне сотруднїцтво. ЗАКОН – НОРМАТИВНИ МОСТ Уводни викладаня на сходзе тримали подпредсидатель Покраїнскей влади и покраїнски секретар за образованє, предписаня, управу и национални мешини – национални заєднїци Михаль Нїлаш, предсидатель Скупштини АП Войводини Иштван Пастор и шеф Прегваряцкого тиму за водзенє догварки о приступаню Републики Сербиї до Европскей Униї Таня Мищевич. Покраїнски секретар за образованє, предписаня, управу и национални меншини, Михаль Нїлаш, визначуюци значносц теми Конференциї, наглашел же Министерство правди з яри оформело роботну ґрупу за виробок акцийного плану за унапредзенє положеня националних меншинох. – У сотруднїцтве зоз националнима совитами, представителями державних, покраїнских орґанох и локалней самоуправи, достату нагоду же би ше направело ак-

6 РУСКЕ СЛОВО

цийни план зме вихасновали. Резултат числених сходох и консултацийох зоз спомнутима субєктами, праве тот план. Тераз би требало предложени документ ище баржей присподобиц ґу реалним обставином зоз конкретнима предкладанями – гварел Михаль Нїлаш. Предсидатель Скупштини АП Войводини, Иштван Пастор, наглашел же єден з найзначнєйших условийох приступаню ґу Европскей униї то защита и унапредзенє основних чловекових правох и правох националних меншинох. Без того нє мож бешедовац о демократским дружтве. – Кед слово о правох националних меншинох, нєт єдинствене ришенє, та прето акцийни план нє ма рецепт як би ше тоту обласц ушорело. Нєт анї стандарди ЕУ зоз хторима бизме ше мушели усоглашиц, алє єст пракса хтору мушиме мац опрез себе у виробку акцийного плану. На тих просторох жию 26 национални меншини и шицки подєднак и зрозмирно муша буц заступени у акцийним плану. Нови сет законох у тей обласци треба похопиц як нормативни мост медзи меншинами и векшину – гварел Иштван Пастор. ТОЛЕРАНЦИЯ СУЩНА ВРЕДНОСЦ Шеф Прегваряцкого тиму за водзенє прегваркох о приступаню Републики Сербиї ґу Европскей Униї, Таня Мищевич, наглашела же защита правох националних меншинох єден од крочайох у процесу прегваркох. – Держава ма обовязку защициц права своїх националних меншинох. Цешим ше же Сербия тоту обласц и пред тим як зме створели тот акцийни план мала добре систематизовану. То обачели и члени Европского тиму у прегваркох. Роботна ґрупа добре окончела перши задаток. Други задаток би бул же бизме вєдно нашли компромисни ришеня и же би ше тот акцийни план по конєц рока финализовало и прилапело. Положенє меншинох єдно з 20. НОВЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК найзначнєйших националних питаньох. Ришенє того питаня отвера драгу же бизме постали демократске дружтво, у хторим ше толеранция уважує як сущна вредносц – гварела Таня Мищевич. Заменїца Покраїнского омбудсмана, Ева Вукашинович дала вецей конкретни предкладаня у ришованю питаня положеня националних меншинох у Републики Сербиї. По єй словох, Сербия потераз мала добру правну реґулативу у обласци меншинских правох, алє проблем бул у єй нєприменьованю. Институция омбудсмана, односно защитнїка гражданох, у тим смислу вельо уваги дава ришеньом у обласци особного положеня, статусного положеня, култури, информованю, зрозмирней заступеносци, образованю и националних совитох, визначела Ева Вукашинович. ПЛАН АКТИВНОСЦОХ И ОДВИЧАТЕЛЬНОСЦИ Помоцнїк министра правди и шеф Прегваряцкей ґрупи за Поглавє 23 прегваркох зоз ЕУ, Чедомир Бацкович, наглашел же тот документ представя план активносцох, алє и одвичательносци. – У виробку Акцийного плану водзело ше рахунка о каждим деталю. Перше одредзени стратеґийни циль активносци, очековани резултат, конкретни активносци, ношителє активносцох, термин по хтори треба окончиц активносци, жридла финансованя и конєчни резултати. Европска уния у своїм приступу ґу кандидатури держави хтора ше намага постац член ЕУ, направела пременку у смислу же вимага резултати о одредзених питаньох. Кед слово о Сербиї єст их 35, а Поглавє 23 обрабя тему правосудства и основних правох чловека. Роботна ґрупа хтора була задлужена за тото поглавє, вецей раз ше сходзела, направени скрининґ з хторим спатрени реални обставини кед слово о положеню националних меншинох. Постояци нормативни рамик по питаню права националних меншинох добри, аж є и похвалєни, алє ма єдну хибу, а то же ше нє применює – гварел Чедомир Бацкович. Фахови консултант за виробок Акцийного плану, Саша Ґаїн, наглашел же виробок того документа була велька спокуса. Насампредз же требало дойсц по компромисни ришеня хтори применлїви и одвитуюци шицким меншином. Робело ше по лїстини темох, а на наиходзацих сходох будзе ше розправяц о шицких спорних темох з цильом же би ше проблеми доробели и порихтали за финализацию. У другей часци Конференциї, подпредсидателька Скупштини АП Войводини, Ана Томанова Маканова, як и члени кабинету Покраїнского секретарияту за образованє, предписаня, управу и национални мешини, винєсли свойо думаня и конкретни предклади за вименки акцийного плану. Конкретни пременки и дополнєня хтори прилапени на сходзе у Новим Садзе, далєй буду убудовани до финалней верзиї Акцийного плану за витворйованє правох националних меншинох. ■ ОДВИТ У тексту ,,Вєдно мож посцигнуц вецей”, автора Велимира Паплацка, хтори обявени у „Руским слове”, число 45 (5. бок) од 13. новембра 2015. року, пише же сом вибрани до Управного одбору и Одбору за културу Союзу Руснацох Українцох. Медзитим, нїхто з представнїкох Союзу Руснацох Українцох зо мну о тим нє бешедовал и нє достал мою согласносц, та на тот способ о тим жадам информовац читачох „Руского слова”. Александер Мудри 20. НОВЕМБЕР 2015.

STANOVISKA

Пише: Мирослав ЗАДРЕПКО, новинар

НЄ ПОТРОШЦЕ ШИЦКО НАРАЗ Републична Влада одлучела же пензиї и плаци єдней часци занятих у явним сектору буду звекшани. Звекшаня буду 1,25 одсто за пензионерох, по 4 одсто за занятих у просвити. У реалним живоце то випатра так: пензионере хтори мали пензию 20 000 динари, тераз буду мац 20.250 (зоз словами: двацец тисячи и двасто пейдзешат динари). Дахто би повед: нє потрошце шицко нараз, цале тото звекшанє, розцагнїце на даскельо днї, алє думам же у тим случаю вельо прикладнєйше повесц: кед би нє було жалосне, було би шмишне. И то пре вецей причини. Як перше, реално, то увредлїве звекшанє. Верим же велїм пензионером тото звекшанє будзе значиц, а таких єст вецей як 860 000. Им пензиї нє були зменшовани, и вони наисце почуствую же их бутєлар кущичко загрубнул. Тераз годни купиц пейц векни хлєба вецей, лєбо пейц литри млєка, лєбо два кили грозна мешачно, кед же дакому зоз 20 250 динарами пензиї вообще приходзи на розум луксузовац ше и куповац грозно. Гварим, реално, бидне звекшанє и, по моїм думаню, увредлїве. Аж и бешедовац о тим як о звекшаню увредлїве, понеже и сама основка на хтору ше рахує звекшанє така бидна же би найлєпше було лєм принєсц одлуку, остац цихо и наздавац ше же ше нїхто нїч о тим нє будзе питац. Нє вельо лєпше прешли анї медицинаре, полиция, войско и просвитаре. Им звекшали плаци кус вецей, та вони годни купиц дакус вецей млєка, хлєба лєбо уж дацо треце цо им потераз хибело, алє им и зменшанє пред тим було векше, так же заш лєм оставаю у минусу. Тераз дахто може повесц: чекай, перше плаци зменшани за 10 одсто, а тераз су звекшани за 2 до 4 одсто и то вец звекшанє? Цо ше власци дотика, гей. Опозиция дума же то маркетинґ и же нє мож бешедовац о звекшаню, кед сце исте тото дацо пред роком зменшали два раз вецей як сце тераз звекшали. Збунює, правда? Вшелїяк же збунює, понеже ше политика, углавним, на то и зводзи, а поента же би ше шицко цо ше роби представело як добри поцаг и же би ше гласачох прешвечело же тото цо поробене, у ствари, наисце добре за нїх. Нє важне чи то наисце будзе мац даяки ефект, нє важне чи могло у одредзеней хвильки принєсц и даяку лєпшу одлуку. Важне лєм одлуку оправдац и прешвечиц людзох же тото цо сце поробели насправди супер и праве лєм так як им ви представяце. Єдини проблем у тим шицким же таки способ представяня стварох часто зна висц зоз рамикох политики и постава, гоч то даєдни и виєдначую, демаґоґия.

РУСКЕ СЛОВО

ТИЖНЬОВНЇК ДЕЛЕҐАЦИЯ РУСКЕЙ МАТКИ У СКУПШТИНИ АП ВОЙВОДИНИ

КОНФЕРЕНЦИЯ О МЕДИЙОХ У НОВИМ САДЗЕ

ПРИРИХТОВАНЄ ЗА ЮВИЛЕЙ

ПОДЦАГНУТА СМУЖКА ПОД ПРИВАТИЗАЦИЮ

Делеґация Рускей матки, у хторей були предсидатель Дюра Папуґа, заменїк предсидателя Миломир Шайтош и портпарол проф. др Михайло Фейса, 10. новембра стретла ше зоз подпредсидательку Скупштини АП Войводини Ану Томанову Маканову. Як сообщела Руска матка, у длугшей и отвореней розгварки члени делеґациї РМ Маканову Томанову

Конференция з тему „Приватизация медийох – нагода, чи щезованє?” отримана пондзелок у Скупштини АП Войводини, же би ше понукнул одвит на питанє, чи процес виходу держави з власнїцтва у локалних медийох значи гашенє информованя на локалним уровню, чи шансу за обновйованє интеґритета новинарскей професиї

упознали з функцию и роботу Матки медзи Руснацами у Войводини и Сербиї, як и з успихами хтори Руска матка посцигла на медзидержавним уровню у очуваню самостойного идентитета Руснацох, насампредз през роботу и у Шветовим Конґресу Русинох/Руснацох/Лемкох. Основна причина приєму у Скупштини Войводини була означованє наиходзацого ювилею – 25-рочнїци обновеного дїлованя Рускей матки медзи Руснацами на тих просторох, так же на концу розгварки делеґация Матки поволала представительох войводянскей Скупштини на означованє ювилея, цо дзечнє прилапане. Як гварел предсидатель Рускей матки Дюра Папуґа, Матка рочнїцу означи 20. децембра з Шветочну скупштину дзе буду уручени подзекованя шицким хтори их потримовали през прешли 25 роки, як и заслужним членом и сотруднїком зоз жеми и иножемства. Як часц преслави, Матка предложела буц домашня зашеданя Комисиї за медзисобне сотруднїцтво и туристични розвой хтора функционує при Шветовим конґресу РРЛ и тематичней конференциї о туристичних потенциялох. Подпредсидательки Скупштини Войводини Ани Томановей Макановей представителє Рускей матки представели проблеми з доставаньом финансийней потримовки за орґанизованє ювилея, понеже од компетентних институцийох дзе посилали вимоги нє доставаю одвити. После стретнуца з подпредсидательку Скупштини АП Войводини, делеґация Рускей матки ше у наступним периодзе планує стретнуц и з представителями Влади и Народней скупштини Републики Сербиї. И. С.

8 РУСКЕ СЛОВО

а конференциї повторени одскорей познати становиска компетентних актерох на медийней сцени, хтори у явносци присутни одкеди почал процес приватизациї. Фахово новинарски здруженя и приватни медиї од початку потримую виход держави з власнїцкей структури, як способ же би медиї були нєзависни од уплїву политики и ровноправни на тарґовищу, а представителє покраїнскей власци и националних совитох меншинских заєднїцох ґу ньому критични пре обаванє же локални и меншински медиї, як нєконкурентни у одношеню на комерциялни медиї, нє можу обстац без державней помоци, цо пошлїдково може загрожиц здобуте право на информованє на мацеринским язику. За розлику од прешлих сходох о тей теми, на конференциї у Новим Садзе нє було представительох держави и медзинародней заєднїци, цо охабя упечаток же тота тема закончена. ПОТРОШЕНА ЕНЕРҐИЯ? Експертка за медиї зоз Нєзависного дружтва новинарох Войводини Жужана Серенчеш прекоментаровала же вельке и длугорочне одуперанє приватизациї медийох коштало часу и енерґиї, хтори лєпше було вихасновац за посцигованє цо лєпшого старту у нових условийох на медийней сцени, односно

20. НOВЕМБЕР 2015.

ТИЖНЬОВНЇК ИНТЕРНЕТ-РЕНЕСАНСА НА ЛУЖИЦИ Интернет найвекша шанса за редефинованє медийней сцени, алє и нагода за лєпшу видлївосц шицких меншинских и марґинализованих ґрупох. Обидва предносци можу вихасновац меншински национални заєднїци. Виглєдовач зоз Фондациї „Share” Ян Красни, представел приклад зоз Нємецкей. У юговосточних покраїнох жию Лужицки Серби, єдина припозната славянска традицийна национална меншина у тей держави. По статистикох, єст коло 30 тисячи бешеднїкох двох вариянтох лужицкосербского. Гоч нємецки союзни держави обезпечую 15 милиони евра до рока за їх потреби, класичне орґанизованє и виражованє їх националного идентитета досц скромне. Медзитим, нєшка чече вецейрочни проєкт очуваня лужицкосербского язика, култури и идентитета хтори ше у подполносци одвива на интернету. Окрем диґиталних язичних базох – правописох, словнїкох, ґраматикох, розвили интерактивни портал за ученє язика, формую библиотеку, енциклопедию, диґитализую културни скарб... Ґу тому, на „свой” интернет позиционую шицки медиї, здруженя, алє и привреднїкох и професионалцох шицких фахох хтори ше чувствую як припаднїки тей заєднїци. Же би ше то технїчно оможлївело, ґу лужицкосербскому присподобени шицки релевантни оперативни системи, интернет алати и програмски платформи, чийо хаснованє безплатне. Поента проєкта хтори ше паралелно розвива и рошнє, оможлївиц хаснованє мацеринского язика без технїчних бариєрох. З єдного боку, до лужицкосербского „виртуалного завичаю” ступа младша популация хтора найвиложенша асимилованю и жиє ширцом швета, алє и старше, валалске жительство. Людзе ше умрежую, та рошнє свидомосц о заєднїцким идентитету и продукция и конзумованє нових културних змистох на своїм язику. Фундаментованє того проєкта коштало коло пейц милиони евра, а його унапредзенє и отримованє коло милион евра до рока. Проєкция же постанє самоотримуюци за 10 роки, а интересантне же го реализую лєм пецеро заняти з рижних фахох.

бориц ше за злєпшанє сета медийних законох хтори тераз нє ґарантую амбиєнт у хторим ше очува шицки сеґменти информованя. Понеже процес приватизациї закончени 31. октобра, кед ше спатри биланс, нєзависни виглєдоваче з Новосадскей новинарскей школи оценюю же єст вецей медиї хтори пред гашеньом як тих цо успишно предати. Анализи указую же нови власнїки углавним нє з медийней сфери, та скорей конєчней оцени охабени период же би ше указали у новей улоги. З аспекта жридловей намири же би ше з приватизацию зменшало уплїв политики на медиї, проблематичне же дзепоєдни нови медийски маґнати, нє скриваю блїзки вязи з чолнїками найвекших странкох. Проблематичне тиж же найменєй медиї приватизовали їх заняти. У приватизациї ощербени шицки меншински заєднїци, понеже препадли медиї хтори емитовали програму и на їх язику. Предсидателька Координациї националних совитох Ана Томанова Маканова гварела же очуванє здобутого уровня меншинских заєднїцох на информованє на мацеринским язику обовязка держави, нє лєм по националним законодавстве, алє и по медзинародних документох хтори Сербия ратификовала. То єден з основних елементох хтори Координация планує убудовац до Акцийного плану за Поглавє 23 у прегваряцким процесу о ступаню Сербиї до ЕУ, гварела Ана Томанова Маканова. ПРИКЛАДИ З РЕҐИОНУ У заключеню конференциї, Мирослав Кевежди зоз Заводу за културу Войводини поставел питанє чи нєдефиноване законско-правне положенє националних совитох, хтори ношителє очуваня културней автономиї меншинских заєднїцох, вообще дава моц же би ше уплївовало на процес приватизациї медийох, алє и чи совити маю фахови капацитет же би адекватно реаґовали на таки виволаня. Окремни квалитет конференциї, гоч можебуц позно представени нашей фаховей явносци, були искуства горватских и словенских новинарох, чийо медиї през приватизацию 20. НОВЕМБЕР 2015.

прешли пред 10, одно сно 20 роками. Як потолковала шлєбодна новинарка Мелиса Скендер, у Горватскей медийна сцена углавним под уплївом комерциялних принципох и монополизована, а новинарска профе сия траци дружтвени статус, алє рошнє значенє интернету. Нєт директного финансованя медийох, алє явни подприємства длужни одредзени процент буджета за рекламу пласовац на локалним уровню. З другого боку, дакедишнї державни медиї у Словениї, хтори приватизовали новинаре, нєшка функционую скромно, алє стабилно. По словох Рини Клинар хтора у реґионалним Радио Триґлаву у Ґореньскей ма 40 роки профе сийней кариєри, транспарентна приватизация, припознаванє окремного статуса медийом хтори окончую явни интерес у информованю, и полне почитованє стандардох профе сиї, алє и роботних правох новинарох, зачували нєкомерциялни медиї у подалпскей держави. Гоч єст розробени конкурсни системи и специфични дотациї з рижних уровньох власци, держава специфичним медийом – локалним, студентским и нєпрофитним, найбаржей помага прейґ нїзших таксох за емисийну технїку, авторски права и подобне. Тиж, и у Горватскей и у Словениї, часц предплати за медийни явни сервис, хтора ше у тих державох наплацує у високим проценту, наменєна локалним медийом. Медзитим, заменїк покраїнского секретара за културу и явне информованє задлужени за медиї Калман Кунтич спозорел же наявена такса – 150 динари за явни сервиси, окреме з оглядом кельо проценти з нєй буду наменєни за покраїнски, нє будзе до статочна анї за терашнї уровень функционованя РТВ-а, а нє за отверанє реґионалних центрох и потримовку локалним медийом. Конференция „Приватизация медийох – нагода, чи щезованє?” орґанизована у рамикох медзинародного проєкта „Медийна обсерватория Югово сточней Европи” у хторим домашнї партнер Ново садска новинарска школа.■ Иван Сабадош

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ОТРИМОВАНЄ ТРАНСПОРТНЕЙ ИНФРАСТРУКТУРИ У ЖАБЕЛЬСКЕЙ ОПШТИНИ

ПЕЙЦ ЦЕНТИ АСФАЛТУ ВИРАТУЄ ДРАГИ Пишу: Сандра БАРАНЬ Дюра ВИНАЇ

Пре мали средства котри видвоєни зоз буджета Општини Жабель Явне подприємство „Розвой” зоз Жаблю, котре отримує асфалтну мрежу драгох у општинских местох, и того року будзе оправяц драги лєм дзе нєобходне, платац векши дзири и чекац идуци рок кед ше планує звекшац средства

а тогорочне, порядне отримованє асфалтней мрежи у шицких штирох местох за коло 140 километри општинских драгох з буджета општини видвоєне 8 милиони динари, а то за милион менєй у одношеню на 2014. и 2013. рок. – Драги у шицких населєних местох направени пред штерацец роками и барз су подли, затераз ше лєм плата дзири. Єдна з главних причинох швидкого препаданя, трушеня асфалту и тота же церпи дзешец раз векшу терху як предвидзене. Проєктовани су за терху 5 тони, а нє 50, кельо маю шлепери и трактори з прикочом котри по нїх часто преходза – гварел Милош Шовлянски директор ЯП „Розвой” ПРЕЛЇВАНЄ И ПЛАТАНЄ Вон толкує же би було найлєпше „преблєчиц” их – на терашнє пасмо преляц ище пейц центиметри асфалту. Таки заплатани би тирвали пейц роки и аж вец би требало допатрац. Кед би ше так робело, приведло би ше их до лєпшого стану. За „преблєканє” драгох лєм за Дюрдьов потребне вецей як 280 милиони динари, алє драги вше були велька инвестиция, визначел Шовлянски. Того року маґистрални драги у општини Жабель отримує „Войводина драги” – „Бачка драги” зоз Нового Саду, з чию роботу директор Шовлянски барз нєзадовольни. Оправянє драгох почало ище у юнию. Перше у Жаблю и Ґосподїнцох, концом тижня драги закончели у Дюрдьове и почали их робиц у Чуроґу.

10 РУСКЕ СЛОВО

– Нєзадовольни сом же робота идзе барз помали. Требало буц закончене концом авґуста, а вони уж пияти мешац робя. Прето сом пред двома тижнями послал допис директорови „Войводина драги – Бачка драги”, же би послали вецей роботнїкох и же би ше платанє дзирох цо скорей закончело – гварел Шовлянски котри ище вше чека одвит на допис и наздава ше же роботи буду закончени по 15, новембер покля тирва сезона за таки роботи. ОЧУВАНИ ДРАГИ У ҐОСПОДЇНЦОХ Совит Месней заєднїци Ґосподїнци пред дзешец роками зоз средствох Месней заєднїци принєсол одлуку же би ше на старе пасмо асфалту преляло ище пейц центиметри. Пре нєдостаток средствох, преблєчени лєм одредзени улїци. Правда, по цалей длужини. Директор Шовлянски асфалтну мрежу у Ґосподїнцох оценєл як найлєшпу, дзе треба найменєй укладац до платаня дзирох. О тим шведоча и факти же ше у тим населєню, дзе асфалтна мрежа длугока коло 18 километри потрошело лєм 30 тони асфалту за тогорочне платанє. – У Ґосподїнцох ше зоз самодоприносу на даскельо заводи, од 2001. по 2004. рок, видвоєло знатни средства за „преблєканє” драгох зоз штири центиметри асфалту.Теди ше за 4,5 км зоз самодоприносу видвоєло коло осем милони динари. 20. НОВЕМБЕР 2015.

НАШО МЕСТА Од теди у тих улїцох ридко дзе єст дзири хтори треба поплатац. Гражданє Ґосподїнцох гваря же би було барз добре кед би шицки були таки. Но, анї средства нє мали – гвари секретар Месней заєднїци Ґосподїнци Войо Ждраня. „ВОЙВОДИНАДРАГИ” ВРАЦА КВАЛИТЕТ Виводзач роботох „Войводинадраги” – „Бачкадраги” ище вше у цеку приватизациї, єст надосц проблеми у подприємству, алє як нам гварела Мая Калудєрович Бухмилер, руководитель технїчней служби, шицко помали приходзи на свойо место и роботи ше поробя так як предвидзене з контрактом. – Можебуц зме вжали дакус вецей роботи як цо сцигуєме поробиц, алє маме

ВИКОПАЦ ЧУРЧКИ – Драги ше з роками улєгли и жем тераз понад їх уровня. Прето би требало перше ушориц банкини, викопац чурчки коло драгох, як и ярки опрез каждого обисца же би вода нє стала и нє чкодзела асфалту, алє же би ше мала дзе счурйовац. На тот способ би ше ридше преблєкало драги, вода би нє знїщовала асфалт, а пенєж би могло потрошиц на инше – гвари директор Милош Шовлянски.

квалитетни фахови кадер и добру механїзацию, тераз зме достали и нового директора, и до конца рока поробиме шицки роботи о котрих зме ше порадзели. Маме длугоку традицию у асфалтованю драгох и сиґурно же задоволїме квалитет котри зме подписали у контракту кед зме конкуровали на розписани тендер. Нарок ше планує асфалтовац нєдокончени улїци у населєних местох. Пририхтує ше документация за тоти проєкти, а зоз нїх мож видзиц же то лєм конци улїцох, дзе часто и празни обисца. Од шицких местох у оштини, лєм у Жаблю нєт нєвиасфалтовани улїци, док у Чуроґу треба закончиц седем часци, у Дюрдьове седем часци у трох улїцох, а у Ґосподїнцох штири часци у трох улїцох. Вкупно, у трох местох лєм коло штири километри.■

Асфалтованє драгох у Дюрдьове

20. НOВЕМБЕР 2015.

АМБАСАДА УКРАЇНИ ДОДЗЕЛЄЛА „МЕТАЛИЇ ПОБИДИ”

ОДЛИКОВАНИ ШТИРME ВЕТЕРАНЄ РУСНАЦИ З нагоди Медзинародного дня борби процив фашизму и антисемитизму як и означованя рочнїци Битки на Батини, штирме Руснаци борци – ветеранє достали „Металиї побиди” Амбасади України. Металиї борцом уручел амбасадор України Олександер Александрович у просторийох Каритасу, а достали их Йоаким Надь Митьов, Любо Варґа Пинтеров и Яким Дудаш Мийов з Руского Керестура и Янко Уйфалуши з Нового Саду. Борци – ветеранє, вєдно з борцами Трецого українского фронту, у Другей шветовей войни участвовали у биткох на Батини, на рики Дунай и

Янко Уйфалуши, Йоаким Надь Митьов, Любо Варґа Пинтеров и Яким Дудаш Мийов з амбасадором Олександром Александровичом

на Болману, на рики Драви. Векшина з нїх свойо войованє закончела у Словениї. Амбасадор подзековал борцом на їх доприношеню у борби процив фашизму, а подзелєл им и квитки червеного маку хтору направели школяре з Индїї хтори ходза на годзини пестованя українского язика. Зоз госцами з амбасади пришол Яким Грубеня зоз Союзу Руснацох Українцох Сербиї, а привитал их директор Националного Каритасу о. Владислав Варґа, керестурски капелан о. Михайло Шанта и предсидатель Вивершного одбору Националного совиту Руснацох Желько Ковач. Госци обишли и катедрални храм св. о. Миколая и крипту у хторей поховани владикове. М. Стрибер

РУСКЕ СЛОВО 11

НАШО МЕСТА ОТРИМАНА СКУПШТИНА ОПШТИНИ ВЕРБАС

ПОСЛЕ РЕБАЛАНСУ БУДЖЕТ ВЕКШИ Вовторок у Вербаше отримана схадзка Скупштини општини Вербас на хторей як найзначнєйша точка була прилапени ребаланс буджета, хтори место першобутно проєктованого на 1,43 милиярди динари, тераз 1,86 милиярди динари Окрем о ребалансу, длугшу розправу виволал и Звит о витворйованю општинского буджета за перши шейсц мешаци того року односно по 30. юний 2015. року, а дньови шор бул преширени з трома точками, так же ше розпатрало 16 точки и прилапени по нїх одлуки. Медзи нїма и Одлука о приношеню плану детальней реґулациї блоку 26 у Вербаше. Одборнїки на двацец другей схадзки локалного парламенту одлучовали и о кадрових питаньох, та за нового директора ЯП за превоз путнїкох „Вербас” меновани Велько Коваче-

вич, понеже дотерашнї директор того Подприємства Милан Милич задзековал. Ковачевич дотераз бул помоцнїк предсидателя Општини, а його функцию тераз превежнє Милич. Ґу тому, за директора Явней аґенциї за зоогиґиєну меновани Марко Дюркович, а за нового члена Општинскей ради вибрана Ливиа Боґанч Андрияшевич. Прилапена и одлука о програми ушорйованя городскей будовательней жеми за город Вербас и населєни места општини, одлука о порушованю поступку ликвидациї ЯП за

ФЕСТИВАЛ ЗА ДЗЕЦИ „КОРИТКА У БЕЛАВИМ” У НОВИМ САДЗЕ

ПРЕЗ ШПИВАНКУ ЛЇЧИМЕ ДИЯБЕТЕС Дарина Михняк

Дзешати медзинародни музични фестивал за дзеци „Коритка у белавим” того року отримани од 11. по 16. новембер у Новим Садзе. Настал 2006. року як плод вецейрочних намаганьох и контактох на планє медзинародного повязованя у досягу дзецинскей уметнїцкей творчосци. Од прешлого року Фестивал ма и гуманитарни характер, та у сотруднїцтве зоз Диябетолоґийним союзом Сербиї промовує принципи здравого живота и помага дзецом хтори ше боря зоз диябетесом. Прето ше „Коритка” од влонї отримує под меном „Коритка у белавим” (белаве – фарба Сара Надрлянски

БЕЗ ДИРЕКТНИХ ПРЕНОСОХ После 15 рокох то була перша схадзка СО хтора нє пре но ше на ди рект но – прейґ радия, лєбо телевизиї, цо було єдно зоз замеркованьох одборнїкох опозициї. Най здогаднєме, Явне подприємство за информованє Вербас, у чиїм соста ве ро бе ли Те ле ви зия Бачка и Радио Вербас.

12 РУСКЕ СЛОВО

информованє „Вербас” Вербас, одлука о вименкох и дополнєньох одлуки о Општинскей управи. Так одборнїк Демократскей странки Вукашин Вуїчич и Социялдемократскей странки Милан Станимирович вимагали же би ше уж на идуцей схадзки мушело обезпечиц явносц роботи, и наявели протест кед ше убудуце схадзки СО нє будзе емитовац прейґ електронских медийох. А. Маркович

диябетесу у цалим швеце). На двох полуфиналних вечарох змагали ше двацец тройо талантовани дзеци зоз дванац жемох (Сербиї, Мадярскей, Горватскей, Босни и Герцеґовини, Чарней Гори, Словениї, Македониї, Летониї, Польскей, Билорусиї, Русиї, Болгарскей, Израїлу...), а найлєпши ше публики представели внєдзелю, 15. новембра на финалним вечару. У ревиялней часци наступели представнїки рускей, мадярскей, українскей и словацкей националней заєднїци зоз Сербиї зоз шпиванками на своїм язику. По руски шпивали Сара Надрлянски зоз Нового Саду и Дарина Михняк зоз Коцура. М. Римар 20. НОВЕМБЕР 2015.

НAШО МЕСТА ОЗНАЧЕНА 165-РОЧНЇЦА ПРИСЕЛЄНЯ РУСНАЦОХ ДО МИКЛОШЕВЦОХ

ФОТОМОНОҐРАФИЯ ЗА ЗНАЧНИ ЮВИЛЕЙ Зоз Службу Божу у грекокатолїцкей церкви внєдзелю почало означованє велького ювилея того нашого места – 165-рочнїци доселєня Руснацох до Миклошевцох. Предлужене є зоз шветочну схадзку месних здруженьох на котрей Дюра Бики, предсидатель Месного одбору, пречитал кратку историю того места од приселєня Руснацох до того места, та по нєшкайши днї. За тот ювилей приготовена и кнїжка, фотомоноґрафия Дюри Лїкара „Миклошевци под сримским нєбом”, а о нєй бешедовали рецензенти о. Йоаким Симунович, миклошевски парох, и др Оксана Тимко-Дїтко, професорка на Филозофским факултету у Заґребе, чию роботу ше пречитало. У кнїжки приказани привредни, културни, образовни и вирски живот валала, а интересантне же у другей часци обявени фамилиярни фотоґрафиї жительох того валала и основни податки. При даєдних ше препознава седем миклошевски ґенерациї. После промоциї, у виронаучней сали, у церкви, отворена вистава старих фотоґрафийох, ручни роботи наших старих, облєчиво яке ношели и алат з хторим робели. Виставу пририхтали членїци Активу женох.

„Миклошевци под сримским нєбом” представел автор Дюра Лїкар

УЧАШНЇКИ И ГОСЦИ НА ПРОГРАМИ У музичней часци наступали Нада Батакович и Леся Мудри, Паула Поточки, Ивона Гнатко, хлопска ґрупа з Петровцох, Матей Бурчак и Иван Лїкар. На святочносци присуствовали визначни госци, медзи котрима и Божо Ґалич, жупан Вуковарскосримскей жупаниї, Олена Папуґа, посланїца Скупштини Сербиї, Звонко Костелник, член Совиту за Национални меншини Републики Горватскей, Йовґен Мудри и Желько Ковач у мено Националного совиту Руснацох у Сербиї, Дубравка Рашлянин, предсидателька Союзу Руснацох Горватскей, Звонко Звонарич, заменїк предсидателя општини Томповци, як и представителє културно-уметнїцких дружтвох и других здруженьох.

Покровитель ювилея 165-рочнїци Миклошевцох жупан Вуковарско-сримскей жупаниї Божо Ґалич, а орґанизовал ю окремни Орґанизацийни одбор. Дю. В.

ОБИТИ ПРОСТОРИЇ ЗАВОДУ ЗА КУЛТУРУ ВОЙВОДЯНСКИХ РУСНАЦОХ У НОВИМ САДЗЕ

УКРАДНУТИ ГАРД ДИСК И ЛАПТОП

Нови замчок на дзверох би требал буц сиґурнєйши як стари

20. НОВЕМБЕР 2015.

Стреду, 11. новембра, на два годзин рано розбита клянка и механїзем на уходних дзверох до Заводу за културу войводянских Руснацох и окраднути його просториї. Як гварел директор Заводу Серґей Тамаш, у його канцелариї украднути екстерни гард диск, дзе ше находзи база податкох од снованя Заводу, односно од 2008. року, и украднути лаптоп, а ствари по канцелариї розруцани. Материялна чкода коло 40 тисячи динари и з тей нагоди полиция направела записнїк. – Очиглядно, комушик завадза нова дворочна роботна ушорйовацка политика Заводу и велї реализовани проєкти и ак-

тивносци – гварел директор Заводу за културу войводянских Руснацох Серґей Тамаш. – И попри тим, Завод ище активнєйше и без пристрасносцох предлужи зоз своїм способом роботи хтора базована на транспарентносци, цо векшим умрежованю и уключованю Руснацох до роботи Заводу. Мож залючиц же циль крадоша була директорова канцелария у котрей найдзени найвекши нєшор, одкаль и украднути спомнути ствари. Полиция окончела увид, вжати оциски, процив Н. Н. особи порушана виновна приява и полиция ю глєда – потолковал Тамаш. М. Г. К.

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА СВЕТИСЛАВ БАСАРА

ИНТЕРВЮ

ПРЕВРЕДНОВАНЄ

Розгварку водзела: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ

ветислав Басара автор вецей як трицец кнїжкох романох, збиркох приповедкох, драмох и есейох, и перши добитнїк стипендиї зоз Фонду „Борислав Пекич” за рукопис у наставаню. Його кнїжки преложени на анґлийски, французки, нємецки, мадярски, болгарски, италиянски, шпански, македонски язик... Светислав Басара бул госц на тогорочней 22. Културней манифестациї „Костельникова єшень” у Руским Керестуре, на централней святочносци, а интервю нам пристал дац пред початком Манифестациї, док у ресторану пил свою чарну кафу. Чом важне писац? Могло би повесц же шицки приповедки уж виприповедани. Чом важне же би кажда ґенерация охабела свой шлїд? – Наисце вельо того уж написане и вельо того уж виприповедане, алє нам и далєй нїч нє ясне и нє будзе нам яснєйше анї после писаня тей ґенерациї. Алє, чловек муши писац, муши пробовац пояшнїц, без надїї же дацо дефинитивно пояшнї.

РС

История обсесия велїх Ваших подобох, поведла бим, и Ваша обсесивна тема. Прецо история важна?

РС

Фото: М. Зазуляк

Светислав Басара познати, популарни, контроверзни сербски писатель, наградзени з велїма сербскима и медзинароднима литературнима наградами, добитнїк є Ниновей награди за роман „Успон и пад Паркинсонове болести”

– История простор у хторим жиєме, история як живот и нє знам цо би могло буц важнєйше од историї, поведзме лєм вода и воздух. История єдна бина на хторей ше зявюєме, на хторей жиєме, на хтору нє можеме вельо уплївовац, бо вельку часц тей бини режирали ґенерациї пред нами. Цалком лоґичне же ше людзе хтори пишу интересую чом ше праве случує так як ше случує, чи могло буц иншак у прешлосци и, чи можебуц будучносц могла буц дакус лєпша. То, як я думам, и у вязи зоз вашим першим питаньом, смисел иснованя у швету историї. У найновшим роману „Ангел атентата” приповедка конципована зоз позициї австрийского надвойводи, пристолонашлїднїка Франца Фердинанда. Прецо нам потребни тот угел патреня на Першу шветову войну?

РС

– Прето же шицко цо сом пречитал, а були велї угли патреня людзох з боку, прецо би нє могол буц, розуми ше у єдней фантастичней приповедки, вислухани и други бок, гевтот хтори найочкодованши у шицким, бо

14 РУСКЕ СЛОВО

тот атентат на символични спо соб означел початок велїх стварох.

РС

Барз интересантни угел патреня.

– Га, гей, вон чловек хтори у тим шицким найвецей страдал, хтори найочкодованши, а шицки други бешедовали окрем нього. Сцел сом му дац шансу, алє през його уста я бешедуєм о тим цо я думам о тим шицким о велїх других стварох. У тим найновшим роману як лайт мотив ше прецагує и думка у хторей гуторице же Славянє за поетох, филозофох и музикантох нє дзбаю и кеди ґод можу масовно их знїщую, а праве у тим лєжи їх славянска виталносц. Чи Славянє нє дзбаю за уметносц?

РС

– Нє сцел сом тото повесц, мал сом на розуме у ствари подлу судьбу поетох, филозофох и музикантох насампредз у Сербиї и Русиї. Нє преходзели добре тоти спомнути, а то барз добре знаме зоз новшей историї. Прето думам же так подло прешли, бо ше подло одношели ґу 20. НОВЕМБЕР 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ПИСАТЕЛЬ, КОЛУМНИСТА, БУВШИ АМБАСАДОР

УНОШИ ДИНАМИКУ уметносци, поезиї и филозофиї. Огранїчел сом ше на Сербох и Русох, бо даєдни славянски народи, як наприклад Чехи и Поляци, ше вельо баржей стараю о тим, прето им вельо лєпше идзе. Нє шицки Славянє як ми. Цо думаце о пременкох вообще, з оглядом на

РС инкорпоровану Платонову думку о музики у Вашим найновшим роману?

– То барз чежке питанє, идуцого року мушице поволац даякого филозофа на тоту вашу Манифестацию, та вам вон вельо лєпше одвитує. Чловек ше у ствари бої од пременкох, аж и теди кед пременки иду на лєпше. Нє знам чи сце обачели, алє шицким нам одвитує даяка рутина, зоз цо менєй пременками, а пременки з другого боку нєминовни. Частейше тоти пременки на горше, так же то уродзени страх од велїх пременкох хтори водза ґу нєставаню шицкого, уключуюци и нашо животи. Ми, людзе, нє прихильни ґу пременком, а од двох можлївих вариянтох, вше ше случує гевта горша. Ище вше функционуєме, алє то тоти абсурди. У єдним Вашим роману як лайт мотив єдно интересантне виреченє хторе глаши „Да буде оно што бити не може”, иронична алузия на Косово. Чи тото виреченє нєшка мож похасновац за наш уход до Европи?

РС

– Га, нє знам, скорей або познєйше ми ше там найдземе, алє лєдво, лєдво войдземе.

РС

Чом, ми нє часц Европи?

– Ми, розуми ше, часц Европи, алє уход до Европи, приступ до Европскей заєднїци подрозумює ланєц пременкох и правилох справованя, од правилох дїлованя хтори нашому менталитету нє одвитую. За тото нє виновата Европа, алє ми за тото виновати. У Вашим роману „Фама о бициклистима” иснує интересантни „Проєкт велькей лудници”. Нєшка то випатра як пророчество. Так голєм замерковала критика. Як Вам то випатра?

РС

– Гей, наисце, „Фама” обявена далєкого 1988. року, два, три роки пред тим як вибила войни на наших просторох, у хторей шицки шалєни достали свою шансу. Перше им я дал шансу у „Фами”, гоч сом нє мал намиру буц пророк, випаднул сом пророк.

РС Чи нєшка можлїве обєдинїц югославянски простор у културним и, поведзме, у економским смислу? – Вше чежше як час преходзи, место же би ше рани загоєли, думам же тераз ситуация медзи бувшима репу20. НОВЕМБЕР 2015.

бликами напартейша як 1995. року, пред двацец роками. Барз чежко идзе. Найлєпше идзе на културним плану, бо тоти културни вязи нїґда анї нє були претаргнути и тоти вязи ше найлєгчейше установюю, после приду економски, алє зоз туристичнима вязами будзе барз чежко. Нє знам, можебуц гришим.

РС

Алє, велї гуторя же им жаль за Югославию, та аж и Словенци.

– Сиґурно же им жаль, єдноставно вони мали народ и вельо лєпши як ми, алє и їх судьба у добрей мири завиши од можлївосцох хтори огранїчени. Єдну вельку, моцну державу зачерали зме за даскельо менши, а то ми здабе на гевтот виц у котрим єден дїдо понука свою сторочну бабу за пейц дзивки од по двацец роки. Ми дали нашу двацецрочну дзивку за шейсц, чи седем, нє знам вецей анї кельо републички, за дзивку од по двасто роки, тельо одприлики пожнї наш менталитет за терашнїм станом и часом. Ви єден зоз тих цо ше закладаце за превреднованє сербскей традициї. Прецо потребне превредновац сербску традицию?

РС

– То потребне нє лєм сербскей, алє потребне каждей традициї. Лєм ше сербска традиция барз одупера тому и вецка ше на концу позиционує до якогошик храму вецей божествох у котрим установени идоли. Нєт динамики у такей култури, а превреднованє вше уноши динамику. Одсуство динамики вельки наш проблем нє лєм у култури, алє у цалосци у нашим дружтве. У єдним интервюу сце виявели же источашнє читаце и по седам кнїжки. Цо нєшка чита писатель Басара? – Можебуц и вецей, наткасна ми мала, та кнїжки тримам у лади, дзе стоя на дзешатки кнїжки и до шицких положени маркери дзе сом станул. Читам тото цо ми у датей хвильки интересантне, чи прозу, чи дацо зоз есеїстики, теолоґиї, филозофиї, историї, ґеографиї, кажди дзень читам найменєй три кнїжки, та покля сцигнєм. Идуцого дня предлужуєм там дзе сом станул.

РС

Чи ше врацаце ґу даєдним кнїжком?

– Гей, праве читам „Селїдби” Црнянского.

РС

Ґу чому ше ище врацаце?

– Список барз длугоки, врацам ше ґу велїм кнїжком. После дзешец рокох ознова читам даєдни кнїжки. Кнїжки ше нє меняю, алє ше я меням, лєпше спатрам, иншак видзим. Врацам ше и ґу кнїжком зоз белетристики, и зоз филозофиї, бо чловек дозрева и иншак чита и треба же би ше врацал ґу даєдним кнїжком. Вше ше врацам ґу Шопенгауерови, Геґелови, Шелинґови и ище даєдним.■

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА 22. КУЛТУРНА МАНИФЕСТАЦИЯ „КОСТЕЛЬНИКОВА ЄШЕНЬ” У КОЦУРЕ

ГЛЄДАНЄ ГЛЇБШИХ СМИСЛОХ ЖИВОТА У валалскей читальнї у Коцуре штварток, 12. новембра вечар, отримана промоция найновшей збирки поезиї Миколи Шанти „Вселенска черкотка” у виданю НВУ „Руске слово”. Промоция отримана у рамикох тогорочней Културней манифестациї „Костельникова єшень”. Окрем автора, на промоциї у Читальнї бешедовали и академик Юлиян Тамаш, та критичарка и редакторка култури у НВУ „Руске слово” Олена Планчак-Сакач. Програму водзела Емилия Чизмар, а автор на два заводи пречитал часц писньох з тей новей, його седмей кнїжки по шоре, толкуюци же як тоти писнї настали и кому су пошвецени. Шанта тиж потолковал цо поезия за ньго, цо поезия вообще, а бешедовал и о технїчним пририхтованю кнїжки. Бешедуюци о авторови и його дїлу, ПлачакСакачова визначела же то поезия помедзи каждодньову еґзистенцию у материялним швеце и нєпреривним глєданю глїбших смислох того ту живота, глєданю духовно сци на шлїду Библийней думки же „Перше було слово, и слово було Бог”. Шантова поезия интимна и особна, гварела Планчак-Сакачова у гевтим смислу же поета реґиструє думки у хвильки по сле моцних емоцийох и прето його лирика заварта до кругу власних чувствох и ноши власни печац интровертного и чувствительного поєдинца. Шантова поезия и єдна

файта комуникациї зоз ко смо сом. Академик Тамаш, визначел же, Шанту провадзи од його першей обявеней кнїжки, та потолковал же Шанта поезию пише з власного животного искуства, як и кажди поета. Програма на вецей заводи була преткана зоз шпиванками у виводзеню Танити Ходаковей, а числени Коцурци, любителє поезиї свойо импре сиї о кнїжки подзелєли на коктелу хтори орґанизовани у Доме култури. Т. Ходак

ЛИТЕРАТУРНО-МУЗИЧНИ ВЕЧАР У ЕТНО КЛУБУ У рамикох тогорочней Културней манифестациї „Костельникова єшень” отримана и Литературно-музична програма у коцурским Етно клубу „Одняте од забуца”, у орґанизациї Месного одбору Рускей матки Коцур (МО РМ) и Етно клубу. Програма отримана всоботу, 14. новембра, а попри литературно-музичних змистох, на програми представени и авдио запис кнїжки „Ровнї цар” Владимира Сабо-Дайка зоз Коцура.

16 РУСКЕ СЛОВО

Програму водзела предсидателька МО РМ Моника Гарди, котра бешедовала и о розличних периодох живота Гавриїла Костельника, а шпиванки, рецитациї и драмски слички виведли школяре руских оддзелєньох ОШ „Братство-єдинство” од першей по штварту класу, хторих за тоту нагоду пририхтали їх учительки Славица Чельовски, Валерия Папуґа, Лидия Будински и Славка Хромиш. О знїманю компакт-диска „Ровнї цар”, бешедовала и главна иницияторка знїманя того ЦД-а, Аранка Медєши, док о живоце автора тей збирки приповедкох Владимира Сабо-Дайка бешедовал проф. др Михайло Фейса. На програми пущени виривок з авдио запису Сабо-Дайкових приповедкох, на хторим окрем того розтолковани и числени архаїзми хтори ше споминаю у тих дїлох. На концу програми отворена и вистава роботох з Подобовей колониї „Коцур 2015”, отриманей у октобру того року, та малюнкох з духовней часци Колониї, хтори мальовани з нагоди означованя 250-рочнїци грекокатолїцкей церкви у Коцуре. Т. Ходак 20. НОВЕМБЕР 2015.

НАША ТЕМА: ПОМОЦ БУВШИМ ЗАВИСНЇКОМ ROK XIV ^ISLO 11 Число ушорела: Славица ФЕЙСА,

осле лїченя у даєдП ним з центрох за

одвикованє од хоротох зависносци, бувши алкоголичаре, алє и други зависнїки, врацаю ше ґу своїм фамелийом. Центри им вецей нє сиґурне прибижище, а пре поремецени фамелийни одношеня хтори настали пре скорейши живот зависнїка, часто ше случує же му фамелия и далєй нє вери. З єдним словом, таки особи ше нє маю на кого опрец, оставаю без потримовки и помоци. Велї з нїх нє закончели започате образованє, даєдни були осудзовани, та и попри чежкей ситуациї у дружтве кед слово о доставаню роботи, их драга по роботу ище чежша. И попри тим же док ше лїчели, спомнути особи були шорови и мали моцне жаданє остац „чисти”, ридко хто з нїх таки моцни же би започал нови живот без потримовки других, найбаржей родичох, приятельох и локалней заєднїци. Єст и иншаки приклади. Тей теми даваме найвецей простору у нашим Додатку.

ЯК ДАЛЄЙ ДАЛЄЙ ДО ДО ЖИВОТА? ЖИВОТА? ЯК 20. НОВЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 17

НАША ТЕМА: ПОМОЦ БУВШИМ ЗАВИСНЇКОМ

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

ПОМОЦ БУВШИМ ЗАВИСНЇКОМ

ПОТРИМОВКА НАЙВАЖНЄЙША

Пишу: Ана МАРКОВИЧ Мария АФИЧ

Лєм тоти цо дотхли дно пре зависносц од алкоголу або дачого иншого, знаю як ше мож лєгко зошлїснуц, а як барз чежко з того зла виплївац. Понеже держава нє ма розвиту систему помоци и потримовки, окреме младим после лїченя, вельо раз ше случи же праве вони оставаю на рубцу дружтва и нє раз ше врацаю на старе. Же би ше таке нє случело, у Вербаше ше о тим остарали

Доме здравя „Велько Влахович” у Вербаше, на Одсеку социялней медицини и гиґиєни робя психотерапеутка Цвита Павлович и медицинска шестра Ксения Будински. Роками лїча пациєнтох хтори були зависни од алкоголу або героїну, помагаю депресивним особом, або тим цо маю бриґи у малженстве... Циль їх роботи же би зависнїки робяци „на себе” злєпшали каждодньови живот, достали якиш смисел у живоце, постали лєпши людзе и хасновити у заєднїци. Но, пред тим як приду ґу нїм двом, пациєнти перше муша задуркац на дзвери психиятрови, або лїкарови при хторому ше лїча. – Нє шицки особи за таку файту лїченя, и вельке питанє як на тото патри їх фамелия. Ище вше у велїх обисцох лєгчейше прилапиц же проблем прейдзе сам од себе, и же фахова помоц дакому з фамелиї нє потребна. Велї нє приду и пре особни предрозсудки и стереотипи, алє и пре околїско (цо о нїх буду думац людзе хтори их стретню, увидза же дзе иду...). Тиж так, огранїчени зме и з простором и часом, и робиме лєм ми два – гвари Цвита Павлович, хтора и системски фамелийни психотерапеут и визначує же кед слово о хоротох зависносци, конкретно зависнїкох од героїну, податки указую же их у вербаскей општини з рока на рок єст вше менєй. – То радосна вистка, и можем повесц же нових пациєнтох нєт вельо. Алкоголизем на таким уровню яки бул и влонї, и залоньским, та аж и вецей роки пред тим, видно же ше од 2004. року скоро нїч нє пременєло. У Вербаше єст 17,7 одсто хлопох и 6,7 одсто жени хтори алкоголичаре, цо коло 15 одсто од вкупней популациї, а таки и стандард на шветовим уровню. Тото цо видзим же достава нови димензиї, то коцка, виртуална зависносц хтора з рока на рок при младих людзох вше векша – визначує Цвита. „ВЕЛЬКА ҐРУПА” После индивидуалней терапиї пациєнта, шлїдзи ґрупна терапия. Цвита и Ксения ю волаю лєм „велька ґрупа”, бо ше на тот способ нащивителє нє чувствую як означени. У ґрупи єст медзи 30 и 70 особи, а зиходза ше раз тижньово. Робя по плану Беоґрадскей школи хоротох зависносци. Особа ма терапию индивидуално од 6 по 8 тижнї каждодньово, а вец ше преходзи до „велькей ґрупи”. Ридко хто одбива тоту ґрупу. – Кед дахто превозишол хороту зависносци, я нє мам право на ньго патриц як на зависнїка, етикетировац го, и нє дац

18 РУСКЕ СЛОВО

му шансу. А наш найвекши сотруднїк у роботи – ґрупа. Ґрупа часто стрес за каждого, бо вимага явне представянє, а то вообще нє єдноставне – толкує Цвита, и гвари же на основи єй искуства, успишносц абстиненциї кед слово о алкоголу и коцки, коло 75 одсто. Слово о тих особох хтори у процесу лїченя, закончели интензивну фазу, (6–8 тижнї), и вошли до ґрупи. – Приповедка же хорота зависносци привилеґия, або ексклузива лєм хлопскей популациї, у Вербаше нє стої. Проблем же околїско, т. є. дружтво, жени нє барз потримує, та аж и фамелия, так же вони у одношеню на хлопох, у горшим положеню за лїченє. Тему на хторей ше роби, вибера сама ґрупа, а то звичайно кризи, евентуално рецидиви, малженство, одношеня з дзецми, трансґенерацийна трансмисия, афективне вязанє.... Таки ґрупи екстремно повязани, кохезивни су, и вше ше пробує найсц ришенє. Ґрупи окреме важни и кед слово о социялних схопносцох. НЇКОМУ НЄ „СУДЗИЦ” За таку динамику треба надосц схопносци и сензибилитету фаховцох. А вони гваря: – Виреченє хторе у нашей роботи найчастейше споминаме то „нє судз”. То позиция хтору тим муши завжац. Перше ше кажде „кладзе” до подобней ситуациї, а аж вец приповеда о проблему. И вше треба мац на розуме же то добри, емотивни людзе, хторим було чежко вибориц ше з проблемом – гвари Ксения Будински и додава же вони после роботи „на себе”; маю моци и знаю вихасновац свойо ресурси, емотивно су вельо стабилнєйши, и тото преноша и на других людзох коло себе. Нашо собешеднїци знаю же найчежше отвориц їх дзвери, бо треба превозисц ганьбу и пораженє. – Зависносц то продукт дачого у фамелиї, и кед ше „знєє” зависносц, аж вец у фамелиї наставаю проблеми. А кажда пременка нє може лєм так настац, и же же би ше дахто „пременєл” муши ше дачого одрекнуц – катеґорична Цвита. И Павловичова и Будинскова гваря же су привилеґовани пре роботу хтору робя, односно, пре людзох з хторима робя. Вельо од нїх научели, та су подзековни своїм клиєнтом. У Центру гваря и тото же медзилюдски релациї у терапеутским процесу барз важни за конєчни успих. У роботи им помага приправнїца Бояна Роґанович, а сотруднїцтво зоз социялним роботнїком зоз психиятриї Веру Пекович функционує на уровню тима и барз є хасновите. 20. НОВЕМБЕР 2015.

Цвита, Ксения и Бояна гваря же медзилюдски одношеня у терапиї барз важни за конєчни успих – Знам же ше велї ганьбя, и же и фамелия нє ма дзеку по слац их ґу нам, бо стиґма моцна, людзе на власней скори чувствую осудзованє. Тоти цо маю моци превозисц препреченя и крочиц ґу нам, то уж вельке. А нє треба забуц то же тота ґрупа ма вельо активно сци з хторима ше наисце може похвалїц. Уж шейдзешат раз були патриц представи у театре, а у наступним периодзе планую пойсц и до Беоґраду. На концу, фаховци з центра гваря же и попри тим же моц хтора промовує зависносц – огромна, алє з другого боку щесце же по стої и потенциял за спроцивйованє тей сили. ШЕСНАЦРОЧНИ СТАЖ У АБСТИНЕНЦИЇ Михайло Фейди однєдавна пензионовани наставнїк математики хтори закончел роботни вик у ОШ „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, пошведочел нам о своїм искустве як ше витаргал з пазурох алкоголизму. Перши крочай у тим бул одход на „лїченє” у Зомборским шпиталю дзе, по його словох, роби барз добри терапеутски тим. – Мушим повесц же перши крочай, як дойсц по тоту драгу лїченя, можебуц велїм зависнїком и найчежши. Им ше нє лєгко зочиц зоз свою зависносцу, попатриц сам себе до оч, и припознац же маю проблем з нєумереносцу у пицу. Кед дакому з нїх повеш же би му требало дацо превжац, звичайно одвитує же вон себе зна шора, а то углавним, наспак – толкує Фейди. – Бул сом нагнївани на самого себе, и хори, и на роботи нїяки, и дома у обисцу таки исти. Дзеци були вельки, та кед ме видзели зоз своїм дружтвом, було нєприємне... Брат Юлин ми помогнул же бим пошол на лїченє. И наисце, накадзи сом ше там нашол, одлєгчало ми. Од теди сом одруцел алкогол, цалком, и без проблема сом поднєсол абстиненцию. Нїґда сом нє мал анї єдну кризу, но єст людзох цо 20. НОВЕМБЕР 2015.

кризи чежше подноша. Я, ниа, 16 роки нє пиєм, и нє завадза ми анї кед людзе коло мнє пию – гвари Файди. МАЛ ШЕ НА КОГО ОПРЕЦ По словох нашого собешеднїка, при викрочованю зоз каждей зависносци людзом барз важна потримовка и фамелиї и околїска. – Мал сом щесца, бо сом мал барз вельку потримовку и од моїх дома, и на роботи, аж ми дзепоєдни колеґове познєйше и „завидзели”. Ценєли мойо намаганя и потримовали ме у тим. Сиґурно же вельо того завиши и од особи до особи, алє потримовка, твердзим, ключна у борби нє лєм з алкоголом. Познам и тих цо маю проблем, и чуєм же их пайташе нагваряю попиц погарик, два... Алє и ту єст ришенє – єдноставно, забудзеш на таких пайташох. То ци, лєпше поведзено, вецей нє пайташе, бо ци нє робя добре кед знаю же ши бул на лїченю, и же ше сцеш од того ментовац. Прави пайташе би каждому помогли у їх намаганю. Велї анї нє знаю же ту нєт така можлївосц же, кед поведзме, дахто нє пиє дзешец роки, та потим може пиц умерено. Ту таке нєт. Бо, кед ше попиє перши погарик, о кратки час ше враци на старе. Михайло Фейди, тиж одлучно шведочи же його 16 роки живота у абстиненциї квалитативно цалком иншаки. – Кед ше престанє пиц, нє мож анї описац як ше живот цалком на лєпше пременї. И нє правда же ше нє мож вешелїц без алкоголу, як векшина дума. У тим чаше я мал и свадзби, и народзели ше мойо унучата, и було би велї „причини” за погарик. Но, трезби чловек трезбо дожиє и таки красни животни искуства. Сцем повесц же сом мал щесца же сом ше лєгко витаргал зоз того зла, и анї нє знам потолковац чом ше то дакому уда, а другому нє, або ма на тей драги и паданя, такволани рецидиви. Но, гоч ше и случи рецидив, то нє траґедия, треба ше ознова явиц до шпиталю, и почац од початку – совитує Фейди. ■

РУСКЕ СЛОВО 19

НАША ТЕМА: ПОМОЦ БУВШИМ ЗАВИСНЇКОМ

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

ПОМОЦ БУВШИМ ЗАВИСНЇКОМ

ПОТРИМОВКА НАЙВАЖНЄЙША

Пишу: Ана МАРКОВИЧ Мария АФИЧ

18 РУСКЕ СЛОВО

РУСКЕ СЛОВО 19

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

женоблоґ

Пише: Ясмина ДЮРАНЇН

Photofunia

БИБЕР, ЧИ БАЙБЕР?

email: jasmina.djuranin@gmail.com

20 РУСКЕ СЛОВО

арз бим любела мац ултразвук. Ви нє? Яке то ма буц кул... Задумайце – витхнєце ногу, так, одразу, на ровним и нога спухнє. Спухнє да це бог сачува... И вец мушиш бежац на урґентне, сликовац, а так – уключиш ултразвук до струї, помасциш зоз тим маскадлом и опатриш цо ше стало. И поставиш себе дияґнозу – чи треба прикладац палєнку, чи мушиш заш лєм до др. Тота нова технолоґия супер, нє так? Шицко ци на изволте. Нє мушиш чекац у шоре кед сцеш плациц рахунки, нє мушиш ношиц пенєжи зоз собу. Досц ци лєм карточка. Уключиш монитор и обиходзиш Лувр, шветово музеї и пре столнїци, а можеш аж и коцурску церкву (гоч, контам, можебуц у будучно сци найсиґурнєйша вариянта будзе з дому... гм...). Можем задумац як дакеди було: лампаши, огнїска, єдна шерпенка, рондї койдзеяки, воли, плуги, пранїки... Та, так було. Людзе анї нє знали за лєпше. И то и добре так. Бо кед знаш же постої дацо екстра, дацо претерано урбане, дацо фенсерашке, флипнєш док тото нє достанєш.

Вец шицки тото на це обачую, маш вельо риквести, нових френдох, и здумуєш нови хаштаґи и баш ци опуштенция... Паметам добре, дзешка сом пречитала як єден пробовал здобуц нових приятельох, алє так як ше то роби на Фейсбуку. Та застановйовал людзох по драже и указовал им слики своїх домашнїх любимцох, членох фамелиї, зоз рижних преславох и путованьох. Приповедал им о тим цо єдол, зоз ким бул, и гуторел им же му ше пача. После того пробованя Фейсбук-живота до стал три особи хтори го провадзели: двоме полицає и єден психиятер.☺ И нє прейдзе вельо, а ми шицки будземе жиц у таким швеце. Виртуалним. Бо уж вецей нє мушиме нїкому пойсц на родзени дзень. То лєм трошок. И так ше лєм патри хто кельо ма лайки лєбо сабскрайби. А то лєм початок. Нєодлуга буду класц до нас даяки чипи, будземе цали вискенирани и нашо цела, наша особносц постанє власнїцтво даяких Вельких братох. По станєме власни голоґрами, та зме у исти час годни буц и ґаздинї и фаховки (мож то так повесц?), и будземе на пияцу и на важней схад зки. Так ше ми видзи. Нє значи же мам право, бо з власного искуства знам же то нє випаднє вше так як ше нам видзи и яку маме визию. Любела бим кед би шицко ишло вельо помалши. Кед би ше технолоґия помалши розвивала, кед би нам дзеци длужей остали мали, кед би ми цо длужей оставали млади. Чекай: нє видумал дахто машину цо застановює час? Га, ґарант. Лєм то нє шму явно повесц. Но, розодкриєм я банду. Идзем тераз отвориц полемику на Твитеру. Цо думаце, будзе добри хаштаґ: #сцеме вично остац млади?■ 20. НОВЕМБЕР 2015.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА 22. КУЛТУРНА МАНИФЕСТАЦИЯ „КОСТЕЛЬНИКОВА ЄШЕНЬ” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

КЛАСИЧНА МУЗИКА И КОСТЕЛЬНИКОВА ТВОРЧОСЦ Суботицки тамбурови оркестер, зоз хторим дириґовала Марияна Марки, у пейцох блокох програми виведол коло 10 музични мелодиї з класичней музики, як цо то увертира за оперу Жоржа Бизеа „Кармен”, „Хор циґанох” з опери Дюзепа Вердия „Трубадур”, „Хор Єврейох” з Вердийовей опери „Набуко” и други. На програми наступел Вельки оркестер творя коло 30-еро музичаре, котри направели шветочну атмосферу у велькей сали Дома култури и чкода же нє було вецей публики. Ко стельниково твори интерпретова ли Михайло Зазуляк, Александер Мудри, Андрея Колєсар и Миро слав Ма лац ко, а котри у исти час ма ли и улоги водительох, понеже наявйова ли музични точки. На програ ми представени виривки з есейох Гавриїла Ко стельни ка з кнїжки „Квити на пристолє”, хтори Ко стельник написал пред шмерцу, а длуго були скрити од

СТИХИ ФУНДАМЕНТ ПОЕЗИЇ

явно сци у архивох дакеди шнь о го Со вєт ско го Союзу. До ступни по ста ли аж по сле преглашеня нє за ви сно сци Укра ї ни, а позберал их священїк Олег Гирник, котри их потим обявел у кнїж ки „Ultra posse” у Ужгородзе. Костельник свойо глїбоки роздумованя насампредз о природи, Богови и чловекови и їх медзисобних вязох преточел до есейох хтори публика мала нагоду першираз послухац. Презентованє творох у исти час була и наява за штварти том вибраних творох Гавриїла Костельника, дзе буду його есеї и критики, хтори пририхтує Новинско-видавательна установа „Руске слово”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, а у прекладзе др Янка Рамача и Михала Рамача. С. Надь

У рамикох 22. Културней манифестациї „Костельникова єшень” у просторийох дюрдьовского КУД „Тарас Шевченко” всоботу, 14. новембра отримана музично-литературна програма на хторей представена найновша, седма кнїжка поезиї Агнети Бучко Папгаргаї „Осце и черешнї”. У присустве авторки и рецензентки, о кнїжки Агнети Бучко Папгаргаї и значносци писаного слова и поезиї за чловека, його душу, алє и нацию, бешедовал одвичательни редактор Видавательного оддзелєня НВУ „Руске слово” Микола Шанта. Рецензентка и редакторка култури у НВУ „Руске слово” Олена Планчак-Сакач приблїжела читачом кнїжку, з огляднуцом на теми и способ писаня поетеси. У мено домашнього Дружтва, присутних привитал дюрдьовски поета Яким Чапко. Здогадуюци ше младих поетох ґенерациї седемдзешатих дзекуюци котрим руска литература збогацена и дзвигнута на висши уровень, а медзи котрима була и Агнети Бучко Папгаргаї, Микола Шанта гварел же поезия фундамент и у стиху дава рижни сообщеня. Вона жиє док єст чловека, бо чловек и поезия повязани, а чловек без души нє чловек. Пред кажду пречитану писню, о моментох и часу єй наставаня, як цо „Чай з вишньох”, „Вишивка”, „О безслизней старосци” и других, бешедовала поетеса Агнети Бучко Папгаргаї. – У тей кнїжки мож пренайсц одвит прецо ме нє було тельо часу, а причина була углавним животно-преламни и чежки моменти. Наслов кнїжки два процивносци, прето же живот так похопюєм. Живот ма и красни и гевтот други бок котри дзечнє забуваме – гварела Агнета Бучко Папгаргаї. Вона окреме наглашела же єй барз мило же є у Дюрдьове дзе єй поезия крашнє прилапена. Вечар збогацела Ана Римар, вокална солистка, зоз двома шпиванками. С. Барань 20. НОВЕМБЕР 2015.

ШКОЛЯРЕ УЧАСТВОВАЛИ У ПРОГРАМИ На тогорочней Културней манифестациї „Костельникова єшень” у коцурскей Основней школи „Братство-єдинство” штварток, 12. новембра, отримана литературна програма, на хторей ше школяром представела поетеса Ксения Лїкар з Миклошевцох, зоз Горватскей, а зоз школярами бешедовали и писателє Мелания Римар, котра и редакторка „Заградки”, и Микола Шанта, одвичательни редактор Видавательного оддзелєня „Руского слова”. Госцох на самим початку привитала наставнїца руского язика Снежана Шанта, а потим Микола Шанта школяром бешедовал о Гавриїлови Костельникови. Ксения Лїкар, чия збирка писньох за дзеци видзе нарок, школяром пречитала даскельо писнї з будуцей кнїжки, у хторей цикава дзецинска тематика. Лїкарова потим бешедовала и о тим як почала писац писнї за дзеци, и як научела бешедовац по руски. Редакторка „Заградки” Мелания Римар з дзецми бешедовала о писаню и посиланю дзецинских роботох до „Заградки”, а наявела и роботню за дзеци о писаню писньох. З пригодну шпиванку, на програми участвовала шпивачка Танита Ходак. Програму провадзели школяре руских оддзелєньох од першей по штварту класу, а поставяли и питаня и активно участвовали у програми. Т. Ходак

РУСКЕ СЛОВО 21

МОЗАЇК МЛАДИ НАУКОВЦИ

ИВАНА БУДИНСКИ, БИОЛОҐ Пише: Ася ПАПУҐА

НЄ ТРЕБА ОДСТУПАЦ ОД СВОЇХ

нтересованє за природни науки указала ище у основней школи, кед першираз була у Еко-кампу на Паличу. – У тим кампу були мойо перши стретнуца зоз виглєдовацку роботу. Уживала сом, од теди сом знала же док вирошнєм будзем биолоґ. Задумовала сом же будзем як Индияна Джоунс, ходзиц по джунґлох и виглєдовац – здогадує ше Ивана. У штреднєй школи ше приявела до виглєдовацкей станїци „Петница”. Прияли ю, и од теди уж три роки и по штири раз до рока ходзела до „Петници” на семинари зоз биолоґиї. – Дзекуюци „Петници” сом була на Ивана Будински зоз Руского Керестура мастер биолоґ и зоолоґ. теренских виглєдованьох зоз студентами биолоґиї з Беоґраду на На докторски студиї ше уписала у октобру 2011. року, и гори Беляници, дзе сом ше такой почала робиц як виглєдовач сотруднїк на Институту за першираз стретла зоз пергачами. биолоґийни виглєдованя „Синиша Станкович” у Беоґрадзе Як сом ше уписала на факултет, поволана сом буц студент сотруднїк орґанизатор програми – гвари вона. биолоґиї „Йосиф Панчич”, а после другого року основних студийох на програмох биолоґиї у „Петници”, На факултету була член наукового шейсц тижнї була на IAESTE роботней а на мастер студийох сом раз була и виглєдовацкого дружтва студентох пракси на Институту за орнитолоґию у Бирминґему (Анґлия). Мено и презвиско: Ивана Будински Датум народзеня и место одрастаня: 10. VIII 1987, Руски Керестур Основна и штредня школа: Основна школа и Ґимназия „Петро Кузмяк”, Руски Керестур Основни и мастер студиї: Универзитет у Новим Садзе, Природно-математични факултет, Департман за биолоґию и еколоґию, напрям – биолоґия. Дипломовала 2010. року. Мастеровала 2011. року (модул: зоолоґия) Докторски студиї: Универзитет у Беоґрадзе, Биолоґийни факултет, напрям – еволуцийна биолоґия, на хтори ше уписала у октобру 2011. року Награди и стипендиї: Стипендия Министерства просвити, науки и технолоґийного розвою, стипендия Републичней фондациї за розвой наукового и уметнїцкого подмладку, награда Природно-математичного факултета за посцигнути успих, стипендия Фонда за млади таланти „Доситея” Науково конференциї: VII Симпозиюм о защити красу у Билей Паланки 2011. року, II Симпозиюм популацийней и еволуцийней ґенетики у Беоґрадзе 2012. року, I Симпозиюм еколоґиї и еволуцийней биолоґиї у Истамбулу (Турска) 2014. року, XIII Европски симпозиюм о виглєдованю пергачох у Шибенику (Горватска) 2014. року, VIII Симпозиюм о защити красу у Пироту 2015. року Роботне место: Виглєдовач сотруднїк на Институту за биолоґийни виглєдованя „Синиша Станкович” у Беоґрадзе, оддзелєнє за ґенетични виглєдованя. Фахови сотруднїк на програмох биолоґиї у виглєдовацкей станїци „Петница” и вонкашнї сотруднїк Природняцкого музею у Беоґрадзе

22 РУСКЕ СЛОВО

ДОКТОРСКИ СТУДИЇ Як ше уписала на докторски студиї, Будинскова такой почала робиц на Институту за биолоґийни виглєдованя „Синиша Станкович”. Медзитим, нє забула на „Петницу”, тераз є преподавач по поволаню, преподава даскельо раз рочнє, або трима лабораторийни вежби и орґанизує теренски виглєдованя у тей науковей станїци. Предлужела виглєдовац пергачи. Ивана вонкашнї сотруднїк Природняцкого музею у Беоґрадзе, єдна є зоз штверих науковцох у держави хтори маю дозволу за лапанє и персценьованє пергачох. Член є Академского спелеолоґийного алпинистичного клубу зоз Беоґраду, та може виглєдовац пещери, и то єй помага при виучованю пергачох. – Пергаче строго защицени животинї. Людзе их часто повязую зоз вампирами, алє вони барз нїжни

20. НОВЕМБЕР 2015.

МОЗАЇК НЄЗАВИСНА ПРОДУКЦИЯ РТВ ВИГЛЄДОВАЧ

ЖАДАНЬОХ

ноцни животинї и вообще су нє опасни. Єст вецей як 1 300 файти у швеце, а лєм єдна файта ше карми зоз креву цицарох. Брем Стокер у роману „Дракула” обєдинєл пергачох, ґрофа Дракулу, хтори бул барз сурови, и людзох хтори пию крев, та так настал мит о вампирох, хтори абсолутно нє точни – прешвечує Ивана.

ПРОЄКТИ На Институту є тераз занята на єдним проєкту за виглєдованє ткв. Бе-хромозомох. – Слово о хромозомох хтори ше зявюю як звишок при даєдних файтох рошлїнох и животиньох. При людзох звичайно звишок гоч хторого хромозома значи хороту, лєбо нєдостаток, одредзени синдром и подобне. Медзитим, при лєсових мишох хтори ми виучуєме ше указало же им звишок Бе-хромозомох помага, вельо су успишнєйши у борби процив паразитох. Мой задаток випитац тото зявенє – толкує Будинскова. Ивана ходзи на теренски виглєдованя по цалей Сербиї, а источашнє пририхтує докторску дисертацию о пергачох. Виглєдованє, нажаль, мушела претаргнуц на два и пол роки, понеже нє були випоручени потребни хемикалиї за ґенетични анализи, без хторих нє може предлужиц робиц у лабораториї. Потребни материял сцигол, и тих дньох ше планує врациц до лабораториї и цо скорей закончиц тезу, а хтора перше муши буц публикована як наукова робота, же би могла докторовац. – Нїґда сом нє побановала же сом вибрала праве тот факултет. Нє вше шицко приходзи на час. Нє треба ше предумовац и одступац од своїх жаданьох, бо лєм так мож посцигнуц успих – закончує Ивана Будински. ■ 20. НОВЕМБЕР 2015.

ЕМИСИЯ „ЖИВОТ З ВАШОГО УГЛА”

Нова забавно-едукативна емисия ше на габох Радио Нового Саду емитує кажди пияток на 13:30 годзин. Реализує ше у рамикох нєзависней продукциї РТВ, а єй автор Иван Канюх, студент историї зоз Нового Саду.

двичательна редакторка рубрики на руским язику Златица Няради, поволала Ивана Канюха же би обдумал и витворел емисию у рамикох нєзависней продукциї РТВ, бо видзела же є активни у рускей заєднїци и же дзекуюци тому сиґурно позна велїх людзох, цо вшелїяк важне за таку роботу. Требало емисию хтора може буц и за младих, алє и за старших, та, окрем же є едукативного характеру, ма и риси забавней емисиї, а теми обрабя през три рубрики. − То насампредз рубрика о активизме и волонтеризме у хторей ше намагам промовововац шицки аспекти волонтираня и активизма вообще, напр. бициґлизем як способ живота. Гоч людзе знаю же волонтеризем робота задармо, нє свидоми су же кельо знаня и искуства мож достац през волонтиранє, а то може помогнуц кед ше глєда роботу, як младим, так и старшим. У другей рубрики ше обрабя табу теми, теми о хторих ше нєдзечнє бешедує. Слухаче можу чуц цо нашо собешеднїки думаю о даєдней теми, а на концу фаховец з обласци з хторей ше одредзену тему обрабя, розтолкує проблематику. Треца рубрика „Швет коло нас” и през ню ше информує слухачох о актуалних темох у нашим дружтве, як напр. о вибеженскей кризи, або о даєдней теми з науки, напр. о води на Марсу, алє єст и теми з релиґиї − толкує Иван. Будзе ше емитовац штерацец таки емисиї, а Иван гвари же то и за ньго нагода же би ше образовал и дознал вецей о темох хтори го цикавя. − Кед сом бул на другим, або трецим року студийох, похопел сом же жиєме у часох кед ше чежко доходзи до роботи и же ше млади єдноставно муша „пребиц на тарґовищу” и активовац ше, вше буц присутни у заєднїци, бо лєм так их обача гевти од хторих познєйше будзе завишиц їх робота. Ми, млади, ше мушиме сами порушац, нє можеме лєм чекац роботу. Кажде може пренайсц дацо цо го интересує, активовац ше у тей обласци и постац конкурентни, а дахто конкурентни кед ма знанє, искуство и кед позна велїх людзох − заключує Иван Канюх. Ана Римар

УВАГА!!! Нови мастеранти, кед ше и ви сцеце представиц нашим читачом, явце ше на

ruske.mozajik@gmail.com ☺☺☺

РУСКЕ СЛОВО 23

медзи

простор за кафу и виключеня

РОК II НОВЕМБЕР 2015. число 14 Число ушорел: Ян Мезей

ТА

КЕ АН

ЧИ НАША ДЕРЖАВА МА ЦЕНУ, КЕЛЬО ВРЕДЗИ, КЕЛЬО Ю ЦЕНЯ НАШО ГРАЖДАНЄ? – Уґлєша, 53 роки, партийни кадер: Нє, тота жем нє на предай. Научме дацо з мойого прикладу, предал сом маєток на Космету за, руку на шерцо, досц добри пенєж, ище вше доставам и плацу отамаль як помоцнїк городоначалнїка, жиєм як подквартельош у „кругу двойки”... Чекай, цо сом сцел повесц, мам трему, ево, нє знам. Ага, гей, нє будзме шалєни предавац тото. – Мирослав, 28 роки, мастер социолоґиї: Пать, од рана до вечара сом кажди дзень на наднїцох. Єдине уживанє и час за себе цо мам то рано, пред тим як пойдязем на наднїцу, кед сом заварти у гайзлу. Предал бим державу за пол того цо там справим кажде рано, кед сцеце, може буц послуженє на моєй факултетскей дипломи. – Млазмат, 33 роки, чловек котри стої опрез дутяну: Нє, за таке дацо нєморалне брац пенєжи. Алє, уж кед ше питаш, ниа цо би було найлєпше: кед би ґлобус бул направени зоз женскей гулагопи, думам же би тоту жем требало розцагнуц до долу, а потим зашиц Босну зоз Румунию и Болгарску и Чарну Гору з Мадярску, нїхто нїч нє обачи. – Ямездин, 47 роки, пиячар за „од игли до локомотиви” тематику: Нє раз сом предал кандура у меху, алє, чловече, мам и я совисц!

24 РУСКЕ СЛОВО

–Здравко, 39 роки, автомеханїчар: Пать, погришне ци питанє. Так вредзи понукац цошка цо цалосц и цо мож насправди наволац – держава. А, тото таке як цо ми маме, то би лєм на часци могло пойсц. – Желька, 25 роки, интернет коментатор – бот: „Лєм ше ви вишмеюйце, алє увидзице док наша власц предводзена зоз нашим способним, усудзим ше го наволац – балкански Мойсиє, направи Беоґрад на води, а потим Дизнеиленд у Яґодини, беґель по Македонию, вец увидзиме кельо вредзиме. Я нє плацена же бим так бешедуєм”. Кед наш новинар виключел микрофон, челєднїца ше заш лєм опитала: „айд, медзи нами, кельо понукаш, радзме ше як людзе”? –Янко, 74 роки, пензионер: Знаш цо, повем ци я, предавай док тото Титово ище стої, бо о дзешец роки нє предаме тото анї на старе желєзо. –Деки Австрия, 31 роки, ґастос: Па ть, кед сцеш, дай на „чеканє”, я ци то „прейґа” уновчим за два раз векши динар як цо ту можеш достац. Обецуєм динари за шлїдуюци раз кед ше врацим зоз Стразбуру, а кед сцеш, можем ци плациц и у скоряних якнох, або ци приженєм даяку машину, брату. Нє поспреведал бим нашого чловека нїґда. Ян Мезей

ВЕЦЕЙСЛОЙНОСЦ РОЗУМОВОГО АПАРАТУ

Я. К.

ЗДРУЖЕНИ МЕЧИ ПСИХИЯТРИЇ И МЕДЗИПРОСТОРУ

СОВИТИ ЗА НЄПРЕСПАНУ НОЦ И ПОЛ ПИЯТЕЙ РАНО Як дезинфиковац менталну гиґиєну у транзицийним дружтве котре з часу на час дава назначеня чиряня и тарганя у живим блаце

– Стань зоз малженскей посцелї, подзвигнї ю и войдз до лади дзе тримаце паплани. Заври ше там, начнї нови шпил и одкартай даскельо партиї зоз вивирками цо ци гребу ноцами по хрибце и нє даю ци спац, наганяюци це роздумовац о длуствох, траценю роботи и других глупосцох. – Випендрай ше на сушедову хижу, запаль себе пипку и зоз димнима сиґналами сиґналуй людзом банковни курс за тот дзень, а у паузох за скашльованє препомнї першим зобудзеним цо иду по хлєб же як то було кед ти бул цар на тим швеце. – Кед сце интровертнєйша сподоба, та войдзце ґу мархвом до шахту за воду, завяжце найлонку на палєц и чекайце улов свойого живота. Квачку вам нє треба, нохец з велького пальца на ноги до поли заштригнїце и кед дацо наидзе, замахнї це швидко до коса под гарло єй. – Нагли рухи котри сце порихтали за маханє зоз щеточку за зуби, трансферуйце до двоминутних зязаних бицох себе позауха. После того партийни кадер на роботи годзен вас лєм попробовац нагнац до трпезариї шведского стола зачирених снох, алє ви будзеце порихтани и на шлєпу улїцу теметова ґеноциду животней надїї. – Идз такой рано, перши, на бакомат и поглєдай дзе єст найблїзша шкатула зоз струйнима осиґурачами. Викруц даєден и тоту дзирку побочкай з французким поцилунком. Потим, полни з енеґию, даяк дойдз по банкомат и лєм най ци пробує дацо ґамбовац, такой му дай под ґаґор патриотски три пальци та идзце до пшамаца обидвийо. – Кед вас анї єден крочай нє сатисфиковал, можебуц час же бисце ше уписали до даєдней партиї, виберанки вше блїжей. Будзце перши котри ше дал на гевер, лєм нє забудз ше запалїц червени лампаш, у Европи то добре знани звичай. Пупавґа Брухерия 20. НОВЕМБЕР 2015.

... за кафу и виключеня НОВИ РОБОТНИ МЕСТА

НАУКА, ПРОСВИТА И ТЕХНОЛОҐИЙНИ РОЗВОЙ

РОЗПИСАНИ НОВИ КОНКУРС У ВАШЕЙ ОПШТИНИ

НОШЦЕ И ВИ ДАКУС ҐАЙБИ

Дня 20. октобра 2015. року розписани явни конурс за роботне место „Енваєрмент девелопера” у вашей локалней самоуправи. Жадани кандидат треба же би мал висшу фахову приготовку (по можлївосци менаджмент у спорту), а досц и кед є нє далєко од конца студийох. Найжаданши кандидати буду праве зоз нашей општини, пре драгово трошки, а ище лєпше будзе кед ше му ЙМБҐ закончує на ...44031, а почина з 0712. Кандидат би требал буц тимски бавяч, котри уж доказани як часц тима котри победзує, а кед же є ище нє, наздаваме ше же пред конкурсом будзе певни поздавац два и два, та препозна до котрого тиму ше ма записац (предносц буду мац тоти цо ше и виписали зоз старого тиму, котри – розуми ше – вецей нїґда нїкого нє будзе тот тим котри победзи, бо су шицки толває и предсидатель им лєтує на горватских Тучепох кажде лєто). Кандидат, на концу и у першим шоре, треба же би бул упарти и одлучни як инспектор Калахан, сталїнистично прешвечени до нашей драги, а дзекеди дацо поробиц у рукавицох и споза маски, геройски, як даяки Бетмен. ***(П.С. Михалє, то тот, тот треба же биш патрел!) Канцелария за людски ресурси и преробок меса

ПР министерства просвити пред медиями успишнє положел ище єден примаци испит за психиятрийну клинїку Министерство просвити початком новембра отримало даскелї урядово и позарядово схадзки о чиїх найкрасших моментох зме мали нагоду буц шведкове провадзаци нашо державни медиї. Тераз уж мешац и пол прешол и, заш лєм, заняти у просвити достали упечаток як кед би исновал єден „каньон Морачи” медзи тим у преси, и медзи тим цо ше у пракси случує. Прето зме инсистовали же би ПР министерства орґанизовал ище єдну схадзкочку за медиї, та най чуєме же цо нове. ПР давал упечаток чловека котри ше, праве отаргнути од велькей роботи, зоз викасанима рукавами, нервозни, а у твари зачервенєти як Велимир Илич праве зобудзени зоз Ковильскей „Палєнкияди”. И, ниа, цо гварел: Держава ше конєчно розрахує зоз интелектуалцами и тим школованим шлямом у держави, а рушиме, акурат, од просвити! Нєт защицених! Можу и докторат мац, нє помогнє! Млади, гей, тоти о котрих вше брешеце, тоти перши пойду дому. Знаце цо, док ми ношели ґайби рихтаюци ше за политичну кариєру, ви випивали койдзеяки експреса по розхладзених универзитетских библиотечкох. Ба, купак! – ту бешеднїк

НОВИ КОНКУРС У ВАШЕЙ ОПШТИНИ

присутним помахал зоз сциснуту песцу, дзе указал и „купак”. Кед сце ше так крашнє одпочинули, ношце и ви дакус ґайби – предлужел собешеднїк, намагаюци ше дакус зблагац. – Мал дахто дакеди таку потримовку од народу як ми? Нє мал. Анї Милошевич. Нє треба, вец, наградзиц тот народ котри нас вибрал и борел ше за пременки? Тот народ, на нїх шор тераз. Най одпочиваю дакус. Е, а кед чуєм же би исти тоти млади такой до швета, бо ту су обезправени, но, та най иду та увидза цо то кед закони дзешка важа! – ту як кед би ше почувствовал же зме (новинаре) го нє похопели, та елоквентно обгрунтовал: Та най пойду, та увидза цо то кед закон важи! – Видзаци же випатра нє розумиме упар ше наш видко виратовац и додал – Зоз авионох нас шприцую, ей, людзе! Опать през облак, перше нє идзе смуга за нїм, а потим як є над нами вец руша смуга. Ага, смуга! Перши зме зоз видлїчку єдли! Но, як кед би тото нє досц було, мал бим им поручиц лєм єдно, цо можебуц нє може похопиц на першу лабду: „Або идз, або остань!!!” – и там зоз цалу дланю по столє. Лєм знайце же я док ту, анї єден квази мудрак лєнюх школовни би нє требал мац мирни сон и чувствовац ше сиґурно, бо освоєл Мастерс титулу на студийох. После тих словох медиї направели нєформалну догварку, коло котрей ше нє требало анї вельо догваряц, а то же надалєй цо обяви национални сервис тото ше пренєше и нє будзе ше трапиц тих наробених людзох вецей. Я. К.

20. НОВЕМБЕР 2015.

Швош Какараканько

РУСКЕ СЛОВО 25

ЕКОНОМИЯ ПОСЛЕ ДЛУГШОГО ЧАСУ ЯК ПОСТАВЕНА МРЕЖА

КЕРЕСТУР ПРИКЛЮЧЕНИ НА ҐАЗ После вецей як штирох рокох як поцагана ґазна мрежа по валалє и збудована Главна мерна реґулацийна станїца (ГМРС), штварток, 12. новембра, пущени ґаз по Руским Керестуре

аз до валалскей мрежи пущени по урядовим примопридаваню медзи „Сербияґазом” и його Оддзелєньом дистрибутивного центру Кула, а ютредзень, пияток, Главну мерну станїцу, хтора источашнє и мерна реґулацийна станїца за широке трошенє – за ґаздовства и привредни и други субєкти – нащивели представителє Оддзелєня дистрибутивного центру „Сербияґазу” у Кули и чолнїки Месней заєднїци, предсидатель Совиту Владимир Олеяр и секретар МЗ Михайло Сабадош.

ґаз уплацели коло 10 керестурски обисца, а обчекую же тераз, кед ґаз у мрежи, будзе и вецей заинтересованих за приключованє, нє лєм пре зогриванє, алє и пре други причини хаснованя ґазу. Ґу тому, у кулским Оддзелєню обчекую же ше зогривац на ґаз буду и валалски явни подприємства и установи (даєдни за тото уж маю и потребни дозволи и опрему), алє же и заградкаре буду зогривац пластенїки, цо Живанович визначел як вельку предносц.

ҐАЗНА МРЕЖА У ВАЛАЛЄ ДЛУГОКА 56 КИЛОМЕТЕРИ

ВИГОДНОСЦ ЗА МАЛУ ПРИВРЕДУ

Ґаз приходзи з маґистралного ґазоводу Кула–Оджак, у нїм прицисок 36 бари, а у керестурскей ГМРС ше го редукує за широке трошенє. Єден конар идзе ґу будуцей индустрийней зони, други за коло 2 200 ґаздовства у Керестуре, а ґазна мрежа у валалє длугока 56 километри. Єй вибудов почала концом новембра 2010. року, а була закончена у априлу-маю 2011. року. Инженєр у кулским Оддзелєню дистрибутивного центру „Сербияґазу” Бранислав Живанович, кед нащивел ГМРС гварел же по пущанє ґазу до мрежи приключок за

ЦЕНА ОДРЕДЗЕНА НА УРОВНЮ ДЕРЖАВИ Цена приключку на ґаз 117 068 динари, одредзує ю Аґенция за енерґетику на уровню держави и нєт вигодносци плаценя на рати, алє ше муши виплациц нараз. За ґаз треба мац и окремни пец, лєбо за тото оспособени, а пре приключок на ґаз ше треба приявиц до Кули, до Оддзелєня дистрибутивного центру „Сербияґазу” (у бувшим будинку Юґобанки), на телефони 728-033, 729-021 и 729-640. Як потолковал Живанович, поступок за доставанє ришеня од одвитуюцих општинских орґанох за роботи на приключованю обисца на ґаз тирва од 15 до 20 днї.

– За малу привреду ґаз барз вигодни, бо хаснователє маю контролу термостатичного згорйованя, а у одношеню на други горива, шицки котли на ґаз маю барз високи ступень вихасованосци – гварел Живанович, та хаснованє ґазу препоручел и приватним обисцом, нє лєм за зогриванє, алє и за варенє и зогриванє води. – На основи дотерашнїх статистичних податкох о трошеню гражданох, зогриванє 100 квадратних метерох простору, зоз зогриваньом води у купальнї и вареньом на ґаз, за штирочленову фамелию до рока видзе коло 600 еври. То штредня вредносц, кед обєкт енерґетски ефикасни и кед поставени одвитуюци квалитетне построєнє. Поровнуюци з другим, то цена коло 5 тонох сушеного угля, алє треба мац у оглядзе же з ґазом нє зогриваме лєм простор, алє и вариме, зогриваме бойлери за воду – гварел инж. Живанович, наглашуюци же квалитет ґазу добри, по одвитуюцих стандардох: – То приповедки же ше пуща нєквалитетни ґаз, а и нєпреривно го мераме. Енерґетска вредносц ґазу 33 500 килоджули по кубику и то може кажде превериц. Кед бизме пущали даяки други, технїчно би то була експлозивна мишанїна. Ми го доставаме з Русиї и пущаме го гражданом – гварел инженєр Бранислав Живанович з кулского Оддзелєня дистрибутивного центру Сербияґазу з нагоди пущаня ґазу по мрежи у Руским Керестуре. ■ М. Зазуляк Представителє кулского оддзелєня „Сербияґазу” и Месней заєднїци у главней мерней станїци

26 РУСКЕ СЛОВО

20. НОВЕМБЕР 2015.

ЕКОНОМИЯ НА ВИСОРОВНЇ ТЕЛЕЧКА ПРИ КУЛИ

ОТВОРЕНИ ПЕРШИ ВИТРОПАРК У СЕРБИЇ У Кули, односно у кулско-липарским хотаре (на висоровнї Телечка), штварток, 12. новембра шветочно отворени перши витропарк у Сербиї за продукцию електричней енерґиї. Власнїк и инвеститор витропарку компания „МК Финтел Винд”, як заєднїцка компания италиянскей „Финтел Енерґиї Спа” и Компаниї „МК ґрупи” основаней 2007. року и єдна є з перших у нашей жеми хтора ше занїма з продукцию такволаней желєней енерґиї

присустве числених госцох з нашей жеми и иножемства, а уж давно у Кули нє було и тельо новинарох, перши витропарк у Сербиї до роботи службено пущел министер рударства и енерґетики Александар Антич, котри з тей нагоди визначел же то вельки дзень за Сербию, понеже достала перше таке жридло обновююцей енерґиї. Нам котри ше першираз з блїзка стретаме з модернима витернїками вони випатраю наисце импозантно, бо тоти витроґенератори високи 178 метери и найвисши су у юговосточней Европи. Штварток почал робиц єден цалком намесцени витроґенератор, а даскельо стотки метери од нього, з високима дзвигачками ше намесцело елиси на ище два, та вєдно, построєнє ма моц 9,9 меґавати, и будзе продуковац коло 27 милиони киловат-годзини „желєней” електричней енерґиї, цо досц за коло 8 000 ґаздовства. УКЛЮЧОВАНЄ ДО СИСТЕМИ ЕПС

Як гварел министер Антич, витропарк енерґию будзе уруцовац до системи Електропривреди Сербиї (ЕПС), цена киловат-годзини 9,2 евроценти, а розлика медзи трансферну цену хтору ЕПС достава зоз своєй продукциї и цену хтору ше достанє з обновююцих жридлох, на рахункох терошительох приказана як желєна такса. – Дзень у хторим Сербия достава перши витропарк, то и потвердзенє добрей политики Влади Сербиї у обласци енерґетики, понеже з вецей стимулативнима мирами обезпечи вибудов векшого числа капацитетох з обновююцих жридлох енерґиї. Пошвидко прилапиме и три уредби хто20. НОВЕМБЕР 2015.

ри буду дефиновац нови модел контрактох о одкупу електричней енерґиї з обновююцих жридлох, хтори оможлїви векшу сиґурносц инвеститиром за укладаня до витропаркох и других таких капацитетох. По 2020. рок учасц такей енерґиї у финалним трошеню з терашнїх 21 одсто плануєме звекшац на 27 одсто – гварел министер Антич, наглашуюци же по Акцийним планє, зоз планованей продукциї од 1 092 меґавати, з витроелектрарньох ше будзе продуковац 500 меґавати електричней енерґиї. УЛОЖЕНИ 15 МИЛИОНИ ЕВРИ До вибудови витропарку коло Кули уложени 15 милиони еври, гварел на шветочним отвераню вивершни директор италиянскей компаниї „МК Финтел Винд” Тицияно Дьованети, а пририхтованя тирвали Министер рударства и енерґетики Александар Антич зоз представнїками италиянскей компаниї коло седем роки. „МК Финтел Винд” и Ерсте банки

ПОСТАВЯНЄ ШВИДКО ЗАКОНЧЕНЕ Поставянє трох витроґенераторох швидко закончене – почало у фебруаре того року, а поштредно го дожили и Керестурци и гражданє других местох општини, понеже з пристанїща на Дунаю у Апатину тадзи вецей раз з гласним звучним полицийним провадзеньом предходзели камиони з огромну конструкцию за витроґенератори и елиси.

Инвестицию зоз кредитом провадзела Ерсте банка, так же на шветочносци бешедовал и предсидатель єй Вивершного одбору, а уж на отвераню першого наявене же иста компания пошвидко почнє будовац и подобни витропарк коло Вершцу, вредносци коло 11 милиони еври. Ґу тому, министер рударства и енерґетики Александар Антич гварел же таки енерґетски капацитети пошвидко буду збудовани и у других часцох Войводини, коло Дунаю и у других обласцох Сербиї.■ М. Зазуляк Фото: Я. Пап

РУСКЕ СЛОВО 27

ДУХОВНИ ЖИВОТ ТРА ДИЦИЙНИ ВЕЧАР ПРИЯТЕЛЬОХ КАРИТАСУ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

ВШЕ ПОРИХТАНИ ПОМОГНУЦ У велькей виронаучней сали парохиї св. Оца Миколая у Руским Керестуре, всоботу, 14. новембра, парохийни Каритас з традицийним Вечаром приятельох Каритасу представел свою єднорочну роботу. З рижнородну програму волонтере велькому числу присутних госцох наглашели найглавнєйши активносци у тим року, а визначени зберанє помоци за Україну, як и шицки други акциї зоз хторима ше помагало фамелийом и особом у валалє котрим то потребне – даваюци поживу, облєчиво, огриву. Нове у тим року же при Каритасу почала робиц библиотека до хторей ше ище вше зазберує кнїжки, а без плаценя членарини доступна є шицким читачом хтори заинтересовани за духовни и нашо руски кнїжки. Як було визначене у звитох, и того року у Каритасу ше отримовало порядни стретнуца и друженя з дзецми, младима и старима, а наявени и початок роботи Телефонского центру за слуханє „Нїтка” – проєкт на уровню нашого еґзархатского Каритасу, а представела го координаторка Соня Виславски.

О природи християнского дарованя и милосердносци бешедовал парох керестурски о. Михайло Малацко. – Як видно з Євангелиї, Исус полни милосердия ґу гришнїком, а то прето же видзи до чловекового шерца. На таки Божи способ и ми ше маме намагац патриц на наших ближнїх и буц милосердни єдни ґу другим, а лєм так на правдиви способ увидзиме и потреби наших ближнїх – наглашел о. Малацко. На Вечаре приятельох Каритасу поєдинцом и орґанизацийом котри помагаю у його роботи представени и финансийни звит, дзе приходи були 598 000 динари, а розходи 550 420 ди-

нари. Медзи нїма ше визначує керестурска Месна заєднїца и числени донаторе и спонзоре. Медзи сто трицец присутнима, були и предсидатель Националного совиту Руснацох Славко Рац, предсидатель Совиту МЗ Владимир Олеяр, директорка Школи Хелена Пашо Павлович, и водзаци особи дригих валалских подприємствох и здруженьох. У про сторийох Каритасу по сле програми за шицких пририхтани скромни коктел, а там була и богата вистава фотоґрафийох о роботи керестурского Каритасу, од початку будованя по нєшкайши активносци. М. Афич

У ПАРОХИЙНИМ ДВОРЕ У НОВИМ САДЗЕ

ПРАВОСЛАВНА ЦЕРКВА У КОЦУРЕ

ОРЕЗАНИ 70-РОЧНИ ЦЕЛТИС

ПАРОХИЯНЄ ДОСТАЛИ СТАЄМНОГО ПАНОЦА

На основи одлуки Церковного одбору у Новим Садзе, пондзелок орезана коруна двацецметерового целтису у парохийним дворе. Як гварела инженєрка оперативка у „Городским желєнїдлу” Радмила Бранкович, древо целтис може жиц и вецей як сто роки, а тото ма вецей як 70 роки, здраве є, и мало даскельо сухи конари, та на тот завод му орезана єдна трецина коруни, хтора завадзала бивательом у сушедним будинку. Ореже ше и сушедну лїпу у дворе, хтора ма можебуц 50 роки, алє и вона здраве древо, чия ше коруна розширела и на улїцу. М. Г. К.

28 РУСКЕ СЛОВО

Православна церква у Коцуре достала стаємного паноца хтори будзе жиц у валалє, и будзе ту за шицких парохиянох. Одлука о приходу стаємного паноца до Коцура принєшена на инициятиву вирнїкох и руководства коцурскей православней парохиї, а священїк ше приселєл до валалу прешлого тижня. Од кеди основана Православна церковна општина у Коцуре, Служби були лєм внєдзєлю, а паноцец приходзел зоз Вербасу. Маюци у оглядзе на вельки намаганя вирнїкох же би вибудовали нову церкву, церковни дом, та аж и же би нашли место пребуваня за паноца, створели ше условия же би тота парохия достала пароха хтори будзе жиц у валалє. Парохиянє на вецей заводи вимагали стаємного паноца, медзитим, тоти вимоги аж тераз ришени позитивно. З тей нагоди, до Коцура прешлого тижня премесцени о. Здравко Бойович, хтори ше зоз супругу и двоїма дзецми приселєл до обисца хторе за тоту намену на безплатне хаснованє парохиї подаровал Радослав Салатич. Як гварел предсидатель православного Церковного одбору у Коцуре Мирко Штрбац, парохиянє добре прияли вистку о свойому новому паноцови, хтори пришол зоз численима идеями як прицагнуц людзох до церкви. Церква будзе отворена кажди дзень од 8 годзин по 10 годзин, а Служби буду нєдзелями на 9 годзин и вечар на 17 годзин. Т. Ходак 20. НОВЕМБЕР 2015.

ДУХОВНИ ЖИВОТ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ДУХОВНА ОБНОВА СВЯЩЕНЇКОХ

ПРИРИХТОВАНЄ ЗА РОК МИЛОСЕРДИЯ Керестурска парохия 16. новембра була домашня порядней єшеньскей духовней обнови священїкох нашого Апостолского еґзархату на чолє зоз еґзархом преосвященим владиком Георгийом Джуджаром, а були присутни 16 од 19 наших паноцох. Духовна обнова отримана у Катедралней церкви св. оца Миколая, а почала з богослуженьом „Шести часи”. Потим була панахида за шицких покойних владикох, священїкох и панїматки, а священїки мали нагоду и за св. Споведз. Духовну науку на тему наиходзацого Ювилейного року хтори будзе пошвецени милосердию, а хтори папа Франциско шветочно преглаши 8. децембра того року, виложел домашнї парох о. Михайло Малацко. М. А.

ПОЧАЛ РОБИЦ ТЕЛЕФОНСКИ ЦЕНТЕР ЗА СЛУХАНЄ „НЇТКА”

НАВОЛАЙЦЕ, БУДЗЕ ВАМ ЛЄГЧЕЙШЕ Те л е ф о н с к и центер за слуханє „Нїтка” почал робиц 16. новембра, як психолоґийно-духовна потримовка особом хтори маю даяки проблем, од младежских, любовних, по емотивни, фамелийни и други проблеми. Центер отворени особом зоз шицких наших парохийох, иницировал го и оформел Каритас нашого Апостолского еґзархату на чолє з вивершним директором Янком Катоном, а координаторка Центру дипл. психолоґ Соня Виславски. Центер будзе робиц кажди вечар од 20-22 годзин окрем нєдзелї, кед будзе мац отворени телефонски линиї у Руским Керестуре 025/703-011 и Новим Садзе 021/6-741-421, а пондзелками и у Горнїм Брегу 024/843-093. У Центре буду дежурац 18 специялно обучени волонтере хтори годни комуниковац на руским и сербским язику, а у Ґорнїм Брегу по сербски и мадярски. До Центру ше годно явиц и на меил адресу nitcenter@gmail.com Як наглашує Виславскова, у рижних животних чежкосцох и проблемох моцна тота особа хтора ше сце зочиц з тим и поглєдац помоц. Нєраз досц лєм же би ю у тим дахто вислухал на прави способ. А кед треба, унпарямел и на други институциї. Прето отворени центер „Нїтка”. М. А. 20. НОВЕМБЕР 2015.

Нашо священїки з владиком Георгийом

ЦЕРКОВНИ ХОР „РОЗАНОВ” ЗОЗ ДЮРДЬОВА

НА КОНЦЕРТУ У БАЧКИМ ПЕТРОВЦУ На 8. Концерту словацких хорох Войводини котри всоботу отримани у Бачким Петровцу, наступел и мишани церковни хор „Розанов” зоз Дюрдьова. Учашнїкох и госцох привитали домашнї дириґентки Ана Медведова у мено Националного совиту Словацкей националней меншини и Мариена Станковичова у мено орґанизатора концерта Камерного хору „Музика вива” зоз Бачкого Петровцу. У двогодзиновим концерту у Словацким войодянским театре участвовали седем словацки хори зоз Ковачици, Селенчи, Старей Пазови и два зоз Нового Саду и Бачкого Петровцу. Вони шпивали церковни и

духовни шпиванки, обробки народних и забавних композицийох, як и композициї шветових и домашнїх композиторох на словацким, анґлийским, сербским и ческим язику. Хор „Розанов” шпивал Оче наш, Святий Боже, Перши антифон – Благословни, Иже Херувими, Гласом моїм и Боґородице Дїво. Дирґентка була Татиана Барна. Концерт финансийно потримали Канцелария за Словацох у иножемстве, Комисия за музичну дїялносц, Одбор за културу НССНМ, Завод за културу войводянских Словацох, Секретарият за национални меншини и Општина Бачки Петровец. С. Барань

КАЛЕНДАР ПОДЇЙОХ ПРОГРАМА НА КИРБАЙ У ҐОСПОДЇНЦОХ На шветкованє Кирбаю грекокатолїцкого общества при святому храму Архангела Михаила у Ґосподїнцох, на пияток, 20. новембра, на 17 годзин будзе саночне, а по саночним концерт духовних писньошпивох. На 18,45 годзин у парохиялней святочней сали будзе промоция Моноґрафиї грекокатолїцкей церкви у Ґосподїнцох, з уметнїцку програму. На соботу, 21. новембра, на 11 годзин будзе Литурґия святого Йоана Златоустого з обходом коло святого храму. С. Б.

РУСКЕ СЛОВО 29

INFОРМАТОР

OGLA[OVANW

021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основу члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. новембра наполнєли ше шейсц мешаци одкеди ше до вичносци преселєл

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 9. новембра занавше нас зохабела наша мила мац, швекра, баба и прабаба

КСЕНИЯ МЕДЄШИ (1920–2015) з Руского Керестура ДЮРА ПАП ПАПЯНКОВ (1945–2015) з Ветернику Вично ожалосцена його мац Папянкова зоз Руского Керестура НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. новембра наполнєли ше шейсц мешаци як нас занавше зохабел

Єй мила подоба нам занавше останє у паметаню. Ожалосцени син Ґабор, нєвеста Мелания, унук Владимир зоз супругу Наташу и праунуки Владимир и Николая Спочивайце у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ

ОБВИСЦЕНЄ о явним увиду, явней презентациї и явней розправи Студиї о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок Ношитель проєкта „CONSULT SUPPORT CENTER” ДОО Беоґрад, Пери Слиєпчевича число 13, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта „Вибудов бензинскей станїци зоз шлїдуюцим змистом: предайни обєкт зоз ре стораном поверхно сци прижемє (П), закрице, резервоар за чечни нафтни ґаз (ТНҐ) поверхносци 30 кубни метери, два резервоари за нафту и нафтни деривати поверхносци 2х60 кубни метери, манипулативней поверхносци, паркинґ, острова зоз азимутами, тотем, прецекалїще ТНҐ, пумпа ТНҐ, защитна ограда ТНҐ, сепаратор и тротоар” у Новим Садзе (у предлуженю улїчки Корнелия Станковича) на каатстерскей парцели 3854/9 КО Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 24. септембра 2015. року принєсла ришенє число VI-501878/15, зоз котрим ше утвердзує же за предметни проєкт нє потребне преценьованє вплїву застатого стану на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, под час роботних дньох од 10 до 15 годзин по 10. децембер 2015. року. У складзе зоз членом 6. Правилнїка о поступку явного увиду, презентациї и явней розправи о студиї о преценьовню вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, 69/05) заинтерсованих орґанох, орґанизацийох и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студиї о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку. Явну розправу и презентацию ше отрима 11. децембра 2015. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Руменацка 110, Нови Сад, на 12 годзин.

30 РУСКЕ СЛОВО

ДЮРА ПАП ПАПЯНКОВ (1945–2015) з Ветернику Остали боляци памятки... Най ци будзе лєгка жем. Брат Янко зоз супругу Марию и дзецми Славку, Мирком и Томиславом Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04) обявює

АМАЛИЯ КОЛОШНЯЇ ЯКИМ КОЛОШНЯЇ (1930–2014) (1929–1994) з Руского Керестура Памятки на нїх чуваю дзивка Мелана зоз супругом Янком, син Михал зоз супругу Наду, унука Наташа зоз супругом Йованом, унуки Желько, Боян и Марияна, та праунук Лука Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На наших милих покойних

ОБВИСЦЕНЄ о приношеню ришеня о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок Надпатраюци орґан обвисцує явносц же 13. 11. 2015. року принєшене Ришенє о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок ПРОЄКТА Вибудов комплекса силосох зоз житаркох , на к.п. чс. 9059 КО Сивец, СО Кула, ношителя проєкта Al Rawafed Srbija д.о.о. зоз Беоґраду, улїца Булевар Михайла Пупина чс. 6, ПС Уще. Ришенє о даваню согласносци принєшене на основи предЛОГУ одлуки хтори состойна часц звиту Технїчней комисиї як и увидом до дорученей документациї, зоз хтору константоване же предметни проєкт зоз свою реализацию нє будзе мац неґативни вплїв на животни штредок кед ше випочитує предписани мири защити. Пре защиту творительох животного штредку, ношитель проєкта муши обезпечиц условия и запровадзиц мири хтори дефиновани зоз поглавйом 8.0 Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок, же би обезпечел витворйованє програми провадзеня вплїву на животни штредок, хтори предвидзени зоз поглавйом 9.0 Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. Ришенє о даваню согласноци на студию о преценьованю вплїву на животни штредок конєчне у управним поступку. Процив того ришеня мож порушац управни спор пред Управним судом у Беоґрадзе у чаше 30 днї од дня обявйованя того обвисценя.

ЙОАКИМ ВИНАЇ (1930–1987)

МАҐДАЛЕНА ВИНАЇ народзена Варґа з Руского Керестура (1931–2010) Здогадуєме ше велїх хвилькох препровадзених з вами и приповедаме их нашим дзецом. Вично ожалосцени дзивка Ирина зоз супругом Владом и син Владо зоз супругу Марчу зоз дзецми и унуками Спочивайце у мире Божим!

CENOVN>K MALIH I POSMERTNIH OGLA[KOH – mala ogla{ka do 20 slova ko{ta 200 dinari – mala ogla{ka vecej yk 20 slova ko{ta 300 dinari – uramikovani tekst ogla{ki, abo vin~ovanki ko{ta 500 dinari – posmertna ogla{ka na wdno polqo ko{ta 600 dinari – posmertna ogla{ka na dva poly ko{ta 1 200 dinari. Cenovn<k va`i od 1. av}usta 2011. roku Ogla{ki mo` poslac na mejl office@ruskeslovo.com лєбо ruske.redakcija@gmail i uplacic na rahunok Novinsko-vidavatelqnej ustanovi “Ruske slovo” u banki Inteza ~islo 160-923244-82. Informaci< mo` dostac na telefon 021/ 6613-697. 20. НОВЕМБЕР 2015.

ИНФОРМАТОР На основи члена 39. и 43. Статута Дома култури Руски Керестур, Управни одбор Дома култури у Руским Керестуре розписує

ЯВНИ КОНКУРС за вибор и менованє директора Дома култури Руски Керестур Попри общих зоз Законом утвердзених условийох, кандидат муши сполньовац и шлїдуюци окремни условия: 1. Же би мал VI ступень фаховей приготовки и найменєй єден рок роботного искуства на роботох у обласци култури лєбо зродних дїялносцох, лєбо 2. же би мал IV ступень фаховей приготовки и найменєй три роки роботного искуства на роботох у обласци култури лєбо зродних дїялносцох. 3. Же би у своєй дотерашнєй роботи указал орґанизаторски схопносци. 4. Активне знанє руского язика. 5. Кандидат за директора длужни у писаней форми предложиц програму роботи и розвою Установи, як состойну часц конкурсней документациї. Термин за подношенє приявох дзешец днї од дня обявйованя у новинох „Руске слово”. Нєподполни и нєблагочасово прияви ше нє будзе розпатрац. Прияви посилац на адресу: Дом култури (за Конкурс), Русинска 75, 25233 Руски Керестур. Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основу члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ о явним увиду, явней презентациї и явней розправи Студиї о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок Ношитель проєкта „Teлеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС Татарски брег УМТС” НСУ218, у улїци Бранислава Букурова 8, Сримска Каменїца, на катастерскей парцели число 5146/2 К.О. Сримска Каменїца, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, под час роботних дньох од 10 до 15 годзин по 7. децембер 2015. року. У складзе зоз членом 6. Правилнїка о поступку явного увиду, презентациї и явней розправи о студиї о преценьовню вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, 69/05) заинтерсованих орґанох, орґанизацийох и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студиї о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку. Явну розправу и презентацию ше отрима 8. децембра 2015. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Руменацка 110, Нови Сад, на 12 годзин.

* дзе цо будзе *

ЕДУКАЦИЯ У КПД „КАРПАТИ” На пияток, 20. новембра у КПД „Карпати” будзе отримана едукация „Стари ремесла”. Едукация почнє на 19 годзин.

*** 10. МЕДЗИНАРОДНИ ФЕСТИВАЛ ГУМОРУ И САТИРИ „КОЦУРСКА ЧУТКА”

Програма централней манифестациї богатша од потерашнїх и тераз є свойофайтова компилация потерашнїх задатих конкурсних темох, а то вимага же би фестивал тирвал два днї, од 27. и 28. новембра. Перши дзень, 27. новембра на 18 годзин, у месней библиотеки будзе промоция двоязичней, руско-сербскей „кукуричней кухарки” Александра Деветака з насловом „Златни заренка веселосци: Кукурица наша насущна”. У библиотеки будзе орґанизована и подобова вистава пошвецена ювилейней Чутки, а Владо Няради преглаши найлєпших младих уметнїкох зоз прешлорочней подобовей вистави. На 19 годзин, у Доме култури, публика годна одпатриц монодраму „Перша малженска ноц” Миодраґа Караджича у интерпретациї Михайла Воїновича на сербским язику. Други дзень, 28. новембра, по турнирох у пикаду и шаху у рамикох СБ „Яша Баков”, на 17 годзин, у Доме култури Коцур будзе „Коцурска чуточка”, а на 18 годзин „Коцурска чутка”. На 20 годзин Драмски студио РКЦ з Нового Саду ше представи зоз „Круцину (або курву)” Танкреда Дорста у адаптациї и режиї Звонимира Павловича. Уход на шицки програми „Коцурскей чутки 2015” безплатни.

MALI OGLA[KI DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14. *** ВИДАВА ше нєнаме сцени двоиполхижови квартель, 58 квадратни метери, у Новим Сад зе по хвильку док ше го нє преда, у улїци Миленка Ґрчича число 15, треци поверх без лифта. Явиц ше на теле фон: 063/713-6765 лєбо 063/58-97-78.

OGLA[OVANW 021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com

20. НОВЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 31

ИНФОРМАТОР/СПОРТ Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29. пасус 1. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” у улїци Булевар Йована Дучича 26, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 10730/3 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 12. новембра 2015. року принєсла ришенє число VI-501-1047/15 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09), члена 192. пасус 1. Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци за мобилну телефонию „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт – базней станїци мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” у улїци Булевар Йована Дучича 26, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 10730/3 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, (у дальшим тексту: Ношителя Проєкта) потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Одредзує ше же Ношитель Проєкта, Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт – базна станїца мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” у улїци Булевар Йована Дучича 26, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 10730/3 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, у поглядзе обсягу и змисту, виробку у складзе зоз членом 17. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05).

ОБГРУНТОВАНЄ

Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” у улїци Булевар Йована Дучича 26, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 10730/3 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Проєкт предвидзує поставянє тросекторней антенскей системи UMTS зоз три панел антени Kathrein K80010505 по єдна за кажди сектор. За систему UMTS азимути 110 ступнї, 200 ступнї и 310 ступнї. Конфиґурация примодавача базней станїци за систему UMTS 3+3+3. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком, о поднєшеней вимоги обвисцена явносц з оглашованьом у средствох явного информованя и МЗ „Бистрица ”. У зоз законом предписаним терминє нє доручени думаня заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци. Зоз членом 144. Закона о планованю и вибудови („С.Г. РС” число 72/09, 81/09, 64/10-Одлука УС од 10. септембра 2010. року 24/11, 121/12 42/13-Одлука УС, 50/13-Одлука УС, 98/13 Одлука УС, 132/14 и 145/14))

32 РУСКЕ СЛОВО

зоз хторим утвердзена окремна файта обєктох за хтори нє потребне обезпечовац акти компетентного орґану за вибудов, односно акт за окончованє вибудови, а медзи нїма и ношаче антенох зоз антенами на постояцих будинкох, драгох, инфраструктури и контейнерох електронскей комуникациї, як и типских кабинетох базних станїцох на одвитуюцих ношачох, у складзе зоз думаньом Министерства животного штредку, рударства и просторного планованя число 353-02-01676/2011-02 од 12. юлия 2011. року, та ношитель проєкту нєма обовязку доручиц вивод зоз урбанистичного плану лєбо потвердзени урбанистични проєкт, односно акт о урбанистичних условийох хтори нє старши од єдного року як анї идейне ришенє, лєбо проєкт, лєбо вивод зоз идейного проєкта. Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел: Контракт о закупе хтори заключени медзи Скупштину квартельни будинку у Булевару Йована Дучича 26, Нови Сад и „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, Информацию о локациї число V-353-361/15 od 13. 07. 2015. року хтору видала Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду, Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” число 2309/15-50 МК хтору виробела акредитована Лаборатория Института „Ватроґаз” зоз Нового Саду. Базна станїца мобилней телефониї „НСУ221-Булевар Йована Дучича УМТС” ма вкупну ефективну визарююцу моц векшу од 250W на шицки три сектори за обсяг UMTS. После розпатраня вимоги ношителя проєкта и податкох о предметней локациї, характеристикох и преценьованю можлївих вплївох наведзеного проєкта на животни штредок, а маюци у оглядзе, же предметна радио базна станїца ма ефективну визарююцу моц векшу як 250 W и може мац значнєйши вплїв на животни штредок-точку 12. подточка 13. Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базней радио станїци) Лїстини II Уредби о утвердзованю Лїстини проєктох за хтори обовязне преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори мож вимагац преценьованє вплїву на животни штредок („С.Г. РС” число 114/08), а тот орґан у складзе зоз членом 10. пасус 4. Закона о преценьованю вплїву одлучел же потребне преценьованє вплїву. Зоз членом 10. пасус 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок, предписане же зоз одлуку зоз хтору ше утвердзує же потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок, надпатраюци орґан може одредзиц и обсяг и змист студиї о преценьованю вплїву, цо у тим случаю зробене. Окрем розпатраня интензитета вплїву (виражени зоз ефективну визарйовану моцносцу пошореня), надпатраюци орґан у конкретним случаю розпатрел и тирванє вплїву – базна станїца представя континуалне жридло зарйованя. Применюци начала превенциї и предострожносци (член 9. пасус 1. подточку 2. Закона о защити животного штредку („С.Г. РС”, чс. 135/04, 36/09, 36/09 – др. закон, 72/09 – др. закон и 43/11 – одлука УС), зоз хторим ше вимага же кажда активносц муши буц планована и запровадзена на способ же медзи иншим представя найменши ризик за людске здравє, зоз Студию потребне доказац же за предметни проєкт будзе применєна найлєпша розполагуюца и доступна технолоґия, технїка и опрема. Маюци у оглядзе напредок наведзене, а окреме специфичносц локациї (густо населєна бивательна зона) нєобходнє виробиц документ зоз хторим ше анализує и оценює квалитет творительох животного штредку на одредзеним просторе, медзисобни вплїв иснуюцих и планованих активносцох и утвердзую условия и мири за зоперанє, зменшанє и одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок як и мири у случаю вдереня и обезпечиц провадзенє вплїву жридла зарйованя, а то ше виключно муши обезпечиц зоз Студию о преценьованю вплїву на животни штредок, хтору би требал виробиц мултидисциплинарни фахови тим. На основи горе наведзеного, ришене як у диспозитиве. Поука о правним лїку: Процив того ришеня ношитель проєкта може виявиц жалбу Покраїнскому секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку у чаше 15 днї од дня приманя ришеня, по тим орґану. Заинтересована явносц може обявиц жалбу процив того ришеня у чаше 15 днї од дня обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

У СЛИКИ И СЛОВОХ

ВЕЖБАЛЬНЯ У КЕРЕСТУРЕ

На просторе коло озерка у Руским Керестуре прешлого тижня поставени справи за вежбанє на отвореним, познати як „Street workout”. Иницияторе за тот поцаг млади Керестурци, котри з помоцу рижних спонзорох з валалa и Явного комуналного подприємства (ЯКП) „Руском”, направели вежбальню на отвореним. – Идея настала влонї, понеже у Керестуре єст досц леґиньох котри вежбаю и котри ше интересовали за вежбальню на отвореним, алє аж тераз нам ше удало найсц место за справи, обезпечиц финансиї и людзох котри их поставя – гварел єден з иницияторох поставяня вежбальнї Иґор Фейди. Реализация вежбальнї коштала коло 30 000 динари, алє проєкт з векшей часци и волонтерски, та мож повесц же є орґанизовани на уровню валалa. Кед ше укаже потреба и кед людзе буду заинтересовани, на тим просторе годно покласц ище справи, наявели иницияторе. Можебуц за тото и будзе потреби, понеже справи наменєни за вежби як цо „препаданя” и зґиби, хтори практикую преважно хлопи, а нє и жени. Дзень пред тимяк ше поставело справи за вежбанє, роботнїки ЯКП „Руском” на пажицу коло озерка посадзели и 60 древка билей тополї. С. Надь 20. НОВЕМБЕР 2015.

ИНФОРМАТОР МЕДЗИОПШТИНСКА ФОДБАЛСКА ЛИҐА ВЕРБАС–ТИТЕЛЬ–ЖАБЕЛЬ

ИСКРА ЄШЕНЬСКИ ШАМПИОН ФК „Обилич” (Вилово) – ФК „Искра” 2:3 (1:1) Искра: Ступар, Живкович, Барович (Николич), Юшкович, Дамир Ґубаш, Ваяґич, Малеш (Малїк), Малацко, Крняїч, Дамян Ґубаш, Зарин. Ґоли за Искру: Дарко Николич 2 и Душан Крняїч 1. У остатнїм, 11. колu єшеньскей часци першенства у Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Вербас–Титель–Жабель, коцурска Искра з 3:2 победзела Обилич у Вилове и полусезону закончує як перша на таблїчки. Фодбалере Искри сами у остатнїм колу єшеньскей часци сезони одлучовали чи пойду як перши на одпочивок. Poneже Бачка зоз Дюрдьова свойо змаганя одбавела и у остатнїм колу була шлєбодна, Искра би ше зоз побиду виєдначела по числу освоєних бодох, алє пре лєпшу ґол розлику полuсезону би закончела як перша на таблїчки. Змаганє za Iskru почало подло, bо подли терен онєможлївел же би коцурски бавяче розвили свойо бависко “од ноги pо ногu”. Бавело ше углавним на прескакованє стреднього шора, а у таким бависку ше домашнї лєпше знашли и у 15. минути после гришки охрани Искри нападач Обиличу вибил сам опрез ґолмана и рутински го звладал. Тот ґол motivovaл домашнїh фодбалероh котри поtim бавели ище оштрейше. Dze{ec миути после першого ґолу Обилич дал и други ґол. Бавяч зоз Вилова прешол коло двох Искрових бавячох и зоз “мертвого угла” му ше удало дац ґол и поставиц резултат зоз котрим ше пошло на одпочивок. У паuзи медзи першим и другим полчасом тренер 20. НОВЕМБЕР 2015.

Искри, Здравко Бабич, мотивовал бавячох и прешвечел их же можу обрациц резултат, а почувствовал же би Николич зоз свою швидкосцу могол направиц розлику‚ та го уключел до бависка. Нєодлуга bulo vidno же тренер нє погришел‚ бо праве Николич после єдней красней акциї сцекнул od охрани домашнїх и зменшал rezultat на 2:1. После того ґолу Искри‚ хвилька котра можебуц и ришела змаганє‚ то кед єден Искров баvяч прибегнул по лабду же би ше цо скорей рушело зоз центру‚ ґолман домашнєй екипи ю не сцел дац‚ та {e po~ali drilyc, а судия ґолманови указал червени картон, tа домашнї mали wdnogo бавячa менєй. Pонеже нє мали другого ґолмана на ґол станул єден зоз бавячох. З бавячом вецей Искра звекшала прицисок на ґол домашнїх фодбалерох, а Николич зоз своїм другим ґолом неодлуга виrovnaл резултат. Кед шицки думали же Искра нє победзи у Вилове и же останє на другим месце‚ Крняїч у 90. минути‚ после корнеру з главу дал побидоносни ґол и принєсол вельку радосц и три боди до Коцура. На концу єшеньскей часци у Медзиопштинскей лиґи В е р б а с – Ти т е л ь – Жа б е л ь шлїдзи жимска паuза, а на концу єшеньскей часци Искра перша на таблїчки, а Бачка зоз Дюрдьова друга. Обидва екипи маю 27 освоєни боди, 9 побиди и єдно страцене змаганє, алє Искра ма лєпшу ґол розлику – плус 32 (41 дати ґол и 9 прияти ґоли), а Бачка ма ґол розлику плус 17 (27 дати ґоли и 10 прияти). З. Колєсар

ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА ЗОМБОР

ЦИЛЬ ПОСЦИГНУТИ ФК „Русин” – ФК „Омладинєц” (Диронь) 2:0 (0:0)

Руски Керестур: стадион ФК „Русин”, патрачох 250. Судия: Лалуя (Червинка). Ґоли дали: Александар Чизмар у 67. минути и Давид Катона у 74. минути. Жовти картони при Русиновцох нє було. Бавяч змаганя: Александар Чизмар. РУСИН: Павлинї, Чапко, Б. Орос, Голик, Й. Гарди, Будински (Катона), Грнчяр, Д. Гарди (М. Кулич), Дюрич, Бранкович, Чизмар. Фодбалере Русина зоз нєдзельову побиду над Омладинцом зоз Дироню посцигли два цилї – врацели ше на драгу добрих бавискох и „очисцени” картони. На змаганю процив Омладинца нє бавели: Барна, Павлович, Я. Кулич... Ґолґетер Александар У першим полЧизмар часу на Ярашу указане слабше бависко. Углавним ше бавело на штредку терена, було полунагоди за ґол и нїч вецей. Други полчас по традициї припаднул фодбалером Русина. Шоровали ше напади, физично порихтанших фодбалерох Русина, а пошвидко дали и ґол.

Грнчяр у акциї

Зоз шлєбодного бица, зоз двацец метерох, Александар Чизмар дал красни ґол. Лєм седем минути познєйше Русинов „златни джокер”, Давид Катона, дал и други ґол. Вошол до шеснац метерох, предриблал даскелїх бавячох зоз Дироню и положел точку на тото змаганє. Пред остатнє, 15. коло, Русин на другим месце на таблїчки, ма 29 боди, цо мож повесц вельки успих Русиновцох у тей єшеньскей полусезони. У остатнїм колу, на соботу, Русин у Каравукове будзе бавиц зоз екипу ФК „Полет”. Домашнї фаворит, насампредз прето же уж обезпечел перше место на таблїчки. В. Сеґеди

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ КАРАТЕ КЛУБ „РУСИН” ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА

ТРИ ЕКИПИ НА КУП СЕРБИЇ

ТРЕЦА РУКОМЕТНА ЛИҐА СРИМ – ЮЖНА БАЧКА

ГОСЦИНСКИ ИСКУСНЄЙШИ ЖРК „Русин” – ЖРК „Кленак 09” 9:23 (5:14)

Руски Керестур: спортска гала, патрачох 100. Судийове: Ана Косовац и Оля Блажич. Седмерци: Русин 1–1, Кленак 3–2. Виключеня: Русин 8, а Кленак 2 минути. РУСИН: Мудри, Л. Сабадош (1), И. Салаґ, К. Сабадош (2), Надь, МакаЇ, Варґа (1), С. Планчак (5), М. Салаґ, Роман, М. Малацко, В. Планчак.

а Купу Войводини за шицки катеґориї и дисциплини каратистох, хтори у Бачу отримани всоботу, 14. новембра, Карате клуб (КК) Русин представяли єденацецеро млади каратисти, з котрих ше дзевецеро пласовали на Куп Сербиї, а плаКаратисти Русина у катеґориї Надїйох сман на найвисше змаганє у держави виборели и три екипи Русина. У катеґориї когуцикох у поєдинєчних борбох 1. место освоєл Ґлориян Штранґар, а на Куп Сербиї ше пласовал и з освоєним 8. местом у катох – поєдинєчно. У катеґориї когуцикох ше змагали и Мирко Малацко и Иван Медєши, котрим то бул перши наступ за Русин Теодор Няради и Андрей Дудаш на даєдним службеним змаганю. Екипа пионирох, у хторей були каратистки освоєли перше место. У конкуренциї кадетох екипа Ґлориян Штранґар, Андрей Дудаш и Теодор Няради у борбох Русина, хтору творели Андрей освоєла друге место, а у борбох – Катона, Даниєл Кормош и Анпоєдинєчно Дудаш и Няради на дрей Гарди у борбох освоєла Купу Войводини освоєли треци друге место, а з освоєним шестим местом у поєдинєчней конместа. Успишни були и каратистки у куренциї у борбох, Гарди ше катеґориї надїйох, понеже у поє- пласовал на Куп Сербиї. На Купу Войводини у Бачу КК динєчних борбох перши места освоєли Сара Планчак и Марти- „Русин” мал представителя и на Рац, друге Марина Надь, а медзи судиями, понеже єдна зоз треце Анамария Няради, док як судийох була Вероника Юрич. М. Зазуляк екипа у борбох, спомнути штири

34 РУСКЕ СЛОВО

Дзивчата Рукометного клубу „Русин”, у остатнїм змаганю єшеньскей полусезони страцели од другей екипи на таблїчки зоз Кленку. Госцински нє були таки доминантни на терену, кельо керестурским внєдзелю нє ишло. Лєм на самим початку змаганя Русин бул ровноправни зоз госцинскима зоз Кленку. У Лиґи бавели шейсц екипи. Бавело ше „двокружно”, а Русин на концу єшеньскей полусезони завжал пияте место зоз 4 бодами. ***

БАЧКА РУКОМЕТНА ЛИҐА

ХЛАПЦОВСКА ЕКИПА ДОБРЕ БАВИ РК „Зомборелектро” – РК „Русин” 26:26 (13:14)

Зомбор: гала „Мостонґа”, патрачох 50. РУСИН: Милинкович, Мудри (1), Андрей Надь, Папуґа (7), Самарджич (3), Боянович, Гербут (4), Планчак, Бучко, Катона, Салаґ (7), Хома (4), Пирожек, Алексей Надь, Тома, Виславски. Бавяч змаганя Владислав Салаґ. Рукометаше Русина предлужели добре бавиц и у остатнїм колу у Зомборе. У швидким вировнатим змаганю у Зомборе вжали бод, та на концу єшеньскей полусезони маю 8 боди и на шестим су месце на таблїчки, а на першим месце екипа Вой–пут 2 зоз 11 бодами. В. Сеґеди 20. НОВЕМБЕР 2015.

СПОРТ ОФК „БИКИЧ” ОЗНАЧЕЛ ТРИ ДЕЦЕНИЇ ИСНОВАНЯ

ПОБИДА ЗА ЮВИЛЕЙ

ОФК „Бикич” – ФК „Искра” (Ґерлахово –Република Словацка) 5:1 (1:0)

решлeй нєдзелї Бикич бул у знаку фодбала. ОФК „Бикич” означeл три децениї иснованя и з нагоди ювилея Бикичанє ше порихтали же би цо удатнєйше преславели ювилей. Ище пияток им пришли госци зоз Словацкей Републики, фодбалере „Искри” з Ґерлахова з околїска Бардейова. Всоботу на терену Спортского центру У приятельским змаганю з нагоди ювилея домашнї победзели „Стеван Бобаль” хтори ше госцох зоз Словацкей Републики, „Искру” з Ґерлахова 5:1. вола по єдному зоз сновательох клуба, одбавене приятеЗа три децениї числени успихи, а найзаслужнєйшима льске змаганє у хторим домаподзелєни припознаня шнї були лєпши и победзели зоз 5:1 (1:0). Ґоли за домашнїх дали Борислав Косанович у 25. машнїх привитали Дарко Бобаль, хтори ГОСЦИ НА минути, Деян Добрич у 50. и 85. мину- водзел програму, Далибор Гнатко, ти и Александар Секе у 55. и 81. мину- предсидатель ОФК „Бикич” и Деян БоШВЕТОЧНОСЦИ ти, а Харенчак дал ґол за госцох у 80. баль, предсидатель Совиту МЗ, хтори наглашел же МЗ вше будзе помагац роминути. На шветочносци з нагоди ювилея У мено Општинского фодбалского боту ОФК „Бикич”, як и други здружебули и Никола Васич, предсидатель општини Шид, Ромко Папуґа, союзу домашнїм на терену плакету ня у валалє, а вец шпивацка ґрупа „Биначалнїк општинскей управи, о. придали Лазар Павкович и Любиша кичанки” одшпивала писню „А чия же Михайло Режак, парох у Шидзе, о. Миркович, члени Вивершного одбору то хижа”. Владимир Еделински Миколка, Дарко Бобаль виприповедал присутОФС Шид. Потим на пригодней швепарох у Беркасове, представнїки точносци у Доме култури госцох и до- ним дакус о историї Бикичу, а потим и Општинского фодбалского союзу, о ОФК „Бикич” хтори сновани 5. марца представнїки фудбалских клубох 1985. року. НАЩИВЕЛИ ЗНАЧНИ зоз Шиду, Беркасова, Бачинцох, – Єден з иницияторох снованя клуба Соту, Моровичу...спонзоре и други. МЕСТА бул новинар Стеван Бобаль, як ше тераз вола стадион, потим Бошко ЦветиГосци зоз Словацкей Републики нович, Кирил Гнатко, Янко Гнатко, Ми- сто у лиґи и источасно и побиду у КУП на ноцнїку були у Лєтнєй владичехал Торма, Звонко Романяк, Емил Ду- змаганю. После того єден рок Клуб ше скей резиденциї у Шидзе, а у Бикипаль, Славко Дупаль и други. Уж з яри змагал у Медзиопштинскей лиґи и завчу нащивели нашу церкву, винску 1986. року ОФК „Бикич” ше змагал у жал друге место. На вецей заводи Бипиньвицу и етно-хижу. Внєдзелю Општинскей фодбалскей лиґи, перши кичанє доставали припознанє за „фер були на Служби Божей у церкви у рок звонка урядовей конкуренциї и у плей”, а 2011. року преглашени є за наБикичу, а були и на традицийним спомнутей лиґи ше змага по нєшка. На- йлєпши општински тим и освоєна єшевашару у Шидзе хтори ше отримує йзначнєйши успих призначени 2002. ньска титула – гварел Дарко Бобаль. каждого 15. у мешацу. Остатнї пейц роки ОФК „Бикич” року кед Бикичанє освоєли перше мештири раз завжал друге и раз треце и виборел же би ше змагал у висшим ПРИПОЗНАНЯ ЗАСЛУЖНИМ уровню змаганя, медзитим пре економски причини ше змаганє на висшим З нагоди ювилея подзелєни и подзекованя, а перши го достали госци зоз уровню препущело другим екипом. Словацкей Републики – приял го Мирослав Дорин, менаджер клуба. Була то ОФК „Бикич” участвовал и на турнинагода черац дреси двох клубох як дарунок, а Бикичанє подаровали госцом рох у Сербиї и Словацкей Републики древени гордовик з палєнку. Окрем Дорини, вєдно з фодбалерами були и Ян дзе тиж призначовал замерковани реЛишивка, предсидатель клуба и Радован Косцельник, помоцнїк тренера. зултати. Мирослав Дорин поволал Бикичаньох же би на лєто ознова були їх госци. На концу Дарко Бобаль, хторому Подзекованя достали и Михал Торма, найстарши навияч, потим Янко пред роком вишла кнїжка поезиї, преГнатко, тренер Славко Дупаль, Бошко Цветинович, Звонко Гнатко, Мирочитал єдну писню з новей кнїжки у слав Нонкович, Здруженє женох „Бикичанки”, найлєпши ґолман Ґоран Бупририхтованю, праве пошвецена фодґарски, найлєпши бавяч Боян Басяк, найлєпши стрилєц Деян Добрич и набалером, под назву „Єденац опасни Бийлєпши фодбалер у прешлих трох деценийох Александар Мрвалєвич. кичанє”.■ Вл. Дїтко

20. НОВЕМБЕР 2015.

РУСКЕ СЛОВО 35

РЕНОВИРАНА МАЛА САЛА У РКЦ ТЕРАЗ

РОК LXXI ЧИСЛО 46 (3655) НОВИ САД, 20. НОВЕМБЕР 2015. РОКУ

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ 165-РОЧНЇЦА ПРИСЕЛЄНЯ РУСНАЦОХ ДО МИКЛОШЕВЦОХ

■ АКТИВНОСЦИ МЛАДИХ НАУКОВЦОХ

ДАКЕДИ

Фото: Вероника Вуячич

Фотоґрафия: K006a–0127P

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ РОК РОБОТИ НАЦИОНАЛНОГО

СОВИТУ РУСНАЦОХ